Bijlage 2: Rapport oplegonderzoek AREA

Wat zijn de kosten? Gemeente Hoogeveen betaalt jaarlijks een lumpsum-bijdrage aan AREA. Hoogeveen heeft in 2019 afgerond € 6.318.000 aan bijdrage betaald aan AREA. De producten die Hoogeveen daarvoor van AREA afneemt, zijn:

5

Dit hoeft ook niet, er is geen ‘norm’ voor. Zie VNG 2016: handreiking kostenonderbouwing paragraaf lokale heffingen. Het mag overigens wel. Tot de te verhalen kosten behoren onder meer de verwerkingskosten, de inzamelings- en transportkosten, de kosten van maatregelen om de hoeveelheid afval te verminderen zoals subsidies voor het inzamelen van oud papier of voor milieuwinkels en de kosten die zijn verbonden aan maatregelen om hergebruik te bevorderen of anderszins de afvalstroom in te perken.24 Bij de maatregelen om hergebruik te bevorderen of anderszins de afvalstroom in te perken, kan bijvoorbeeld gedacht worden aan stickers ter voorkoming van ongeadresseerd reclamedrukwerk en specifieke voorlichting aan de burgers over voorkoming en vermindering van huishoudelijk afval. Ook de kosten van heffing en invordering (waaronder kwijtscheldingskosten) zijn verhaalbaar. Voorts wordt de omzetbelasting die ingevolgde de Wet op het BTWcompensatiefonds recht geeft op een bijdrage uit het fonds ook tot de verhaalbare kosten gerekend (artikel 15.33, tweede lid, Wet milieubeheer).

Hof Amsterdam oordeelde op 12 november 200925 dat een derde van de totale kosten van straatreiniging en reinigingspolitie mag worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht bedrijfsvuil, omdat het aanbieden van afvalstoffen in zakken nevenvervuiling (zwerfvuil) met zich brengt en dat controle nodig is op het juist aanbieden van afval. Een dergelijke keuze maakt deel uit van de vrije beleidsruimte van het gemeentebestuur. Kosten van algemeen zwerfafval zijn overigens niet verhaalbaar

28 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

Hoofdgroep: Afvalinzameling - Inzameling huishoudelijk restafval, GFT en PMD - Inzameling grof huishoudelijk afval (grofvuil) aan huis - Inzameling papier en karton - Inzameling glas in glascontainers - Milieustraat - Containerbeheer Hoofdgroep: Reiniging/Beheer openbare ruimte - Kolkenreiniging - Straatreiniging - Plaagdierbestrijding Hoofdgroep: Overige dienstverlening AREA - Calamiteitendienst - Klanten Contact Centrum - Communicatie over dienstverlening - Rapportages - Gladheidsbestrijding - Inzameling kadavers kleine (huis)dieren - Inzameling clandestien afval (dumping)( = zwerfafval) - Het Goed AREA verantwoordt aan de gemeente Hoogeveen via: - Per 3 maanden: kwartaalrapportages uitvoering PO - Per 6 maanden: halfjaarcijfers - Per jaar: begroting, jaarrekening en verantwoording RvC, afrekening milieustraten De PO 2006 is niet geactualiseerd; dat gebeurt nu per 2022, deze is nog niet vastgesteld) Daarnaast vindt er o.a. accountoverleg plaats per 6 weken.

De bekostiging/afrekening verloopt als volgt: • Voorschotnota’s o.b.v. PO per kwartaal met verrekening per jaar • Nacalculaties voor bijv. gladheidsbestrijding • Verrekening opbrengsten van de milieustraat • Verrekening opbrengst PMD • Dividendverrekening

Afval valt onder taakveld 730. In 2018-2021 staat taakveld 730 nog onder programma krachtige wijken en dorpen. Vanaf 2019 valt dit taakveld onder duurzamer Hoogeveen

29 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

In taakveld 730 staan tot de begroting van 2020 de kosten voor Kolkenreiniging, Straatreiniging, Plaagdierbestrijding, Gladheidsbestrijding, Inzameling kadavers kleine (huis)dieren, Inzameling clandestien afval (dumping) en Het Goed niet begroot.

In de taakveldbegroting 2020-2023 zijn kolkenreiniging, gladheidsbestrijding, plaagdierenbestrijding, kadaverbakken wel meegenomen in de bijdragen voor AREA, maar de Straatreiniging, Calamiteitendienst, Klanten Contact Centrum, Communicatie over dienstverlening, Rapportages en kosten m.b.t Het Goed niet. Die bedragen werden voor 2021 niet begroot. In 2022 zijn er wel bedragen begroot op communicatie en calamiteitendiensten. Kosten voor Straatreiniging, rapportages, Het Goed en KCC worden ook vanaf 2022 niet begroot (en dus niet meegenomen in het bepalen van kostendekkendheid van de tarieven).

Taakveldbegroting Jaar 2021 Lasten 2021 Baten 2020 Lasten 2020 Baten 2019 Lasten 2019 Baten 2018 Lasten 2018 Baten

Begroot € 5.905.000,€ 7.214.000,€ 5.610.000,€ 6.369.000,€ 5.980.000,€ 6.734.000,€ 5.322.000,€ 6.093.000,-

Realisatie Is nog niet volledig Is nog niet volledig € 6.518.000,€ 7.169.000,€ 5.993.000,€ 6.643.000,€ 5.451.000,€ 6.193.000,-

Verschil

- € 908.000,€ 800.000,- € 13.000,- € 91.000,- € 129.000,€ 100.000,-

Gemeente Hoogeveen betaalt jaarlijks een lumpsum-bijdrage aan AREA. Hoogeveen heeft in 2019 afgerond € 6.318.000 aan bijdrage betaald aan AREA. Begroot was 5.933.453. AREA geeft aan 6.229.555 in rekening te hebben gebracht. Dit is excl. opbrengst milieustraat en opbrengsten PMD. Het verschil tussen begroting en realisatie kan worden verklaard uit: - stijging van de verbrandingsbelasting, - minder opbrengst van herbruikbaar materiaal, - hogere verwerkingskosten en - lagere marktprijs voor oud papier (In eind 2020 en 2021 is deze opbrengst weer hoger)

30 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

2020 730 Afval 2020 730 Afval

Lasten Baten

2019 730 Afval 2019 730 Afval

Lasten Baten

2018 730 Afval 2018 730 Afval

Lasten Baten

Begroot

Realisatie

6.963.981 -99.000 6.864.981 6.026.454 -93.000 5.933.454 5.345.076 -85.000 5.260.076

6.245.597 -172.580 6.073.017 6.443.542 -126.022 6.317.520 5.627.989 -98.577 5.529.412

Verschil 718.384 73.580 791.964 -417.088 33.022 -384.066 -282.913 13.577 -269.336

AREA kent voor de gemeenten een relatief hoog tarief, dat met name komt door het personeelsbestand en het sociaal plan. In 2021 is dit 204 euro per WHA. Deze aansluitingskosten zijn de kosten die onder afvalstoffenheffing vallen in euro’s, dus dat zijn alle doorbelaste kosten per aansluiting, minus dividend (dat is al verrekend). Het strategisch plan 2016-2021 van AREA geeft aan dat AREA, ondanks 10 jaar prijsindexatie en uitbreiding van de diensten, toch de doorbelaste kosten tussen 2006 en 2016 nagenoeg gelijk heeft weten te houden. Dat is logisch. In die jaren zijn met name de verwerkingskosten sterk gedaald. AREA beïnvloedt in hoge mate het kostenniveau, geeft Hoogeveen echter aan. AREA mag daarom van Hoogeveen ook meer initiatief/regie nemen richting gemeenten, aan de andere kant kan Hoogeveen de samenwerkingsmogelijkheden beter benutten. AREA geeft aan een uitvoeringsorganisatie te zijn; volgens AREA bepaalt Hoogeveen de visie, het beleid en daarmee de kosten. Het lijkt erop dat Hoogeveen en AREA aan het Gekleurde Pieten zijn over wie er nou bepalend zijn voor de (hoge) kosten. Betrokkenen geven aan dat, door samen te werken in AREA verband maar ook in Markerein verband, er zeker kostenvoordelen gehaald worden; door gezamenlijk op te trekken bij bijvoorbeeld aanbestedingen. Maar ook bij het delen van kennis speelt Area een belangrijke rol.

De kaders voor de kosten worden door de gemeente Hoogeveen bepaald. Immers zij bepalen o.a. de frequentie van inzamelen, de hoeveelheid inzamelmiddelen en het serviceniveau. De kostenstructuur van AREA is voor de gemeente tot dusver niet transparant en niet marktconform geweest, zo wordt aangegeven. Met de actualisatie van de productovereenkomsten (incl. financieel model) wordt hier weliswaar verandering in aangebracht, maar is nog steeds verbetering mogelijk. Van een voor de gemeente beschikbaar tarievenplan was tot voor kort geen sprake, maar de kosten werden als lumpsum bedrag per PO, onderverdeeld in een A (mens en materieel), B (overige directe kosten) en C-component (verwerking), gepresenteerd. Dezelfde presentatie werd gehanteerd bij kwartaalrapportages en de eindafrekening. De bedrijfsvoeringkosten worden door middel van opslagpercentages over voornoemde componenten verrekend. De gemeente Hoogeveen heeft gevraagd om de bedrijfsvoeringkosten die worden toegerekend aan de Akosten te verdisconteren in het uurtarief en dit, evenals de kosten van het sociaal plan in het uurtarief, inzichtelijk te maken. De bedrijfsvoeringkosten (incl. winst/risico) en de kosten van 31 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

het sociaal plan zouden transparant moeten worden verdisconteerd in de uurtarieven in plaats van dat er een opslagpercentage komt voor de kosten. Dit is nu niet zichtbaar in de bestanden van Area. Dit zou ook helpen in de communicatie naar de raad, zodat deze zich op feiten in de juiste context kunnen baseren als zij zich richten op de doelmatigheid van het afvalstoffenbeleid en straks keuzen in afvalbeheervisie en -beleid. De overall doelmatigheid van het afvalbeheerbeleid is namelijk ook afhankelijk van de beleidskeuze die de gemeente maakt met betrekking tot afval. Het zou goed zijn om inzichtelijk aan de raad te verantwoorden op daadwerkelijk door AREA beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare afvalophaalkosten en afvalverwerkingskosten, en kosten als gevolg van eigen beleidskeuze (zoals diftar of niet, serviceniveau e.d.) De kosten blijven binnen begroting. De begrotingen vanaf 2018 geven aan, dat de jaarlijkse lasten minus jaarlijkse baten een positief resultaat geeft. De realisaties in 2018 en 2019 (lasten-baten) blijven binnen de begrote bedragen. De PB 2021-2024 geeft aan, dat voor afval 5,9 miljoen begroot staat voor 2021 en 2022; 2023 5 ton minder (5.404.000) en 2024 ruim nog 4 ton minder (4.927 000). De RWG Afval is aan de slag om deze ingeboekte bezuiniging te kunnen gaan realiseren.

In 2020 geldt: “Binnen de afvalbegroting wordt er per saldo een voordeel verwacht van € 375.000 ten opzichte van de primaire begroting 2020. De EJV is geactualiseerd op basis van de 1e kwartaalcijfers van Area. Het voordeel komt met name door de nieuwe afrekensystematiek voor PMD. Met deze nieuwe systematiek is de gemeente alleen nog verantwoordelijk voor de inzameling en de kwaliteit van het ingezamelde PMD-materiaal en niet meer voor het sorteren en vermarkten. Het financiële gevolg hiervan is enerzijds een lagere vergoeding en anderzijds geen kosten voor het sorteren en vermarkten. Per saldo resulteert dat voor onze gemeente in een voordeel van € 575.000. Area heeft aangegeven dat er een nadeel van € 200.000 wordt verwacht op het Oud Papier Karton. De gemeente Hoogeveen heeft afspraken met scholen en verenigingen de marktprijs aan te vullen tot de garantieprijs. Qua Corona wordt een tegenvaller van 43.000 gemeld, dit wordt niet verder toegelicht. Aan de voorzieningen in 2020 wordt een bedrag ad 275.000 Toegevoegd. Dit was omdat men in de jaarrekening nog eens € 276.000 voordeliger uitkwam. Dit kwam deels door lagere lasten op reiniging van € 150.000, minder kosten kwijtschelding €31.000 en de ontvangen afvalstoffenheffing was € 8.000 hoger.

32 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

Zijn de tarieven van de afvalstoffenheffingen kostendekkend? In de productenbegroting (afval 730) in 2021 is er geen bedrag ingecalculeerd voor de straatreiniging, rapportages, klanten contactcentrum, calamiteitendiensten en communicatie over de dienstverlening. Deze zijn ook niet verrekend in het bepalen van de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffingen. Vanaf 2022 worden de kosten voor straatreiniging, rapportages, Het Goed en KCC niet begroot (en dus niet meegenomen in het bepalen van kostendekkendheid van de tarieven). Maar dat mag wel. Tot de te verhalen kosten behoren onder meer de verwerkingskosten, de inzamelings- en transportkosten, de kosten van maatregelen om de hoeveelheid afval te verminderen zoals subsidies voor het inzamelen van oud papier of voor milieuwinkels en de kosten die zijn verbonden aan maatregelen om hergebruik te bevorderen of anderszins de afvalstroom in te perken. Bij de maatregelen om hergebruik te bevorderen of anderszins de afvalstroom in te perken, kan bijvoorbeeld gedacht worden aan stickers ter voorkoming van ongeadresseerd reclamedrukwerk en specifieke voorlichting aan de burgers over voorkoming en vermindering van huishoudelijk afval. Ook de kosten van heffing en invordering (waaronder kwijtscheldingskosten) zijn verhaalbaar.

Voorts wordt de omzetbelasting die ingevolgde de Wet op het BTW compensatiefonds recht geeft op een bijdrage uit het fonds ook tot de verhaalbare kosten gerekend (artikel 15.33, tweede lid, Wet milieubeheer). Hof Amsterdam oordeelde op 12 november 200925 dat een derde van de totale kosten van straatreiniging en reinigingspolitie mag worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht bedrijfsvuil, omdat het aanbieden van afvalstoffen in zakken nevenvervuiling (zwerfvuil) met zich brengt en dat controle nodig is op het juist aanbieden van afval. Een dergelijke keuze maakt deel uit van de vrije beleidsruimte van het gemeentebestuur. Kosten van algemeen zwerfafval zijn overigens niet verhaalbaar. Naast de directe kosten voor reiniging, die Hoogeveen wel meeneemt, neemt Hoogeveen de kosten voor kwijtschelding, rente aandeelkapitaal en compensabele BTW mee in afvalstoffenheffingstarief. Vanaf 2003 kunnen gemeenten de BTW van kosten op overheidstaken terugvragen via het BTW Compensatiefonds (voor 2003 was de BTW kostenverhogend). Het fonds wordt gevoed vanuit de gemeenten zelf middels een korting op de algemene uitkering. Omdat gemeenten dus eigenlijk de BTW zelf betalen is het toegestaan om bij de bepaling van het tarief de BTW extracomptabel toe te rekenen aan de kosten afval (en riolering). Vanaf 2006 is het ophalen van afval uitbesteed aan AREA reiniging.

Voor 2006 haalde de gemeente zelf het afval op. Door de uitbesteding aan AREA kreeg de gemeente veel meer BTW in rekening gebracht dan daarvoor. Dit komt met name omdat nu over de personeelskosten ook BTW in rekening wordt gebracht. De BTW die voor 2006 extracomptabel werd toegerekend was zo’n € 490.000. Omdat vanaf 2006 alle facturen via AREA kwamen met BTW was de daadwerkelijke BTW op de kosten afgerond € 1.043.000. Het was destijds (politiek) niet wenselijk om deze extra BTW toe te rekenen aan het tarief. Daarom is vanaf 2006 de BTW vastgezet op € 490.000. Vanaf 2021 neemt Hoogeveen de daadwerkelijke BTW mee in de kostendekkendheid voor afval (zie pagina 108 Programmabegroting 2021-2024). 33 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

De ontvangen dividenduitkering wordt ook meegenomen (zoals dat hoort) in kostendekking afvalstoffenheffingstarieven (Zie PB. 2021-2024 p 108). Het streven is kostendekking van 100% (zie PB 2021-2024). Het lijkt erop dat op bruto basis in het taakveld 7.3 afval kostendekkend is, i.i.g. op begrotingsbasis. Echter, nogmaals, diverse kosten die meegerekend mogen worden, worden niet meegerekend. Een dergelijke keuze maakt deel uit van de vrije beleidsruimte van het gemeentebestuur.

34 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

1.2.7 Deelvraag B7: Hoe is de raad betrokken bij doelen en strategieën, monitoring en bijsturing van bedrijfsrisico’s van AREA en de samenwerking met de andere gemeenten? Summier Aandeelhoudend: Het besluit in dividendbeleid is niet langs de raad geweest. Dat vond de raad ook niet nodig. De Raad kreeg (tot het jaarverslag van 2020) de jaarverslagen van AREA via de nieuwsbrief toegestuurd. In het JV van AREA stonden in 2019 de risico’s in de samenwerking expliciet benoemd.

Opdrachtgevend: De raad heeft geen actueel beleid vastgesteld. De raad krijgt buiten de reguliere P&C (met verantwoording op 1 indicator, namelijk het aantal kg restafval per inwoner) alleen de grondstoffenmonitors van Markerein. De raad is met name gefocust op de doelmatigheidsaspecten in de afnemersrol. De aankomende Nota Verbonden Partijen zou de kans kunnen geven, om de informatie aan de raad te verbeteren en met betrekking tot de aandeelhoudende rol en opdrachtgevende rol beter in balans te brengen.

De Raad is betrokken bij AREA via 1) de reguliere P&C-cyclus, als opdrachtgever en als aandeelhouder 2) via informatie-avonden en RIB’s. 3) de moties die de raad zelf heeft ingediend. Hieronder zijn deze drie punten uitgewerkt. Tot slot (4) volgt een toets van de bovenstaande 3 wegen aan de hand van het toetsingskader informatievoorziening Verbonden Partijen voor raadsleden. De huidige context is afsluitend geschetst voor de juiste duiding van deze bevindingen.

35 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

Ad 1. Informatie via de reguliere P&C-cyclus. - Als opdrachtgever: via programma 3 doelstelling 3 (vanaf 2020; tot 2020 was het programma 3 doelstelling 1) in begrotingen en jaarverslagen Hierbij wordt gemeld dat AREA als Verbonden Partij betrokken is: “Visie /doelstellingen (openbaar belang) Afval bestaat uit veel waardevolle grondstoffen. AREA ziet het als haar missie om gemeenten, bewoners en bedrijven te helpen al die waardevolle grondstoffen terug te winnen. Meer recycling levert een schone, groene omgeving op. Op welke wijze wordt bijgedragen aan programmadoel: AREA richt zich op het efficiënt, kostenbewust en klantgericht inzamelen van afval. Door samenwerking met partners in de regio en goede communicatie met burgers wil ze steeds meer grondstoffenkringlopen sluiten. Welke activiteiten worden ontplooid voor 2020: AREA beraadt zich al enkele jaren op haar toekomst strategie. In 2020 geeft AREA uitvoering aan het strategisch plan waaronder de samenwerking met Omrin en ook de samenwerking op contractmanagement wordt nader uitgewerkt. (NB AREA is het niet geheel eens met deze tekst, want wacht als uitvoerende partij op opdracht van de aandeelhoudende gemeenten). Financieel belang De gemeente Hoogeveen is aandeelhouder van Area Reiniging N.V. Diensten worden afgenomen op basis van de productovereenkomst. “

- Als eigenaar: via §-en VP De paragrafen Verbonden Partijen geven aan: 4. AREA Reiniging N.V. Vestigingsplaats Emmen Partners Coevorden en Emmen Afval bestaat uit veel waardevolle grondstoffen. AREA ziet het als haar missie om Visie/doelstellingen gemeenten, bewoners en bedrijven te helpen al die waardevolle grondstoffen terug te (openbaar belang) winnen. Meer recycling levert een schone, groene omgeving op. Bestuurlijk belang Lidmaatschap (elk 1 lid) in de algemene vergadering van aandeelhouders AREA richt zich op het efficiënt, kostenbewust en klantgericht inzamelen van afval. Bijdrage aan het Door samenwerking met partners in de regio en goede communicatie met burgers wil programmadoel ze steeds meer grondstoffenkringlopen sluiten.

36 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

Activiteiten 2021

Financieel belang

AREA beraadt zich al enkele jaren op haar toekomst strategie. In 2021 geeft AREA uitvoering aan het strategisch plan. De gemeente Hoogeveen is aandeelhouder van Area Reiniging N.V. Diensten worden afgenomen op basis van de productovereenkomst. Gemeente Hoogeveen heeft een aandeel van 27,14 %. De overige aandeelhouders zijn de gemeente Emmen en de gemeente Coevorden. Het geplaatste kapitaal bedraagt € 2.913.503. Over 2019 is een positief resultaat behaald na belastingen van € 659.836. De Algemene vergadering van aandeelhouders heeft op 23 april 2020 een besluit genomen over het uit te keren dividend. Eigen vermogen 31-12-2018: € 6.032.070 31-12-2019: € 6.338.608

Risico's

Vreemd vermogen 31-12-2018: € 14.650.349 31-12-2019: € 15.440.027 Aandelenkapitaal + dividend

Ad 2. Via andere informatie aan de raad Vanaf januari 2018 is de raad meegenomen over de laatste stand van zaken omtrent AREA. De aandeelhouders van AREA hebben gezamenlijk onderzoek verricht naar de samenwerking en verbetermogelijkheden inzake AREA. Er zijn geen verdere vragen over gesteld door de raad. De raad wordt volgens de organisatie geïnformeerd over c.q. betrokken bij wijzigingen en relevante ontwikkelingen. In dit verband valt te denken aan de raadsinformatieavond over Diftar eind 2019, de jaarlijkse informatievoorziening in de vorm van de grondstoffenmonitor en de instemming van de raad in 2020 met de invoering van afvalscheiding op basisscholen. Bij wijzigingen en relevante ontwikkelingen wordt de raad geïnformeerd, zoals o.a. door middel van een raadsbrief is gebeurd bij de wijziging van de inzamelsystematiek en in de vorm van een informele raadsavond over de historie en de toekomst van het afvalbeleid. De Raad krijgt de jaarverslagen van AREA via de raadsnieuwsbrieven doorgestuurd. Hiermee heeft de raad wellicht gemist dat het JV 2019 van AREA duidelijk risico’s aangeeft met betrekking tot de samenwerking. De gegevens van de grondstoffenmonitor komen niet (volledig) overeen met de data die worden gerapporteerd door AREA i.v.m. een verschil in rekenmethodiek.

De grondstoffenmonitor wordt voorzien van een begeleidend schrijven jaarlijks ter informatie bij het college en de raad aangeleverd. De Raad geeft geen zienswijze op AREA. Vele raadsleden hebben aangegeven dat zij vinden dat ze te weinig informatie hebben gekregen om hun controlerende rol ten opzichte van AREA te kunnen vervullen. 37 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

Ad 3. Eigen initiatieven van de raad De raad zelf heeft 2 moties ingediend; in 2016 ‘lonkend perspectief’ en in 2019 ‘verlagen afvalstoffenheffing’. De motie van 2019 bouwde voort op die van 2016. De opdracht in de aangenomen motie van 2019 aan het college luidde: 1. alles in het werk te stellen om in de kosten in de dienstverleningsovereenkomst met AREA op de afvalinzameling en organisatiekosten (niet te verwarren met verwerkingskosten), te verlagen in 2020; 2. via onze portefeuillehouder die tevens aandeelhouders van AREA is, te bewerkstelligen dat er een statusupdate komt rondom ontwikkelingen n.a.v. eerdere door de raad ingediende motie (2016) over het in werk stellen om ‘het lonkend perspectief van lagere afvalstoffenheffing voor onze inwoners op korte termijn te realiseren.’; 3. Dit jaar in beeld te brengen wat extra inzamelingskosten tot nu toe zijn geweest vanaf het jaar na uitkomst van het partner select onderzoek, op basis van de toen gepresenteerde aantrekkelijkste samenwerkingsconstructie en vergelijking met het gerealiseerde gemiddelde afvaltarief in de daarna volgende jaren; Ad 1: de kosten (zonder verwerkingskosten) zijn t.o.v. 2019 verlaagd. In 2019 waren de kosten € 3.980.330,- en in 2020 € 3.920.619,-. Ze zijn dus verlaagd met € 59.711,-.

In 2020 zitten de kosten voor gladheidsbestrijding niet meer in de productovereenkomst omdat gladheidsbestrijding betaald wordt door de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen en niet meer door Hoogeveen. Daardoor is er ondanks een indexering een lager totaal van de A+B kosten. Ad 2&3: Per RIB december 2019 is aan de raad het volgende antwoord gegeven: “ Het is niet mogelijk om dit jaar uw vraag te beantwoorden, omdat ons niet duidelijk is welke vergelijking wij moeten maken. De afvalstoffenheffing bestaat uit verschillende componenten waar de inzamelkosten slechts een onderdeel van vormen. Verder bestaan de inzamelkosten ook uit meerdere onderdelen zoals de inzamelkosten, verwerkingskosten etc. Wel kunnen wij in algemene zin hier wat over zeggen: De inzamelkosten (GFT en restafval) zijn vanaf 2013 gestegen door indexatie van de inzameltarieven conform het gestelde in de Raamovereenkomst. Daarnaast zijn de inzamelkosten vanaf 2015 gestegen, omdat de gemeente toen ook de PMDinzameling heeft ingericht. 38 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

De afvalstoffenheffing is opgebouwd uit verschillende componenten. De inzamelkosten zijn hier slechts één onderdeel van. In de periode 2015-2017 is de afvalstoffenheffing verlaagd met totaal € 30,- ondanks een stijging van de inzamelkosten als gevolg van de indexatie. In 2018 en 2019 kwam het tarief voor de afvalstoffenheffing overeen met het prijspeil van 2017. De stijging van de inzamelkosten als gevolg van de indexatie heeft in deze periode dan ook niet geleid tot een stijging van de afvalstoffenheffing. Wij gaan ervanuit dat wij uw vraag hiermee nog niet volledig hebben beantwoord. Wij horen graag van de opstellers van de motie een eventuele nadere concretisering van de vraag, zodat wij een volledig antwoord kunnen geven. “ Hier is verder, naar wat bekend is, geen vervolg op gekomen.

Tijdens de begrotingsbehandeling d.d. 29-6-2017 heeft wethouder Steenbergen bij de wijziging afvalinzamelsysteem toegezegd “op wijkniveau te onderzoeken hoe de samenstelling van het afval is, hoe er aan afvalscheiding wordt gedaan, om gerichter actie op wijkniveau te ondernemen”. Het is onbekend of deze toezegging geheel is uitgevoerd. Wel is de raad in november van dat jaar “rondom een BING-rapportage geïnformeerd over de mogelijkheden, met name om het ‘lonkend perspectief van lagere afvalstoffenheffing te realiseren”.

Ad 4: Toets Als we een check doen langs het Toetsingskader Verbonden Partijen (zie bijlage, ter informatie: een Nota VP is in de maak en de ambtenaren m.b.t AREA hebben hun input geleverd), komen we tot de volgende bevindingen: a) Het lijkt op basis van documentatie erop, dat bij de oprichting van AREA niet voldoende aandacht is geweest voor de vaststelling door de raad van de 3 W’s (in het bijzonder voor de risico’s) en dat er geen voldoende afspraken gemaakt zijn over de informatievoorziening aan de raad. De raad is wel uitgebreid betrokken geweest bij de oprichting. b) In de uitvoering lijkt het erop dat er geen sprake is van het actief aan de raad verschaffen van de jaarverslagen van AREA. c) De Raad krijgt geen oplegnotitie, waarin kernachtig weergegeven zijn voor Hoogeveen: o beleidsvoornemens met deze VP o belangen (financieel belang, bestuurlijk belang, beleidsinhoudelijk belang) o de inhoudelijke ontwikkelingen (wat willen we bereiken en wat wordt bereikt?); de planning (aanvankelijk en actueel); de financiën (kosten en opbrengsten); de risico’s (bestuurlijk, financieel, beleidsinhoudelijk) voor de realisatie van de inhoudelijke doelen, de planning en de financiën.

39 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

Huidige context Momenteel werkt de RWG AREA aan het inzichtelijk maken van de kostenstructuur (m.b.v. een extern bureau) en de dienstverlening, op zoek naar besparingen. Deze RWG bestaat uit 2 wethouders, enkele raadsleden en ambtenaren. AREA heeft hier input aan geleverd. De bedrijfsvoeringkosten (incl. winst/risico) en de kosten van het sociaal plan zouden idealiter transparant worden verdisconteerd in de uurtarieven in plaats van dat er een opslagpercentage komt voor de kosten. Dit is nu niet zichtbaar in de bestanden van Area. Dit zou ook helpen in de communicatie naar de raad, zodat deze zich op feiten in de juiste context kunnen baseren, als zij zich richten op de doelmatigheid van het afvalstoffenbeleid en straks keuzen in afvalbeheervisie en -beleid. De overall doelmatigheid van het afvalbeheerbeleid is namelijk ook afhankelijk van de beleidskeuze die de gemeente maakt met betrekking tot afval. Het zou goed zijn om inzichtelijk aan de raad te verantwoorden op daadwerkelijk door AREA beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare afvalophaalkosten en afvalverwerkingskosten, en kosten als gevolg van eigen beleidskeuze (zoals diftar of niet, serviceniveau e.d.) Ook wordt er door het College momenteel gewerkt aan een Nota Verbonden Partijen, als vervolg op de aanbeveling van de RKC Hoogeveen in de Rekenkamerbrief ‘Informatievoorziening raadsleden Regiodeal Zuid en Oost Drenthe”.

Deze zal in januari 2022 aan de raad voorgelegd worden. Vanuit de beleidsmedewerker Grondstoffen en Afval is hier input aan meegegeven. Deze nota zal in januari aan de raad worden voorgelegd.

40 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

2. Analyse Het antwoord op de centrale onderzoekvraag is: A. Het samenspel tussen de 3 deelnemende gemeenten is nog niet voldoende verbeterd. B. Hoogeveen streeft met behulp van AREA de milieudoelstelling na van maximaal 100 kg restafval per inwoner in 2020 en 30 kg restafval in 2025. Deze doelstelling zal zonder verandering van beleid niet gehaald kunnen worden. Deze doelstelling wil Hoogeveen bereiken tegen zo laag mogelijke kosten. AREA kent, ondanks efficiencyinspanningen, m.n. vanwege het Sociaal Plan nog hoge gemiddelde kosten. AREA streeft doelstellingen na op het terrein van arbeidsparticipatie. Voor Hoogeveen is deze doelstelling van ondergeschikt belang. De resultaten staan niet geheel in verhouding tot de middelen; om dat te realiseren is inspanning van AREA (efficiency in de uitvoering) én van Hoogeveen (goed afvalbeheerbeleid) nodig. Als we de bevindingen langs de normen leggen ontstaat het volgende beeld: 1. De gemeente Hoogeveen heeft geen duidelijke strategie vastgesteld. Deze is dus ook niet volledig en samenhangend is en gaat niet in op de aandeelhoudende én opdrachtgevende/afnemende rol van de gemeente in. 2. De strategie is niet consistent vertaald naar doelstellingen. 3. De doelen van Hoogeveen worden niet gerealiseerd. 4. De kosten zijn nog niet inzichtelijk, wel binnen begroting. 5.

De raad is betrokken bij de vaststelling van strategie en doelstellingen van AREA voor Hoogeveen en geïnformeerd over de strategie en doelstellingen van AREA. 6. De raad is geïnformeerd over de bedrijfsrisico’s van AREA, en de (verminderde) samenwerking tussen de drie gemeenten; er zijn echter geen concrete mitigerende maatregelen die de gemeente Hoogeveen in deze heeft genomen, met de raad gedeeld. Er is wel gecommuniceerd dat dit moeilijk lag, vanwege de ervaren 2:1 verhouding in de RvB (Emmen en Coevorden: Hoogeveen).

41 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

Bijlagen bij NvB: a. Documentatielijst ✓ Rapportage Emmen 2020 ✓ Quickscan opvolging rapportage Emmen 2021 ✓ raadsstukken m.b.t. AREA, moties en vragen gemeenteraad (2016 ‘ lonkend perspectief’ en 2019 ‘verlagen afvalstoffenheffing’, RIB’s begrotingsbehandeling 29-06-2017 ✓ bestuursakkoord 2018 en ‘ schone lei’ ✓ programmabegrotingen en jaarrekeningen en bestuursrapportages 2018-2021 ✓ “Hoogeveen sorteert voor’ ✓ Grondstoffenmonitors 2018-2020 ✓ Kaderplan afvalstoffen 2010-2015 ✓ Drenst manifest VANG 2017 ✓ Evaluatie afvalscheiding 2016, B&W-voorstel, evaluatie en afvalbeheerprestaties (Markerein) ✓ Aandeelhoudersovereenkomst ✓ Raamovereenkomst ✓ productovereenkomst 2007 en 2021 ✓ jaar- en kwartaalrapportages van AREA aan Hoogeveen 2018-2021, ✓ Afspraken AREA-Hoogeveen m.n. m.b.t. toerekening van de kosten per taak (staan in RO) ✓ Jaarverslagen en kwartaalrapportages AREA 2018, 2019, 2020, afrekening 2020 ✓ Wat verder relevant is, zoals kosten, kostentoeberekening, kostendekkendheid tarieven, kostenstructuur, budgettaire ontwikkeling, (her)indexaties, taakstellingen, Afspraken AREAHoogeveen m.n. m.b.t.

toerekening van de kosten per taak (werkbestekken, tarieven) ✓ uitvoeringsbesluit 2005, ✓ visienotitie afvalbeheer 2013, ✓ De groene draad ✓ strategisch actieplan 2016-2021 en het addendum samenwerken 2019-2021 ✓ Tarievenplannen, kostenramingen en eindafrekeningen van AREA van 2018-2021

42 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0

b. Geïnterviewden (functienamen) ✓ Gemeente Hoogeveen o Financieel adviseur o Beleidsmedewerker grondstoffen en afval o Voormalig Beleidsmedewerker grondstoffen en afval o Juridisch adviseur aandeelhouderszijde ✓ AREA: directeur en financieel medewerker ✓ Markerein: Voorzitter, beleidsmedewerker

43 NvB Oplegonderzoek AREA Versie: 1.0