Document · PDF

Bijlage 2 - Bestemmingplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) - Toelichting - Bijlagen

Commissie Wonen en Ruimte 8 januari 2024, gemeente EmmenBij agendapunt: Vaststelling bestemmingsplan ‘Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw)’20.030 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Gemeente Emmen, bestemmingsplan Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw) (ontwerp)

Inhoudsopgave

Bijlagen bij de toelichting Bijlage 1

Beeldkwaliteitsplan Kruiwerk

Bijlage 2

Archeologsich Bureau-onderzoek - Oostelijk deel

Bijlage 3

Archeologisch Bureau-onderzoek - Westelijk deel

Bijlage 4

Archeologie - Waarderend onderzoeksrapport

Bijlage 5

Quickscan Flora en Fauna

Bijlage 6

Veldonderzoek Vleermuizen

Bijlage 7

Stikstofdepositieberekening

Bijlage 8

Aanmeldnotitie

Bijlage 9

M.e.r. - besluit

Bijlage 10

Bodemonderzoek 2020

Bijlage 11

Bodemonderzoek 2022

Bijlage 12

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai

Bijlage 13

Ladderonderbouwing Kruiwerk

Bijlage 14

Publicatie Gemeenteblad Ontwerp BP

Bijlage 15

Publicatie Emmercourant Ontwerp BP

Bijlage 16

Zienswijze 1

Bijlage 17

Zienswijze 2

Bijlage 18

Zienswijze 3

Bijlage 19

Nota van Beantwoording zienswijzen

Bijlage 20

Reactie Provincie

BEELDKWALITEITPLAN Kruiwerk Dit beeldkwaliteitplan geeft inzicht in de gewenste identiteit van het plangebied en de vertaling hiervan in de uitstraling van de architectuur en de overgang naar de openbare ruimte. De identiteit is verwoord en verbeeld middels criteria. Deze criteria gaan onder andere over stedenbouwkundige aspecten, bebouwingstypologie, plaatsing en oriëntatie van de bebouwing, massa-en vorm (bouwhoogtes, kapvorm), parkeren, hoekwoningen, duurzaamheid, architectonische uitstraling, kleurstelling en materiaalgebruik en erfafscheidingen. De randvoorwaarden beeldkwaliteit zijn beschreven in het voorliggende document en is als bijlage bij het bestemmingsplan “Klazienaveen, Kruiwerk (woningbouw)” gevoegd. Dit bestemmingsplan, met alle bijlagen, is vastgesteld door de Raad. Er is geen beeldkwaliteitplan voor Kruiwerk opgenomen in de Welstandsnota. Het wooncluster met de 16 woningen is onderdeel van de naastgelegen bestaande woonbuurten, aan de zuidrand van Klazienaveen. In de Welstandsnota is voor deze buurten ‘Welstand-Luw’ aangegeven. Dit betekent dat de woningen qua beeldkwaliteit sowieso aan moeten sluiten bij de woningen in de aangrenzende buurten. De bijlage “Beeldkwaliteitplan Kruiwerk” dient als inspiratie-document en geeft referentiebeelden.

Dit document is bedoeld voor iedereen die bij het verdere ontwerp- en ontwikkelingsproces betrokken is om een woongebied een maximaal toekomstperspectief te bieden. Tevens dient het document als handvat voor de welstandscommissie bij de beoordeling van de bouwplannen.

Stedenbouwkundig plan: ligging wooncluster in de groenzone en in de ruimere omgeving

Bestemmingsplan In het bestemmingsplan zijn de woningtypes, de situering/plaatsing van de 16 vrijstaande woningen met bijgebouwen en de massaopbouw met bijbehorende bouwhoogtes vastgelegd in de toelichting, verbeelding en de planregels. Het betreffen 12 vrijstaande woningen van 1 bouwlaag met kap en 4 vrijstaande woningen met 1 bouwlaag plat of 1 bouwlaag met max 50% dakopbouw. Er mag alleen gebouwd worden binnen het bouwvlak. De woningen staan met de voorgevel in de gevellijn, bij 14 woningen op 5 m en 2 woningen op 7 m uit de voorerfgrens. De voortuinen van alle 16 woningen hebben de bestemming Tuin. Dit geldt ook voor de zijtuinen van alle hoekwoningen. Binnen deze bestemming tuin mag niet gebouwd worden.

Beeldkwaliteitplan Kruiwerk, 8 maart 2023

Parkeren De voortuinen van de woningen grenzen aan een rondlopende (soort lus) woonstraat. De inritten naar de garages naast de woningen sluiten ook aan op deze woonstraat. Er worden geen aparte parkeerstroken in het openbaar gebied gemaakt, er wordt op eigen erf en op straat geparkeerd. Voorwaarde hierbij is het realiseren van minimaal 2 parkeerplaatsen op eigen terrein. Om dit mogelijk te maken is in het ontwerp rekening gehouden met minimaal 10 m opstelruimte voor de aanbouw/garage: de aanbouw/garage staat minimaal 5 m achter de voorgevel woning, de voorgevel woning ligt op 5 m uit voorerfgrens. De 2 woningen aan de westzijde hebben een hele diepe kavel en hierdoor de voorgevel op 7 m uit de voorerfgrens. Bij voldoende breedte tussen de zijgevel woning en de zijerfgrens (minimaal 6 m) kunnen ook voor de garage 2 auto’s naast elkaar geparkeerd worden. Bezoekers kunnen wel op straat, voor de woningen parkeren. Hoekwoningen Voor de 8 vrijstaande hoekwoningen, grenzend aan de openbare ruimte, geldt dat een goede hoekoplossing belangrijk is voor de beeldvorming. Blinde zijgevels dienen voorkomen te worden. Dit betekent een tweezijdige gerichtheid (voorkant) ofwel oriëntatie van de woning naar de openbare ruimte. Dit kan versterkt worden door bijvoorbeeld het toepassen van erkers en overhoekse raampartijen.

Garages/bergingen en carport/overkappingen mogen niet op een hoek, grenzend aan de openbare ruimte, gesitueerd worden.

2 voorbeelden hoekwoningen: twee-zijdige oriëntatie, geen bijgebouwen en haag als erfgrens

Beeldkwaliteitplan Kruiwerk, 8 maart 2023

Duurzaamheid Bij de architectonische uitwerking van de bebouwing zoveel mogelijk rekening houden met het eventueel toepassen van duurzaamheidsaspecten, waaronder, zonnepanelen, zonnecollectoren en warmtepompen. Deze worden bij voorkeur geïntegreerd in en zijn onderdeel van het architectonisch ontwerp van de woning. Ook het toepassen van gebakken materialen, ondergeschikte accenten met hout (met FSC keurmerk) en keramische dakpannen komt de beeldkwaliteit ten goede en is in het algemeen duurzaam. Niet alleen bij de woningen, maar ook bij de inrichting van de openbare ruimte dient het materiaalgebruik zoveel mogelijk duurzaam te zijn. Het toepassen van zonnepanelen en –collectoren en ook warmtepompen wordt gestimuleerd maar mogen niet tot afbreuk leiden van de sfeer en de kwaliteit van de woning, het perceel en de hele buurt. Bij keuze en plaatsing van zonnepanelen en –collectoren en warmtepompen: zie ook de 2 foto’s: • Plaats de zonnepanelen/-collectoren/warmtepompen zoveel mogelijk uit het zicht van de openbare ruimte; • Ontwerp de zonnepanelen/-collectoren/warmtepompen mee in het woningontwerp.

Indien de panelen/collectoren aan de voorzijde geplaatst worden, dient de kapkleur bij voorkeur antraciet te zijn zodat ze op een goede wijze in het dakvlak geïntegreerd kunnen worden; • Zonnepanelen en -collectoren kunnen ook als luifel /afdak worden toegepast of op daken van bijbehorende bouwwerken worden geplaatst; • Maak bij voorkeur gebruik van geïntegreerde systemen (de zonnepanelen liggen in het dakvlak in plaats van erop en vervangen de waterkerende functie van dakpannen); • Plaats zonnepanelen en -collectoren in een regelmatig patroon in overeenstemming met de dakvorm en in samenhang met andere elementen in het dakvlak zoals dakkapellen en dakramen, evenwijdig aan de dakvoet of nok en niet uitstekend. Zonnepanelen in een regelmatig patroon in overeenstemming met de dakvorm

Zonnepanelen: regelmatig patroon in overeenstemming met dakvorm

Voorkeur: gebruik geïntegreerde systemen

De volgende deelaspecten worden hierna behandeld: • plaatsing • massa en vorm • gevelkarakteristiek • detaillering, kleur en materiaal • overgang privé/openbaar Plaatsing • Uitvoering conform bestemmingsplan; • En de op pagina 2 beschreven randvoorwaarden voor hoekwoningen en parkeren. Massa en vorm • Uitvoering conform bestemmingsplan; • Woningen: - 12 woningen (10 middenin/zuidrand en 2 westrand) bestaan uit 1 bouwlaag met kap. Kapvorm en – richting zijn vrij; - 4 woningen (noordrand) bestaan uit 1 bouwlaag plat of 1 bouwlaag plat met dakopbouw max 50%; • Aan- en bijgebouwen dienen qua massaopbouw en architectuurstijl een harmonieus geheel te vormen met het hoofdgebouw. Bij de bungalows is het aan- en bijgebouw plat afgedekt.

Beeldkwaliteitplan Kruiwerk, 8 maart 2023

Gevelkarakteristiek (zie ook de referentiebeelden) • De woningen van 1 bouwlaag met kap hebben een traditionele en/of landelijke uitstraling, met voorwaarde dat de hele woning dezelfde bouwstijl heeft. Een landelijk, modernere uitstraling is ook toegestaan, evenals een landelijke (eigentijdse) schuurwoning, wel passend bij de woningen in de directe omgeving. • De woningen met plat dak of dakopbouw hebben een traditionele of eigentijdse stijl met voorwaarde dat de hele woning dezelfde bouwstijl heeft;

Landelijke stijl/traditionele stijl met baksteen in gedekte, natuurlijke kleuren

Bungalow: eenvoudige massopbouw, uitgevoerd in vooral metselwerk. Links 1 bouwlaag, rechts 1 bouwlaag met max 50% dakopbouw.

Eigentijdse vertaling van landelijke architectuurstijltgevoerd in metselwerk

Beeldkwaliteitplan Kruiwerk, 8 maart 2023

Materiaal- en kleurgebruik: Om de samenhang binnen het wooncluster en in de omgeving te waarborgen: • Materiaal van de gevels bestaat uit baksteen. Eventueel gecombineerd met hout; • Gedekte, natuurlijke basiskleuren: donker roodbruin of aarde tinten (zoals woningen omgeving), zie ook foto’s in deze notitie. Felle, lichte en contrasterende kleuren moeten vermeden worden (betekent bv geen wit of geel); • De kap wordt vormgegeven met antracietkleurige pannen. Dit mede omdat zonnepanelen dan beter geïntegreerd kunnen worden (zie foto’s Duurzaamheid); • Dakkapellen, erkers, en ook aanbouwen en bergingen zijn in stijl, detaillering, materialisatie en kleurgebruik afgestemd op de woning. Overgang privé/openbaar: erfafscheidingen en openbare groenstroken: Om het groene karakter van de buurt in de groene omgeving te versterken is het uitgangspunt dat er naar of in het openbare gebied groene overgangen zijn. Dit kunnen hagen zijn op eigen terrein en/of beplantingsstroken in het openbare gebied. Zie ook het stedenbouwkundig plan. De verschillende delen in de buurt (zie ook het stedenbouwkundig plan): • In het middengedeelte met de 10 woningen grenzen de voorerven en bij de hoekwoningen ook de zijerven direct aan de woonstraat. Hierom worden hier op de erfgrens (binnenzijde erfgrens) hagen voorgeschreven.

Aan de voorzijde en deel zijtuin tot halverwege de zijgevel een lage haag van maximaal 70 cm hoog. Rest van de zijtuin een hoge haag van maximaal 180 cm hoog; • In het noordelijke deel met de 4 woningen komt naast de voorerf-, zijerf- en de achtererfgrens in het openbaar gebied een beplantingsstrook. Er wordt geen haag op eigen erf voorgeschreven; • In het westelijke deel met de 2 woningen komt naast de voorerf- en zijerfgrens in het openbaar gebied ook een beplantingsstrook. Er wordt geen haag op eigen erf voorgeschreven. Door de hagen en de beplantingsstroken ontstaat een groene overgang van de tuinen naar de omgeving. Door deze groene invulling wordt de eenheid en samenhang in de buurt versterkt en worden schuttingen voorkomen. Belangrijk is dat het beoogde beeld ook op de langere termijn in stand gehouden wordt.

Beeldkwaliteitplan Kruiwerk, 8 maart 2023

Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Definitief Steekproefrapport 2020-07/03

Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Definitief Steekproefrapport 2020-07/03

Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Een onderzoek in opdracht van Gemeente Emmen Steekproefrapport 2020-07/03 ISSN 1871-269X Status: definitief Auteur: drs. J.M.G. Bongers, fysisch geograaf / senior KNA-prospector Autorisatie dr. J. Jelsma, senior KNA-archeoloog/prospector Actorregistraties respectievelijk: 92394548 en 35453178 Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Emmen d.d. 3 november 2020 mevr. G.C.W. Verschoor (gemeentelijk archeoloog) De Steekproef bv werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en SIKB-BRL 4000. Voor dit onderzoek gelden protocollen 4002 & 4003. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, 3 september 2020 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau, Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn telefoon internet e-mail kvk

050 – 5779784 www.desteekproef.nl info@desteekproef.nl 02067214

Inhoud Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding........................................................................................................................... 1 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01).............................................................................1 1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02).....................................................................................2 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)......................................................................................3 2.1 Bronnen..................................................................................................................... 3 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)..............................................................................3 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04).......................................................................................4 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)..........................................................................5 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)........................................................6 3.

Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05).........................................................................................7 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01).....................................................................7 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03)..................................................................8 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)................................................................................9 Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen Archeologische periodes Appendix: Boorstaten en Laagbeschrijvingen boringen volgens Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode

Samenvatting In verband met geplande nieuwbouw van woningen is een archeologisch onderzoek uitgevoerd op locaties aan de straten De Doole en Kruiwerk te Klazienaveen, gemeente Emmen, provincie Drenthe. Voor de nieuwbouw is graafwerk nodig dat mogelijk een bedreiging vormt voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende en karterende fase (IVO-O; protocol 4003). Bij het bureauonderzoek zijn bronnen geraadpleegd op het gebied van fysische geografie, archeologie en historische geografie. Tijdens het veldonderzoek zijn 34 boringen geplaatst om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen. Klazienaveen ligt op het zuidelijke deel van de Hondsrug. Tijdens het neolithicum veranderde dit gebied van een dekzandlandschap in veenmoeras. Binnen een kilometer omtrek is één archeologische vondst geregistreerd, te weten een hamerbijl uit de bronstijd – ijzertijd. Ter plaatse van het tegenwoordige Klazienaveen werd turf gewonnen aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Op beide planlocaties is de grond tijdens de steentijd langdurig droog geweest waardoor een podzolbodem is gevormd.

Daardoor lijken het geschikte vestigingsplekken te zijn geweest voor mensen tijdens de steentijd. Op delen is deze bodem sterk verstoord waardoor eventuele archeologische resten daar verloren zullen zijn gegaan. Op de delen waar de bodem nog gaaf is kunnen eventuele archeologische resten bewaard gebleven zijn. Maar het onderzoek heeft geen indicatoren opgeleverd zoals brokken houtskool of stukken bewerkt vuursteen. Aanwijzingen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats zijn er daardoor niet. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G. Bongers Aangezien een deel van beide planlocaties een sterk verstoorde bodem heeft en aangezien op het overige deel geen archeologische indicatoren gevonden zijn, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te ondernemen en de locaties aan De Doole en Kruiwerk op archeologische gronden geen beperkingen op te leggen. Wel wijzen wij erop dat voor al het graafwerk geldt dat als archeologische grondsporen worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Emmen. De bevoegde overheid, de gemeente Emmen, mevr. G.C.W. Verschoor (gemeentelijk archeoloog) heeft dit rapport getoetst en heeft op 3 november 2020 laten weten het selectie-advies op te volgen.

Administratieve gegevens van het plangebied Tabel 1: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: administratieve gegevens. Provincie

Drenthe

Gemeente

Emmen

Plaats

Klazienaveen

Toponiem

De Doole & Kruiwerk

Kaartblad

18C

Hoekcoördinaten

De Doole:

Kruiwerk:

noordwest noordoost zuidwest zuidoost noordwest noordoost zuidwest zuidoost

262,461 / 527,165 262,575 / 527,159 262,455 / 527,037 262,559 / 527,045 263,165 / 526,797 263,330 / 526,793 263,157 / 526,699 263,287 / 526,693

Kadastrale perceelnummers Bestemmingsplan Klazienaveen 2013

enkelbestemming grotendeels 'groen' met klein deel 'sport' op locatie De Doole en klein deel 'bos' op locatie Kruiwerk dubbelbestemming 'waarde archeologie 4'

Oppervlakte

De Doole: 1,3 hectare Kruiwerk: 1,6 hectare

NAP-hoogte maaiveld

+20 meter NAP

Huidig grondgebruik

grotendeels openbaar groen

Soort onderzoek

bureauonderzoek & veldonderzoek verkennende en karterende fase

Opdrachtgever

Gemeente Emmen

Uitvoerder

De Steekproef drs. J.M.G. Bongers (senior KNA-prospector)

Bevoegde overheid

Gemeente Emmen

Steekproef projectcode

2020-07/03

Onderzoeksmeldingsnummer

4878780100

Datum veldwerk

24 juli en 26 augustus 2020

Maximale diepte onderzoek

195 centimeter onder maaiveld

Beheer en plaats documentatie

De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / Noordelijk Archeologisch Depot / DANS / DINO-loket (boorgegevens)

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van Gemeente Emmen, vertegenwoordigd door mevrouw H. Kruijdenberg, is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd op twee locaties aan de wegen De Doole en Kruiwerk te Klazienaveen, gemeente Emmen, provincie Drenthe (zie Figuur 1). Aanleiding voor het onderzoek is de geplande bouw van respectievelijk zes en elf woningen op deze locaties. Voor woningbouw worden doorgaans funderingssleuven gegraven tot een diepte van 0,8 meter beneden maaiveld. Dit graafwerk vormt een bedreiging voor eventueel aanwezige archeologische resten. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek verkennende en karterende fase (IVO-O). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van beschikbare fysisch-geografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Daartoe zijn de opbouw en gaafheid van de bodem bepaald.

Figuur 1: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. De twee planlocaties zijn rood omlijnd zijn. Bron: Topografische Dienst Kadaster 2020.

1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Planlocaties De Doole en Kruiwerk liggen respectievelijk in het zuidwesten en zuiden van de bebouwde kom van Klazienaveen (zie Figuur 1). De eerste locatie ligt tussen de straten De Doole, De Laude en Broekweg, de tweede locatie ligt zuidwestelijk van de straat Kruiwerk en westelijk van Plecht. Tijdens het onderzoek waren beide locaties in gebruik als openbaar groen met op de eerste locatie een basketbalveld en een skatebaan en op de tweede locatie een voetbalveld (zie Figuur 2). Volgens informatie van het Kabels en Leidingen InformatieCentrum (KLIC) lopen er geen leidingen door de terreinen.

Figuur 2: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk. De bovenste foto is genomen op locatie De Doole in zuidelijke richting. De onderste is genomen op locatie Kruiwerk in noordelijke richting.

2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. De gebruikte bronnen voor het onderzoek staan aan het eind van dit rapport. Eén van de bronnen is ARCHIS 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GIS-systeem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) Klazienaveen ligt op het zuidelijke deel van de Hondsrug (zie Figuur 3). Op paleogeografische reconstructies van Vos et al. (2018, niet afgebeeld) ligt ter plaatse van de planlocaties omstreeks 3850 vC nog een pleistoceen landschap dat op de daaropvolgende reconstructie van 2750 vC is overwoekerd door veenmoeras. Op de geomorfologische kaart is locatie De Doole gekarteerd als 'ijsstroomrug / megaflute' (10B14) en locatie Kruiwerk als 'plateau-achtige veenrest' (3F81). Op de bodemkaart is locatie De Doole niet gekarteerd in verband met de ligging binnen de bebouwde kom. Locatie Kruiwerk staat op de bodemkaart als 'moerige podzolgrond met keileem beginnend tussen 40 en 120 centimeter en tenminste 20 centimeter dik' (vWpx).

Figuur 3: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: hoogtekaart gemaakt met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 uit 2019. De planlocaties zijn rood omlijnd.

2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) Uit beide planlocaties zijn geen archeologische waarden bekend. Tussen beide locaties in is een vondst geregistreerd op hele-kilometer-coördinaten van een hamerbijl uit de bronstijd of ijzertijd (zie Tabel 2 en Figuur 4). Binnen een kilometer afstand zijn nog twee vondstmeldingen bekend in ARCHIS. Dit betreffen echter archeologische booronderzoeken waar alleen houtskool en natuurlijk / onbewerkt vuursteen gevonden is. Tabel 2: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: vondsten zoals weergegeven in Figuur 4 zaaknummer

omschrijving

datering

2247145100

houtskool gevonden bij booronderzoek

n.v.t.

2685080100

hamerbijl van diabaas

late bronstijd – midden ijzertijd

4553256100

vuurstenen kern

mesolithicum

4655162100

vuursteen van natuurlijke oorsprong

n.v.t.

Figuur 4: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: archeologische waarden rondom het plangebied. Gele terreinen zijn in het verleden archeologisch onderzocht en groene stippen zijn vondstlocaties. Terreinen van de archeologische monumentenkaart komen binnen het weergegeven gebied niet voor. De planlocaties zijn rood omlijnd. Bron: Archis3.

2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03) Klazienaveen is gesticht aan het eind van de negentiende eeuw door de industrieel W.A. Scholten. Hij vernoemde het dorp naar zijn moeder (Berkel en Samposius 1995). Op een topografische kaart uit 1906 is het gebied van het tegenwoordige Klazienaveen nog grotendeels in vervening (zie Figuur 5). Op latere kaarten is te zien hoe het gebied na vervening veranderde in landbouwgrond en hoe het dorp zich geleidelijk uitbreidde rondom de twee planlocaties. Op de westelijke locatie De Doole stond aan het eind van de twintigste eeuw een gebouw dat inmiddels gesloopt is.

Figuur 5: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: uitsnedes van topografische kaarten uit 1906, 1959, 1975 en 1985. Het plangebied is rood of zwart omlijnd. Bron: www.topotijdreis.nl.

2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Emmen (niet afgebeeld) liggen beide planlocaties binnen de categorie 'waarde archeologie 4'. Hiervoor geldt dat archeologisch onderzoek nodig is voor plannen met een oppervlak groter dan duizend vierkante meter waarbij bodemingrepen dieper reiken dan dertig centimeter. In het gebied kunnen archeologische waarden aanwezig zijn uit de steentijd. Tijdens latere archeologische periodes lijkt het plangebied door overwoekering met veenmoeras niet meer geschikt te zijn geweest voor bewoning. Eventuele archeologische resten kunnen zijn opgenomen in de geroerde bovengrond. Waar een laag restveen ligt zullen eventuele resten onder het veen in de top van het zand liggen. Van een eventuele vindplaats kan onder meer bewerkt vuursteen gevonden. Eventuele archeologische waarden zullen zijn aangetast door onder meer het gebruik als landbouwgrond en voor de bouw van het inmiddels gesloopte pand aan De Doole. Om de bovengenoemde archeologische verwachting te toetsen is een booronderzoek uitgevoerd dat staat beschreven in Hoofdstuk 3. Tabel 3: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: specificatie archeologische verwachting. datering:

steentijd

complextype:

nederzetting, begraving

locatie:

zandkoppen

diepteligging:

aan maaiveld of onder laag restveen

omvang:

onbekend

gaafheid en conservering:

onder restveen kans op organische conservering

uiterlijke kenmerken:

bewerkt vuursteen

mogelijke verstoringen:

gebruik als landbouwgrond, voormalige bebouwing

3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Het veldwerk is uitgevoerd in twee fases. De verkennende fase is gedaan op 24 juli 2002, de karterende fase op 26 augustus 2020. In de verkennende fase zijn boringen gedaan op onderlinge afstanden van vijftig meter om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen. Tijdens de karterende fase zijn de boringen gedaan in een dichter grid met onderlinge afstanden van vijfentwintig meter (zie Figuur 6). Op het grootste deel van locatie Kruiwerk zijn geen karterende boringen gedaan, omdat de bodem er diep verstoord bleek door diepploegen. De boringen zijn uitgevoerd met een edelmanboor van tien centimeter diameter. Tijdens de karterende fase zijn de boringen dubbel gedaan om meer monster te verzamelen en de kans op het aantreffen van archeologische indicatoren te vergroten. De boringen reiken tot dieptes tussen 100 en 195 centimeter onder maaiveld. De boormonsters zijn onderzocht door ze laagsgewijs af te snijden in de boorkop. Daarnaast is het opgeboorde zand gezeefd op een zeef met mazen van vier millimeter om te zoeken naar archeologische indicatoren. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De boorlocaties en maaiveldhoogtes zijn gemeten met behulp van een RTK-GPS.

De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen.

Figuur 6: Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: boorpuntenkaart. Het plangebied is zwart omlijnd. De genummerde punten zijn de boorlocaties. De kleuren geven weer in welke mate de podzolbodem bewaard gebleven is.

3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) bodem Op beide planlocaties ligt een pakket dekzand dat lokaal nog is afgedekt met veen. Keileem is niet aangeboord. Op beide planlocaties is in het zand een goed ontwikkelde podzolbodem gevormd wat erop wijst dat het zand langdurig droog was voorafgaand aan de vernatting en veenvorming. De gaafheid van de bodem verschilt sterk in het onderzochte gebied. Op locatie De Doole was de bodem bij de helft van de verkennende boringen gaaf met een afdekkende laag restveen. Bij de karterende boringen bleek de bodem toch op minder dan de helft van het terrein nog intact (zie Figuur 6 rode stippen). De diepe bodemverstoringen op deze locatie hebben mogelijk een relatie met de voormalige bebouwing aldaar. Op locatie Kruiwerk was de bodem alleen gaaf in het stuk bos in het noorden. Daar ligt op een gave, goed ontwikkelde podzolbodem ook nog ongeveer een meter restveen. Dit vormt een cultuurhistorische waarde omdat dit veen nog als hoogte in het terrein zichtbaar is en laat zien dat het gebied ontstaan is door turfwinning. Op de rest van locatie Kruiwerk is de bodem diep verstoord, hoogstwaarschijnlijk als gevolg van diepploegen aangezien de geroerde bovenlaag bestaat uit grote brokken zand en veen. archeologie Op beide locaties is de grond langdurig droog geweest gezien de goed ontwikkelde podzolbodem.

Op basis daarvan lijken ze geschikte vestigingsplekken te zijn geweest voor de mens tijdens de steentijd, voorafgaand aan de vernatting en veenvorming. Op de delen waar restanten van de podzolbodem nog aanwezig zijn (zie Figuur 7 rode en gele stippen), kunnen resten van eventueel aanwezige archeologische grondsporen ook bewaard gebleven zijn. Waar de top van het dekzand intact is en afgedekt door een laag restveen, is het loopvlak uit de steentijd nog aanwezig en kunnen organische resten zoals houten werktuigen geconserveerd zijn. Echter het onderzoek heeft geen aanwijzingen opgeleverd voor een archeologische vindplaats. Bij de verkennende noch de karterende boringen zijn indicatoren gevonden zoals brokken houtskool of stukken bewerkt vuursteen.

4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07) belangrijkste resultaten Klazienaveen ligt op het zuidelijke deel van de Hondsrug. Tijdens het neolithicum veranderde dit gebied van een dekzandlandschap in veenmoeras. Binnen een kilometer omtrek is één archeologische vondst geregistreerd, te weten een hamerbijl uit de bronstijd – ijzertijd. Ter plaatse van het tegenwoordige Klazienaveen werd turf gewonnen aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. In beide planlocaties is de grond tijdens de steentijd langdurig droog geweest waardoor een podzolbodem is gevormd. Op delen is deze bodem sterk verstoord. Op locatie De Doole lijkt de verstoring deels gerelateerd aan voormalige bebouwing, op locatie Kruiwerk is het grootste deel gediepploegd. Ook is op delen van beide locaties de bodem nog gaaf. Het onderzoek heeft geen archeologische vondsten opgeleverd. archeologisch verwachtingsmodel De planlocaties lijken geschikte te zijn geweest voor menselijke bewoning tijdens de steentijd. Op de delen waar de bodem niet diep verstoord is kunnen gave archeologische resten aanwezig zijn. Maar het onderzoek heeft geen aanwijzingen opgeleverd voor de aanwezigheid van archeologische waarden. Daarom kan de archeologische verwachting zoals opgesteld in Paragraaf 2.5 naar beneden toe worden bijgesteld. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G.

Bongers Aangezien een deel van beide planlocaties een sterk verstoorde bodem heeft en aangezien op het overige deel geen archeologische indicatoren gevonden zijn, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te ondernemen en de locaties aan De Doole en Kruiwerk op archeologische gronden geen beperkingen op te leggen. Wel wijzen wij erop dat voor al het graafwerk geldt dat als archeologische grondsporen worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Emmen. De bevoegde overheid, de gemeente Emmen, mevr. G.C.W. Verschoor (gemeentelijk archeoloog) heeft dit rapport getoetst en heeft op 3 november 2020 laten weten het selectie-advies op te volgen.

Gebruikte bronnen

AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. ARCHIS 3. www.test.zoeken.cultureelerfgoed.nl Berkel, G. van & K. Samplonius. Nederlandse plaatsnamen. De herkomst en betekenis van onze plaatsnamen. Prisma Informatief. Uitgeverij Het Spectrum bv, Utrecht 1995. Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Deltares-rapport 2008-UR0881/A. Hisgis, Historisch Geografisch Informatiesysteem. www.hisgis.nl Fryske Akademy Jongmans, A.G., M.W. van den Berg, M.P.W. Sonneveld, G.J.W.C. Peek, en R.M. van den Berg van Saparoea. 2013. Landschappen van Nederland: Geologie, bodem en landgebruik. Wageningen: Academic Publishers. Kadata via www.kadaster.nl, 2019. Topografische Kaart 1:25.000 van Topografische Dienst Kadaster, Emmen. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. www.ruimtelijkeplannen.nl www.topotijdreis.nl Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus).

Lijst van figuren en tabellen Figuren 1 Topografische kaart 2 Foto's plangebied 3 Hoogtekaart 4 Archeologische waarden in de omgeving 5 Historische kaarten 6 Boorpuntenkaart

Tabellen 1 Administratieve gegevens 2 Archeologische waarden in de omgeving 3 Specificatie archeologische verwachting

Archeologische periodes

paleolithicum: paleolithicum vroeg: paleolithicum midden: paleolithicum laat: paleolithicum laat A: paleolithicum laat B:

ijzertijd: tot 300.000 BP 300.000 - 35.000 BP 35.000 BP - 8.800 vC 35.000 - 18.000 BP 18.000 BP - 8.800 vC

mesolithicum: mesolithicum vroeg: mesolithicum midden: mesolithicum laat:

8.800 - 7.100 vC 7.100 - 6.450 vC 6.450 - 4.900 vC

neolithicum: neolithicum vroeg: neolithicum vroeg A: neolithicum vroeg B: neolithicum midden: neolithicum midden A: neolithicum midden B: neolithicum laat: neolithicum laat A: neolithicum laat B:

5.300 - 4.200 vC 5.300 - 4.900 vC 4.900 - 4.200 vC 4.200 - 2.850 vC 4.200 - 3.400 vC 3.400 - 2.850 vC 2.850 - 2.000 vC 2.850 - 2.450 vC 2.450 - 2.000 vC

bronstijd: bronstijd vroeg: bronstijd midden: bronstijd midden A: bronstijd midden B: bronstijd laat:

2.000 - 1.800 vC 1.800 - 1.100 vC 1.800 - 1.500 vC 1.500 - 1.100 vC 1.100 - 800 vC

pleistoceen: elsterien saalien weichselien holoceen:

2,5 miljoen - 10.000 BP 475.000 - 410.000 BP 200.000 - 130.000 BP 116.000 - 10.000 BP 10.000 - heden

vC nC BP

= = =

voor Christus na Christus before present; present = 1950

ijzertijd vroeg: ijzertijd midden: ijzertijd laat:

800 - 500 vC 500 - 250 vC 250 - 12 vC

romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: romeinse tijd vroeg A: romeinse tijd vroeg B: romeinse tijd midden: romeinse tijd midden A: romeinse tijd midden B: romeinse tijd laat: romeinse tijd laat A: romeinse tijd laat B:

12 vC - 70 nC 12 vC - 25 nC 25 - 70 nC 70 - 270 nC 70 - 150 nC 150 - 270 nC 270 - 450 nC 270 - 350 nC 350 - 450 nC

middeleeuwen: middeleeuwen vroeg: middeleeuwen vroeg A: middeleeuwen vroeg B: middeleeuwen vroeg C: middeleeuwen vroeg D: middeleeuwen laat: middeleeuwen laat A: middeleeuwen laat B:

450 - 1.050 nC 450 - 525 nC 525 - 725 nC 725 - 900 nC 900 - 1.050 nC 1.050 - 1.500 nC 1.050 - 1.250 nC 1.250 - 1.500 nC

nieuwe tijd: nieuwe tijd vroeg: nieuwe tijd midden: nieuwe tijd laat:

1.500 - 1.650 nC 1.650 - 1.850 nC 1.850 – heden

Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlaktehaarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen.

Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderijplattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen.

Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.

Appendix Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: Boorstaten

(cm)

06 2100

20 03

2100

08 19

22 2050

2050

C EB C

B C

2000

EB B

B 2000

BC BC

C 1950

1950

1900

basis geroerde bovengrond 1850

1850

Appendix Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: Boorstaten

(cm)

2100

25 28

33 30

23 26

2050

C EB

2000

B BC B

2000

B BC

C BC

C C

1950

B C

C C

1950

1900

C C 1850

1850

Appendix Klazienaveen, De Doole & Kruiwerk: Boorstaten

(cm)

2050

17 18

14 2000

2000

E EB B BC

1950

E C

C 1900

C C

1950

E EB B

1900

C E EB

EB B BC

B 1850

1800

1850

1800

Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen 01 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262470 : 527250 : 2069

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 25 zand zwak siltig, 10yr4/2 25 - 50 zand zwak siltig, mix, opgebrachte grond 50 - 65 veen zwak zandig, 10yr3/3 65 - 75 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, EB-horizont, dekzand 75 - 85 zand zwak siltig, 7,5yr3/2, B-horizont 85 - 105 zand zwak siltig, 7,5yr4/6, BC-horizont 105 - 125 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 02

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262470 : 527100 : 2080

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 50 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven, Opm.: Brokken podzol en veen 50 - 100 zand zwak siltig, 10yr6/6, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand 03

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262470 : 527050 : 2088

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 30 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond 30 - 50 veen zwak zandig, 10yr3/3 50 - 65 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, EB-horizont, dekzand 65 - 75 zand zwak siltig, 7,5hyr3/2, B-horizont 75 - 100 zand zwak siltig, 2,5y5/6, C-horizont 04

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262510 : 527075 : 2073

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 165 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven, Opm.: Brokken podzol en veen 165 - 175 zand zwak siltig, matig grindig, 2,5y6/3, C-horizont, dekzand 05

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262510 : 527125 : 2088

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 45 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond 45 - 73 veen zwak zandig, 10yr3/3 73 - 76 veen zwak zandig, 10yr2/1, Veen: sterk amorf, Opm.: Smeerlaag 1/8

Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 76 - 87 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, Zand: matig fijn, EB-horizont, dekzand 87 - 93 zand zwak siltig, 7,5yr3/2, B-horizont 93 - 115 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 115 - 125 zand zwak siltig, 2,5y5/6, C-horizont 06

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262550 : 527150 : 2101

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 55 zand zwak siltig, mix, vergraven 55 - 65 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont, dekzand 65 - 100 zand zwak siltig, 2,5y6/6, C-horizont 07

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262550 : 527100 : 2080

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 45 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond 45 - 68 veen zwak zandig, 10yr3/3 68 - 69 veen zwak zandig, 10yr2/1, Opm.: Smeerlaag 69 - 83 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, EB-horizont 83 - 87 zand zwak siltig, 7,5yr3/2, B-horizont 87 - 120 zand zwak siltig, 10yr4/6, BC-horizont 08

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262550 : 527050 : 2080

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 185 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven 185 - 195 zand zwak siltig, 2,5y6/3, C-horizont 09

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263180 : 526775 : 2033

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 100 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven, Opm.: Veenbrokken 100 - 125 zand zwak siltig, 2,5y6/3, C-horizont, dekzand 10

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263180 : 526725 : 2020

2/8

Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 55 zand zwak siltig, mix, vergraven

55 - 115 veen zwak zandig, 10yr2/2, basis scherp, vergraven 115 - 125 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont, dekzand 11 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263220 : 526750 : 2035

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 105 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven, Opm.: Brokken podzol en veen 105 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont 12

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263220 : 526700 : 2030

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 95 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven 95 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont, dekzand 13

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263260 : 526725 : 2025

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 105 zand zwak siltig, mix, Opm.: Brokken podzol en veen 105 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont, dekzand 14

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263260 : 526775 : 2013

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 90 zand zwak siltig, mix, basis scherp, vergraven 90 - 120 zand zwak siltig, 2,5y6/4, C-horizont, dekzand 15

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263260 : 526825 : 2045

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 100 veen zwak zandig, 10ry3/3 100 - 110 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, E-horizont 110 - 125 zand zwak siltig, 7,5yr4/3, EB-horizont 3/8

Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 125 - 140 zand zwak siltig, 10yr3/4, B-horizont 140 - 175 zand zwak siltig, 10yr4/6, BC-horizont 16

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263300 : 526800 : 2018

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, opgebrachte grond 40 - 85 veen sterk zandig, 10yr2/2 85 - 135 veen zwak zandig, 10yr3/3 135 - 140 zand zwak siltig, 7,5yr4/1, E-horizont 140 - 145 zand zwak siltig, 10yr4/3, EB-horizont 145 - 170 zand zwak siltig, 10yr3/4, B-horizont 17

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263260 : 526800 : 2042

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 15 veen sterk zandig, 10yr2/2 15 - 80 veen zwak zandig, 10yr3/3 80 - 85 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, E-horizont 85 - 90 zand zwak siltig, 7,5yr4/2, EB-horizont 90 - 95 zand zwak siltig, 7,5yr3/3, B-horizont 95 - 105 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 105 - 120 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 18

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263280 : 526813 : 2032

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 veen sterk zandig, 10yr2/2 40 - 105 veen zwak zandig, 10yr3/3 105 - 110 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, E-horizont 110 - 115 zand zwak siltig, 7,5yr4/2, EB-horizont 115 - 125 zand zwak siltig, 7,5yr3/3, B-horizont 125 - 135 zand zwak siltig, 7,5yr3/4, BC-horizont 135 - 150 zand zwak siltig, 10yr5/4, C-horizont 19

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262470 : 527126 : 2074

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 60 zand zwak siltig, omgewerkte grond, opgebrachte grond 60 - 80 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 80 - 90 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 90 - 110 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 4/8

Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen 20 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262470 : 527074 : 2094

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 70 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor 70 - 80 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 80 - 100 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 21

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262491 : 527063 : 2095

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 40 - 100 zand zwak siltig, zwak grindig, licht-grijs, opgebrachte grond 100 - 220 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 22

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262490 : 527088 : 2060

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 40 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 40 - 150 zand zwak siltig, opgebrachte grond, vergraven, Opm.: brokken podzol en veen 150 - 170 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 23

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262490 : 527115 : 2059

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 185 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor, vergraven, Opm.: brokken podzol en veen 185 - 210 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 24

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262491 : 527138 : 2106

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 10 zand zwak siltig, geel, opgebrachte grond 10 - 120 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor, vergraven, Opm.: brokken veen 120 - 150 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 150 - 160 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 160 - 180 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont

5/8

Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen 25 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262520 : 527150 : 2083

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 65 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor 65 - 70 veen zwak zandig, 10yr3/3 70 - 90 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, EB-horizont 90 - 100 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 100 - 110 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 110 - 120 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 26

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262510 : 527100 : 2048

Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0 - 50 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor 50 - 60 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 60 - 80 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 27 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262509 : 527050 : 2116

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 90 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor, vergraven 90 - 110 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 28

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262532 : 527063 : 2076

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 195 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor, Opm.: veenbrokken 195 - 210 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 29

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262532 : 527089 : 2048

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 80 zand zwak siltig, 10yr4/2, opgebrachte grond, vergraven, bouwvoor 80 - 100 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont

6/8

Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen 30 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262531 : 527115 : 2064

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 60 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 60 - 70 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, EB-horizont 70 - 90 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 90 - 100 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 100 - 110 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 31

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262530 : 527137 : 2085

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 100 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 100 - 110 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 110 - 120 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 32

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262552 : 527125 : 2063

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 60 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 60 - 90 veen zwak zandig, 10yr3/3 90 - 130 zand zwak siltig, 10yr6/6, C-horizont 33

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 262551 : 527077 : 2075

Diepte (cm) Omschrijving Grondsoort 0 - 70 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor, Opm.: plastic 70 - 75 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 75 - 90 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 34 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263258 : 526847 : 2023

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 20 zand zwak siltig, 10yr4/2, bouwvoor 20 - 120 veen sterk zandig, 10yr3/3 120 - 135 zand zwak siltig, 7,5yr5/1, E-horizont 135 - 140 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, EB-horizont 140 - 150 zand zwak siltig, 7.5yr4/1, B-horizont 150 - 160 zand zwak siltig, 7.5yr4/6, BC-horizont 7/8

Appendix Klazienaveen, De Doole Kruiwerk: Laagbeschrijvingen Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 160 - 180 zand zwak siltig, 10yr5/6, C-horizont 35

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263260 : 526801 : 2042

Diepte (cm)

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 263250 : 526813 : 2032

Diepte (cm)

8/8

Klazienaveen, Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Definitief Steekproefrapport 2022-08/15

Klazienaveen, Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Definitief Steekproefrapport 2022-08/15

Klazienaveen, Kruiwerk (Gemeente Emmen, Dr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase Een onderzoek in opdracht van Gemeente Emmen Steekproefrapport 2022-08/15 ISSN 1871-269X Status: definitief Auteur: drs. J.M.G. Bongers, fysisch geograaf / senior KNA-prospector. Autorisatie dr. J. Jelsma, senior KNA-archeoloog/prospector. Actorregistraties respectievelijk: 92394548 en 35453178 Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Emmen, namens deze Het Oversticht, dhr. O. Satijn d.d. 1 november 2022 De Steekproef bv werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en SIKB-BRL 4000. Voor dit onderzoek gelden protocollen 4002 & 4003. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, 1 november 2022 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau adres Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn telefoon 050 – 5779784 internet www.desteekproef.nl e-mail info@desteekproef.nl kvk 02067214

Inhoud

Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding........................................................................................................................... 1 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01).............................................................................1 1.2 Beleidskader (KNA 4.1: LS01)......................................................................................3 1.3 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02).....................................................................................3 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)......................................................................................4 2.1 Bronnen..................................................................................................................... 4 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)..............................................................................4 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04).......................................................................................5 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)..........................................................................6 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)........................................................8 3.

Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05).........................................................................................9 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01).....................................................................9 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03).................................................................10 3.3 Vondsten (KNA 4.1: VS02, VS03)...............................................................................11 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)..............................................................................12 Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen Archeologische periodes Appendix: Boorstaten en Laagbeschrijvingen boringen volgens Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode

Samenvatting In verband met geplande woningbouw is een archeologisch onderzoek uitgevoerd bij de straat Kruiwerk te Klazienaveen, gemeente Emmen, provincie Drenthe. Het benodigde graafwerk vormt een bedreiging voor mogelijke archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende en karterende fase (IVO-O; protocol 4003). Bij het bureauonderzoek zijn bronnen geraadpleegd op het gebied van fysische geografie, archeologie en historische geografie. Tijdens het veldonderzoek zijn dertien boringen geplaatst om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen en te zoeken naar archeologische indicatoren. Klazienaveen is een turfwinningsdorp dat is gesticht tijdens de tweede helft van de negentiende eeuw. Door de vervening kwam het pleistocene reliëf van het zuidelijke uiteinde van de Hondsrug weer terug. Deze had vanaf het neolithicum onder het veen gelegen. Binnen een halve kilometer omtrek zijn twee archeologische vondsten geregistreerd. Het gaat om een prehistorische hamerbijl waarvan de exacte vindplaats niet bekend is en om een stuk houtskool dat ook natuurlijk kan zijn. Tijdens de twintigste eeuw heeft in het noorden van het plangebied een boerderij gestaan. In het noorden van het plangebied ligt een dekzandkop.

Het zand in het onderzoeksgebied is langdurig droog geweest voorafgaand aan de vernatting en veenvorming. Op basis daarvan lijkt het een geschikte vestigingsplek te zijn geweest voor mensen tijdens de prehistorie en de steentijd in het bijzonder. De bodem is goed bewaard gebleven met uitzondering van de noordwestelijke hoek. Eventuele archeologische resten kunnen daardoor in goede staat verkeren. Het onderzoek heeft twee vondsten opgeleverd: een stuk dierlijk bot waarvan de datering onbekend is en een scherf handgevormd aardewerk dat niet preciezer te dateren is dan neolithicum – middeleeuwen. Mogelijk zijn geassocieerd met deze vondsten meer archeologische waarden aanwezig. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G. Bongers Aangezien het onderzoek aanwijzingen heeft opgeleverd voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het noorden van het plangebied, adviseren wij daar geen graafwerk te ondernemen zonder nader archeologisch onderzoek. In Figuur 10 is dit weer gegeven als rood gearceerd terrein dat doorloopt tot aan boring 9 van het voorgaande onderzoek waar een diep verstoorde bodem werd vastgesteld. Niet gearceerd is de noordwestelijke hoek waar de bodem bij drie boringen diep verstoord werd aangetroffen.

Omdat binnen het rood gearceerde deel woningbouw gepland is, adviseren wij nader archeologisch onderzoek in twee stappen: waarderende boringen en proefsleuven. Het belangrijkste doel van de waarderende boringen is preciezer vaststellen wat de begrenzing is van de diepe bodemverstoringen. In Figuur 10 staat een voorstel voor de locatie van dertien waarderende boringen. Op basis van de resultaten hiervan kan een plan worden gemaakt voor een proefsleuvenonderzoek waarvan de belangrijkste doelen zijn om te bepalen of inderdaad een archeologische vindplaats aanwezig is en wat de datering begrenzing en gaafheid ervan zijn. Voor de noordwestelijke hoek en het zuidelijke deel van het onderzoeksgebied adviseren wij geen nader archeologisch onderzoek of beperkingen op archeologische gronden. Wel geldt voor die delen dat als bij graafwerk onverhoopt toch archeologische waarden worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Emmen. selectiebesluit bevoegde overheid De bevoegde overheid, de gemeente Emmen, heeft dit rapport laten beoordelen door zijn

archeologisch adviseur, Het Oversticht, dhr. O. Satijn. Namens de gemeente heeft deze op 1 november 2022 laten weten bovengenoemd selectie-advies over te nemen.

Administratieve gegevens van het plangebied Tabel 1: Klazienaveen, Kruiwerk: administratieve gegevens. Provincie

Drenthe

Gemeente

Emmen

Plaats

Klazienaveen

Toponiem

Kruiwerk

Kaartblad

18C

Hoekcoördinaten plangebied

noordwest: noordoost: zuidwest: zuidoost:

Kadastrale perceelnummer

AF505

Bestemmingsplan Klazienaveen 2013 Facetbestemmingsplan Archeologie 2022

enkelbestemming: groen dubbelbestemming: waarde archeologie 4

Oppervlakte

0,65 hectare

NAP-hoogte maaiveld

20-22 meter boven NAP

Huidig grondgebruik

openbaar groen

Soort onderzoek

bureauonderzoek & veldonderzoek verkennende en karterende fase

Opdrachtgever

gemeente Emmen

Uitvoerder

De Steekproef drs. J.M.G. Bongers (senior KNA-prospector)

Bevoegde overheid

gemeente Emmen

Steekproef projectcode

2022-08/15

Onderzoeksmeldingsnummer

5287635100

Datum veldwerk

30 augustus en 8 september 2022

Maximale diepte onderzoek

200 centimeter onder maaiveld

Beheer en plaats documentatie

De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / DANS / Noordelijk Archeologisch Depot / DINO-loket (boorgegevens)

263,098 / 526,802 263,165 / 526,798 263,093 / 526,702 263,157 / 526,698

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van Gemeente Emmen is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd aan het Kruiwerk te Klazienaveen, gemeente Emmen, provincie Drenthe (zie Figuur 1). Aanleiding voor het onderzoek is geplande woningbouw. Voor de nieuwbouw is graafwerk nodig zoals voor de aanleg van funderingen die doorgaans tot een diepte van ongeveer 0,8 meter beneden maaiveld reiken. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische resten. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek verkennende en karterende fase (IVO-O). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van beschikbare fysisch-geografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Daartoe zijn de opbouw en gaafheid van de bodem bepaald.

Figuur 1: Klazienaveen, Kruiwerk: uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Topografische Dienst Kadaster 2022.

Figuur 2: Klazienaveen, Kruiwerk: plankaart. De kaart toont een aan te leggen weg met daaraan zestien te bouwen woningen. Het grootste deel van het gebied is eerder al archeologisch onderzocht (Bongers 2020). Het westelijke zwart omlijnde deel is het huidige onderzoeksgebied dat een aanvulling vormt op het eerdere onderzoek. Het noordwestelijke deel krijgt een groene bestemming. Het vormt binnen het plangebied een hoger deel waarvan de gestreepte rode lijn de voet weergeeft.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Emmen&id=c13f23be-a18d-422a-b669-16e9965ca684