Bijlage 1- Uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie Emmen

Uitgangspuntennotitie omgevingsvisie Emmen

1. Inleiding De invoering van de Omgevingswet is een ingrijpende decentraliseringsopgave. In de Omgevingswet worden tientallen huidige wetten en regels voor de fysieke leefomgeving samengevoegd en gemoderniseerd. De Omgevingswet heeft als doel om een veilige en gezonde leefomgeving te bereiken en in stand te houden. Het motto van de Omgevingswet is ‘ruimte voor ontwikkeling, waarborgen van kwaliteit’. De Omgevingswet kent zes instrumenten: het omgevingsplan, het omgevingsprogramma, de omgevingsvergunning, het projectbesluit, de Algemene Rijksregels en de omgevingsvisie. De omgevingsvisie speelt in dit geheel een cruciale rol door strategische ambities te vertalen in een fysiek ruimtelijke koers. Ze is een samenhangende visie op de wenselijke leefomgeving in de gemeente. In 2027 moet iedere gemeente een omgevingsvisie hebben vastgesteld. In 2019 is een ‘Routekaart naar een omgevingsvisie’ vastgesteld. Daarna is dit proces gepauzeerd en is eerst gestart met het opstellen van de Strategienota. De Strategienota dient als leidraad van de omgevingsvisie. Voor u ligt de uitgangspuntennotitie waarin wordt omschreven wat de kaders en richtlijnen voor de Emmense omgevingsvisie zijn voor wat betreft de vorm, inhoud en proces. De uitgangspuntennotitie sluit aan op het proces zoals beschreven in de Routekaart en is hier een nadere invulling van.

2. Omgevingsvisie Emmen Emmen ziet de omgevingsvisie als kans om ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving mogelijk te maken met behoud van de kwaliteit van de gemeente door middel van een integrale belangenafweging. Hiervoor is het nodig dat alle componenten van de visie onderling op elkaar worden afgestemd, zodat er één samenhangende visie ontstaat op de leefomgeving. De visie is daarmee meer dan een optelsom van verschillende beleidsterreinen, ze vormt een integraal document dat verwoordt wat voor gemeente we willen zijn.

2.1 Doelstelling om te komen tot een integrale visie Er wordt beoogd om te komen tot een integrale omgevingsvisie die bijdraagt aan: • Integralere visie(vorming) in het denken, werken en opereren van betrokkenen (intern en extern) • Meer samenwerking op doelrealisatie door uitwisseling tussen het fysieke, sociale en economische domein • Heldere richting voor / sturing op het toekomstige (fysieke) beeld van Emmen • Er blijft ruimte voor maatwerk passend bij de ambities. • Een eenduidiger kader voor het omgevingsplan (en eventueel omgevingsprogramma’s) • Actief participatief optrekken met inwoners, bedrijven en partners • Meer werken volgens de waarden dan de normen • Een datastrategie voor de monitoring van de voortgang en het sturen op ambities. (samenwerking datastrategie en dashboard Strategienota) De omgevingsvisie zet een ambitie neer voor een toekomstige gewenste ontwikkeling van Emmen. Gedurende het opstellen van de omgevingsvisie kunnen er ontwikkelingen en opgaven naar voren komen die vragen om een nadere uitwerking en richting voor uitvoering. Dan kunnen we kiezen om daar een Omgevingsprogramma voor op te richten. Indien dit het geval is wordt dit voorgelegd aan het bestuur.

2.2 Kaders voor de inhoud van de visie Bouwstenen De omgevingsvisie heeft verschillende bouwstenen (‘knikkers’) waaruit deze wordt opgebouwd. In de visie worden deze losse onderdelen integraal aan elkaar verbonden en ruimtelijk vertaald. De bouwstenen zijn weergegeven in de onderstaande afbeelding (de genoemde beleidstukken onder de domeinen dienen als voorbeeld).

De Omgevingswet, het Rijksprogramma NOVEX en de Provinciale omgevingsvisie (wordt momenteel vernieuwd) zijn onze wettelijke kaders voor de omgevingsvisie. In de Emmense omgevingsvisie wordt vertaald wat dit betekent voor onze gemeente en wordt dit verbonden aan onze eigen ambities en doelstellingen. De Strategienota Emmen is de lokale leidraad voor de omgevingsvisie. Er zijn 6 ambities waar op wordt ingezet. De omgevingsvisie is een ruimtelijke vertaling van de ambities die daarin staan verwoord. Alle ambities uit de strategienota hebben in meer of mindere mate impact op de fysieke leefomgeving, ook de sociale en economische ambities. Dat maakt dat de omgevingsvisie een integrale visie wordt. Naast de strategienota is er ook bestaand beleid. Hierin staan al veel ambities en doelstellingen genoemd. In de omgevingsvisie wordt dit verwerkt, maar ook aangevuld, verdiept en geconcretiseerd waar dit van belang is op basis van de strategienota en of NOVEX of provinciale omgevingsvisie. Nieuwe trends en ontwikkelingen krijgen gedurende dit proces een plek. De omgevingsvisie van Emmen is daarmee een groeidocument. Via een beleidsanalyse worden er verbindingen gelegd en aanvullingen gedaan op bestaande ambities. Dit leidt uiteindelijk tot een integrale omgevingsvisie.

3 perspectieven In de omgevingsvisie stellen we in navolging van het Rijksprogramma Novex drie perspectieven centraal. Binnen die perspectieven worden onze ambities, kansen en opgaven integraal verbonden en uitgewerkt. In de Omgevingsvisie worden onderstaande perspectieven verdiept en inhoudelijk geladen. De 6 ambities uit de Strategienota sluiten aan op deze perspectieven. Kijkend naar de bovenstaande afbeelding vormt de NOVEX samen met andere EU, Rijks- en provinciale wet- en regelgeving het linker deel van de afbeelding. De behoeften van onze inwoners en de opgaven die daaruit voortkomen, vormen samen met de ambities uit de Strategienota het rechtergedeelte. Gezamenlijk geven de linker- en de rechterkant de input voor de te formuleren Emmense Omgevingsvisie (middelste deel van de afbeelding) waarbij 3 perspectieven centraal staan: 1. Leefbare en aantrekkelijke gemeente staat voor Leefbare en gezonde dorpen, buurten en wijken en regio. (ambities 3 en 4 uit de strategienota) 2. Duurzame en groene gemeente staat voor: Ruimte voor klimaatadaptie en ontwikkeling landelijk gebied. (ambities 1 en 2 uit de strategienota) 3. Economisch veerkrachtige gemeente staat voor: Duurzaam economisch groeipotentieel met ordenende netwerken voor energie en circulaire economie. (ambities 5 en 6 uit de strategienota)

2.1.2 Gebiedsgericht We willen met de omgevingsvisie aandacht besteden aan de diversiteit in opgaven, kansen en behoeften binnen de gemeente Emmen. We werken op onderdelen gebiedsgericht aan de omgevingsvisie, want onze ambities worden pas realiteit op het niveau van het complex, de straat of het gebied. In elke kern, elke wijk, elk gebied is het vertrekpunt daarbij anders. Een gebiedsgerichte uitwerking draagt bij aan een integrale benadering; een gebied laat zich immers niet in beleidsdomeinen opknippen. Tijdens het proces bepalen we wat voor de omgevingsvisie een passende gebiedsindeling is. Door aan te sluiten bij de opgaven per gebied verwachten we meer participatie en samenwerking te organiseren. Hechting aan de eigen leefomgeving mobiliseert mensen en organisaties om bij te dragen.

2.3 Kaders voor de vorm van de Omgevingsvisie

De omgevingsvisie is vormvrij: alle gemeenten zijn verplicht om een omgevingsvisie op te stellen. Maar wat daarin staat en welke vorm de visie krijgt mogen gemeenten zelf bepalen. In Emmen kiezen we voor een visie in zowel tekstuele vorm (rapportage) en daarnaast een visuele verbeelding. De omgevingsvisie wordt een beknopte en doelmatige visie met sturingsprincipes. De visie schrijven we bondig en ‘to-the-point’ met een duidelijke samenvatting. Het doel is om een bruikbare visie te maken waarmee dagelijks gewerkt wordt. Aanvullend daarop denken we na over een visuele vertaling van de omgevingsvisie. Dit is om de omgevingsvisie voor een breed publiek makkelijk toegankelijk te maken. In de vorm van bijvoorbeeld enkele treffende verhaalborden, een ruimtelijke kwaliteitsonderlegger of een korte film.

3. Planning & Proces Het opstellen van de omgevingsvisie vereist een eenduidig, continu, flexibel en helder proces. Het wordt een proces dat opgedeeld is in verschillende stappen met een aantal ‘tussenstations’. Hierbij wordt toegewerkt naar de oplevering van de omgevingsvisie in 2025 (inclusief een aanpak om ervoor te zorgen dat de omgevingsvisie actueel blijft).

3.1 Routekaart: Lerend proces

We zien het opstellen van de omgevingsvisie als een lerend proces. Daarom wordt gewerkt in verschillende fases. Hierbij geldt dat het doorlopen van een fase zorgt voor richting en aanknopingspunten oplevert voor de volgende fase. Gedurende deze fasen stellen we een implementatieplan op. Hierin besteden aandacht aan: hoe werk je met de omgevingsvisie? Dit dient de organisatie inzicht te bieden in de toepasbaarheid van de visie in het dagelijks werk en dient initiatiefnemers te inspireren om initiatieven te ontwikkelen in lijn met de bedoeling van de visie. Gedurende alle fases loopt de ontwikkeling van omgevingsvisie samen op met het proces van ontwikkelen van het omgevingsplan. Sommige keuzes uit de omgevingsvisie kunnen rechtstreeks invloed hebben op de inhoud van het omgevingsplan. Daarom is nauwe samenwerking tussen de twee projecten van belang. Ditzelfde geldt voor het proces van het opstellen van de Kadernota Economie en het inrichten/verrichten van het beleidskader Verder Samen.

3.1.1 Fase 1. Omgevingsvisie - basisversie

Tijdens deze fase werken we aan ‘basis op orde’. Dit is de ruimtelijke vertaling van alle bestaande beleidsambities en doelstellingen. De strategienota gebruiken we om het huidige beleid aan te toetsen. We voegen nog geen nieuwe thema’s toe. We vertalen de beleidsanalyse naar de 3 gekozen perspectieven voor de omgevingsvisie. In deze fase betrekken we met name onze interne organisatie. De samenleving en onze samenwerkingspartners zijn al betrokken geweest bij het opstellen van het bestaande beleid en hoeven nu dus niet weer opnieuw te participeren over reeds gemaakte keuzes. We informeren ze daarom in deze fase. Stap 1 – Analyse van bestaand beleid: Zoals gezegd willen we met de omgevingsvisie verder bouwen op bestaand beleid en waar nodig opschonen en aanvullen. Daarom hebben we een goed beeld nodig van de bestaande ambities en kaders en waar dit op elkaar aansluit en waar niet. Naast het beleid van de gemeente is het ook noodzakelijk om te kijken naar beleid vanuit medeoverheden (Rijk, Provincie, waterschappen etc.) dat ons raakt, zoals de NOVEX en de provinciale omgevingsvisie. Stap 2 – Formulering van de kwaliteiten en hoofdopgaven van Emmen: In de strategienota zijn de kwaliteiten en opgaven op hoofdlijnen al benoemd. Hier maken we de concrete ruimtelijke vertaling van de 6 ambities. Bij het college en de raad wordt dit getoetst.

Stap 3 - Integreren en verbinden van de ambities en doelen aan de perspectieven tot een omgevingsvisie: In deze laatste stap ordenen we de bestaande ambities en doelstellingen aan de 3 perspectieven. We leggen hierbij de verbindingen en integreren verschillende domeinen met elkaar. Onder de 3 perspectieven ontstaat op deze manier een integraal overzicht van de bijbehorende ambities en doelstellingen. De oplevering van de basisversie omgevingsvisie vindt plaats eind 2023.

3.1.2 Fase 2. Omgevingsvisie - basis+

Ontbrekende thema’s die vragen om aanvulling komen naar voren in fase 1. In de omgevingsvisie basis+ worden deze thema’s zoals gezondheid en veiligheid toegevoegd en geïntegreerd. Uit fase 2 volgen ook bestuurlijke keuzes over prioriteiten en thema’s die vragen om aanvullende verdieping. Onlosmakelijk hieraan verbonden is participatie. Omdat we nieuwe thema’s aansnijden, gaan we een actief participatieproces opzetten. We betrekken inwoners en samenwerkingspartijen in een vroeg stadium en laten hen meedenken en meedoen bij het maken van nieuwe keuzes. Hiervoor wordt aan het begin van fase 2 een participatieplan opgesteld en getoetst bij zowel het college als de raad. De oplevering van fase 2 vindt plaats eind 2024.

3.1.3 Fase 3. Omgevingsvisie - Vastgestelde versie Bij het doorontwikkelen van de omgevingsvisie in fase 3 kijken we weer naar nieuwe ontwikkelingen die naar voren kwamen tijdens fase 2. Het gaat hier met name over het verder verdiepen van onderwerpen of thema’s. Ook verwerken we de aangewezen prioriteiten in de visie. Daarnaast volgt hieruit een advies over omgevingsprogramma’s. Ook voor fase 3 wordt aan het begin een participatieplan opgesteld en getoetst bij zowel het college als de raad. De vaststelling van de omgevingsvisie vindt plaats medio/eind 2025.

3.1.4 Fase 4 – Dynamische Omgevingsvisie

De omgevingsvisie is een dynamisch document. Dit betekent dat deze blijvend in ontwikkeling is. Er volgt na fase 3 een cyclisch vernieuwingsproces op basis van actualiteiten en nieuwe ontwikkelingen. Als er grote veranderingen of ontwikkelingen zijn, wordt de visie aangepast. Hierbij sluiten we aan bij het actualisatie proces voor de Strategienota.

3.2 Plan-MER (milieueffectrapportage) Een plan-m.e.r. geeft inzicht in de (brede) milieueffecten van een plan, en schetst de mogelijke alternatieven die er zijn. In de Omgevingswet is vastgelegd dat als de omgevingsvisie een kader vormt voor toekomstige m.e.r.-(beoordelingsplichtige) besluiten, er bij de voorbereiding daarvan een milieueffectrapportage moet worden opgesteld. Concreet betekent dit dat de noodzaak van een plan-m.e.r. voor de omgevingsvisie Emmen afhangt van de mate van concreetheid van de ontwikkelingen die in de visie worden toegestaan. Een visie is bijvoorbeeld kaderstellend als er specifieke woningbouwlocaties worden aangewezen, of een tracé voor de Nedersaksenlijn. Ook geldt dit als er concrete voorwaarden worden verbonden aan bepaalde ontwikkelingen waardoor de visie richtinggevend wordt voor vervolgbesluiten. Als de nieuwe omgevingsvisie geen nieuwe (grote) ontwikkelingen mogelijk maakt, hoeft er voor de visie geen planm.e.r. doorlopen te worden. Gedurende de fases van het proces zal dus blijken of een m.e.r. proces nodig is.