CConstaterende datEmmen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Plan van de Regio Emmen

Commissievergadering 1 december 2026, gemeente EmmenBij agendapunt: Raadsbrief - Plan van de Regio Emmen12.610 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

PLAN VAN DE REGIO 2050 Hier kom ik weg. Hier ben ik welkom. Hier kom ik terug. BORGER-ODOORN · COEVORDEN · EMMEN · HOOGEVEEN · PROVINCIE DRENTHE · RIJK Inhoud Voorwoord 4 Samenvatting 7 1 Inleiding 12 2 Regio Emmen 14 3 Opgaven in een regio in verandering 20 4 Van bovenliggende opgaven naar programmalijnen 26 5 De programmalijnen 30 5.1 Regio Emmen Innoveert 33 5.2 Regio Emmen Verbindt 40 5.3 Regio Emmen Leeft 47 5.4 Samenwerking met het Rijk 53 6 Van programmalijnen naar Uitvoeringsagenda 2027-2031 57 7 Governance 60 8 Bijlagen 64 Voorwoord Regio Emmen is een regio met een sterk eigen profiel: een regio van ruimte, betrokken gemeenschappen, ondernemerschap en een rijke geschiedenis. Regio Emmen is een regio met een sterk eigen profiel: een regio van ruimte, betrokken gemeenschappen, ondernemerschap en een rijke geschiedenis. Het is een aantrekkelijke plek om te wonen, werken en leven. Tegelijkertijd staan we voor opgaven die direct raken aan de toekomst van onze inwoners, dorpen, wijken, bedrijven en voorzieningen. Regio Emmen heeft zich door de tijd heen meerdere keren opnieuw uitgevonden. Na de veenwinning volgde, met stimulans van het Rijk, een succesvolle industriële ontwikkeling. Ondanks economische veranderingen in de jaren ’90 is de regio er in samenwerking in geslaagd zich opnieuw te positioneren.

Zo beschikt Regio Emmen vandaag de dag over één van de grotere industrieclusters van Nederland, het Noord- Nederlandse industriecluster, met een duidelijke focus op groene chemie, maakindustrie en technologische innovatie. Het benutten van die economische potentie van de regio, het op peil houden van voorzieningen, het verbeteren van bereikbaarheid en het versterken van kansen voor inwoners vragen opnieuw om gezamenlijke keuzes. Juist op vraagstukken die gemeentegrenzen, sectoren en bestuurslagen overstijgen, ligt de kracht van regionale samenwerking. Met dit Plan van de Regio Emmen zetten we een volgende stap in onze samenwerking. We werken aan brede welvaart: aan een regio waar mensen perspectief hebben, mee kunnen doen en zich thuis voelen. Dat doen we door economische, sociale en ruimtelijke ontwikkeling niet los van elkaar te benaderen, maar juist met elkaar te verbinden. Dit plan is tot stand gekomen door en voor Regio Emmen: gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hoogeveen en de provincie Drenthe samen met het Rijk, ondernemers, kennisinstellingen, maatschappelijke partners en inwoners.

We bouwen voort op bestaande samenwerkingen, onderzoeken en beleidskaders waar bij de totstandkoming de nodige participatie met stakeholders heeft plaatsgevonden en benutten ook nieuwe kansen, zoals de ontwikkeling van de Nedersaksenlijn waar de stakeholders ook weer goed betrokken zullen worden. Het plan geeft richting aan de gezamenlijke koers en vormt de basis voor de Uitvoeringsagenda 2027-2031. Daarin maken we concreet waar we op voortbouwen, waar versnelling nodig is en waar aanvullende inzet nodig is. Zo werken we stap voor stap aan een regio waar het goed wonen, werken en leven is, nu en in de toekomst. 5Voorwoord Hier kom ik weg. Hier ben ik welkom. Hier kom ik terug. Samenvatting 4 gemeenten, 1 provincie, 1 rijk, 1 plan. Een regio waar inwoners perspectief hebben, kunnen meedoen en zich thuis voelen. Regio Emmen is een regio van ruimte, ondernemerschap, betrokken gemeenschappen en een sterke geschiedenis van samen doen. Tegelijk staat de regio voor opgaven die direct raken aan het dagelijks leven van inwoners: wonen, werken, leren, reizen, zorgen, ontmoeten en meedoen. Met dit Plan van de Regio Emmen gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hoogeveen en de provincie Drenthe samen met het Rijk en regionale partners richting aan een langjarige samenwerking binnen het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR).

Het doel is om brede welvaart duurzaam te versterken: een regio waar inwoners perspectief hebben, kunnen meedoen en zich thuis voelen. Nu en in de toekomst. In het hoofdstuk Opgaven brengt de regio vier bovenliggende opgaven in beeld: demografie, kansen en verschillen, nabijheid/beschikbaarheid/bereikbaarheid, en grenzen en barrières. Binnen deze vier hoofdopgaven onderscheiden we negen beleidsthema’s die richting geven aan de verdere uitwerking: 1 Demografische transitie 2 Gezondheid en bestaanszekerheid 3 Kansrijk opgroeien en ontwikkelen 4 Arbeidsmarkt, economie en innovatie 5 Woon- en leefomgeving 6 Voorzieningen en leefbaarheid 7 Bereikbaarheid, mobiliteit en energie 8 Grensoverstijgende samenwerking 9 Weerbaarheid en veiligheid Deze thema’s staan niet los van elkaar. Vergrijzing beïnvloedt de zorgvraag, arbeidsmarkt en woningvoorraad. Bereikbaarheid bepaalt mede of inwoners toegang hebben tot onderwijs, werk, zorg en voorzieningen. En economische ontwikkeling heeft alleen blijvende waarde wanneer zij ook bijdraagt aan kansen, bestaanszekerheid en leefbaarheid. Drie programmalijnen Om deze samenhang hanteerbaar te maken werkt Regio Emmen met drie programmalijnen. Regio Emmen Innoveert richt zich op economie, onderwijs, talent en innovatie, met focus op hightech maakindustrie, groene chemie, energie en zorgtechnologie.

Regio Emmen Verbindt richt zich op bereikbaarheid, mobiliteit, energie en sociale verbinding, zodat inwoners toegang houden tot werk, onderwijs, zorg, voorzieningen en ontmoeting. Regio Emmen Leeft richt zich op de woon- en leefomgeving, leefbaarheid, voorzieningen, gezondheid en bestaanszekerheid, met aandacht voor sterke dorpen en wijken, een passende woningvoorraad en toekomstperspectief voor inwoners en hun omgeving. 8 Samenvatting De programmalijnen sluiten aan bij de doelstellingen van het Nationaal Programma Vitale Regio’s: — Veilige en leefbare regio’s, — Een duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau en — Een gezonde en kansrijke toekomst voor inwoners. Tegelijk zijn de programmalijnen geen losse hokjes. De overzichtsmatrixen helpen inzicht te geven welke beleidsthema’s door een doel, programmalijn of interventie worden geraakt, waar effecten sterker of minder sterk kunnen zijn en welke partners, inwoners of doelgroepen bij de verdere uitwerking aan tafel moeten zitten. Dit plan vormt de inhoudelijke basis voor de Uitvoeringsagenda 2027-2031. Daarin worden de programmalijnen vertaald naar concrete prioriteiten, keuzes, doelen, acties, investeringen en afspraken. Daarbij bouwen we voort op wat al in de regio gebeurt en bepalen we waar verbinding, versterking of aanvullende inzet nodig is.

Participatie krijgt in dit vervolg een nadrukkelijkere plek, zodat inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en andere partners worden betrokken bij de uitwerking. Zo werkt Regio Emmen stap voor stap aan een regio waar het goed wonen, werken, leren en leven is: Hier kom ik weg, hier ben ik welkom, hier kom ik terug. 9Samenvatting 4 GEMEENTEN 1 PROVINCIE 1 RIJK 1 PLAN Regio Emmen. Wonen, werken en leren in Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen en Hoogeveen. 1 Inleiding Elke regio telt. Dit Plan van de Regio Emmen is opgesteld door de gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hoogeveen en de provincie Drenthe. Samen met het Rijk, ondernemers, kennisinstellingen, maatschappelijke partners en inwoners werken we aan een regio die inzet op brede welvaart en perspectief voor iedereen. Het plan is opgesteld in het kader van het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR). Dit programma is ontstaan naar aanleiding van het rapport Elke regio telt! Daarin wordt zichtbaar dat Nederland te maken heeft met groeiende regionale verschillen in onder andere inkomen, werkgelegenheid, gezondheid en toegang tot voorzieningen. Deze verschillen zijn hardnekkig en vragen om een andere aanpak: niet generiek, maar gebiedsgericht, met oog voor de specifieke kansen en opgaven van elke regio. De kern van het NPVR is dat iedere regio ertoe doet en recht heeft op perspectief.

Het programma richt zich op het doorbreken van stapeling van achterstanden en het versterken van brede welvaart in alle regio’s. Dat vraagt om maatwerk, gerichte investeringen en structurele samenwerking tussen Rijk, provincies, gemeenten en maatschappelijke partners. Regio Emmen is een van de gebieden die binnen het NPVR zijn geselecteerd op basis van brede welvaartsindicatoren. Dit plan bouwt voort op bestaande visies, beleidskaders, onderzoeken en samenwerkingsagenda’s van de gemeenten Borger- Odoorn, Coevorden, Emmen en Hoogeveen, de provincie Drenthe en regionale samenwerkingsverbanden. De daarin uitgevoerde participatietrajecten met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en andere partners vormen een belangrijke basis voor de in dit plan beschreven opgaven, ambities en programmalijnen. Daarmee sluit het Plan van de Regio aan op reeds gevoerde gesprekken, gemaakte keuzes en bestaande samenwerkingen. We sluiten aan bij de landelijke kaders van het NPVR, maar vertalen deze naar de specifieke situatie, kracht en opgaven van onze regio. Voor Regio Emmen betekent dit dat we werken aan een samenhangende aanpak van maatschappelijke, economische en ruimtelijke opgaven. Die opgaven zijn met elkaar verbonden en laten zich niet afzonderlijk oplossen.

Daarom verbinden we bestaande initiatieven met nieuwe inzet en werken we over sectoren en bestuurslagen heen. In dit plan beschrijven we de belangrijkste kenmerken van de regio, de ontwikkelingen en opgaven die daarop afkomen, onze ambities en de programmalijnen die richting geven aan onze inzet. Daarbij volgen we de lijn die binnen het NPVR is meegegeven, met aandacht voor toekomstperspectief, opgaven, lopende trajecten en de manier waarop we samenwerken. Het Plan van de Regio Emmen biedt daarmee een gedeeld kader voor de komende periode en vormt de basis voor de Uitvoeringsagenda 2027-2031. In de uitvoeringsagenda werken we de programmalijnen verder uit in prioriteiten, keuzes, doelen, acties, investeringen en concrete stappen, samen met gemeenten, provincie, Rijk en maatschappelijke partners. 13Inleiding 2 Regio Emmen Een regio in samenhang en beweging. Een regio in samenhang en beweging Regio Emmen is een regio waar verleden, heden en toekomst samenkomen. Een regio waar wordt gebouwd aan brede welvaart: een toekomst waarin mensen kunnen zeggen: hier kom ik weg, hier ben ik welkom, hier kom ik terug. Regio Emmen laat zich het best omschrijven als Nederland in het klein. Hier komen zand en veen, stad en dorp, mens en natuur samen.

De regio ligt strategisch in het zuidoosten van Drenthe, tussen de stedelijke netwerken van Groningen-Assen, Twente, Zwolle en grenzend aan de Duitse regio Nedersaksen. Daarbij vormt de verbinding met Regio Zwolle een belangrijke schakel tussen de verschillende regio’s in Nederland. Via arbeidsmarkt-, onderwijs-, mobiliteits- en economische netwerken versterken verschillende regio’s elkaars ontwikkelkracht. Op deze manier dragen zij gezamenlijk bij aan nationale opgaven op het gebied van wonen, bereikbaarheid en economische ontwikkeling. Met verbindingen als de A28 (E232), de A37 (E233), de Hunebed Highway (N34), de ligging aan de spoorlijn Zwolle-Groningen en de Euroterminal Coevorden is de regio stevig verankerd in nationale en internationale netwerken richting Duitsland, Scandinavië en de rest van Europa. De komst van de Nedersaksenlijn versterkt deze positie verder, met een nieuwe hoogwaardige spoorverbinding tussen Groningen en Twente/Zwolle met veel potentie voor inwoners, onderwijs en economie. Het landschap vormt de basis en de ruggengraat van de regio. De Hondsrug en het veen vertellen het verhaal van de ontstaansgeschiedenis: van de eerste bewoning op de hogere zandgronden, hoog en droog boven NAP, tot de grootschalige veenontginningen. Deze geschiedenis bracht een sterke gemeenschapszin en een cultuur van samen doen.

Dat is vandaag nog zichtbaar in het naoberschap en de betrokkenheid van inwoners. Tegelijk ontstonden sociaaleconomische structuren die nog steeds doorwerken in verschillen in opleiding, werk en welvaart. De regio heeft zich door de tijd heen meerdere keren opnieuw uitgevonden. Na de veenwinning volgde, met stimulans van het Rijk, een succesvolle industriële ontwikkeling. Ondanks economische veranderingen in de jaren ’90 is de regio erin geslaagd zich opnieuw te positioneren. Vandaag beschikt Regio Emmen over één van de grotere industrieclusters van Nederland, het Noord-Nederlandse industriecluster, met een duidelijke focus op groene chemie, maakindustrie en technologische innovatie. De kracht van de regio zit in de combinatie van ruimte, vakmanschap en een nuchtere mentaliteit van doeners. Er is ruimte om te wonen, werken en ondernemen. Maar ook om te vernieuwen, samen te werken en nieuwe oplossingen te ontwikkelen. Waar anderen beperkingen zien, ziet Regio Emmen kansen. 15Regio Emmen Waar anderen beperkingen zien, ziet Regio Emmen kansen. Een regio die als geheel functioneert De regio kent een aantal stedelijke kernen, tientallen middelgrote kernen en ruim honderd kleinere dorpen, linten en buitengebieden. Deze opbouw zorgt voor nabijheid en een sterke lokale identiteit, maar maakt ook dat bereikbaarheid en voorzieningen niet overal vanzelfsprekend zijn.

(Indicatief op basis van gemeentelijke indeling.) Het dagelijks leven van inwoners stopt niet bij de grens van één kern of gemeente. Mensen wonen in de ene kern, werken of leren in een andere en maken gebruik van voorzieningen verspreid over de regio. Daardoor hebben ontwikkelingen in één kern direct effect op andere delen van de regio. De regio heeft economisch een sterke basis. De maakindustrie heeft zich verbreed richting groene chemie, technologie en innovatie. Daarnaast beschikt Regio Emmen over een sterke positie in hoogwaardige logistiek en multimodale transportmogelijkheden. De combinatie van de Euroterminal Coevorden, de A28-A37-E233- corridor, de grensligging en de verbindingen richting Noord-Duitse havens biedt kansen voor slimme logistiek, circulaire ketens en duurzame supply chains. De combinatie van open ruimte, cultuurhistorie en leefkwaliteit maakt de regio aantrekkelijk en biedt ruimte voor wonen, werken, natuur, energie en (verblijf )recreatie en toerisme. Van regionale kracht naar nationale opgaven Vanuit kracht werkt Regio Emmen aan één centrale ambitie: het verder ontwikkelen van brede welvaart voor huidige en toekomstige generaties. Dat betekent investeren in sterke gemeenschappen, toekomstbestendige werkgelegenheid, passende woningen, goede voorzieningen en een gezonde leefomgeving. Deze ambitie staat niet op zichzelf.

Nederland staat voor grote transities op het gebied van wonen, energie, zorg, onderwijs, arbeid en bereikbaarheid. Regio Emmen is niet alleen een regio met ruimte, maar ook een regio die ruimte kan bieden aan Nederland. De regio kan fungeren als complementair ontwikkelgebied voor de Randstad en Regio Zwolle, waar de druk op de woningmarkt, ruimte voor bedrijvigheid en bereikbaarheid steeds verder toeneemt. Door de uitstekende ontsluiting via de A28, A37, E233 en het spoor, de beschikbare ontwikkellocaties voor wonen en werken en de sterke economische basis, kan Regio Emmen een belangrijke bijdrage leveren aan een evenwichtiger ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Nederland staat voor een grote woningbouwopgave en heeft nieuwe locaties nodig waar snel, slim en samenhangend gebouwd kan worden. Regio Emmen biedt precies die ruimte. Regio Emmen is klaar om groei actief te realiseren en bij te dragen aan een betere balans in Nederland. Met de propositie tot aanwijslocatie voor grootschalige woningbouw neemt de regio verantwoordelijkheid door tot 2050 maar liefst 30.000 woningen te realiseren, waarvan een groot deel al vóór 2040 kan worden gebouwd rond kernen en mobiliteitsknooppunten. Deze integrale opzet sluit naadloos aan bij de nationale ambitie om verstedelijking te concentreren rond OV-knooppunten en kan optimaal gebruik maken van bestaande en toekomstige infrastructuur.

17Regio Emmen Regio Emmen levert dus niet alleen een bijdrage, maar biedt ook oplossingen. De regio heeft ruimte voor die woningbouw, de energietransitie en verdere economische ontwikkeling. De sterke industrie, kennisbasis, landschappelijke kwaliteiten en beschikbare ruimte bieden kansen om meerdere nationale opgaven te verbinden aan regionale ontwikkeling. Het Rundedal wordt binnen de programmeringsafspraken in de regio gepositioneerd als de locatie voor grootschalige, toekomstbestendige bedrijvigheid. Door de ligging aan de grens en de intensieve samenwerking met Duitse gemeenten en regio’s is Regio Emmen bovendien een natuurlijke schakel in internationale samenwerking. Regio Emmen ziet zichzelf niet als een regio aan de rand van Nederland, maar als een regio met betekenis voor Nederland als geheel. De ruimte voor wonen, energie, industrie, innovatie en grensoverstijgende samenwerking maakt dat investeringen in de regio niet alleen bijdragen aan de brede welvaart van inwoners, maar ook aan de toekomst van Nederland als geheel. En door samenwerking tussen Rijk en regio op basis van wederkerigheid en gelijkwaardigheid, wordt regionale kracht verbonden aan nationale opgaven. In deze samenwerking ontstaat nationaal rendement. 18 Regio Emmen Ruimte voor wonen. Ruimte voor ondernemen. Ruimte voor ontwikkeling.

3 Opgaven in een regio in verandering Vier bovenliggende opgaven, negen beleidsthema’s. Dit hoofdstuk is gebaseerd op onze analyse van de onderzoeken, beleidsstukken en achtergrondrapporten die in de literatuurlijst zijn opgenomen. Door deze bronnen in samenhang te bekijken, wordt zichtbaar dat verschillende maatschappelijke, economische en ruimtelijke ontwikkelingen in Regio Emmen samenkomen in vier bovenliggende opgaven die bepalend zijn voor de toekomst van de regio. Binnen deze vier opgaven onderscheiden we negen beleidsthema’s. Die maken scherper zichtbaar waar de vraagstukken in de praktijk landen en vormen de brug naar programmalijnen en de Uitvoeringsagenda 2027-2031. 1 Demografie: een regio in verandering Deze bovenliggende opgave gaat over de structurele verandering van de bevolkingssamenstelling. Daarbinnen staat vooral de concrete opgave demografische transitie centraal: inspelen op vergrijzing, ontgroening, migratie, kleinere huishoudens en de ruimtelijke verschillen die hierdoor ontstaan binnen de regio. Deze opgave werkt direct door in wonen, zorg, voorzieningen, arbeidsmarkt en leefbaarheid. 2 Kansen en verschillen Deze bovenliggende opgave gaat over het versterken van brede welvaart en het verkleinen van verschillen tussen inwoners, groepen en gebieden.

Daarbinnen vallen drie concrete opgaven: gezondheid en bestaanszekerheid, kansrijk opgroeien en ontwikkelen en arbeidsmarkt, economie en innovatie. Samen richten zij zich op het doorbreken van sociaaleconomische achterstanden, het vergroten van onderwijs- en ontwikkelkansen, het beter benutten van arbeidspotentieel en het verbinden van economische ontwikkeling aan perspectief voor inwoners. 3 Nabijheid, beschikbaarheid en bereikbaarheid Deze bovenliggende opgave gaat over de vraag of inwoners daadwerkelijk toegang hebben en houden tot wat zij nodig hebben in het dagelijks leven. Daarbinnen vallen vier concrete opgaven: woon- en leefomgeving, voorzieningen en leefbaarheid, weerbaarheid en veiligheid en bereikbaarheid, mobiliteit en energie. Samen gaan zij over passende woningen, vitale dorpen en wijken, klimaat en natuur, bereikbare voorzieningen, veiligheid, fysieke en digitale verbindingen en de energie-infrastructuur die mede bepaalt wat ruimtelijk, economisch en maatschappelijk mogelijk is. 4 Grenzen en barrières Deze bovenliggende opgave gaat over het beter benutten van de ligging aan de Duitse grens. Daarbinnen staat de concrete opgave grensoverstijgende samenwerking centraal: het verbinden van kansen voor arbeidsmarkt, onderwijs, innovatie, mobiliteit, energie en voorzieningen aan beide kanten van de grens.

Tegelijk vraagt dit om het verminderen van institutionele en praktische barrières, zoals verschillen in regelgeving, taal, diplomawaardering en organisatie van systemen. 21Opgaven in een regio in verandering Demografie: een regio in verandering De bevolkingssamenstelling van de Regio Emmen verandert structureel. In alle gemeenten is sprake van vergrijzing, ontgroening en een groeiend aandeel kleinere huishoudens. Migratie heeft de bevolkingsdaling de afgelopen jaren deels geremd, maar neemt niet weg dat de samenstelling van de bevolking verandert. Deze ontwikkelingen zijn deels al zichtbaar en zetten zich naar verwachting de komende decennia voort, zoals ook blijkt uit regionale en landelijke prognoses. Binnen de regio zijn duidelijke verschillen zichtbaar. In grotere kernen is de bevolkingsopbouw relatief gemengd, met nog instroom van jongeren en huishoudens in de werkende leeftijd. In kleinere dorpen en buitengebieden is de vergrijzing sterker zichtbaar en neemt het aandeel ouderen toe, terwijl het aantal kinderen en jongeren relatief afneemt. Naast de leeftijdsopbouw verandert ook de huishoudensstructuur. Het aantal eenpersoonshuishoudens en huishoudens zonder kinderen groeit in de hele regio, maar concentreert zich vooral in de kleinere kernen en het buitengebied.

Dit hangt samen met het langer zelfstandig wonen van ouderen en met het vertrek van jongere huishoudens naar grotere kernen of buiten de regio. In de grotere kernen is de huishoudensdynamiek groter, met meer doorstroming en een relatief groter aandeel gezinnen en jonge huishoudens. Deze verschillen leiden tot een uiteenlopende bevolkingsdynamiek binnen de regio. Waar grotere kernen een meer wisselende en diverse bevolkingssamenstelling kennen, neemt in kleinere dorpen en buitengebieden de gemiddelde leeftijd toe en wordt de bevolkingsbasis smaller. Daarmee ontstaan ruimtelijke verschillen in bevolkingsopbouw die bepalend zijn voor hoe wonen, voorzieningen en dagelijks leven zich in de regio ontwikkelen. Kansen en verschillen De brede welvaart in de Regio Emmen laat een samenhangend maar ongelijk verdeeld beeld zien. Binnen de regio bestaan duidelijke verschillen en in vergelijking met andere delen van Nederland bevindt de regio zich op onderdelen vaker in een minder gunstige positie. Op het gebied van welzijn en gezondheid laten de analyses zien dat ervaren gezondheid sterk samenhangt met leeftijd, inkomen en woonomgeving. In delen van de regio komen gezondheidsproblemen relatief vaker voor, met name waar de bevolking ouder is en waar sociaaleconomische omstandigheden minder gunstig zijn. Ook de materiële welvaart laat duidelijke contrasten zien.

Een deel van de huishoudens heeft voldoende financiële ruimte. Andere huishoudens hebben structureel moeite om rond te komen. Deze verschillen zijn binnen de regio zichtbaar, maar ook in vergelijking met andere delen van Nederland. Financiële kwetsbaarheid komt vaker voor bij huishoudens met een lager opleidingsniveau, een zwakkere positie op de arbeidsmarkt en in wijken of dorpen waar minder voorzieningen en kansen samenkomen. Dit sluit aan bij landelijke analyses van SCP en CBS naar armoede, inkomenspositie en brede 22 Opgaven in een regio in verandering welvaart. Ook in het advies Elke regio telt! wordt gewezen op de stapeling van sociaaleconomische achterstanden en verschillen in toegang tot voorzieningen. (Gebaseerd op o.a. analyses uit de Stand-van-de-Regio-Zuid-en- Oost-Drenthe-2024-1, de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe II, de Monitor Brede Welvaart Drenthe 2024 en Accentueer het Verschil.) De arbeidsmarkt in Zuid- en Oost-Drenthe kent een structurele mismatch tussen vraag en aanbod. Juist in sectoren die bepalend zijn voor de toekomstige ontwikkeling van de regio – zoals zorg, techniek, maakindustrie en energie – nemen de personeelstekorten toe. De arbeidsmarktkrapte in Regio Emmen neemt verder toe. Er is sprake van een structureel negatieve arbeidsmarktbalans: de vraag naar arbeid overstijgt het beschikbare aanbod van werkzoekenden.

Vooral in sectoren die cruciaal zijn voor de toekomst van de regio, zoals zorg, techniek, maakindustrie, logistiek en energie, zetten personeelstekorten de economische ontwikkeling en de uitvoerbaarheid van maatschappelijke opgaven onder druk. Tegelijkertijd sluit het beschikbare arbeidspotentieel niet altijd aan op deze groeiende vraag. Tegelijkertijd beschikt niet iedereen over de kwalificaties of mogelijkheden om deze vacatures in te vullen. De uitstroom van jongeren en hoger opgeleiden versterkt deze ontwikkeling. Hierdoor komen economische groei, de kwaliteit van zorg en de uitvoering van maatschappelijke opgaven steeds vaker onder druk te staan, terwijl tegelijkertijd een deel van het arbeidspotentieel onbenut blijft. Deze verschillen worden versterkt door armoede en kansenongelijkheid die van generatie op generatie kunnen doorwerken. In de regio groeien kinderen op in gezinnen met langdurige financiële problemen, een lagere opleiding en een minder gezonde leefomgeving. Funderend onderwijs speelt hierin een sleutelrol. Ontwikkelkansen, basisvaardigheden en toekomstperspectief worden namelijk al vroeg gevormd. Volgens landelijke analyses hebben deze kinderen een grotere kans op onderwijsachterstanden, het niet behalen van een startkwalificatie en een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt.

Intergenerationele armoede, gezondheidsachterstanden en beperkte arbeidsmarktkansen zijn daarmee hardnekkige patronen die elkaar kunnen versterken. Verschillen in brede welvaart werken ook door naar de toekomst. Jongeren zonder startkwalificatie lopen meer risico op onzeker werk en een lager inkomen. Dit komt vaker voor bij jongeren die opgroeien in kwetsbare sociaaleconomische omstandigheden en in een omgeving met minder onderwijs- en ontwikkelkansen. Vertrouwen in instituties en toekomstperspectief hangen sterk samen met deze startpositie. Daarmee beïnvloeden zij ook de brede welvaart van volgende generaties. Nabijheid, beschikbaarheid en bereikbaarheid De kwaliteit van de woon- en leefomgeving heeft daar ook invloed op. Tevredenheid over wonen hangt samen met de kwaliteit van de woonomgeving en de nabijheid van voorzieningen. In grotere kernen zijn voorzieningen vaker beter bereikbaar. In kleinere dorpen en buitengebieden liggen sport, cultuur, zorg en onderwijs vaker op afstand en staat ook de beschikbaarheid van voorzieningen 23Opgaven in een regio in verandering vaker onder druk. Voor inwoners telt of een voorziening er daadwerkelijk is, of deze op een passende manier te bereiken is en of gebruik ervan haalbaar blijft.

Een busverbinding of voorziening op afstand helpt onvoldoende wanneer kosten, beperkte beschikbaarheid, openingstijden of andere drempels deelname in de praktijk belemmeren. Tegelijkertijd spelen lokale en regionale voorzieningen en initiatieven een belangrijke rol in het dagelijks leven. Naoberschap, lokale ondernemers en maatschappelijke initiatieven dragen bij aan leefbaarheid en sociale samenhang, met name in dorpen en kleinere kernen. Deze lokale dynamiek vraagt om een andere benadering dan regionale voorzieningen, maar vormt wel een essentiële basis onder brede welvaart in de regio. Ook binnen de sociale samenhang zijn verschillen zichtbaar. Veel inwoners voelen zich betrokken en verbonden. Tegelijk komen eenzaamheid en minder vertrouwen in anderen vaker voor bij specifieke groepen. Dat geldt bijvoorbeeld voor alleenwonende ouderen en mensen in een kwetsbare sociaaleconomische positie. Ook het vertrouwen in instituties verschilt. Waar mensen perspectief ervaren en voorzieningen nabij zijn, is dat vertrouwen vaak sterker. Waar problemen zich opstapelen, staat dit vertrouwen juist vaker onder druk. Weerbaarheid en veiligheid vormen daarbij een belangrijke randvoorwaarde. Geopolitieke spanningen zorgen voor een toenemende aandacht voor weerbaarheid van de regio.

Landelijke en grensregio’s zijn ook kwetsbaar voor ondermijnende criminaliteit, mede door leegstand, uitgestrektheid en beperkte zichtbaarheid. Ondermijning concentreert zich niet overal, maar waar dit voorkomt, tast ondermijning het gevoel van veiligheid, vertrouwen en leefbaarheid aan. Dit effect doet zich vaker voor in dorpen en wijken waar sociale en economische kwetsbaarheid al aanwezig is. (Gebaseerd op o.a. SCP- en PBL-analyses en onderzoeken van RIEC/LIEC, waaruit blijkt dat ondermijning zich vaker manifesteert en grotere impact heeft in sociaaleconomisch kwetsbare gebieden.) Regio Emmen staat bekend om zijn landschappelijke inrichting en heeft te maken met opgaven rondom het herstel van natuur en milieu (zoals stikstofreductie en biodiversiteit) en het klimaatbestendig maken van het gebied (klimaatadaptatie, bodemdaling). Ook het waarborgen van een duurzame drinkwatervoorziening en het verbeteren van de waterkwaliteit zijn belangrijke voorwaarden voor de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Afstanden, beperkte mobiliteitsopties en financiële drempels maken het voor sommige inwoners lastiger om onderwijs, werk, zorg en voorzieningen te gebruiken. Deze beperkingen doen zich vooral voor in kleinere kernen en buitengebieden en raken inwoners zonder eigen vervoer of met beperkte middelen het sterkst.

Toegang tot voorzieningen vertaalt zich daarmee direct in verschillen in deelname aan het dagelijks leven. Regio Emmen heeft ruimte om te groeien en wil groeien om economische ontwikkeling aan te jagen en voorzieningen, leefbaarheid en bereikbaarheid in stand te houden. Met deze gewenste schaalsprong van 30.000 woning tot 2050 zal er rekening gehouden moeten worden met de eigen identiteit, maar zeker ook met de hier genoemde bovenliggende opgaven. 24 Opgaven in een regio in verandering Grenzen en barrières De ligging aan de Duitse grens beïnvloedt hoe inwoners wonen, werken, leren en voorzieningen gebruiken. CBS- grensstatistieken en regionale arbeidsmarktanalyses laten zien dat er sprake is van grenspendel en grensoverstijgende stromen, maar ook dat arbeid, onderwijs en voorzieningen over de grens nog beperkt worden benut. Juist hier ligt een belangrijke kans: de grens kan functioneren als verlengstuk van de regio, met een grotere arbeidsmarkt, bredere onderwijsroutes, meer kennisuitwisseling en extra ontwikkelkracht voor sectoren als techniek, maakindustrie, energie, zorg en zorgtechnologie. Tegelijkertijd raakt de grens niet alleen aan arbeidsmarkt en onderwijs, maar ook aan fysieke netwerken zoals mobiliteit, logistiek en energie-infrastructuur.

Daardoor is de Duitse grens voor Regio Emmen niet alleen een bestuurlijke of economische rand, maar een strategische verbinding met Nedersaksen, Duitsland en Noordwest- Europa. Het belangrijkste knelpunt is dat de grens institutioneel nog sterker aanwezig is dan geografisch. Verschillen in regelgeving, diplomawaardering, taal, belastingen, sociale zekerheid, onderwijsstructuren en organisatie van infrastructuur maken samenwerking complex, waardoor de mogelijkheden aan beide kanten van de grens nog onvoldoende als één samenhangend systeem worden benut. 25Opgaven in een regio in verandering 4 Van bovenliggende opgaven naar programmalijnen Van analyse naar uitvoering. De analyse op de in het voorgaand hoofdstuk beschreven bovenliggende opgaven laat zien dat de verschillende maatschappelijke, economische en ruimtelijke vraagstukken waar Regio Emmen voor staat met elkaar verweven zijn, elkaar beïnvloeden en bepalend zijn voor het verbeteren van de brede welvaart. Dit is het fundament van de gezamenlijke koers van Regio Emmen: gericht werken aan brede welvaart, met keuzes die ruimtelijk, economisch en sociaal maatschappelijke ontwikkeling met elkaar verbinden.

Deze koers sluit nauw aan op de drie doelstellingen van het Nationaal Programma Vitale Regio’s: • Veilige en leefbare regio’s, • Een duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau en • Een gezonde en kansrijke toekomst voor inwoners. De bovenliggende opgaven raken meerdere dimensies van brede welvaart tegelijkertijd. Doorvertaling van de complexiteit en verwevenheid van deze opgaven in negen beleidsthema’s van brede welvaart maakt de impact in praktijk expliciet zichtbaar, maakt inzichtelijk welke stakeholders betrokken zijn en bevordert daarmee een integrale gebiedsgerichte aanpak. Een dergelijke integrale werkwijze maakt het mogelijk om regionale uitdagingen doelgericht aan te pakken, kansen optimaal te benutten en te werken aan een toekomstbestendige regio waarin welvaart en welzijn voor huidige en toekomstige generaties centraal staan. 1 Demografische transitie 2 Gezondheid en bestaanszekerheid 3 Kansrijk opgroeien en ontwikkelen 4 Arbeidsmarkt, economie en innovatie 5 Woon- en leefomgeving 6 Voorzieningen en leefbaarheid 7 Bereikbaarheid, mobiliteit en energie 8 Grensoverstijgende samenwerking 9 Weerbaarheid en veiligheid Deze beleidsthema’s binnen brede welvaart staan niet los van elkaar. De woningbouwopgave, bereikbaarheid, economische ontwikkeling, klimaat, water en bodem en de kwaliteit van de leefomgeving komen daarin samen.

De verbinding tussen al deze thema’s bepaalt of inwoners kunnen wonen, werken, leren, reizen en deelnemen aan het dagelijks leven. We gebruiken ruimtelijke en economische ontwikkelingen bewust als hefboom voor sociale opgaven. Waar we woningen bouwen, welke verbindingen we versterken en hoe we voorzieningen organiseren, bepaalt mede of inwoners toegang hebben tot zorg, onderwijs, cultuur, werk en ontmoeting. Fysieke keuzes zijn daarmee altijd ook keuzes over kansen, leefbaarheid en brede welvaart. Brede welvaart is het resultaat van een samenhangende ontwikkeling van economie, leefomgeving en samenleving. Juist waar deze elkaar versterken ontstaan duurzame oplossingen voor inwoners én voor de regio als geheel. Ook energie vraagt in deze samenhang om aandacht. Energie-infrastructuur raakt aan woningbouw, bedrijvigheid, mobiliteit, ruimte en leefomgeving, en sluit door de grensligging aan bij de internationale verbindingen van de regio. 27Van bovenliggende opgaven naar programmalijnen Om deze samenhang hanteerbaar te maken, werken we met drie programmalijnen: • Regio Emmen Innoveert, • Regio Emmen Verbindt en • Regio Emmen Leeft. Deze lijnen brengen focus aan en helpen om keuzes te ordenen, maar zijn geen nieuwe hokjes waarin we denken of organiseren. De opgaven in de regio lopen dwars door de programmalijnen heen.

Daarom blijven we steeds kijken naar de samenhang tussen de lijnen en naar de verbinding met andere beleidsthema’s, opgaven, partners en ontwikkelingen in de regio. De programmalijnen vormen samen de stap van analyse naar uitvoering. Ze laten zien waar we op inzetten, wat we daarmee willen oplossen en hoe dit bijdraagt aan de doelstellingen van het NPVR. In de volgende matrixen is deze samenhang op hoofdlijnen zichtbaar gemaakt. In de volgende hoofdstukken werken we per programmalijn uit welk toekomstbeeld we nastreven, welke opgaven daarbij centraal staan en welke inzet nodig is om brede welvaart in de regio duurzaam te versterken. Brede welvaart vertaald in programmalijnen en doelstellingen NPVR De drie programmalijnen van Regio Emmen blijven het uitgangspunt van dit plan. Zij geven weer hoe wij zelf onze opgaven ordenen en waarop wij gezamenlijk sturen. Tegelijkertijd sluiten deze programmalijnen aan op de drie overkoepelende doelstellingen van het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR). Die doelstellingen vormen daarmee een overkoepelend kader waarbinnen onze eigen keuzes passen. De volgende overzichtsmatrix ordent op hoofdlijnen hoe de programmalijnen van Regio Emmen zich verhouden tot de doelstellingen van het NPVR en bijdragen aan de 9 beleidsthema’s.

Daarmee ontstaat een eerste beeld van de inhoudelijke aansluiting tussen onze regionale koers en het landelijke kader. De matrix is nadrukkelijk geen definitieve indeling of verantwoordingsschema, maar een hulpmiddel om de samenhang tussen programmalijnen, doelstellingen en beleidsthema bespreekbaar te maken. 28 Van bovenliggende opgaven naar programmalijnen Beleidsthema’s Veilige en leefbare regio’s (Fysiek) Duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau (Leef- & Bereikbaarheid) Gezonde en kansrijke toekomst (Sociaal, Economie en Kennis) Regio Emmen Innoveert • Woon- en leefomgeving • Weerbaarheid en veiligheid • Voorzieningen en leefbaarheid • Bereikbaarheid, mobiliteit en energie • Demografische transitie • Arbeidsmarkt, economie en innovatie • Grensoverstijgend samenwerken Regio Emmen Verbindt • Gezondheid en bestaanszekerheid • Voorzieningen en leefbaarheid • Bereikbaarheid, mobiliteit en energie • Grensoverstijgend samenwerken • Gezondheid en bestaanszekerheid • Kansrijk opgroeien en ontwikkelen • Grensoverstijgend samenwerken Regio Emmen Leeft • Woon- en leefomgeving • Voorzieningen en leefbaarheid • Weerbaarheid en veiligheid • Demografische transitie • Voorzieningen en leefbaarheid • Bereikbaarheid, mobiliteit en energie • Gezondheid en bestaanszekerheid • Kansrijk opgroeien en ontwikkelen De 9 beleidsthema’s verdeeld over de programmalijnen en NPVR-doelstellingen 5 De

programmalijnen Innoveert. Verbindt. Leeft. We kijken vooruit naar een Regio Emmen waar inwoners goed kunnen wonen, werken, leren en leven. Een regio die voortbouwt op haar landschap, geschiedenis, gemeenschappen en economische kracht, en deze kwaliteiten inzet om de uitdagingen en kansen van morgen aan te pakken. Brede welvaart vormt daarbij ons kompas. We kijken verder dan economische groei alleen en richten ons op alles wat bepalend is voor de kwaliteit van leven. Gezondheid, bestaanszekerheid, onderwijs, werk, bereikbaarheid, voorzieningen, sociale samenhang, cultuur, natuur en vertrouwen in de toekomst zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Samen bepalen zij of inwoners kansen ervaren en kunnen meedoen aan de samenleving. Daarom benaderen we maatschappelijke, economische en ruimtelijke opgaven in samenhang. Keuzes op het gebied van woningbouw, bereikbaarheid, onderwijs, economie, leefomgeving en voorzieningen versterken elkaar en dragen gezamenlijk bij aan een aantrekkelijke en toekomstbestendige regio. Wij vragen het Rijk om commitment op een integrale benadering van de parallel lopende processen rond het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR), de Nota Ruimte, Industriecluster 5, de Nedersaksenlijn en de aanwijslocatie voor Nationaal Grootschalige Woningbouw in Regio Emmen.

De samenhang tussen deze trajecten is cruciaal voor het realiseren van onze economische, ruimtelijke en maatschappelijke ambities. Door hierin gezamenlijk op te trekken, versterken we de brede welvaart en toekomstbestendigheid van de regio. Deze aanpak krijgt vorm in drie samenhangende programmalijnen. Regio Emmen Innoveert versterkt de economische kracht van de regio door te investeren in innovatie, ondernemerschap, talentontwikkeling en een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Daarmee creëren we kansen voor inwoners, bedrijven en kennisinstellingen. Regio Emmen Verbindt richt zich op bereikbaarheid, mobiliteit, energie en sociale verbinding. Door mensen, voorzieningen en netwerken beter met elkaar te verbinden, vergroten we de toegang tot onderwijs, werk, zorg, ontmoeting en maatschappelijke kansen. Regio Emmen Leeft zet in op een aantrekkelijke woon- en leefomgeving, sterke voorzieningen, gezondheid, bestaanszekerheid en leefbaarheid. Zo bouwen we aan een regio waar inwoners prettig wonen, zich kunnen ontwikkelen en zich thuis voelen. De drie programmalijnen versterken elkaar. Economische ontwikkeling vraagt om goede verbindingen en een aantrekkelijke leefomgeving. Sterke voorzieningen en leefbare gemeenschappen vragen om bereikbaarheid en kansen op werk. Bereikbaarheid en mobiliteit ondersteunen op hun beurt onderwijs, gezondheid, economie en participatie.

Juist door deze samenhang te benutten vergroten we onze impact. 31De programmalijnen Binnen iedere programmalijn werken we vanuit een toekomstbeeld, benoemen we de belangrijkste opgaven en geven we richting aan onze inzet. Daarbij hebben we aandacht voor alle inwoners van de regio, met bijzondere aandacht voor groepen die sterker geraakt worden door maatschappelijke ontwikkelingen, zoals kinderen en jongeren, de beroepsbevolking, inwoners in kwetsbare situaties en ouderen. In de Uitvoeringsagenda 2027-2031 vertalen we deze koers naar concrete keuzes, projecten en investeringen. Daarbij richten we ons op de opgaven waar samenwerking het grootste verschil kan maken. Samen werken de drie programmalijnen aan één gezamenlijk doel: een regio waar inwoners kansen ervaren, zich verbonden voelen met hun omgeving en met vertrouwen kunnen bouwen aan hun toekomst. Een regio waar mensen kunnen zeggen: “Hier kom ik weg, hier ben ik welkom, hier kom ik terug.” 32 De programmalijnen PROGRAMMALIJN 1. Regio Emmen Innoveert Economie, onderwijs, talent en innovatie. Toekomstbeeld In 2050 is Regio Emmen een innovatieve en toekomstbestendige regio met een sterke economische positie in de hightech maakindustrie, groene chemie, energie, hoogwaardige logistiek & transport en zorg(technologie).

Deze sectoren bouwen voort op bestaande kwaliteiten en bieden antwoorden op grote maatschappelijke opgaven, zoals de (1) demografische transitie, de energietransitie en de toenemende vraag naar strategische productiecapaciteit. We bouwen voort op bestaande kracht én spelen in op de grote opgaven van de toekomst. Ondernemers, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en overheden werken intensief samen aan innovatie, talentontwikkeling en economische groei. Rond de Greenwise Campus vormt zich een krachtig kennis- en innovatie-ecosysteem waar onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven nieuwe kennis ontwikkelen en toepassen. Dit ecosysteem wordt versterkt door bestaande regionale initiatieven zoals de IT Hub, DOC33 en Het Logistiek Kennis Centrum. We verbinden mbo- , hbo- en wo-onderwijs, praktijkgericht onderzoek en doorlopende leer- en ontwikkelomgeving voor jongeren en professionals aan de economische ontwikkeling van de regio. Hierdoor ontstaat een aantrekkelijk leer-, werk- en vestigingsklimaat voor inwoners, studenten en bedrijven. De regio biedt volop kansen om te leren, werken en ondernemen. Een sterke aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt versterkt de (4) arbeidsmarkt, economie en innovatie en helpt talent te behouden en aan te trekken.

We bieden werk op verschillende opleidingsniveaus: van praktisch en technisch vakmanschap tot zorgberoepen, innovatieve maakindustrie en kennisintensieve banen. Tegelijk draagt economische ontwikkeling bij aan een aantrekkelijke (5) woon- en leefomgeving en sterke (6) voorzieningen en leefbaarheid. Beschikbare zorg blijft een belangrijke voorziening. De toenemende zorgvraag door vergrijzing stimuleert innovatie in zorg en technologie. Nieuwe toepassingen, digitale ondersteuning en slimme samenwerkingsvormen versterken de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg en creëren nieuwe economische kansen. Goede verbindingen vormen een belangrijke randvoorwaarde voor duurzame economische groei. Investeringen in (7) bereikbaarheid, mobiliteit en energie, waaronder de Nedersaksenlijn en een toekomstbestendige energie-infrastructuur, versterken de positie van de regio voor inwoners, bedrijven en kennisinstellingen. De grensligging biedt extra kansen voor (8) grensoverstijgende samenwerking. Door intensieve samenwerking met Duitse partners ontstaan nieuwe mogelijkheden voor grensoverstijgende onderwijs, arbeidsmarkt, innovatie en ondernemerschap. We verankeren innovatie, verduurzaming en strategische productie sterker in de regio. Zo ontstaat ruimte voor groei van bestaande bedrijven en vestiging van nieuwe ondernemingen.

Innovatie draagt daarmee niet alleen bij aan duurzame economische groei, maar ook aan de (9) weerbaarheid en veiligheid van de regio. 34 Regio Emmen Innoveert Regio Emmen ontwikkelt zich tot een veerkrachtige regio waar inwoners perspectief hebben, bedrijven kunnen groeien en talent ervoor kiest om zich duurzaam aan de regio te verbinden. Opgaven 1 Versterken van economische structuur en innovatiekracht Beleidsthema’s: (4), (7) en (9) We versterken de economische basis van de regio door te investeren in hightech maakindustrie, groene chemie, energie en zorg(technologie). Daarbij creëren we ruimte voor innovatie, ondernemerschap, verduurzaming en strategische economische activiteiten die bijdragen aan de weerbaarheid van Nederland en Europa. Met het Rundedal als potentiële ontwikkellocatie stimuleren we grootschalige, duurzame bedrijvigheid. 2 Ontwikkelen van talent en arbeidsmarkt Beleidsthema’s: (1) en (4) We verbeteren de aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en innovatie. Jongeren en professionals hebben voldoende mogelijkheden nodig om in de regio te leren, te werken en zich te blijven ontwikkelen. Doorlopende leerlijnen, praktijkgericht onderwijs en een leven lang ontwikkelen vergroten het arbeidspotentieel, versterken vakmanschap en ondersteunen talentbehoud en talentaantrekking.

3 Versterken van zorg en gezondheidstechnologie Beleidsthema’s: (1) en (4) We verbinden zorg, technologie en economische ontwikkeling om de gevolgen van vergrijzing op te vangen. Innovatie draagt bij aan toegankelijke en organiseerbare zorg en biedt tegelijkertijd kansen voor werkgelegenheid en ondernemerschap. Zorg moet als voorziening beschikbaar en organiseerbaar blijven voor een veranderende bevolkingssamenstelling. 4 Versterken van grensoverstijgende samenwerking Beleidsthema’s: (4) en (8) We benutten de kansen van de grensligging door belemmeringen voor leren, werken, ondernemen en innoveren weg te nemen. Hierdoor vergroten we de arbeidsmarkt, versterken we kennisuitwisseling en verhogen we de innovatiekracht van de regio. 5 Verbeteren van randvoorwaarden voor groei Beleidsthema’s: (5), (6) en (7) We investeren in bereikbaarheid, energie-infrastructuur, werklocaties, huisvesting voor verschillende doelgroepen en een sterk voorzieningenniveau. Daarmee versterken we het vestigingsklimaat en de aantrekkelijkheid van de regio voor inwoners en bedrijven. 35Regio Emmen Innoveert 36 Regio Emmen Innoveert

Regio Emmen Innoveert Veilige en leefbare regio’s (Fysiek) Duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau (Leef- & Bereikbaarheid) Gezonde en kansrijke toekomst (Sociaal, Economie en Kennis) Regio Emmen Innoveert • 5. Woon- en leefomgeving • 9. Weerbaarheid en veiligheid • 6. Voorzieningen en leefbaarheid • 7. Bereikbaarheid, mobiliteit en energie • 1. Demografische transitie • 4. Arbeidsmarkt, economie en innovatie • 8. Grensoverstijgend samenwerken De beleidsthema’s verdeeld over deze programmalijn en NPVR-doelstellingen Regio Emmen definitief als initieerregio in Nota Ruimte van het Rijk provincie Drenthe Emmen steekt 2,5 miljoen in actieplan voor circulaire economie. Afvalstoffen worden opnieuw ingezet als grondstof Dagblad van het Noorden Onze inzet Wij kiezen voor een duidelijke economische koers rond hightech maakindustrie, groene chemie, energie en zorg(technologie). Vanuit deze speerpunten versterken we innovatie, verduurzaming, werkgelegenheid en het verdienvermogen van de regio. Landbouw, vrijetijdseconomie en logistiek blijven van betekenis, maar worden vooral betrokken waar zij bijdragen aan de gekozen ontwikkelrichtingen, leefbaarheid en brede welvaart. We bouwen verder aan het kennis- en innovatie- ecosysteem rond de Greenwise Campus en versterken de samenwerking tussen onderwijs, ondernemers, zorgorganisaties, maatschappelijke partners en overheden.

Daarbij verbinden we onderwijs, onderzoek en praktijk aan de economische en maatschappelijke opgaven van de regio. We investeren in talentontwikkeling door doorlopende leerlijnen, praktijkgericht leren en een leven lang ontwikkelen. Zo bieden we inwoners kansen om zich te ontwikkelen en vergroten we de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel voor kansrijke sectoren. Wij bouwen voort op de regionale arbeidsmarktinfrastructuur en geven uitvoering aan de gezamenlijke meerjarenagenda voor de arbeidsmarkt. Zo versterken we de aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en economische ontwikkeling en zorgen we voor voldoende talent en menskracht om de transities en groeiopgaven van Regio Emmen mogelijk te maken. Daarnaast versterken we de samenwerking met Duitse partners en zetten we ons in voor het wegnemen van grensbelemmeringen. Hierdoor ontstaan meer mogelijkheden voor onderwijs, werk, ondernemerschap en innovatie binnen één grensoverstijgende regio. We verkennen ook de kansen van samenwerking met Defensie waar deze bijdragen aan innovatie, kennisontwikkeling, economische groei en de (9) weerbaarheid en veiligheid van de regio. Zo werken we aan een regio die aantrekkelijk is om te wonen, leren, werken en ondernemen, waar economische ontwikkeling hand in hand gaat met brede welvaart, leefbaarheid en toekomstperspectief voor huidige en toekomstige generaties.

In de volgende matrix geven we aan wat onze inzet zal zijn om binnen de programmalijn Regio Emmen Innoveert de bijbehorende opgaven aan te pakken. 38 Regio Emmen Innoveert Onze inzet Veilige en leefbare regio’s (Fysiek) Duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau (Leef- & Bereikbaarheid) Gezonde en kansrijke toekomst (Sociaal, Economie en Kennis) Regio Emmen Innoveert • Ruimte voor economie in de regio • Ruimte specifiek voor grootschalige vestigers op het Rundedal • Ruimte voor Defensie faciliteren • Bereikbaarheid verbeteren voor economie, wonen en voorzieningen • Beschikbaarheid toekomstbestendige voorzieningen verbeteren • Kennis en Innovatie-ecosysteem versterken • Economische clusters benutten voor verduurzaming • Arbeidspotentieel beter benutten • Jongeren en talent behouden en aantrekken • Grensoverstijgende samenwerking versterken • Grensoverstijgend leren en werken stimuleren • Samenhangende ontwikkelrichting Zorg Onze inzet PROGRAMMALIJN 2. Regio Emmen Verbindt Bereikbaarheid, mobiliteit, energie en sociale verbinding. Toekomstbeeld In 2050 is Regio Emmen een regio waar inwoners, voorzieningen en netwerken sterk met elkaar verbonden zijn. Dorpen, wijken en steden vormen samen één samenhangend netwerk waarin mensen toegang hebben tot onderwijs, werk, zorg, voorzieningen en ontmoeting.

Verbinding gaat daarbij over fysieke bereikbaarheid én over de mogelijkheid om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Naoberschap en gemeenschapskracht vormen een belangrijke basis onder de regio. Inwoners voelen zich betrokken bij hun omgeving, ontmoeten elkaar en weten ondersteuning te vinden wanneer dat nodig is. Sterke sociale netwerken dragen daarmee bij aan (2) gezondheid en bestaanszekerheid en versterken de sociale samenhang binnen dorpen, wijken en steden. Kinderen en jongeren profiteren van goede verbindingen tussen onderwijs, sport, cultuur en maatschappelijke voorzieningen. Hierdoor ontstaan meer kansen om talenten te ontwikkelen en mee te doen aan de samenleving. Bereikbaarheid en toegankelijkheid vormen daarmee een belangrijke voorwaarde voor (3) kansrijk opgroeien en ontwikkelen. Regio Emmen heeft zich ontwikkeld tot een multimodaal knooppunt tussen Noord-Nederland, Oost-Nederland en Duitsland. De gemeenten bouwen voort op hun mobiliteitsvisies en werken volgens het STOMP-principe, waarbij lopen, fietsen, openbaar vervoer, deelmobiliteit en autoverkeer elkaar versterken. Zo geven we invulling aan (7) bereikbaarheid, mobiliteit en energie en vergroten we de toegang tot werk, onderwijs, zorg en voorzieningen. De Nedersaksenlijn, bestaande spoorlijnen en de A28-A37-E233 corridor versterken de verbindingen binnen de regio en met Duitsland en Noord-Europa.

Rond stations en knooppunten komen onderwijs, voorzieningen, werkgelegenheid en ontmoeting samen. Hierdoor versterken investeringen in mobiliteit ook (6) voorzieningen en leefbaarheid. Deze verbindingen zijn niet alleen van belang voor inwoners, maar versterken ook de positie van Regio Emmen als logistieke draaischijf tussen Nederland, Duitsland en Noordwest- Europa. Hierdoor ontstaan kansen voor duurzame goederenstromen, innovatieve logistieke dienstverlening en nieuwe werkgelegenheid. De ligging aan de Duitse grens biedt extra mogelijkheden voor (8) grensoverstijgende samenwerking. Samenwerking op het gebied van mobiliteit, onderwijs, zorg, cultuur en voorzieningen vergroot de ontwikkelkansen voor inwoners en versterkt de positie van Regio Emmen als schakel tussen Nederland en Duitsland. Daarnaast heeft Regio Emmen zich ontwikkeld tot een belangrijk energieknooppunt tussen Nederland en Duitsland. Slimme energienetwerken, opslag en grensoverstijgende infrastructuur ondersteunen mobiliteit, voorzieningen en maatschappelijke ontwikkeling. Daarmee draagt de regio bij aan een betrouwbare energievoorziening en een sterk verbonden Noordwest-Europa. 41Regio Emmen Verbindt Zo ontwikkelt Regio Emmen zich tot een regio waarin bereikbaarheid, voorzieningen, sociale verbindingen en samenwerking de basis vormen voor brede welvaart en gelijke kansen voor huidige en toekomstige generaties.

Opgaven 1 Vergroten van toegang tot maatschappelijke voorzieningen Beleidsthema’s: (2), (3) en (6) Bereikbaarheid bepaalt in toenemende mate of inwoners kunnen deelnemen aan het dagelijks leven. In een landelijke regio met grote afstanden en verspreide kernen is bereikbaarheid niet vanzelfsprekend. De opgave is om onderwijs, zorg, voorzieningen, sport, cultuur en ontmoeting voor alle inwoners toegankelijk te houden, ongeacht woonplaats of persoonlijke omstandigheden. 2 Versterken van sociale verbinding en gemeenschapskracht Beleidsthema’s: (2) en (6) Sterke gemeenschappen dragen bij aan gezondheid, welzijn en participatie. De opgave is om ontmoeting, naoberschap en maatschappelijke betrokkenheid te versterken en eenzaamheid en uitsluiting terug te dringen, met name bij groepen en gebieden waar sociale en economische kwetsbaarheid samenkomen. 3 Benutten van verbindingen als dragers van ontwikkeling Beleidsthema’s: (3), (6) en (7) Nieuwe en bestaande verbindingen bieden kansen voor meer dan bereikbaarheid alleen. De opgave is om de Nedersaksenlijn, stationsgebieden en andere strategische verbindingen te benutten voor de ontwikkeling van onderwijs, voorzieningen, werkgelegenheid en leefbare kernen.

4 Ontwikkelen van een toekomstbestendige mobiliteitsmix Beleidsthema: (7) De omvang van de regio en de verspreide ligging van voorzieningen vragen om een mobiliteitssysteem dat aansluit bij het dagelijks leven van inwoners. De opgave is om lopen, fietsen, openbaar vervoer, deelmobiliteit, doelgroepenvervoer en autoverkeer beter met elkaar te verbinden en daarmee de keuzevrijheid en bereikbaarheid te vergroten. 5 Versterken van grensoverstijgende en energieverbindingen Beleidsthema’s: (7) en (8) De ligging tussen Nederland en Duitsland biedt kansen voor samenwerking op het gebied van mobiliteit, energie, 42 Regio Emmen Verbindt onderwijs en voorzieningen. De opgave is om deze verbindingen verder te versterken en de regio uit te bouwen tot een strategische schakel binnen Noordwest- Europa. 43Regio Emmen Verbindt

Regio Emmen Verbindt Veilige en leefbare regio’s (Fysiek) Duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau (Leef- & Bereikbaarheid) Gezonde en kansrijke toekomst (Sociaal, Economie en Kennis) Regio Emmen Verbindt • 2. Gezondheid en bestaanszekerheid • 6. Voorzieningen en leefbaarheid • 7. Bereikbaarheid, mobiliteit en energie • 8. Grensoverstijgend samenwerken • 2. Gezondheid en bestaanszekerheid • 3. Kansrijk opgroeien en ontwikkelen • 8. Grensoverstijgend samenwerken De beleidsthema’s verdeeld over deze programmalijn en NPVR-doelstellingen ‘De Nedersaksenlijn gaat er komen’ Binnenlands Bestuur Historische spoorbrug voor spoorverbinding Coevorden - Duitsland klaar RTV Drenthe Onze inzet We werken aan een samenhangende mobiliteitsaanpak die past bij een landelijke regio met grote afstanden en verspreide kernen. Wij investeren in verbindingen die inwoners toegang geven tot onderwijs, werk, zorg, voorzieningen en maatschappelijke netwerken. Daarbij benaderen we bereikbaarheid als een brede opgave waarin mobiliteit, leefbaarheid, gezondheid en participatie samenkomen. We ontwikkelen een samenhangende mobiliteitsaanpak gebaseerd op het STOMP-principe. Openbaar vervoer, fietsverbindingen, deelmobiliteit, mobiliteitshubs, doelgroepenvervoer en autoverkeer versterken elkaar en bieden inwoners passende mobiliteitskeuzes.

De Nedersaksenlijn vormt daarbij een belangrijke aanjager van ontwikkeling. Rond stations en knooppunten verbinden we bereikbaarheid met onderwijs, voorzieningen, werkgelegenheid en gebiedsontwikkeling. Rijk en regio werken de komende jaren langs de lijn van het toekomstperspectief hoofdwegennet (TPHWN) aan het in kaart brengen van de regionale opgaven op het hoofdwegennet. De inzet vanuit Regio Emmen is het versterken van de regionale en internationale bereikbaarheid via de A28-A37-E233 corridor. Daarnaast investeren we in een toekomstbestendige energie-infrastructuur. We zetten in op slimme netwerken, opslag, grensoverstijgende samenwerking en een betere benutting van bestaande energieverbindingen. Daarmee ondersteunen we de energietransitie en versterken we de ontwikkelkracht van de regio. Naast fysieke verbindingen investeren we in sociale verbinding. We stimuleren ontmoeting, samenwerking en gemeenschapskracht in dorpen en wijken. Samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en overheden versterken we sociale netwerken die bijdragen aan gezondheid, participatie en het voorkomen van uitsluiting. Ook bouwen we verder aan grensoverstijgende samenwerking met Duitse partners.

Door verbindingen tussen onderwijs, mobiliteit, zorg, cultuur en voorzieningen te versterken, vergroten we de kansen voor inwoners en ontwikkelen we Regio Emmen verder als verbindende schakel tussen Nederland en Duitsland. Zo werken we aan een regio waarin afstanden minder bepalend zijn voor kansen en waarin inwoners, voorzieningen en netwerken optimaal met elkaar verbonden zijn. Op de volgende pagina geven we aan wat onze inzet zal zijn om binnen de programmalijn Regio Emmen Verbindt de bijbehorende opgaven aan te pakken. 45Regio Emmen Verbindt Onze inzet Veilige en leefbare regio’s (Fysiek) Duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau (Leef- & Bereikbaarheid) Gezonde en kansrijke toekomst (Sociaal, Economie en Kennis) Regio Emmen Verbindt • Leefbaarheid vergroten via verbindingen • Ruimte voor ontmoeting creëren. • Bereikbaarheid van lokale en regionale voorzieningen, werk en onderwijs verbeteren • Mobiliteitsmix verbeteren • Nieuwe en bestaande (internationale) verbindingen strategisch beter benutten • Beschikbaarheid toekomstbestendige voorzieningen verbeteren • Bereikbaarheid en beschikbaarheid van onderwijs, werk en zorg vergroten • Deelname aan het dagelijks leven stimuleren • Grensoverstijgende verbindingen versterken De benodigde interventies binnen Regio Emmen Verbindt PROGRAMMALIJN 3. Regio Emmen Leeft Wonen, leefomgeving, voorzieningen en gezondheid.

Toekomstbeeld In 2050 is Regio Emmen een groene, gezonde, veilige en aantrekkelijke regio om te wonen en te leven. De kwaliteit van leven staat centraal. Met ruimte, natuur, landschap en sterke gemeenschappen als fundament bouwen we aan een leefomgeving waar inwoners van alle leeftijden prettig wonen, elkaar ontmoeten en perspectief ervaren. De regio speelt actief in op de (1) demografische transitie. Door vergrijzing, veranderende huishoudens en een veranderende bevolkingssamenstelling groeit de behoefte aan passende woningen, toegankelijke voorzieningen en leefomgevingen die zelfstandig en gezond leven ondersteunen. Wonen, zorg, voorzieningen en mobiliteit ontwikkelen zich daarom in samenhang. Een gezonde leefomgeving draagt bij aan (2) gezondheid en bestaanszekerheid. Inwoners hebben toegang tot zorg, ondersteuning, sport, cultuur en recreatie. Door gezondheid, bestaanszekerheid en preventie met elkaar te verbinden, ontstaat meer ruimte voor eigen regie, participatie en welzijn. Kinderen en jongeren groeien op in een omgeving die talentontwikkeling stimuleert. Onderwijs, sport, cultuur, natuur en ontmoeting vormen samen de basis voor (3) kansrijk opgroeien en ontwikkelen, zodat iedere inwoner kansen krijgt om zich te ontplooien. De woningbouwopgave benutten we om de kwaliteit van de (5) woon- en leefomgeving te versterken.

Nieuwe woningen sluiten aan bij verschillende levensfasen en woonwensen en worden zorgvuldig ingepast in landschap, natuur en bestaande kernen. Klimaatadaptatie, biodiversiteit, erfgoed en ruimtelijke kwaliteit vormen hierbij belangrijke uitgangspunten. Sterke dorpen en wijken vragen om goede (6) voorzieningen en leefbaarheid. Scholen, zorgvoorzieningen, sportaccommodaties, culturele voorzieningen en ontmoetingsplekken vormen het sociale hart van gemeenschappen. Door voorzieningen toekomstbestendig te organiseren, blijven kernen aantrekkelijk voor huidige en nieuwe inwoners. Goede verbindingen ondersteunen het dagelijks leven. Investeringen in (7) bereikbaarheid, mobiliteit en energie zorgen ervoor dat woningen, werk, onderwijs, zorg en voorzieningen goed bereikbaar blijven. Daarbij versterken duurzame mobiliteitsoplossingen en een toekomstbestendige energievoorziening de leefbaarheid van de regio. Een veilige leefomgeving vormt een belangrijke voorwaarde voor brede welvaart. Daarom investeren we in (9) weerbaarheid en veiligheid, zodat inwoners, organisaties en gemeenschappen beter voorbereid zijn op maatschappelijke, economische, digitale en fysieke uitdagingen. Zo ontwikkelt Regio Emmen zich tot een regio waar kwaliteit van leven, sterke gemeenschappen en toekomstperspectief bijdragen aan brede welvaart voor huidige en toekomstige generaties.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://emmen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/71097e42-98df-42fd-a7ae-ded0175d8c1e?agendaItemId=9c02db06-6174-4652-bac5-1e8efb7a7173