Bijlage 1 - details van de berekeningen bij de Raadsbrief
Tekst van het document
Bijlage 2: details berekeningen als toelichting bij de raadsbrief ‘Uitkomsten meicirculaire en effect op begrotingssaldo 2026 en meerjarenperspectief 2027-2030’ Effect op het begrotingsresultaat 2026 tot en met 2030 Bij het maken van de berekeningen is als volgt gehandeld: • Gebruik makend van de rekenmodule Pauw wordt de uitkomst van de meicirculaire 2026 berekent. • Hiervan wordt dan de uitkomst van de laatste berekening decembercirculaire 2025 afgetrokken. • Het alsdan ontstane verschil is nog niet het resultaat voor onze begroting; daarvoor wordt het verschil gecorrigeerd voor: o inbegrepen bedragen van taakmutaties o inbegrepen bedragen van integratie-decentralisatieuitkeringen o inbegrepen bedragen van de 3 decentralisaties - integratieuitkering sociaal domein (Jeugd, WMO en Participatie) o inbegrepen compensatie Oekraïne. • Vervolgens resteert het effect op het begrotingsresultaat. • Dit effect wordt vergeleken met het afgegeven perspectief in de Bestuursrapportage 2026-I en de Kaderbrief 2027. 1. Uitkomsten van de meicirculaire 2026 (gemeentefonds) 1.1 Prognose Kaderbrief 2027: In de Kaderbrief 2027 is een indicatieve doorrekening opgenomen op basis van de Voorjaarsnota 2026. In deze berekening is de verwachte (extra) loon- en prijsaccres budgettair neutraal opgenomen, de bijstelling ruimte onder het plafond BCF en de effecten van de september- en decembercirculaire.
Laatsgenoemde is meegenomen omdat de begrotingstand van november 2025 als basis is gebruikt van de kaderbrief 2027 en de september- en decembercirculaire op dat moment nog niet verwerkt waren. 1.2. Uitkomsten meicirculaire 2026 Gemaakte keuzes bij berekeningen meicirculaire 2026 De berekeningen van de meicirculaire 2026 zijn hieronder weergegeven. Bij deze berekeningen zijn een aantal keuzes gemaakt. Deze zijn gespecificeerd in paragraaf 3. De posten onder B. worden in paragraaf 2 in detail verder toegelicht.
Verschillen analyse 2027–2030 t.o.v. afgegeven financieel perspectief Kaderbrief 2027 Het verschil in uitkomst van de meicirculaire 2026 in vergelijking met het afgegeven financieel perspectief in de Kaderbrief 2027 wordt veroorzaakt door het feit dat in de kaderbrief alleen een inschatting is gemaakt op basis van onderstaande ontwikkelingen: 1. Het meerjarig effect van de september- en decembercirculaire (deze waren nog niet verwerkt in de basis die is genomen voor de Kaderbrief 2027) 2. Een inschatting van het toevoegen van jaarschijf 2030 (hier staat een stelpost tegenover, dus zonder effect) 3. Accresontwikkeling loon/prijs indexatie (hier staat in de kaderbrief 2027 een stelpost tegenover, dus zonder effect). 4. Bijstelling onder het plafond BCF (zie punt 1, hieronder). In de meicirculaire 2026 is rekening gehouden met: 1. Afrekening ruimte onder plafond BTW Compensatiefonds 2025 Bij Miljoenennota 2026 werd de ruimte onder het plafond voor 2025 voor de gemeenten geraamd op € 428 miljoen. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn afgenomen met € 213 miljoen. De totale ruimte onder het plafond van 2025 is daarmee € 216 miljoen. Dit wordt verrekend met het gemeentefonds. De ruimte onder het plafond BTW Compensatiefonds over 2025 wordt in de meicirculaire 2026 afgerekend. Dit geeft een (incidenteel) nadeel in 2026.
In de begroting 2027 mag een structurele stelpost ter grootte van het relatief aandeel van de gemeente in de ruimte onder het plafond van het vorige begrotingsjaar worden opgenomen. In 2025 is de ruimte onder het plafond gedaald van € 332 miljoen in 2024 naar € 216 miljoen in 2025. In dat kader vindt er een bijstelling plaats (nadelig) van de stelpost ruimte onder het plafond BCF. De provinciaal toezichthouders gebruiken dit als richtlijn bij het beoordelen van de (meerjaren)begroting. Het effect voor het jaar 2026 wordt meegenomen bij Berap 2026-II. 2. Accresontwikkeling i.v.m. indexatie lonen/prijzen en volume – Tranche 2026 Het accres is voor het jaar 2026 bij Voorjaarsnota 2026 definitief vastgesteld en de raming voor de jaren 2027 en verder is geactualiseerd op basis van de ontwikkeling van het bbp van het Centraal Economisch Plan (CEP) door het Centraal Planbureau (CPB). Het extra LPO-accres is bij de Kaderbrief 2027 budgettair neutraal verwerkt door dit te reserveren in de stelpost prijsstijgingen. In tegenstelling tot wat is afgegeven bij de kaderbrief, is er nu voor gekozen om de tranche 2026 (€ 1.222.190) structureel in te zetten ten gunste van het begrotingsresultaat, terwijl het accres 2027– 2030 wordt toegevoegd aan de stelpost prijsstijgingen. Vorig jaar is dezelfde keuze gemaakt.
Ook nu is dit een bewuste afweging, niet een automatische lijn voor toekomstige jaren. Deze keuze sluit aan
bij de huidige financiële situatie en verkleint het tekort voor 2026 aanzienlijk. Tegelijkertijd blijft voor de jaren daarna ruimte beschikbaar om toekomstige prijsontwikkelingen op te vangen. We gaan ervan uit dat de budgetten voor 2026 correct zijn opgenomen, maar erkennen dat hiermee een risico op tegenvallers ontstaat. De BERAP wordt gebruikt als bijsturingsinstrument wanneer prijsstijgingen toch niet volledig blijken te zijn verwerkt. 3. Incidentele compensatie (uitstel vervanging abonnementstarief Wmo) De invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage Wmo 2015 was ingeboekt per 1 januari 2027. Echter, nu blijkt dat deze niet eerder dan per 1 januari 2028 kan worden ingevoerd. Aangezien de besparing van de vervanging van het abonnementstarief al was ingeboekt, is er over deze middelen geen accres opgebouwd. Derhalve wordt dit incidenteel gecompenseerd. 4. Hoeveelheidsverschillen/uitkeringsbasis De bij de berekening van de opbrengst gemeentefonds gehanteerde landelijke basisgegevens zijn voor 2026-2030 geactualiseerd op basis van actuele verwachtingen. Voor de meerjarige ontwikkeling wordt de groei-inschatting van de circulaire gevolgd, op voorwaarde dat het aannemelijk is dat de gemeente meerjarig ongeveer de landelijke trend zal volgen.
Als duidelijk is dat de ontwikkeling van de gemeente op een bepaalde maatstaf afwijkt van de landelijke trend, dan hanteert de gemeente de eigen trend. Tevens heeft het Rijk voor een aantal maatstaven de prijs per eenheid naar beneden bijgesteld. Samengenomen geeft dit voor 2026 tot en met 2028 incidentele negatieve effecten en in 2029 en 2030 een positief effect. 5. Maatstaf ozb: WOZ-waardering en aanpassing rekentarieven Hierbij zijn twee ontwikkelingen van belang: • De WOZ-waarden 2026 zijn op basis van de meest recent informatie van team Belastingen geactualiseerd. Ook is voor 2026 rekening gehouden met een landelijke inschatting van de gemiddelde waardestijging. Dit geeft hogere waarden en derhalve een hogere aftrekpost in het gemeentefonds. • Landelijk wordt voor 2026 in deze circulaire rekening gehouden met waardestijgingen en inflatie waardoor de WOZ-waarden van woningen en niet-woningen stijgen en het rekentarief wordt aangepast. Dit draagt ook bij aan een hogere aftrekpost in het gemeentefonds. 6. Het meerjarig effect van de september- en decembercirculaire De effecten waren nog niet verwerkt in de basis die is genomen voor de Kaderbrief 2027. De septembercirculaire 2025 is verwerkt in het besluit begrotingswijzigingen van december en de decembercirculaire 2025 in het besluit begrotingswijzigingen van mei.
Deze effecten zitten vanzelfsprekend niet in de meicirculaire 2026. 7. Correctie administratie, vrijval Participatie – Herverdeling Rijksbijdrage Beschut Werk Abusievelijk is er een verschil ontstaan tussen de financiële administratie en de softwareapplicatie Lias Pauw die gebruikt wordt voor het gemeentefonds. Dit verschil wordt hiermee gecorrigeerd. Daarnaast krijgen wij extra middelen voor de herverdeling rijksbijdrage Beschut Werk. Dit extra geld wordt ten gunste van de algemene middelen gebracht. 1.3. Begrotingsresultaat inclusief opgaven Het saldo van de Bestuursrapportage 2026-I verslechtert met afgerond € 2.5 miljoen. Dit betekent dat het begrotingssaldo voor 2026, bij de Bestuursrapportage ingeschat op € 5.1 miljoen nadelig,
inclusief de meicirculaire uitkomt op € 7.6 miljoen nadelig. Het financieel perspectief zoals afgegeven bij de Kaderbrief 2027 is als gevolg van de actuele ontwikkelingen verbeterd. De meicirculaire 2026 geeft een voordeel van circa € 1.1 miljoen in 2027 oplopend tot circa € 2.7 miljoen in 2030. Hoewel de tabel laat zien dat het begrotingsbeeld in 2027 gunstiger lijkt dan in 2026, is het belangrijk te benadrukken dat dit beeld nog niet volledig is. In de Bestuursrapportage 2026-I is het verwachte tekort op de jeugdzorg voor 2026 al verwerkt, maar deze effecten zijn nog niet opgenomen in het meerjarig perspectief vanaf 2027. In de Kaderbrief 2027 zijn deze tekorten namelijk als PM-post opgenomen en nog niet gekwantificeerd. Dit betekent dat de tekorten vanaf 2027 nog zullen toenemen zodra de structurele effecten van de jeugdzorg worden verwerkt. 2. Specificatie taakmutaties, integratie- en decentralisatie uitkeringen 2.1. Taakmutaties (I) Het effect van de taakmutaties is als volgt te specificeren: 2.2. Integratie/decentralisatieuitkeringen (II) Het effect van de integratie/decentralisatieuitkeringen is als volgt te specificeren:
2.3. Integratieuitkering sociaal domein (III) Het effect op de budgetten van de integratieuitkering sociaal domein is als volgt te specificeren: Toelichting Herverdeling Rijksbijdrage Beschut Werk: Deze rijksbijdrage bestaat voor het jaar 2026 enkel uit loon/prijs compensatie. Vanaf 2027 komen extra middelen beschikbaar waarbij onder meer de realisatie van beschut werk meetelt. De gemeente Emmen heeft hier voordeel van, onder meer door het wegwerken van de wachtlijst per 31 december 2024. De middelen worden vooralsnog aan de algemene middelen toegevoegd. De actie met het wegwerken van de wachtlijst is immers ook in eerste instantie deels uit de algemene middelen bekostigd. De tijd was te kort om een nadere uitsplitsing te maken voor deze brief. 2.4. Compensatie Oekraïne (IV) Er zijn in deze circulaire geen compensatiemiddelen voor kosten in verband met opvang Oekraïners beschikbaar gesteld. 3. Gemaakte keuzes bij berekeningen meicirculaire 2026 De berekeningen van de meicirculaire 2026 zijn hiervoor weergegeven. Bij die berekeningen zijn een aantal keuzes gemaakt.
Deze beleidskeuzes zijn de volgende: Algemeen • De ruimte onder het plafond BTW-Compensatiefonds nemen we mee op basis de meest actuele stand (ruimte volgens de meicirculaire 2026) • Voor de basisgegevens bepalen we ieder jaar rondom de meicirculaire voor het huidige jaar opnieuw het vertrekpunt aan de hand van de meest actuele gegevens die beschikbaar zijn. Daarmee hebben we een actueel beeld van het relatieve aandeel van de gemeente in het totaal van het gemeentefonds. Voor de meerjarige ontwikkeling volgen we waar dat logisch is de landelijke ontwikkeling die het Rijk hanteert. Daarmee hebben we een geringere foutkans bij foutieve landelijke prognoses door een dempend effect van de uitkeringsfactor. Deze meerjarige indexcijfers publiceert het Rijk samen met de meicirculaire. Als overduidelijk is dat de ontwikkeling in onze gemeente op een bepaalde maatstaf afwijkt van de landelijke ontwikkeling, dan worden eigen inschattingen gehanteerd. Taakmutaties en integratie/decentralisatieuitkeringen • Taakmutaties en integratie/decentralisatie uitkeringen worden in principe in eerste instantie opzijgezet (worden centraal gereserveerd) en hebben geen effect op het resultaat. Op een later moment wordt bekeken of de middelen voor de genoemde doelen nodig zijn of alsnog kunnen vrijvallen ten gunste van het jaarrekening resultaat.
Eveneens geldt dat te realiseren besparingen (kortingen) ook budgettair neutraal verwerkt worden en gerealiseerd moeten worden door de beleidsteams of op een later moment ten laste komen van het resultaat. De beleidsteams kunnen een beroep op deze middelen doen door middel van een collegevoorstel (bij bedragen > € 400.000 moet tevens een raadsvoorstel worden gemaakt). Op deze manier blijft er een transparante en bestuurlijke controle over de middelen, waarmee we door een grensbedrag te hanteren tegelijkertijd de administratieve kosten terugbrengen en zorgen voor efficiëntere verwerking. Voor extra taken tot € 35.000 per jaar moet dekking gevonden worden binnen de
huidige budgetten. Deze middelen vallen vrij ten gunste van de taakstelling. Het college van burgemeester en wethouders beoordeelt en beslist uiteindelijk over de toekenning van de middelen > € 35.000. • Middelen voor jaar T, moeten ook besteed worden in jaar T. Indien middelen niet worden opgehaald of de besteding in 2026 is niet realistisch, vallen de middelen vrij ten gunste van het begrotingsresultaat in betreffend jaar. Indien de in jaar T vrijgevallen middelen toch nodig blijken te zijn zal bij de eerstvolgende Bestuursrapportage een voorstel tot resultaatbestemming van het resultaat jaar T worden gedaan. • Middelen voor de arbeidsmarktregio die wij als centrumgemeente ontvangen worden 1 op 1 doorgezet. Integratieuitkering sociaal domein • Indexatie beschermd wonen: de in de begroting nog resterende stelpost voor indexatie 2026 is verrekend. • Indexatie middelen participatiebudget (WSW-middelen) worden 1 op 1 doorbetaald aan de EMCO. De EMCO zal worden gevraagd om te berekenen wat het effect op hun begroting is van de extra rijksmiddelen. • Indexatie middelen participatiebudget (Werkdeel-beschut werk) gaat naar de algemene middelen. • De structurele bijdrage Beschut werk is de Rijksbijdrage sociale infrastructuur. Deze bijdrage storten we conform raadsbesluit in de reserve Sociale infrastructuur EMCO.