Document · PDF

3.13 Bijlagen bij toelichting Vooronderzoek Conventionele Explosieven

Commissie Wonen en Ruimte 12 april 2023, gemeente EmmenBij agendapunt: Bestemmingsplan ‘Buitengebied, Nieuw-Schoonebeek, waterschap Vechtstromen’ (voorstel: bespreken in combinatie met agendapunt 7B) (81906-2023)17.556 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Periode 1943 - 1945

1945 1945

1944 - 1945 1945 1944 - 1982 1988 1984 1984 1944 Geen datumvermelding

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen.

2.11 Nationaal archief 2.11.1 Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuigbeschietingen. Het navolgende inventarisnummer is geraadpleegd. 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ‘s-Gravenhage Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten. Provincie Drenthe

Inventarisnummer 71

De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabel samengevat: Datum

16 juni 1941

1862035-VO-02

Gebeurtenis (bron: Nationaal Archief, toegang 2.04.53.15) Lege bus met opschriften gevonden aan de noordzijde van het Kanaal A van het waterschap, ter hoogte van het perceel kadastraal sectie A-6182, in de nabijheid van de kromming van het kanaal in noordelijke richting (documentcode: NA-2.04.53.15-71-Schoonebeek-16)

Bargerveen

Relevant

Nee

Motivatie

Er is geen vermelding van CE.

Pagina 26 van 60

Datum

Nacht van 5 op 6 juli 1941

26 november 1941

21 december 1941

31 maart 1943

1862035-VO-02

Gebeurtenis (bron: Nationaal Archief, toegang 2.04.53.15) Vier brisantbommen neergekomen in het veld te Nieuw-Schoonebeek. Deze bommen waren ter plaatse van inslag ontploft. De bomtrechters, gelegen op ca. 600 meter afstand van de straatweg te Nieuw-Schoonebeek, hadden een bovenmiddellijn van ca. 10 meter en waren ongeveer 3 meter diep. In de omtrek daarvan geen onontplofte bommen gevonden. N.B. als locatie wordt genoemd: het Nieuw-Schoonerbeekerveld nabij de straatweg van Nieuw-Schoonebeek naar Klazienaveen ((documentcode: NA-2.04.53.15-71-Schoonebeek-6 en 12) 20 brandbommen afgeworpen in het Westeinde van Oud-Schoonebeek (documentcode: NA-2.04.53.15-71-Schoonebeek-17) Twee brisantbommen afgeworpen en ontploft in een weiland van het Griendsveenkanaal te Schoonebeek (documentcode: NA2.04.53.15-71-Schoonebeek-19) Te Oud-Schoonebeek ongeveer 400 meter ten noorden van de straatweg Oud Schoonebeek-Coevorden en 400 meter ten oosten van de gemeentegrens Schoonbeek-Coevorden zijn drie brisantbommen en ruim honderd brandbommen neergekomen. De brisantbommen zijn ontploft en ook het merendeel van de brandbommen. Het gebied waar de bommen zijn gevallen is ongeveer 2 kilometer lang en 75 meter breed. N.B. dit moet een samenvatting betreffen van de twee voorgaande meldingen.

(documentcode: NA-2.04.53.1571-Schoonebeek-21 en 22) Britse bommenwerper maakt een noodlanding op een weiland van de landbouwer Gijlers te Oud-Schoonebeek, Oosteind. Het toestel werd gedeeltelijk vernield. In het toestel bevinden zich enige niet ontplofte bommen (documentcode: NA-2.04.53.15-71-Schoonebeek2) Een tweemotorige Britse bommenwerper heeft wegens motorstoring een noodlanding gemaakt te Oud-Schoonebeek (Oosteinde). Locatie van neerkomen: uit Duitse richting op een perceel weiland, ca. 250 meter vanaf de straatweg Oud Schoonebeek – Nieuw-Schoonebeek, ca. 50 meter vanaf de Duits-Nederlandse grens. Het vliegtuig was ernstig beschadigd. Het vliegtuig kwam terecht tegen de bovengrondse leiding van het electriciteitsnet en tegen twee langs de weg staande bomen (documentcode: NA-2.04.53.15-71-Schoonebeek-24/25) Bominslagen nabij schuilplaatsen. De trechters waren 6 à 7 meter beneden straathoogte (documentcode: NA-2.04.53.15-71-Schoonebeek-10)

Bargerveen

Relevant

Motivatie

Het omschreven gebied ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

Nee

Oud-Schoonebeek ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Nee

De vermelding is te globaal om te bepalen of deze betrekking heeft op het analysegebied.

Nee

Oud-Schoonebeek ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Nee

Oud-Schoonebeek ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Nee

Oud-Schoonebeek ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

Nee

De vermelding is te globaal om te bepalen of deze betrekking heeft op het analysegebied.

Pagina 27 van 60

2.12 Semi Statische Archiefdiensten Ministerie van Defensie (SSA) Het SSA in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse CE-ruimingen door de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst en de Mijn Opruimings Dienst ondergebracht. Het betreft documenten uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog: een periode waarin er nog grote aantallen CE in Nederland aanwezig waren. 2.12.1

Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD) 1945-1947

De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten CE. Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar CE aanwezig waren. De onderzoeksresultaten zijn in de onderstaande tabel samengevat: Datum

16 juli 1946

15 november 1946

6 juli 1945

10 september 1946

12 februari 1947

1862035-VO-02

Gebeurtenis (bron: Semi Statische Archiefdiensten, archief Mijn- en Munitie Opruimingsdienst) Schoonebeek: In Oud-Schoonebeek aan het Schoonebeekerdiep een niet-ontplofte bom (luchttorpedo). Op het gemeentehuis bevinden zich nog 2 trommels met zware mitrailleurkogels. Schoonebeek: alle mijnen, granaten en ander gevaarlijk oorlogstuig is opgeruimd, althans voor zover bekend. Gemeente Schoonebeek: geen mijnen aangetroffen. Wel bevindt zich nog te Oud-Schoonebeek achter de Marechausseekazerne aan het Schoonebeekerdiep een niet ontplofte luchttorpedo. De burgemeester der gemeente Schoonebeek verklaart hierbij, dat in zijn gemeente, voor zover hem bekend, geen oorlogstuig meer aanwezig is. De burgemeester van gemeente Schoonebeek verklaart, dat voorzover thans bekend in deze gemeente geen bommen mijnen of andere ontplofbare voorwerpen aanwezig zijn.

Relevant

Motivatie

Documentcode

Nee

Oud-Schoonebeek ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

SSA-MMOD-Schoonebeek-3

Nee

Geen CE-vermelding

SSA-MMOD-Schoonebeek-4

Nee

Oud-Schoonebeek ligt buiten de begrenzing van het analysegebied.

SSA-MMOD-Schoonebeek-5

Nee

Geen CE-vermelding

SSA-MMOD-Schoonebeek-6

Nee

Geen CE-vermelding

SSA-MMOD-Schoonebeek-7

Bargerveen

Pagina 28 van 60

2.13 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies houdt zich bezig met de bestudering van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam is onder andere een grote collectie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht. 2.13.1

Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen

Bij het NIOD zijn de onderstaande twee collecties geraadpleegd:  Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k)  Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077) Het betreft de volgende inventarisnummers: Inventarisnummer

Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944. Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten. Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen. Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 – 24 februari 1944. Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945. Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945. Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944. Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945.

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober, 17 oktober 1944. Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzinetanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari – 20 maart 1944. Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077), NIOD Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943.

180 181-185 186 328 329 331 477 493 624 642 Inventarisnummer 1759

Er is in de genoemde inventarisnummers één document met betrekking tot Nieuw-Schoonebeek aanwezig. Datum

13 november 1943

1862035-VO-02

Gebeurtenis (bron: NIOD, collecties 216k en 077) Er werd schieten gehoord dat vermoedelijk duidde op een luchtgevecht. Vliegtuig neergestort achter de woning van J.H. Wolken C183a te NieuwSchoonebeek, gemeente Schoonebeek. Het vliegtuig was nagenoeg geheel in de grond verdwenen (de grond bestond ter plaatse uit veen. Het zou een ‘Engelse jager van het type G1’ zijn geweest (216k184) N.B. de G1 is een Nederlands Fokker vliegtuig dat in de meidagen van 1940 werd ingezet, het betreft dus geen Brits toestel, maar een P-38

Bargerveen

Relevant

Motivatie

Mogelijk

De aangegeven locatie zou zich binnen de begrenzing van het analysegebied kunnen bevinden, echter: niet bekend is waar perceel C183a gelegen was.

Pagina 29 van 60

2.13.2

Beeldbank Tweede Wereldoorlog

Foto’s uit de Tweede Wereldoorlog, afkomstig van Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra en het NIOD zijn bijeengebracht in de databank Beeldbank WO2. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Dit heeft één relevant onderzoeksresultaat opgeleverd: Datum

Gebeurtenis (bron: www.beeldbankwo2.nl) Neergeschoten Lancaster vliegtuig te Nieuw-Schoonebeek. Lancaster JB280 'LQ-K' van het 405 Squadron. Het toestel is op 2 januari 1944 om 00:23 opgestegen van de basis Gransden Lodge en om 02:10 neergehaald door een nachtjager gevlogen door Leutnant Friedrich Potthast.(Beeldnummer: 70231)

2 januari 1944

Relevant

Motivatie Aan de hand van de aangeleverde gegevens van de SLO-Drenthe is vastgesteld dat de Lancaster binnen de begrenzing van het analysegebied neergestort is (zie paragraaf 2.16)

Afb. 8 – Afbeelding van een neergeschoten Lancaster vliegtuig bij Nieuw-Schoonebeek. Bron afbeelding: https://beeldbankwo2.nl/, d.d. 2 januari 1944.

2.14 Oorlog in blik Oorlog in Blik is een samenwerkingsplatform van erfgoedinstellingen met audiovisuele collecties over de Tweede Wereldoorlog. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante films met betrekking tot het analysegebied aangetroffen.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 30 van 60

2.15 The National Archives Londen The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook o.a. de logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht. Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseenheden. De geallieerde duikbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwartieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force zijn geraadpleegd: Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen 2nd Tactical Air Force: Daily Log: Sept.-Oct. 1944 2nd Tactical Air Force: Daily Log: Nov.-Dec. 1944 2nd Tactical Air Force: Daily Log: Jan.-Feb. 1945 2nd Tactical Air Force: Daily Log: Mar.-May. 1945

Inventarisnummer Air 37/715 Air 37/716 Air 37/717 Air 37/718

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het analysegebied aangetroffen.

2.16 Stichting Luchtoorlog Onderzoek Drenthe Stichting Luchtoorlog Onderzoek Drenthe (voorheen Studiegroep Lucht Oorlog Drenthe) heeft als doel om de vliegtuigcrashes en de luchtoorlog boven Drenthe ten tijde van de Tweede Wereldoorlog te bestuderen en de resultaten daarvan te documenteren en te presenteren. AVG heeft op 17 april 2018 van de heer Wethly gegevens ontvangen omtrent vliegtuigcrashes en afgeworpen bommenlast in het analysegebied. De stichting heeft informatie verstrekt van vijf potentiële CE-locaties in het analysegebied. De locaties zijn door de stichting vastgesteld aan de hand van eigen onderzoek, verklaringen van getuigen en landeigenaren en de cirkels bevatten de gebieden die in aanmerking komen voor de crashlocaties.

Afb. 9 – Kaart met de vijf crashlocaties, aangeleverd door de heer Wethly, SLO-Drenthe.d.d. 17 april 2018.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 31 van 60

Locatie

Datum

1/2 januari 1944

Gebeurtenis (bron: Gegevens verzameld door de SLO-Drenthe) Neerstorten van een brandend viermotorig Engels vliegtuig, vermoedelijk type Lancaster en het op de grond ontploffen van een viertal bommen te Nieuw-Schoonebeek. De bommen, voorzoover bekend 4 stuks, zijn allen ontploft en hebben aan verscheidene woningen schade aangericht: o.a. Nieuw-Schoonebeek C35a, C36 en C32. Locatie: ongeveer 200 meter van de Duitse grens en ongeveer 700 meter van de openbare weg, de Schoonebekersstraatweg, in het westelijk gedeelte van Nieuw-Schoonebeek. De vier bommen zijn eveneens in het westelijk gedeelte van Nieuw-Schoonebeek terecht gekomen, in de omgeving van de plaats waar het vliegtuig is neergestort.

Relevant

Motivatie

De crashlocatie ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

De bommenlast is afgeworpen binnen de begrenzing van het analysegebied.

Op 10 januari 2016, is een bom van dit vliegtuig terug gevonden. De bom, een 1000 ponder, is door EOD ter plaatse vernietigd. In het Nieuw Schoonebeekerveld, onder de gemeente Schoonebeek, is een Duits jachtvliegtuig brandend neergestort. Het toestel bevindt zich geheel onder het veen.

10 februari 1944

24 mei 1943

18/19 september 1944

1862035-VO-02

In 1960 wordt het volgende gemeld: het wrak ligt thans onmiddellijk aan de weg in aanleg oostelijk van de Kerkenweg. Mede door het graven van een afwateringssleuf is het veen ter plaatse nu zover ontwaterd, dat opruiming van de resterende wrakstukken mogelijk is. (…) Mede op grond van hetgeen een betrouwbaar te achten buurtbewoner verklaarde mag worden aangenomen, dat er ook nog een vrij grote hoeveelheid munitie bij het wrak in het veen zit. Bij ons onderzoek werden dan ook, reeds in de bovenste veenlaag, patronen van een 2 cm boordkanon gevonden. Engels vliegtuig stort brandend neer. In het Oud Schoonebeekerveld, gelegen tussen het Dommerskanaal en het Kanaal A van het Veenschap, bij het oud Schoonebeekerveen, omstreeks driehonderd meter van de grensscheiding oud Schoonebeek – Nieuw-Schoonebeek lag een brandende massa. Het toestel had de volledige bommenlast aan boord: 1 x 4000 lb, 48 x 30 lb incendaries en 540 x 4 lb incendaries. In het Nieuw-Schoonebeekerveld, gemeente Schoonebeek, werden door een vliegtuig van onbekende nationaliteit twee bommen afgeworpen. Hierdoor werden enige woningen licht beschadigd en liepen anderen glasschade op.

Bargerveen

Pagina 32 van 60

Locatie

Datum

13 november 1943

Gebeurtenis (bron: Gegevens verzameld door de SLO-Drenthe) Er werd schieten gehoord dat vermoedelijk duidde op een luchtgevecht. Vliegtuig neergestort achter de woning van J.H. Wolken C183a te Nieuw-Schoonebeek, gemeente Schoonebeek. Het vliegtuig was nagenoeg geheel in de grond verdwenen (de grond bestond ter plaatse uit veen). Het zou een ‘Engelse jager van het type G1’ zijn geweest.

Relevant

Motivatie

De crashlocatie ligt binnen de begrenzing van het analysegebied.

N.B. de G1 is een Nederlands Fokker vliegtuig dat in de meidagen van 1940 werd ingezet, het betreft dus geen Brits toestel, maar een P-38.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 33 van 60

3 CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN 3.1

Inleiding en chronologietabel

AVG heeft op basis van de gegevens in hoofdstuk 2 een overzicht van relevante gebeurtenissen opgesteld, die tijdens en na de Tweede Wereldoorlog hebben plaatsgevonden. Hierbij is gebruik gemaakt van alle op het moment van opstellen beschikbare bronnen. Deze gegevens zijn in chronologische volgorde in een tabel verwerkt. De in deze tabel verwerkte nummering correspondeert met de in de feitenkaart verwerkte feiten en in de bodembelastingkaart afgebakende verdachte gebieden (indien van toepassing).

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 34 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

Mei 1940

1 2

Gebeurtenis Mijnenvelden bevonden zich (voor zoveel nog bekend): op de kunstweg Nieuw Schoonebeekerveld – Barger – Oosterveen (bij vern. 3051). Dus slechts in het vak van 1 G.B. (p. 16) Kaart met de opstellingen van het 1e grensbataljon, locaties waar contact tussen de Duitse troepen en het 1e Grensbataljon is geweest en de locatie van een mijnenveld.

15 juni 1940

Schade te Verlengde Hoogzand te Zwartemeer door springen der brug aan de Kamerlingsdijk

6 juli 1941

Vier brisantbommen neergekomen in het veld te Nieuw-Schoonebeek. Deze bommen waren ter plaatse van inslag ontploft. De bomtrechters, gelegen op ca. 600 meter afstand van de straatweg te NieuwSchoonebeek, hadden een bovenmiddellijn van ca. 10 meter en waren ongeveer 3 meter diep. In de omtrek daarvan geen onontplofte bommen gevonden. N.B. als locatie wordt genoemd: het NieuwSchoonerbeekerveld nabij de straatweg van Nieuw-Schoonebeek naar Klazienaveen

Hoofdstuk

Bron

2.1.1

V.E. Nierstrasz, De territoriale verdediging van de noordelijke provinciën

2.9.2

NIMH, collectie 409, gevechtsverslagen

2.5.1

Gemeentearchief Emmen

2.5.1

Gemeentearchief Schoonebeek

2.11.1

Nationaal Archief

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK1

Nr . BBK2

Ja, er is een mijnenveld, mijnenveld 3051, ingetekend binnen de begrenzing van het onderzoeksgebied. De grenzen van dit mijnenveld worden afgebakend aan de hand van de kaart uit de collectie 409 van het NIMH.

Nee, het is onduidelijk welke brug aan de Kamerlingsdijk het betreft en waar de Verlengde Hoogzand gelegen was maar de opmarsroute van de Duitse troepen lag ten noorden van het analysegebied.

Nee, de exacte locatie is niet te herleiden aan de hand van de beschrijving. De eerste luchtfoto na dit bombardement van dit gebied is van 1944 en op deze foto zijn de inslagen niet te zien. Op basis van deze vermelding kan dus niet worden afgebakend.

FK = Feitenkaart CE BBK = CE Bodembelastingkaart 1862035-VO-01

Bargerveen

Pagina 35 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

13 augustus 1941

18 augustus 1941

5 februari 1942

24 mei 1943

1862035-VO-01

Gebeurtenis Vliegtuigbom gevallen en tot ontbranding gekomen 150 m van Laardijk 15 te Zwartemeer

6 verse kuilen in het ongegraven veen van 6 vliegtuigbommen die ontploft waren bij de Laardijk 19 te Zwartemeer Tweepersoons Duits lestoestel heeft een noodlanding gemaakt in het Amsterdamscheveld II onder Klazienaveen, ca. 650 m. ten zuiden van de ‘Noordersloot’. Het vliegtuig was onbeschadigd. Lancaster W4984 AR-J, 460 Squadron RAAF, crash aan de Veenschapsweg / Ellenbeek Engels vliegtuig stort brandend neer. In het Oud Schoonebeekerveld, gelegen tussen het Dommerskanaal en het Kanaal A van het Veenschap, bij het oud Schoonebeekerveen, omstreeks 300 m. van de grensscheiding oud Schoonebeek – Nieuw Schoonebeek lag een brandende massa lag. Het toestel had de volledige bommenlast aan boord: 1 x 4000 lb, 48 x 30 lb incendaries en 540 x 4 lb incendaries.

Hoofdstuk

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK1

Nr . BBK2

Gemeentearchief Emmen

Nee, de exacte locatie is niet te herleiden aan de hand van de beschrijving. De eerste luchtfoto na dit bombardement van dit gebied is van 1944 en op deze foto is de inslag niet te zien. Op basis van deze vermelding kan dus niet worden afgebakend.

2.5.1

Gemeentearchief Emmen

2.5.1

Gemeentearchief Emmen

Nee, het betreft een noodlanding waarbij het vliegtuig onbeschadigd was / weer opnieuw kon worden ingezet.

2.2.2

http://www.slo-drenthe.nl/lostwings.html

Ja, de locatie is door de SLO-Drenthe ingetekend. De cirkel omvat het gebied wat in aanmerking komt voor de crashlocatie. Deze cirkel wordt afgebakend, zoals ingetekend door de SLO-Drenthe (zie hoofdstuk 2.16).

2.5.1

2.16.1

Bron

Gegevens verzameld door de SLODrenthe

Bargerveen

Pagina 36 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

Gebeurtenis

13 november 1943

P38H Lightning 42-66732, 55th Fighter Group 338th Fighter Squadron USAAF. Crash net buiten Nieuw-Schoonebeek en de Duitse grens. P-38H Lightning met nummer 42.66732 van de 55th Fighter Group te Schoonebeek. Brits jachtvliegtuig neergestort te Nieuw-Schoonebeek. Het vliegtuig lag achter de woning van J.H. Wolken C183a. Er is sprake van veengrond en het vliegtuig is nagenoeg geheel in de grond verdwenen. Er werd schieten gehoord dat vermoedelijk duidde op een luchtgevecht. Vliegtuig neergestort achter de woning van J.H. Wolken C183a te Nieuw Schoonebeek, gemeente Schoonebeek. Het vliegtuig was nagenoeg geheel in de grond verdwenen (de grond bestond ter plaatse uit veen). Het zou een ‘Engelse jager van het type G1’ zijn geweest (216k-184) N.B. de G1 is een Nederlands Fokker vliegtuig dat in de meidagen van 1940 werd ingezet, het betreft dus geen Brits toestel, maar een P-38

13 november 1943

3 4

Tevens Brits jachtvliegtuig neergestort in het Schoonebeekerveld op ca. 3 km afstand van de rijksgrens

Hoofdstuk

Bron

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK3

Nr . BBK4

http://www.slo-drenthe.nl/lostwings.html 2.2.2

-T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945

2.5.1

Gemeentearchief Schoonebeek

2.12.1

Collectie 216k - NIOD

2.16.1

Gegevens verzameld door SLODrenthe

2.5.1

Gemeentearchief Schoonebeek

Ja, op basis van de gegevens van de SLODrenthe, die ook de crashlocatie in hebben getekend, wordt de afbakening vastgesteld. De cirkel omvat het gebied wat in aanmerking komt voor de crashlocatie. Deze cirkel wordt afgebakend, zoals ingetekend door de SLO-Drenthe (zie hoofdstuk 2.16).

Nee, de vermelding is te globaal om te bepalen waar het vliegtuig is neergestort en op de luchtfoto’s is de crash niet waargenomen.

FK = Feitenkaart CE BBK = CE Bodembelastingkaart 1862035-VO-01

Bargerveen

Pagina 37 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

18/19 november 1943

1/2 januari 1944

1862035-VO-01

Gebeurtenis Crashed Schoonebeekerveld sse of Emmen, Lancaster III, 101 Squadron, 55FG/338FS (23:11 u) Lancaster LM370 SR-K2, 101 Squadron RAF. Crash aan de Veenschapsweg in Schoonebeek. Het vliegtuig explodeert boven het veld. Delen van het vliegtuig liggen over een groot gebied verspreid. Lancaster JB280 LQ-K van het No. 405 RCAF Vancouver Squadron bij Nieuw Schoonebeek gecrasht. Crashed at Nieuw Schoonebeek, Lancaster III, JB280, 405 Squadron (02:10 u) Shot down by NF (nachtjager) Lt. F. Potthast of 10./NJG 1 Lancaster JB280 LQ-K, 405 Squadron RCAF. Crash aan de Europaweg tussen Schoonebeek en Nieuw Schoonebeek. De bommenwerper had al zijn bommen nog bij. Vermoedelijk Britse Lancaster brandend neergestort te NieuwSchoonebeek. ca. 200 meter van de Duitse grens en ca. 700 meter van de Schoonebeeker-straatweg

Hoofdstuk

Bron

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK3

Nr . BBK4

Nee, aan de hand van deze globale beschrijving kan niet herleid worden waar de delen van het vliegtuig neer zijn gekomen en op de luchtfoto’s is de crash niet waargenomen.

6 indicatief

SGLO crashregister, webeditie

2.2.2 http://www.slo-drenthe.nl/lostwings.html

T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945

SGLO crashregister, webeditie 2.2.2

http://www.slo-drenthe.nl/lostwings.html

2.5.1

Gemeentearchief Schoonebeek

Bargerveen

Pagina 38 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

Gebeurtenis

Hoofdstuk

Bron

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK3

Nr . BBK4

De Lancaster JB280 'LQ-K' van het 405 Squadron stijgt op 2 januari 1944 om 00:23 op van de basis Gransden Lodge en wordt op weg naar Berlijn om 02:10 neergehaald door de nachtjager van luitenant Friedrich 'Fritz' Potthast van Nacht-geschwader 12./NJG1 op de basis Leeuwarden.

1/2 januari 1944

1862035-VO-01

Het toestel stort brandend neer en explodeert bij het neerkomen op 200 meter van de Duitse grens en 700 meter van de Schoonebekerstraat. In datzelfde gebied ontploffen minstens vier bommen. Volgens deze vluchtgegevens zijn er vijf bommen aan boord geweest: vier duizendponders en nog een zwaardere bom. Neergeschoten Lancaster vliegtuig te Nieuw-Schoonebeek. Lancaster JB280 'LQ-K' van het 405 Squadron. Het toestel is op 2 januari 1944 om 00:23 opgestegen van de basis Gransden Lodge en om 02:10 neergehaald door een nachtjager gevlogen door Leutnant Friedrich Potthast

2.6.1

2.13.2

http://www.drentheindeoorlog.nl/

Beeldbank Tweede Wereldoorlog

Bargerveen

Pagina 39 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

1/2 januari 1944

Gebeurtenis Neerstorten van een brandend viermotorig Engels vliegtuig, vermoedelijk type Lancaster en het op de grond ontploffen van een viertal bommen te Nieuw-Schoonebeek. De bommen, voorzover bekend 4 stuks, zijn allen ontploft en hebben aan verscheidene woningen schade aangericht: o.a. Nieuw Schoonebeek C35a, C36 en C32. Locatie: ongeveer 200 meter van de Duitse Grens en ongeveer 700 meter van de openbare weg, de Schoonebekersstraatweg, in het westelijk gedeelte van Nieuw Schoonebeek. De vier bommen zijn eveneens in het westelijk gedeelte van Nieuw Schoonebeek terecht gekomen, in de omgeving van de plaats waar het vliegtuig is neergestort.

Hoofdstuk

2.16.1

Bron

Gegevens verzameld door SLODrenthe

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK3

Nr . BBK4

Op 10 januari 2016, is een bom van dit vliegtuig terug gevonden. De bom, een 1000 ponder, is door EOD ter plaatse vernietigd.

1862035-VO-01

Bargerveen

Pagina 40 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

Gebeurtenis Crashed at Nieuw Schoonebeek, FW 190, A-7, 1./JG 11 In het Nieuw Schoonebeekerveld, onder de gemeente Schoonebeek, is een Duits jachtvliegtuig brandend neergestort. Het toestel bevindt zich geheel onder het veen.

10 februari 1944

5 6

Hoofdstuk 2.2.2

2.16.1

Bron

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK5

Nr . BBK6

SGLO crashregister, webeditie

Gegevens verzameld door SLODrenthe

FK = Feitenkaart CE BBK = CE Bodembelastingkaart 1862035-VO-01

Bargerveen

Pagina 41 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

6 maart 1944

22 maart 1944

8 mei 1944

7 8

Gebeurtenis B-17G met nummer 42.37886 -U "Blitzing Betsy" van het 562th Bomber Squadron van de 388th Bomber Group om 15.00 uur ten westen van de Noordersloot in de omgeving van het Zwartemeer, Emmen gecrasht. B-17 "Blitzing Betsy" 42-37886, 562BSQ USAF, crash tussen Weiteveen en Zwartemeer. 'Suzy Sag Titz' crashed along Dommerskanaal in the Schoonebekerveld 2 km n of Nieuw-Schoonebeek, B-17, 388 BG/562BS (15:30 u). Shot down in frontal attack by Hptm. H. Frey 7./JG Lancaster LL684 JI-B2, 514 Squadron RAF, crash aan de Kamerlingswijk in Zwartemeer. 1 Amerikaansch vliegtuig (sic) 1 luchtmijn niet geëxplodeerd, wrakstukken lagen onder veen bedolven, tussen deze stukken bevonden zich resten van mensen. Westzijde van de Kamerlingsedijk onder Zwartemeer Bij de Rooms Katholieke Kerk te Nieuw Schoonebeek was een kleine brandbom neergevallen vermoedelijk uit Engels vliegtuig, op het naast de kerk liggende grindpad. De gevulde brandbom had een gewicht van ca. twee kilo.

Hoofdstuk

2.2.2

Bron T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK7

Nr . BBK8

7 indicatief

Nee, de vermelding is te globaal om te herleiden waar de brandbom gevallen is. Er kan dan ook niet afgebakend worden op basis van deze vermelding.

http://www.slo-drenthe.nl/lostwings.html

2.2.2

SGLO crashregister, webeditie

2.2.2

http://www.slo-drenthe.nl/lostwings.html

2.5.1

Gemeentearchief Emmen

Gemeentearchief Schoonebeek

FK = Feitenkaart CE BBK = CE Bodembelastingkaart 1862035-VO-01

Bargerveen

Pagina 42 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum

Gebeurtenis

Hoofdstuk 2.5.1

Gemeentearchief Schoonebeek

18/19 september 1944

In het Nieuw-Schoonebeekerveld, gemeente Schoonebeek, werden door een vliegtuig van onbekende nationaliteit twee bommen afgeworpen. Hierdoor werden enige woningen licht beschadigd en liepen andere glasschade op.

2.16.1

Gegevens verzameld door SLODrenthe

3 februari 1945

Vliegtuigen hebben met ‘machinegeweervuur’ geschoten op enige personen te Nieuw-Schoonebeek. Zij bevonden zich voor een woning op de openbare weg. Bovendien werden twee paarden gespannen voor een wagen met turf doodgeschoten

10 februari 1945

Duits vliegtuig stort brandend neer in het Nieuw-Schoonebekerveld. Het toestel bevindt zich geheel onder het veen.

2.5.1

Gemeentearchief Schoonebeek

6 maart 1945

Amerikaanse bommenwerper tussen Klazienaveen en Schoonebeek gecrasht.

2.2.2

T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945

22 maart 1945

Geallieerd vliegtuig aan de westzijde van de Kamerlingswijk te Zwartemeer.

2.2.2

T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945

27 augustus 1945

Crashlocatie te zien op een luchtfoto van d.d. 27 augustus 1945.

2.4.1

LBDB

1862035-VO-01

2.5.1

Bron

Gemeentearchief Schoonebeek

Bargerveen

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK7

Nr . BBK8

Ja, op basis van de gegevens van de SLODrenthe, die de locatie van de afgeworpen bommenlast hebben ingetekend, wordt de afbakening vastgesteld. De cirkel omvat het gebied wat in aanmerking komt voor de inslaglocatie. Deze cirkel wordt afgebakend, zoals ingetekend door de SLO-Drenthe (zie hoofdstuk 2.16).

Nee, de vermelding is te globaal om te herleiden waar de personen beschoten werden. Er kan dan ook niet afgebakend worden op basis van deze vermelding.

21 indicatief

22 indicatief

Nee, de vermelding is te globaal om te herleiden waar het vliegtuig gecrasht is. Er kan dan ook niet afgebakend worden op basis van deze vermelding. Op de luchtfoto’s is geen crashlocatie waargenomen. Nee, de vermelding is te globaal om te herleiden waar het vliegtuig gecrasht is. Er kan dan ook niet afgebakend worden op basis van deze vermelding. Op de luchtfoto’s is geen crashlocatie waargenomen. Nee, de vermelding is te globaal om te herleiden waar het vliegtuig gecrasht is. Er kan dan ook niet afgebakend worden op basis van deze vermelding. Op de luchtfoto’s is geen crashlocatie waargenomen. Ja, rondom de op de luchtfoto waargenomen vermoedelijke crashlocatie wordt situationeel een straal van 20 meter getrokken.

Pagina 43 van 60

1940-1945, naoorlogse ruimingen Datum 5 oktober 1976

8 juni 1984

23 april 1992

Gebeurtenis MORA/UO: 19763324 - 5 rookgranaten van 2′′ mr geruimd bij Europaweg 179 te Schoonebeek MORA/UO:19841983 – 3 bommen 20 lb AM-M41 met schokbuis AN-m110 niet gewapend, 1 restant cluster AM-M111 geruimd bij Weiteveen (Veenderij) MORA/UO: 19920931 - 1 brisantgranaat 7,5 cm met restant ontsteker, niet verschoten, met restant huls (afgezaagd). Na detonatie bleek het om een pg v 17 pr te gaan. Geruimd bij Europaweg te Nieuw Schoonebeek (midden in het dorp)

Hoofdstuk 2.7.1

2.7.1

Bron

Bruikbaar t.b.v. afbakening

Nr . FK7

Nr . BBK8

Collectie ruimrapporten EODD

Nee, de locatie ligt in het onderzoeksgebied maar biedt onvoldoende aanknopingspunten om een verdacht gebied af te bakenen.

MORA nummer

Collectie ruimrapporten EODD

Nee, de locatie ligt in het onderzoeksgebied maar biedt onvoldoende aanknopingspunten om een verdacht gebied af te bakenen.

MORA nummer

Collectie ruimrapporten EODD

MORA nummer

10 maart 1997

MORA/UO: 19970412 – 1 handgranaat Mills 36 (cpl). Geruimd bij Europaweg 228, te Nieuw Schoonebeek

2.7.1

Collectie ruimrapporten EODD

10 januari 2016

MORA/UO: 20160139 – 1 brisantbom; 1000 lbs MC met neuspistool No 42 en staartpistool No. 30 (niet gewapend)

2.7.1

Collectie ruimrapporten EODD

1862035-VO-01

Bargerveen

Nee, de locatie ligt in het onderzoeksgebied maar biedt onvoldoende aanknopingspunten om een verdacht gebied af te bakenen. Er zijn bovendien geen aanwijzingen gevonden voor grondgevechten ter plaatse in april 1945. Nee, dit is de laatste bom uit de op 1/2 januari 1944 gecrashte Lancaster die nog niet geruimd was volgens Britse vluchtgegevens en documenten uit het gemeentearchief.

Pagina 44 van 60

4 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL 4.1

Indicaties voor explosieven in het analysegebied Er is in de meidagen van 1940 geen sprake geweest van grondgevechten in het analysegebied. Voorafgaand aan de bevrijding door de geallieerden was er geen sprake van grondgevechten in het analysegebied. In het analysegebied waren militaire objecten aanwezig. Er lag een mijnenveld in het analysegebied. Er zijn militaire vliegtuigen in het analysegebied gecrasht. Ter plaatse van het analysegebied is sprake geweest van het neerkomen van afwerpmunitie, vermoedelijk een noodafworp. Er zijn in het verleden CE in het analysegebied geruimd. Er is na de Tweede Wereldoorlog sprake geweest van naoorlogse bodemingrepen in het analysegebied (contra-indicaties), zoals naoorlogse woningbouw en de aanleg van naoorlogse wegen.

      

Op basis van de beschikbare feiten zijn er voldoende indicaties beschikbaar waaruit blijkt dat er mogelijk CE in het analysegebied aanwezig zijn.

4.2 



 

Leemten in kennis bronnenmateriaal Bij een historisch onderzoek kan nooit een volledig overzicht van alle bronnen worden verkregen. Er is bij dit onderzoek gebruik gemaakt van een bronnenselectie. Getuigen die meer kunnen vertellen over munitiedumpingen, vliegtuigcrashes en bombardementen kunnen ondertussen zijn overleden. Luchtfoto’s van de Royal Air Force geven doorgaans een betrouwbare indicatie betreffende de vraag of er mogelijk CE in het onderzoeksgebied aanwezig zijn. Luchtfoto’s geven altijd een momentopname weer. Er kunnen voor, na en tussen verschillende opnamedata CE in het onderzoeksgebied zijn terechtgekomen. Het is, vanwege getroffen camouflagemaatregelen, maar zeer de vraag of alle geschutopstellingen etc. op luchtfoto’s kunnen worden teruggevonden. Aangezien het analysegebied in de Tweede Wereldoorlog (gedeeltelijk) uit water bestond, kunnen sporen van gevechtshandelingen niet op luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog worden waargenomen. De ruimrapporten van de EOD kennen hun beperkingen voor wat betreft de nauwkeurigheid van de vindplaatsbeschrijvingen. Het is niet altijd mogelijk om exact aan te geven waar de CE werden aangetroffen. Deze munitie is bovendien geruimd. Dergelijke beperkingen zijn er ook bij andere geraadpleegde bronnen, zoals bijvoorbeeld documenten uit de gemeentearchieven.

Er kan alleen een CE verdacht gebied worden afgebakend met behulp van concrete locatiebeschrijvingen. Doordat de ondergrond van het analysegebied bestaat uit veengrond zijn er beperkingen wat betreft de luchtfotoanalyse. Er zijn meldingen dat vliegtuigen in twee dagen in de veengrond weggezakt waren, waardoor deze al snel niet meer waargenomen kunnen worden op de luchtfoto’s. AVG heeft de exacte locatiebepalingen van de SLO-Drenthe niet kunnen verifiëren omdat AVG niet over de getuigenverklaringen beschikt. De bommenlast is niet van alle vliegtuigen die gecrasht zijn binnen de begrenzing van het analysegebied bekend.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 45 van 60

4.3

Soort en verschijningsvorm van explosieven

In de lijst van gebeurtenissen (hoofdstuk 3) worden de volgende gevechtshandelingen genoemd:  Defensieve maatregelen  Het neerkomen van afwerpmunitie  Het neerstorten van vliegtuigen Voor de genoemde handelingen is beoordeeld of – als gevolg van de handeling – CE in het onderzoeksgebied kunnen worden aangetroffen. Zo ja, dan is tevens beoordeeld welke van de zestien hoofdsoorten CE uit de WSCS-OCE, versie 1, in de bodem aanwezig kunnen zijn. 4.3.1

Locaties militaire defensieve maatregelen

De volgende hoofdsoorten CE zijn mogelijk ter plaatse van het (voormalige) mijnenveld in het onderzoeksgebied aanwezig: Soort explosief

Nationaliteit

Landmijnen

Nederlands

4.3.2

Subsoort Vermoedelijk landmijn No. 1, No. 2 en No. 3

Verschijningsvorm Gedumpt / achtergelaten

Neerkomen van afwerpmunitie

De geraadpleegde bronnen maken melding gemaakt van de volgende gevechtshandelingen:  Het neerkomen van afwerpmunitie De nationaliteit van het vliegtuig is onbekend. De neergekomen afwerpmunitie zou dus zowel Geallieerd als Duits kunnen zijn. De volgende soorten CE zijn als gevolg van de bovengenoemde gevechtshandelingen mogelijk in de bodem aanwezig: Soort explosief

Nationaliteit

Afwerpmunitie

Geallieerd, Duits

4.3.3

Gewicht 250 lb., 500 lb., 1000 lb., 50 kilo, 500 kilo

Verschijningsvorm Afgeworpen

Vliegtuigcrashes

De crashlocaties zijn vastgesteld aan de hand van de verzamelde gegevens van de SLO-Drenthe. Ter plaatse van crashlocaties kunnen verschillende soorten CE worden aangetroffen. Crashlocatie van 24 mei 1943 (B2 op de bodembelastingkaart): Soort explosief

Type

Nationaliteit

Gewicht / kaliber

Vliegtuigboordwapenmunitie

Geallieerd

.303 inch

Brisantbom Afwerpmunitie

1 x 4000 lb Geallieerd

Brandbom

1862035-VO-02

Bargerveen

48 x 30 lb 540 x 4 lb

Verschijningsvorm Onderdeel van vliegtuigwrak Onderdeel van vliegtuigwrak

Pagina 46 van 60

Crashlocatie van 13 november 1943 (B3 op de bodembelastingkaart): Soort explosief

Nationaliteit

Vliegtuigboordwapenmunitie

Geallieerd

Afwerpmunitie (alleen indien het een bommenwerper betreft die zich niet van zijn bommenlast had ontdaan!)

Geallieerd

Verschijningsvorm Onderdeel van vliegtuigwrak Onderdeel van vliegtuigwrak

Crashlocatie van 1/2 januari 1944 (B4 op de bodembelastingkaart): Soort explosief

Nationaliteit

Vliegtuigboordwapenmunitie

Geallieerd

Verschijningsvorm Onderdeel van vliegtuigwrak

Deze Lancaster had 5 bommen aan boord, waarvan er 4 direct ontploften en 1 later gevonden en gedetoneerd is. Dit gebied is dus niet verdacht op afwerpmunitie. Crashlocatie van 10 februari 1944 (B5 op de bodembelastingkaart): Soort explosief

Nationaliteit

Gewicht/kaliber

Vliegtuigboordwapenmunitie

Duits

O.a. 2 cm

Verschijningsvorm Onderdeel van vliegtuigwrak

Crashlocatie van onbekende datum (B7 op de bodembelastingkaart):

4.4

Soort explosief

Nationaliteit

Vliegtuigboordwapenmunitie

Geallieerd / Duits

Afwerpmunitie (alleen indien het een bommenwerper betreft die zich niet van zijn bommenlast had ontdaan!)

Geallieerd / Duits

Verschijningsvorm Onderdeel van vliegtuigwrak Onderdeel van vliegtuigwrak

Aantal mogelijk aan te treffen explosieven

De volgende aantallen CE kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen. Een en ander is gebaseerd op een inschatting van AVG omdat er in de (historische) bronnen geen exacte aantallen worden genoemd: Soort explosief Afwerpmunitie Vliegtuigboordwapenmunitie

1862035-VO-02

Aantal mogelijk aan te treffen explosieven Eén t/m enkele Enkele t/m tientallen

Bargerveen

Pagina 47 van 60

4.5

Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied

De verdachte gebieden die in deze paragraaf worden besproken zijn ingetekend op de CE-bodembelastingkaart. In de volgende deelparagraaf wordt de begrenzing van ieder verdacht gebied besproken en gemotiveerd. 4.5.1

Verdachte locatie mijnenveld

Het CE verdachte gebied is als volgt tot stand gekomen:  Er wordt in de literatuur, alsmede de gevechtsverslagen van het NIMH, melding gemaakt van een mijnenveld (3051) in het analysegebied. Dit is een Nederlands mijnenveld waarvan geen ruimrapporten beschikbaar zijn. Mogelijk zijn dus niet alle mijnen geruimd.  AVG bakent op basis van de kaart in de gevechtsverslagen van het NIMH de grenzen van dit mijnenveld af.  Landmijnen kunnen op maximaal 0.5 meter minus de NAP-hoogte uit de Tweede Wereldoorlog worden aangetroffen.

4.5.2

Verdachte locaties vliegtuigcrashes

Dit betreft de locaties waar in de Tweede Wereldoorlog militaire vliegtuigen zijn gecrasht. De WSCS-OCE schrijft de volgende afbakening voor:  Crashlocaties vliegtuigen: verdacht op aanwezigheid CE vanwege de crashes. Het CE verdachte gebied wordt situationeel bepaald. De CE verdachte gebieden zijn als volgt tot stand gekomen: de crashlocaties zijn afgebakend aan de hand van de informatie die door de SLO-Drenthe is aangeleverd. De locaties zijn bepaald aan de hand van onderzoek door de SLO-Drenthe, verklaringen van getuigen en land eigenaren en de cirkels die zij aangegeven hebben op de kaart bevatten de gebieden die in aanmerking komen voor de vliegtuigcrashes. De maximale indringingsdiepte kan niet worden bepaald, omdat de exacte omstandigheden waaronder de crashes plaatsvonden niet bekend zijn. De minimale indringingsdiepte komt overeen met de NAP-hoogte uit de Tweede Wereldoorlog. Ter plaatse van crashlocaties kunnen niet alleen CE, maar ook verontreinigde grond, asbest en radioactief materiaal worden aangetroffen. Gecrashte vliegtuigen die in de Tweede Wereldoorlog aan de oppervlakte lagen werden meestal nog tijdens de oorlogsjaren afgevoerd, mede vanwege de mogelijkheid om kostbaar aluminium te kunnen hergebruiken. Omdat het analysegebied echter voornamelijk bestaat uit veengrond moet rekening gehouden worden met de mogelijkheid dat het vliegtuig in het veen gezakt is.

4.5.3

Verdachte locatie afwerpmunitie

Dit betreft de locaties waar in de Tweede Wereldoorlog vermoedelijk afwerpmunitie is neergekomen. Het CE verdachte gebied is situationeel bepaald. Afwerpmunitie van 250, 500, 1000 lb., 50 kilo en 500 kilo kan in de vastgestelde verdachte gebieden worden aangetroffen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter. De bovengrens is de NAP-hoogte uit de Tweede Wereldoorlog. De exacte indringingsdiepte kan voorafgaand aan de uitvoeringsfase van een project met behulp van sondeergegevens worden bepaald.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 48 van 60

5 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN 5.1

Conclusie

AVG heeft in opdracht van Antea Group een vooronderzoek CE uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Bargerveen. Op basis van de beoordeelde feiten van het vooronderzoek is geconcludeerd dat er indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van CE. De volgende gevechtshandelingen / CE gerelateerde handelingen hebben in en/of nabij het onderzoeksgebied plaatsgevonden:  Het neerkomen van afwerpmunitie  Vliegtuigcrashes  De aanleg van mijnenvelden De volgende CE kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen:  Afwerpmunitie  CE als onderdeel van vliegtuigcrashes  Landmijnen Het onderzoeksgebied is gedeeltelijk verdacht op CE. Het CE verdachte gebied is horizontaal afgebakend op de CE-bodembelastingkaart (zie bijlage 6.5). De horizontale en verticale afbakening van de CE verdachte gebieden worden besproken in hoofdstuk 4.5.

5.2

Advies vervolgtraject

De door AVG voor Antea Group geadviseerde vervolgstappen worden in de hierop volgende paragrafen besproken. 5.2.1

Opsporing CE

Wij adviseren Antea Group om direct tot opsporing van CE over te gaan. Het CE onderzoek maakt onderdeel uit van de opsporingsfase die in paragraaf 6.6 van de WSCS-OCE is beschreven. De opsporingsfase omvat het geheel van organisatie en uitvoering, achtereenvolgens: werkvoorbereiding, detecteren, interpreteren, lokaliseren, laagsgewijs ontgraven en identificeren van de vermoede explosieven, tijdelijk veiligstellen van de situatie tot aan overdracht aan de EOD en proces-verbaal van oplevering aan de opdrachtgever en Bevoegd Gezag. Om een gedegen detectieonderzoek te kunnen uitvoeren dient het opsporingsgebied goed beloopbaar en vrij van obstakels te zijn. Dat wil zeggen dat alle bovengrondse obstakels, zoals hekwerk, begroeiing en gewas voor aanvang van de detectie moet zijn verwijderd. Na het verwijderen van de bovengrondse obstakels kan de locatie worden gedetecteerd. Bomen en begroeiing dienen boven het maaiveld te worden gerooid/gesnoeid. Indien een analoge detectie wordt uitgevoerd dienen alle verdachte objecten die worden gedetecteerd en waarvan de meetwaardenovereenkomsten vertonen met mogelijk aanwezige CE in kaart te worden gebracht door de locatie door middel van GPS in te meten. Bij deze vastlegging dient tevens de vermoedelijke diepte te worden vastgelegd. Bij het uitvoeren van een computerondersteunde

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 49 van 60

detectie wordt de data vastgelegd in een datalogger. De data wordt na de detectie uitgelezen in een speciaal hiervoor ontworpen softwareprogramma. De hoeveelheid te benaderen objecten kan pas worden bepaald na het uitvoeren van de detectie. De uit de detectie aangemerkte verdachte objecten worden uitgezet in het opsporingsgebied met behulp van GPS. Deze punten worden vervolgens handmatig en indien nodig machinaal benaderd. Aangetroffen objecten worden vervolgens geïdentificeerd en indien nodig veiliggesteld.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 50 van 60

6 BIJLAGEN 6.1

Bronnenlijst 6.1.1            

Explosieven Opruimings Dienst Defensie te Soesterberg / Semi Statische Archief Diensten te Rijswijk Bedrijfsarchief AVG Gemeentearchieven Emmen en Schoonebeek Kadaster te Zwolle Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage Luftbilddatenbank te Estenfeld Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie te Amsterdam Nederlands Instituut voor Militaire Historie te ’s-Gravenhage Provinciaal Archief / Drents Archief Assen Universiteit Wageningen, afdeling Speciale Collecties The National Archives te Londen Stichting Luchtoorlog Onderzoek Drenthe

6.1.2         

Literatuur

H. Amersfoort / P. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands Grondgebied (’s-Gravenhage 2005) G. Groenhuis, Emmen in bezettingstijd. Een grensgemeente kort voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog (Emmen 1990) C. Klep / B. Schoenmaker (red.), De bevrijding van Nederland 1944 – 1945. Oorlog op de flank (Den Haag 1995) A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947 (Soesterberg 2013) F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen van 1940. Deel 1 en deel 2 (’s-Gravenhage 1970) V.E. Nierstrasz, De territoriale verdediging van de noordelijke provinciën ('s-Gravenhage 1952) B.C. de Pater/ B. Schoenmaker e.a., Grote Atlas van Nederland 1930-1950 (’s-Gravenhage / Utrecht / Zierikzee 2006) J. van Woensel, Vrij van Explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 19442004 (Amsterdam 2004) G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil….Kroniek van een Luchtoorlog. Deel 1 & 2 (’s-Gravenhage 1990/1992)

6.1.3       

Archieven en overige instanties

Websites

http://www.explosievenopsporing.nl http://www.vergeltungswaffen.nl http://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl http://klazienaveen24.nl/klazienaveen-het-begon-allemaal-in-1884-deel-8/ http://www.slo-drenthe.nl/lostwings.html http://www.drentheindeoorlog.nl/ https://beeldbankwo2.nl/

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 51 van 60

6.1.4 

Overig

T. Eversteijn, Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 - 5 mei 1945 (2003)

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 52 van 60

6.2

Certificaat WSCS-OCE

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 53 van 60

6.3

Richtlijnen WSCS-OCE afbakening verdachte gebieden

Indicatie

Algemene omschrijving

Uitgangspunt conclusie Verdacht

Verdedigingswerk

Wapenopstelling

Groepering van wapenopstellingen en/of geschutsopstellingen, rondom afgezet met een versperring (bijvoorbeeld weerstandskern of steunpunt). Opstelling van handvuurwapen, machinegeweer of andere (semi-) automatisch wapen, niet zijnde onderdeel van een verdedigingswerk.

Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied

Onverdacht

Het grondgebied binnen de grenzen van het verdedigingswerk is verdacht. De grenzen worden bij voorkeur bepaald aan de hand van georefereerde luchtfoto’s.

Locatie van de wapenopstelling.

Geschutopstelling (statisch en mobiel)

Locatie van geschut, niet zijnde onderdeel van een verdedigingswerk.

25 meter rondom het hart van de geschutopstelling, maar niet verder dan een eventueel aangrenzende watergang.

Munitieopslag in open veld

Locatie van munitievoorraad in het open veld, niet zijnde binnen een verdedigingswerk.

Locatie van de veldopslaglocatie.

Loopgraaf

Militaire loopgraaf.

Het gebied binnen de contouren van de loopgraaf is verdacht, bij voorkeur bepaald aan de hand van georefereerde luchtfoto’s.

Tankgracht of –geul

Landmijnen verdacht gebied

Mijnenveld

Versperringen

Een diepe (al dan niet droge) gracht of geul met steile wanden, aangebracht om pantservoertuigen tegen te houden. Middels een aanwijzing, niet zijnde een mijnenlegrapport, op landmijnen verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij de controle door de MMOD géén landmijnen aangetroffen. Middels een aanwijzing, niet zijnde een mijnenlegrapport, op landmijnen verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij de controle door de MMOD, of bij naoorlogse activiteiten landmijnen aangetroffen. Geregistreerd mijnenveld, waarvan mijnenlegrapport aanwezig is. Alle volgens het legrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Geregistreerd mijnenveld waarvan mijnenlegrapport aanwezig is. Niet alle volgens het mijnenlegrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Geen feitelijke onderbouwing bekend waarom er landmijnen worden vermist. Mijnenlegrapport aanwezig. Niet alle volgens het legrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Feitelijke onderbouwing bekend waarom er landmijnen worden vermist. Versperringen, zoals strandversperringen en Drakentanden.

Niet verdacht, tenzij er aanwijzingen zijn dat er mogelijk munitie in gedumpt is.

n.v.t.

De grenzen zoals aangegeven in het ruimrapport.

n.v.t.

De grenzen zoals aangegeven in het mijnenlegrapport en/of ruimrapport.

n.v.t.

Tenzij er indicaties zijn dat CE onderdeel uitmaken van de versperring.

Infrastructuur zonder geschutsopstelling of munitievoorraad

Militaire werken zoals woononderkomen of werken met een burgerdoel zoals schuilbunker.

Tenzij er indicaties zijn op CE vanwege de aanwezigheid van nabijverdediging in de vorm van bijvoorbeeld wapenopstellingen.

Schuilloopgraaf

Loopgraaf voor burgerbevolking om in te schuilen.

n.v.t.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 54 van 60

Indicatie

Algemene omschrijving

Uitgangspunt conclusie Verdacht

Kampementen Mangat Vernielingslading Artillerie-, mortierof raketbeschieting

Grondgebied met onderkomens zoals tenten. Gat in grond met schuilfunctie, niet in gebruik genomen als schuttersput. Locatie van aangebrachte vernielingslading. Gebied dat is beschoten door mobiel of vast geschut, mortieren of grondgebonden (meervoudig) raketwerpersysteem.

Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied

Onverdacht

Tenzij er indicaties zijn op CE vanwege de aanwezigheid van munitieopslag of nabijverdediging in de vorm van bijvoorbeeld wapenopstellingen.

n.v.t.

Locatie van de vernielingslading.

Situationeel te bepalen. Op basis van een analyse van het inslagenpatroon wordt de maximale afstand tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een inslag-patroon bepaald. Het verdachte gebied wordt afgebakend door deze afstand te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Dat is exclusief de eventuele horizontale verplaatsing van de buitenste blindganger binnen het inslagenpatroon. Te bepalen volgens rekenmethode waarin ten minste rekening wordt gehouden met de volgende parameters: de afwerphoogte, de afwerpsnelheid, het gewicht van de bom, de diameter van de bom en de weerstand van de bodem. Op basis van in ieder geval deze vijf parameters wordt berekend tot welke diepte CE theoretisch kunnen indringen en hoe ver de maximale horizontale verplaatsing is.

Raketbeschieting inslagenpatroon bekend

Gebied dat is getroffen door een raketbeschieting met jachtbommenwerpers.

Inslagpunt blindganger, zijnde een vliegtuigbom

Vliegtuigbom die niet in werking is getreden.

Crashlocatie vliegtuig Krater van gedetoneerde incidentele luchtafweergranaat

Aanwezigheid van CE vanwege de crash. Gebied waarin zich de krater van de detonatie van een incidentele luchtafweergranaat bevindt.

Inslagpunt van een V-1 wapen

Gebied dat is getroffen door de inslag van een V-1 wapen.

Gebied waarin zich de krater van de detonatie van een V-1 wapen bevindt.

Gebied waarin zich de krater van de detonatie van een V-2 wapen bevindt.

Situationeel te bepalen.

Dumplocatie van CE en/of toebehoren in landbodem of op waterbodem.

Locatie van de dump en afbakening verder situationeel te bepalen, bijvoorbeeld dumping in stilstaand of stromend water.

Situationeel te bepalen.

Krater van een (gedeeltelijk) gedetoneerd V-1 wapen Krater van een (gedeeltelijk) gedetoneerd V-2 wapen Dumplocatie van munitie en/of toebehoren Ongecontroleerde (massa)explosie

(Sympathische) detonatie van een explosieven voorraad zoals ontploffing munitieopslag of munitie trein.

Situationeel te bepalen. x

Tenzij er indicaties zijn dat het geen incidentele luchtafweergranaat betreft. 15 meter rondom een inslagpunt vanwege de mogelijke horizontale verplaatsing onder de grond. 50 meter rondom een inslagpunt vanwege de mogelijke aanwezigheid van explosieve componenten.

Vernietigingslocatie voor CE

Eén of meerdere springputten.

De contour(en) van de springput(ten) en afbakening verder situationeel te bepalen, bijvoorbeeld gelet op de afstand van eventuele uitgeworpen CE buiten deze contour(en).

Vernielingslading (in werking gesteld)

Locatie van in werking gestelde vernielingslading, waarbij de mogelijkheid bestaat op het aantreffen van niet (geheel) gedetoneerde springlading(en).

Locatie waar de vernielingslading in werking is gesteld en afbakening verder situationeel te bepalen.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 55 van 60

Indicatie

Algemene omschrijving

Uitgangspunt conclusie Verdacht

Tapijtbombardement

Duikbombardement op zgn. ‘Pin Point Target’, inslagenpatroon onbekend Duikbombardement op zgn. ‘Line Target’, inslagenpatroon onbekend Raketbeschieting op zgn. ‘Pin Point Target’, inslagenpatroon onbekend Raketbeschieting op zgn. ‘Line Target, inslagenpatroon onbekend

Gebied dat is getroffen door een bombardement met middelzware en/of zware bommenwerpers, met als doel om schade aan te richten over een groot gebied.

Gebied dat is getroffen door een bombardement met jachtbommenwerpers, met als doel om een vooraf bepaald specifiek object te treffen. Lineair gebied, nabij een spoorlijn, dat is getroffen door een bombardement met jachtbommenwerpers, met als doel om de spoorlijn te treffen. Gebied dat is getroffen door een raketbeschieting met jachtbommenwerpers, met als doel om een vooraf bepaald specifiek object te treffen. Lineair gebied, nabij een spoorlijn, dat is getroffen door een raketbeschieting met jachtbommenwerpers, met als doel om de spoorlijn of treinstel op deze spoorlijn te treffen.

Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied

Onverdacht

Op basis van een analyse van het inslagenpatroon (1) wordt de maximale afstand tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een inslagpatroon bepaald. Het verdachte gebied wordt afgebakend door deze afstand te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Dat is exclusief de eventuele horizontale verplaatsing van de buitenste blindganger binnen het inslagenpatroon.

Het verdachte gebied wordt bepaald door een afstand van 181 meter gemeten vanuit het hart van het doel. (2/3)

Het verdachte gebied wordt bepaald door een afstand van 91 meter gemeten vanuit het hart van de spoorlijn. (2/4)

Het verdachte gebied wordt bepaald door een afstand van 108 meter gemeten vanuit het hart van het doel. (2/5)

Het verdachte gebied wordt bepaald door een afstand van 80 meter gemeten vanuit het hart van de spoorlijn. (2/6) 3

1. Verzameling van de locaties van inslagen van één bepaald toestel of één bepaald bombardement. 2. Afstanden zijn afkomstig van een Britse studie (empirisch onderzoek) naar de accuratesse bij aanvallen door eenmotorige duikbommenwerpers gedurende de periode oktober 1944 – april 1945 (AIR 55/322). Eventueel effect van vijandelijk luchtafweer tijdens deze duikbombardementen is niet in de studie meegenomen. 3. De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel waarbij opgemerkt moet worden dat 50% van de vliegtuigbommen binnen 119 meter neer is gekomen en de maximaal gemeten afstand t.o.v. het doel 181 meter was. 4. De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel waarbij opgemerkt moet worden dat 50 % van de vliegtuigbommen binnen 46 meter neer is gekomen en de maximaal afstand t.o.v. het doel 91 meter was. 5. De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel (gebouwen) waarbij opgemerkt moet worden dat de gemiddelde spreiding van de raketten t.o.v. het middelpunt van een salvo 69 meter was, en dat de gemiddelde afstand van het middelpunt van een salvo t.o.v. het doel 39 meter was. 6. De genoemde afstand is de maximale afstand gemeten n.a.v. luchtfoto-interpretatie.

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 56 van 60

6.4

Presentatiekaart verzamelde historische feiten

1862035-VO-02

Bargerveen

Pagina 57 van 60

C E F E IT E N K A A R T - B A R G E R V E E N

Legenda

M S L

Analysegebied V S

Onderzoeksgebied

L M

M C L

L L

Bombardement

Beschieting met boordwapens

Vliegtuigcrash

Melding van CE

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Emmen&id=33598dd0-6539-4200-a232-de3cdfe2f94e