VST1_Bijlagen bij toelichting_Bijlage 6 Archeologisch bureau- booronderzoek
Tekst van het document
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (BO en IVO-O) Elburg, Kruisweg 18 Gemeente Elburg (Gl)
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (BO en IVO-O) Elburg, Kruisweg 18
Gemeente Elburg (GL) Projectnummer 2022-0585
Lycens Archeologisch Rapport 189
10 november 2022
ISSN 2772-8900
In opdracht van Prins Aannemingsbedrijf Versie 2.0 definitief Auteur
Autorisatie
L. Soetens
A.M. Bakker
Senior KNA Archeoloog
Senior KNA Prospector
l.soetens@lycens.nl
a.bakker@lycens.nl
M 06 820 639 04
M 06 828 989 39
Status bevoegde overheid: goedgekeurd, april 2023 door dhr. Wispelwey lycens.nl
Oldenzaal
Zwolle
Groningen
info@lycens.nl
Deventerstraat 10
Schrevenweg 6
Euvelgunnerweg 25A
0541
7575 EM Oldenzaal
8042 HA Zwolle
9723 CV Groningen
570 730
Inhoud Administratieve gegevens ......................................................................................................................... 4 Locatie gegevens ....................................................................................................................................... 5 Samenvatting resultaten ........................................................................................................................... 6
1. Aanleiding voor het onderzoek................................................................................ 8 1.1.
Onderzoekskader ......................................................................................................................... 8
1.2.
Huidige en toekomstige situatie op de onderzoekslocatie ........................................................... 9
1.3.
Begrenzing onderzoeks- en plangebied........................................................................................ 9
1.3.1.
Begrenzing plangebied ................................................................................................................. 9
1.3.2.
Begrenzing onderzoeksgebied ................................................................................................... 10
1.4.
Doel van het onderzoek .............................................................................................................. 10
1.5.
Onderzoeksvragen ..................................................................................................................... 10
2. Bureauonderzoek ................................................................................................. 11 2.1.
Aardwetenschappelijke gegevens .............................................................................................. 11
2.2.
Bekende archeologische waarden .............................................................................................. 13
2.3.
Archeologie ................................................................................................................................ 15
2.4.
Historische waarden / bouwhistorisch onderzoek...................................................................... 15
2.5.
Bekende verstoringen ................................................................................................................ 18
2.6.
Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel..................................................................... 18
3. Resultaten veldonderzoek .................................................................................... 20 3.1.
Beschrijving onderzoeksmethode .............................................................................................. 20
3.2.
Beschrijving onderzoeksresultaten ............................................................................................ 21
4. Conclusie en aanbevelingen .................................................................................. 22 4.1.
Conclusies .................................................................................................................................. 22
4.2.
Beantwoording onderzoeksvragen............................................................................................. 22
4.3.
Selectieadvies............................................................................................................................. 23
Bijlage 1
3
Boorprofielen........................................................................................................................ 26
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Administratieve gegevens Projectnaam
Kruisweg 18
Projectcode
2022-0585
Type onderzoek
Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O)
ARCHIS zaakidentificatie
5302765100
Projectleider
A.G.J. Hullegie Senior KNA Prospector
Contact
T: 0541 570 730 M: 06-828 983 87 E: a.hullegie@lycens.nl
Opdrachtgever
Prins Aannemingsbedrijf
Contact
G. de Raad Nijverheidsweg 20 8084 GW ˕t Harde T: 06-10921040 E: gra@prinsbouw.nl
Bevoegde overheid
Gemeente Elburg M. Wispelwey (regio-archeoloog) Postbus 400 3880 AK Putten E: mwispelwey@putten.nl
4
Uitvoering onderzoek
Oktober 2022
Beheer en locatie documentatie
Lycens BV en e-depot
Illustraties
Auteur(s) tenzij anders vermeld
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Locatie gegevens Projectnaam
Kruisweg 18
Plaats
Elburg
Gemeente
Elburg
Provincie
Gelderland
Kaartblad
27A
Kadastrale gegevens
DSK00-C-3179, 3788, 3315 Centrum: X: 186.751, Y: 495.473
Oppervlakte
Circa 2.600 m2
NAP-hoogte maaiveld
Circa 1,3 m NAP
Ligging plangebied en globale begrenzing onderzoeksgebied (bron achtergrondkaart: PDOK).
5
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Samenvatting resultaten Plangebied
zie Afb. 1
Aanleiding
Het onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging.
Vraagstelling
Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Welke consequenties zal de uitvoering van het plan hebben op (eventueel) aanwezige archeologische resten? Wat zijn de aanbevelingen? Is nader onderzoek noodzakelijk? En zo ja, waaruit kan dit bestaan?
Aardwetenschappelijke
Geologie
Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden
gegevens
Geomorfologie
Dekzandwelvingen met cultuurdek.
AHN3
Ten zuiden van plangebied verhoging zichtbaar, (huisterp). Plangebied ligt iets lager dan omliggende gebied.
Bodem
Niet gekarteerd: ten oosten Code zEz21. Hoge Zwarte enkeerdgronden, leemarm en zwak lemig fijn zand
Paleogeografie
Pleistocene zandgebieden boven 0 m NAP, bedekt geweest met veen van 1500 v. Chr. tot 1250 n. Chr.
Bekende
Er zijn uit de omgeving van het plangebied weinig archeologische vindplaatsen bekend,
archeologische
ook de status van de huisterp net ten zuiden van de locatie is dubieus. Het lijkt niet
waarden
waarschijnlijk dat deze ophoging daadwerkelijk onderdeel is van een huisterp. Het plangebied is vanaf 1500 voor Christus tot 1250 na Christus bedekt geweest met veen. In deze periode was er geen bewoning mogelijk. Aan het einde van de middeleeuwen is het gebied ontgonnen en agrarisch in gebruik genomen
Historische waarden
De locatie ligt op historische kaarten in agrarisch gebied met verspreid akkers, weilanden en enkele boerderijen. Tot ver in de 20e eeuw blijft het landschap nagenoeg hetzelfde. Vanaf e
eeuw is er een huis net ten zuiden van het plangebied aanwezig.
Het pand Kruisweg 12 en 14 dateren uit 1953. Mogelijk dat men het huis destijds op een verhoging heeft gebouwd en dat bij de bouw van de schuur
de waarneming
van de ophoging is gedaan. Binnen het plangebied is sinds 1950 een bedrijfsgebouw aanwezig waar tot voor kort een garagebedrijf was gevestigd. Verwachting
Op basis van het bureauonderzoek wordt geconcludeerd dat het plangebied een lage archeologische verwachting heeft voor de periode laat paleolithicum tot de middeleeuwen. Vanaf de late middeleeuwen geldt een middelhoge verwachting.
Methode
Tijdens het veldonderzoek zijn 6 boringen uitgevoerd. De boringen zijn uitgevoerd tot
veldonderzoek
minimaal 0,3 m in de onverstoorde bodem (C-Horizont) en hebben een diepte van maximaal 1,2 m beneden maaiveld. De posities en maaiveldhoogtes van de boringen zijn ingemeten met behulp van GPS (nauwkeurigheid 1 cm). De boringen zijn beschreven conform de NEN 5104 en de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB 2.0). De boringen zijn digitaal beschreven
6
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Resultaten
Tijdens het veldonderzoek zijn geen aanwijzingen aangetroffen voor een archeologische
veldonderzoek
vindplaats. De bodem is verstoord tot in de C-horizont (gele zand).
Selectieadvies en
Op basis van de resultaten van het hier gerapporteerde onderzoek is de kans klein dat er in
aanbevelingen
het plangebied een archeologische vindplaats aanwezig is, daarom wordt geadviseerd het plangebied vrij te geven voor de geplande ingreep.
7
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
1. Aanleiding voor het onderzoek 1.1.
Onderzoekskader
In opdracht van Prins Aannemingsbedrijf heeft Lycens een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (BO en IVO-O, verkennende fase) uitgevoerd met betrekking tot het plangebied Kruisweg 18 (Afb. 1). Het onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging. In het plangebied is nu een garagebedrijf gevestigd. De opdrachtgever is voornemens woningen te bouwen in het plangebied (zie
1.2).
Elburg heeft het plangebied een dubbelbestemming archeologie, Waarde 3 op de noordelijke helft en Waarde 1 op de zuidelijke helft. 1 Voor deze zones dient een archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden bij bodemingrepen groter dan 500 m2 (waarde 3), 50 m2 (waarde 1) en dieper dan 0,3 m beneden maaiveld. Omdat de voorgenomen ingrepen de vrijstellingsgrenzen overschrijden, is archeologisch onderzoek noodzakelijk. (Afb. 2)2. Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1), protocollen BRL SIKB 4002 (Bureauonderzoek) en 4003 (Inventariserend veldonderzoek) en het archeologiebeleid van de gemeente Elburg. Het onderzoek is uitgevoerd in oktober 2022.
1
NL.IMRO.0230.BPELBODORP2010-VST1
2
Goossens, 2012.
8
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Uitsnede van de beleidsadvieskaart van de gemeente Elburg (bron: Goossens, 2012).
1.2.
Huidige en toekomstige situatie op de onderzoekslocatie
Op dit moment is het plangebied in gebruik als bedrijfsterrein. De opdrachtgever heeft het voornemen in het gebied 5 rijtjeswoningen en 12 appartementen te bouwen. Hiervoor moet de bestemming van het plangebied gewijzigd worden van bedrijf naar wonen . De exacte omvang van de ingrepen is nog niet bekend, maar volgens de schetsen is de oppervlakte van de geplande woningbouw circa 575 m2. Dit is boven de vrijgestelde 50 m2 en 500 m2 uit het gemeentelijk beleid van de gemeente Elburg. De kans dat eventueel aanwezige archeologische resten worden verstoord bij uitvoering van de plannen is aanwezig.
1.3.
Begrenzing onderzoeks- en plangebied
1.3.1. Begrenzing plangebied In dit rapport wordt een onderscheid gemaakt tussen het plangebied en het onderzoeksgebied. Met het plangebied wordt het gebied bedoeld waarop de plannen van de opdrachtgever betrekking hebben. Binnen dit gebied kunnen eventueel aanwezige archeologische resten worden verstoord door de voorgenomen ingrepen (Afb. 1). Het plangebied beslaat de kadastrale percelen DSK00-C-3179, 3788 en 3315.
9
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
1.3.2. Begrenzing onderzoeksgebied Het onderzoeksgebied omvat het gebied waarover informatie is verzameld om een goed beeld te verkrijgen van de eventueel aanwezige archeologische waarden. Het onderzoeksgebied is globaal gedefinieerd als een cirkel met een straal van 300 m rondom het plangebied en verschilt al naar gelang het te onderzoeken aspect. Historische, archeologische en aardwetenschappelijke gegevens uit dit gebied zijn relevant voor het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied.
1.4.
Doel van het onderzoek
Het doel van het bureauonderzoek is het verkrijgen van inzicht in bekende en te verwachten archeologische waarden in en in de omgeving (onderzoeksgebied) van het plangebied. Op basis van de verkregen informatie wordt een archeologisch verwachtingsmodel voor het plangebied opgesteld. Hierin wordt beschreven of er voorgenomen werkzaamheden zijn en of deze een bedreiging vormen voor het bodemarchief. Indien dit het geval is, wordt geadviseerd op welke wijze hiermee in het vervolgtraject van de plannen rekening dient te worden gehouden. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen van de gespecificeerde verwachting.
1.5.
Onderzoeksvragen
Voor het bureau- en inventariserend onderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld: Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Welke consequenties zal de uitvoering van het plan hebben op (eventueel) aanwezige archeologische resten?
10
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
2. Bureauonderzoek 2.1.
Aardwetenschappelijke gegevens
Tabel 1 Aardwetenschappelijke gegevens Geologie3
Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden
Geomorfologie (Afb. 3)
Dekzandwelvingen met cultuurdek.
AHN3 (Afb. 4)
Ten zuiden van plangebied verhoging zichtbaar, (huisterp). Plangebied ligt iets
4
5
lager dan omliggende gebied. Bodem (Afb. 5) 6
Niet gekarteerd: ten oosten Code zEz21. Hoge Zwarte enkeerdgronden, leemarm en zwak lemig fijn zand
Paleogeografie
7
Pleistocene zandgebieden boven 0 m NAP, bedekt geweest met veen van 1500 v. Chr. tot 1250 n. Chr.
Het plangebied ligt in het Overijssels- Gelders zandgebied met dekzandafzettingen aan de oppervlakte. Dit zwak lemige stuifzand is afgezet aan het einde van de laatste ijstijd en wordt aangeduid als Jong Dekzand. Het vormt in uitgestrekte gebieden zwakglooiende ruggen, welvingen en koppen. Het werd vermoedelijk opgenomen uit materiaal van de stuwwallen en bestaat plaatselijk uit grover materiaal. In de gemeente Elburg lopen enkele langgerekte dekzandruggen.8 Volgens de geomorfologische kaart van de gemeente Elburg ligt het plangebied in een gebied met dekzandwelvingen. De rapportage van de Archeologische monumentenzorg in de gemeente Elburg typeert dit landschapstype als volgt:9
Dekzandwelvingen In het relatief homogene dekzandlandschap in de gemeente Elburg komen dekzandwelvingen voornamelijk voor grenzend aan de noordzijde van de langgerekte dekzandruggen. Dekzandwelvingen nemen zowel in landschappelijk als in archeologisch opzicht een middenpositie in. Het betreft relatief laaggelegen en vochtige gebieden waar de kans op de aanwezigheid van archeologische resten geringer is dan op de hogere gronden. Dit is zeker het geval wanneer deze gebieden worden vergeleken met de eenheid van de in archeologisch opzicht veel rijkere dekzandkoppen of ruggen.
3
Geologische kaart van Nederland 2021 https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen
4
Goossens, 2012
5
http://www.ahn.nl
6
Bodemkaart van Nederland 2021 https://zoeken.cultuureelerfgoed.nl
7
Vos & de Vries, 2013.
8
Goossens, 2012 p. 75
9
Goossens, 2012 p 76
11
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Uitsnede van de geomorfologische kaart (bron: Goossens, 2012)
Het plangebied op het Actueel Hoogtebestand van Nederland (AHN3, 0,5 m DTM, gefilterd, bron: https://www.ahn.nl).
12
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Uitsnede van de bodemkaart met het plangebied en directe omgeving (bron: https://zoeken.cultureelerfgoed.nl).
2.2.
Bekende archeologische waarden
Gemeentelijke beleidskaart Volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Elburg ligt het plangebied in een gebied met beleidswaarde 3, middelmatige archeologische verwachting, met conserverend dek
Afb. 2). Deze
verwachting is gebaseerd op de landschappelijke ligging van het plangebied op dekzandwelvingen met cultuurdek
. De archeologische verwachting voor
dit element wordt als volgt beschreven:10
Archeologische verwachting dekzandwelvingen: Aan dekzandwelvingen wordt een middelmatige archeologische verwachting toegekend. Binnen de eenheid van de dekzandwelvingen is de kans op de aanwezigheid van archeologische resten het grootst op de hoogste delen en langs de randen van hoge dekzandruggen. Hier kan bijvoorbeeld sprake zijn van restanten van kleine mesolithische kampementen, maar er kunnen resten aanwezig zijn vanaf het laat-paleolithicum tot en met de nieuwe tijd.
10
Goossens 2012, p. 76
13
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Het zuidelijke deel van het plangebied heeft beleidswaarde 1, en is een bufferzone om een AMK-terrein van hoge archeologische waarde met sporen van een huisterp uit de late middeleeuwen. In het plangebied geldt een hoge verwachting voor het aantreffen van resten vanaf de late middeleeuwen en de nieuwe tijd.
Archeologische waarden Als onderdeel van het bureauonderzoek zijn de AMK (archeologische monumentenkaart) terreinen, archeologische waarnemingen en eerder uitgevoerd onderzoek (onderzoeksmeldingen) in het Afb. 6). De AMK-terreinen, de bekende archeologische waarnemingen en de onderzoeksmeldingen zijn geraadpleegd via ARCHIS311.
Archeologische monumenten (AMK-terreinen) Ten zuiden van het plangebied ligt AMK-terrein nummer 3413, een terrein van hoge archeologische waarde. Het betreft de locatie van een huisterp uit de late middeleeuwen tot de nieuwe tijd. Tijdens een inspectie is een ophooglaag aangetroffen. Om dit terrein is een buffer van 50 m verwachtingskaart met een hoge waarde. Onderhavig plangebied ligt gedeeltelijk binnen deze buffer (waarde 1).
AMK-terreinen, onderzoeksmeldingen en vondstlocaties (bron: ARCHIS 3).
11
https://archis.cultureelerfgoed.nl
14
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Onderzoekslocaties en waarnemingen Binnen het plangebied staan, behalve onderhavig onderzoek, geen onderzoeksmeldingen geregistreerd. Binnen het onderzoeksgebied staan 2 onderzoeksmeldingen geregistreerd. De beschikbare relevante resultaten van de onderzoeken worden in deze paragraaf kort besproken. Ten westen van het plangebied ligt onderzoeksmelding nummer 2130197100 en betreft een bureau- en booronderzoek. De bodem in het plangebied bleek verstoord tot op grote diepte en er is geen vervolgonderzoek aanbevolen. Ten noordoosten van het plangebied ligt onderzoeksmelding nummer 2070824100, een onderzoek met veldkartering van Vestigia bv. Hiervan is geen rapportage beschikbaar. Tabel 2 Onderzoeksmeldingen (bron: ARCHIS3) zaakidentificatie
toponiem
2130197100
uitvoerder
meldingsdatum
type onderzoek
Sweco
5-9-2006
Bureaubooronderzoek
2070824100
Het Groene
Vestigia BV
25-2-2004
Veldkartering
Hart Er zijn geen vondstmeldingen bekend uit het plangebied. In de directe omgeving van het plangebied zijn 2 vondstmeldingen geregistreerd. Het betreffen beide vermeldingen van de aanwezigheid van een ophogingslaag uit de late middeleeuwen tot de nieuwe tijd, mogelijk gerelateerd aan een huisterp. Vondstmelding 2941859100 ligt op AMK-terrein 3413, net ten zuiden van het plangebied.
2.3.
Archeologie
Er zijn uit de omgeving van het plangebied weinig archeologische vindplaatsen bekend, ook de status van de huisterp net ten zuiden van de locatie is dubieus. Het lijkt niet waarschijnlijk dat deze ophoging daadwerkelijk onderdeel is van een huisterp. In het dekzandlandschap waren vooral de dekzandkoppen en -ruggen gunstige locaties voor bewoning vanaf de prehistorie. De aan de dekzandkoppen grenzende dekzandwelvingen, waarop het plangebied ligt, werden in mindere mate gebruikt voor bewoning. Het plangebied is vanaf 1500 voor Christus tot 1250 na Christus bedekt geweest met veen. In deze periode was er geen bewoning mogelijk. Aan het einde van de middeleeuwen is het gebied ontgonnen en agrarisch in gebruik genomen.
2.4.
Historische waarden / bouwhistorisch onderzoek
Op de kadastrale minuut uit 1832, weergegeven op www.hisgis.nl, is het plangebied in gebruik als akker. De locatie ligt in agrarisch gebied met verspreid akkers, weilanden en enkele boerderijen. Tot ver in de 20e eeuw blijft het landschap nagenoeg
e
eeuw is er een huis net ten zuiden van het
plangebied aanwezig. Er is geen verhoging aangegeven ter plaatse van de locatie van de vermoedelijke huisterp aangegeven.
15
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Het pand Kruisweg 12 en 14 dateren uit 1953. Mogelijk dat men het huis destijds op een verhoging heeft gebouwd en dat bij de bouw van de schuur de waarneming van de ophoging is gedaan. Het is verleidelijk om de s verdacht.12 Binnen het plangebied is sinds 1950 een bedrijfsgebouw aanwezig waar tot voor kort een garagebedrijf was gevestigd.
Het plangebied op de kadastrale minuut 1811-1832 (bruin: akker, groen: weiland). (bron: hisgis.nl).
12
Advies M. Wispelwey
16
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Het plangebied op de topografische kaart uit ca. 1900 (bron: https://www.topotijdreis.nl)
Het plangebied op een topografische kaart uit 1940 (bron: http://www.topotijdreis.nl).
17
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Het plangebied op een topografische kaart uit 1980 (bron: http://www.topotijdreis.nl).
2.5.
Bekende verstoringen
Binnen het plangebied is een tankstation aanwezig geweest, in 1995 heeft een bodemsanering plaatsgevonden met betrekking tot de ondergrondse brandstoftanks en afleverpunten. Deze tanks lagen ten zuiden van het huidige gebouw.13 Op dit moment is het bedrijfspand van de autogarage nog in het plangebied aanwezig, het gehele buitenterrein is bestraat met klinkers. Het is niet bekend of er binnenpandig ondergrondse tanks aanwezig zijn.
2.6.
Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel
Op basis van het bureauonderzoek wordt geconcludeerd dat het plangebied een lage archeologische verwachting heeft voor de periode laat paleolithicum tot de bronstijd. Mogelijk lag het plangebied tijdens deze periode op een hoger gelegen dekzandwelving, maar vanwege de zeldzaamheid van dergelijke vindplaatsen en de relatief lage ligging van het plangebied wordt de kans klein geacht dat archeologische resten uit de vroege prehistorie aanwezig zijn. Vanaf de bronstijd tot de late middeleeuwen was het plangebied bedekt met veen en niet geschikt voor bewoning, daarom geldt een lage verwachting voor het aantreffen van archeologische bewoningsresten uit deze periode. Vanaf de late middeleeuwen geldt een middelhoge verwachting. Vanaf de 13e eeuw is de omgeving ontgonnen en agrarisch in gebruik genomen. Woonplaatsen die onder invloed van de Zuiderzee kwamen te liggen zijn
13
PJ Milieu BV, 2021: Verkennend bodem- en asbest in puinonderzoek. Kruisweg 18 Elburg.
18
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
opgehoogd tot terpen. Het lijkt niet waarschijnlijk dat het AMK-terrein dat ten zuiden van het plangebied ligt, daadwerkelijk een (restant van) huisterp is, daarom kan de archeologische verwachting worden bijgesteld naar middelhoog. Er worden bewoningresten verwacht die bestaan uit resten van huizen , bijgebouwen, erfafscheidingen, waterputten en afvalkuilen. Het vondstmateriaal kan bestaan uit aardewerk, voorwerpen van metaal, bot , glas en natuursteen. De grondsporen zullen zich aftekenen in het dekzand onder het esdek. Archeologische resten vanaf de late middeleeuwen kunnen ook in het esdek zelf worden aangetroffen en kunnen in principe vanaf het maaiveld voorkomen. Ter plaatse van de reeds uitgevoerd sanering aan de zuidkant van het plangebied, is de bodem verstoord en worden geen archeologische resten meer verwacht. De archeologische verwachting dient te worden getoetst door middel van het uitvoeren van een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). Hierbij worden 6 boringen uitgevoerd in het plangebied tot minimaal 0,3 m in de C-horizont (gele zand). Voorafgaand aan het veldonderzoek is een Plan van Aanpak opgesteld.
19
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
3. Resultaten veldonderzoek 3.1.
Beschrijving onderzoeksmethode
Boormateriaal: Edelman
7 cm.
Waarnemingsmethode: Blote oog. Boordichtheid: 6 boringen verspreid over de locatie. . Ingemeten met GPS (nauwkeurigheid 1 - 3 cm). Z-waarden: Bepaald met behulp van GPS (nauwkeurigheid 1 - 3 cm). Beschrijving conform ASB 5.2 en NEN5104; Documentatie van de beschrijving digitaal (zie bijlage 1). Tijdens het veldonderzoek zijn 6 boringen uitgevoerd. De boringen zijn uitgevoerd tot minimaal 0,3 m in de onverstoorde bodem (C-horizont) en hebben een diepte van maximaal 1,2 m beneden maaiveld. De posities en maaiveldhoogtes van de boringen zijn ingemeten met behulp van GPS (nauwkeurigheid 1 cm). De boringen zijn beschreven conform de NEN 5104 en de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB 2.0). De boringen zijn digitaal beschreven (zie bijlage 1).
Resultaten van het booronderzoek (bron achtergrondkaart: Opentopo).
20
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
3.2.
Beschrijving onderzoeksresultaten
In het plangebied is een bedrijfsgebouw aanwezig, de rest van het perceel is volledig bestraat met klinkers. De boringen zijn zoveel mogelijk verspreid over het plangebied uitgevoerd. Onder de klinkerverharding en een laag geel ophoogzand met een dikte van 0,2 m is een restant van een oude bouwvoor (A-horizont) nog aanwezig. Deze bestaat uit donkerbruin matig fijn, humeus, zwak siltig zand. In boring 1 is onder het laagje ophoogzand een puin- en grindhoudende laag aanwezig. Waarschijnlijk is deze laag aangebracht als egalisatie of verharding. In alle boringen is de overgang van de bouwvoor naar het onderliggende gele zand (C-horizont) zeer scherp. De C-horizont bestaat uit matig fijn zwak siltig zand, met een licht geelgrijze kleur. Vanwege de lichte kleur en afwezigheid van een overgangslaag van bouwvoor naar het gele zand, kan worden gesteld dat de top van het dekzand is vergraven. Er is geen restant van een enkeerdgrond of ophogingslaag/cultuurlaag van een eventuele huisterp aangetroffen. De bodem in het plangebied is verstoord tot in de C-horizont, hierdoor is de kans klein dat er een intacte vindplaats aanwezig is.
21
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
4. Conclusie en aanbevelingen 4.1.
Conclusies
Op basis van het bureauonderzoek wordt geconcludeerd dat het plangebied een lage archeologische verwachting heeft voor de periode laat paleolithicum tot de middeleeuwen. Vanaf de late middeleeuwen geldt een middelhoge verwachting. Er zijn uit de omgeving van het plangebied weinig archeologische vindplaatsen bekend. In het dekzandlandschap zijn vooral de dekzandkoppen en -ruggen gunstige locaties voor bewoning vanaf de prehistorie. De aan de dekzandkoppen grenzende dekzandwelvingen, waarop het plangebied ligt, werden in mindere mate gebruikt voor bewoning. Het plangebied is vanaf 1500 voor Christus tot 1250 na Christus bedekt geweest met veen. In deze periode was er geen bewoning mogelijk. Aan het einde van de middeleeuwen is het gebied ontgonnen en agrarisch in gebruik genomen. Tot ver in de 20e eeuw is het plangebied en de omgeving agrarisch in gebruik
e
eeuw is er een huis net ten zuiden van het plangebied
aanwezig. Het huidige pand Kruisweg 12 en 14 dateren uit 1953. Mogelijk dat men het huis destijds op een verhoging heeft gebouwd
. Binnen het plangebied is sinds 1950 een
bedrijfsgebouw aanwezig waar tot voor kort een garagebedrijf was gevestigd.
4.2.
Beantwoording onderzoeksvragen
Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? Uitgaande van de bij het bureauonderzoek gebruikte bronnen bestaat de laagopeenvolging binnen het plangebied uit een enkeerdgrond op dekzand. Ten zuiden van het huidige gebouw is een sanering uitgevoerd tot onbekende diepte. Tijdens het booronderzoek is geen enkeerdgrond aangetroffen, de bodem in het plangebied is verstoord tot in de C-horizont, het gele zand. Ook is geen mogelijke ophoging van een huisterp of cultuurlaag aanwezig.
Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Er zijn geen aanwijzingen voor een archeologische vindplaats aangetroffen.
Welke consequenties zal de uitvoering van het plan hebben op (eventueel) aanwezige archeologische resten? Op basis van het bureauonderzoek is geconcludeerd dat in het plangebied een middelhoge archeologische verwachting geldt voor het aantreffen van resten vanaf de late middeleeuwen en een lage verwachting voor het aantreffen van resten vanaf het laat paleolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Tijdens het veldonderzoek is gebleken dat de bodem in het plangebied is verstoord tot in het dekzand. Er zijn geen aanwijzingen voor een archeologische vindplaats aangetroffen.
22
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
4.3.
Selectieadvies
Op basis van de resultaten van het hier gerapporteerde onderzoek is de kans klein dat er in het plangebied een archeologische vindplaats aanwezig is, daarom wordt geadviseerd het plangebied vrij te geven voor de geplande ingreep. Ook in een vrijgegeven plangebied bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016 dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Over de bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Elburg.
23
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Literatuur Bosch, J.H.A., 2008: Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1 Op basis van de
Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2. (Deltares-rapport | 2008-U-R0881/A.) Deltares, Utrecht. Goossens, E., 2012. Archeologische monumentenzorg in de gemeente Elburg. (RAAP-Rapport 2218), RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. Weesp. Hoekstra, J. en L. Soetens, 2007: Archeologisch onderzoek Rehoboth te Elburg, Inventariserend
Veldonderzoek (IVO-B). (Grontmij Archeologische Rapporten 347), Grontmij BV, Assen. Vos, P.L. & S. de Vries, 2013: 2e generatie palaeogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0). Deltares, Utrecht.
Geraadpleegde websites webadres
laatst bezocht op
https://www.kadaster.nl https://www.archisarchief.cultureelerfgoed.nl http://www.bodemloket.nl https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens https://www.dinoloket.nl/nomenclator-ondiep https://www.google.com/intl/nl/earth/ https://www.zoeken.cultureelerfgoed.nl http://www.ahn.nl http://www.pdok.nl http://www.topotijdreis.nl
Lijst van afbeeldingen Ligging plangebied en globale begrenzing onderzoeksgebied (bron achtergrondkaart: PDOK). ........... 5 Uitsnede van de beleidsadvieskaart van de gemeente Elburg (bron: Goossens, 2012). .......................... 9 Uitsnede van de geomorfologische kaart (bron: Goossens, 2012) .......................................................... 12 Het plangebied op het Actueel Hoogtebestand van Nederland (AHN3, 0,5 m DTM, gefilterd, bron: https://www.ahn.nl). ..................................................................................................................................................... 12 Uitsnede van de bodemkaart met het plangebied en directe omgeving (bron: https://zoeken.cultureelerfgoed.nl). ............................................................................................................................ 13 AMK-terreinen, onderzoeksmeldingen en vondstlocaties (bron: ARCHIS 3). .......................................... 14 Het plangebied op de kadastrale minuut 1811-1832 (bruin: akker, groen: weiland). (bron: hisgis.nl). . 16 Het plangebied op de topografische kaart uit ca. 1900 (bron: https://www.topotijdreis.nl) ................. 17 Het plangebied op een topografische kaart uit 1940 (bron: http://www.topotijdreis.nl). ..................... 17 Het plangebied op een topografische kaart uit 1980 (bron: http://www.topotijdreis.nl).
..................... 18 Resultaten van het booronderzoek (bron achtergrondkaart: Opentopo). .............................................. 20
24
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Lijst van tabellen Tabel 1 Aardwetenschappelijke gegevens................................................................................................................... 11 Tabel 2 Onderzoeksmeldingen (bron: ARCHIS3) ......................................................................................................... 15
25
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek Kruisweg 18, Elburg
10 november 2022
Bijlage 1
Boorprofielen
Bijlage 1
Boring:1
Boring:2
Referentievlak: N.A.P. Maaiveldhoogte: 1.3967
X: 186753,68 Y: 495438,37
0
Referentievlak: N.A.P. Maaiveldhoogte: 1.1747
140
klinker
130
Klinker
25
110
50
85
75 50
100 20
Zand, matig fijn, zwak siltig, Edelmanboor, scherp, opgebrachte grond A-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, sterk humeus, matig puinhoudend, DRBRGR, River, scherp A-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, sterk humeus, DRBRGR, Edelmanboor, scherp, bouwvoor C-HORIZONT Zand, matig fijn, matig siltig, GE, Edelmanboor
Boring:3
0
25
X: 186770,94 Y: 495444,48 117
klinker
107
Edelmanboor, Klinker
87
Zand, matig fijn, zwak siltig, weinig puin, GE, Edelmanboor, scherp, opgebrachte grond
50
A-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, matig humeus, BR, Edelmanboor, scherp
75
C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, LIGE, Edelmanboor
72
100
17
Boring:4
Referentievlak: N.A.P. Maaiveldhoogte: 1.3682
X: 186766,46 Y: 495467,61
0
25
50
Referentievlak: N.A.P. Maaiveldhoogte: 1.1886
137
klinker
127
Edelmanboor, Klinker
112
Zand, matig fijn, zwak siltig, GE, Edelmanboor, scherp, opgebrachte grond
82
75 47
0
X: 186753,31 Y: 495490,71 119
klinker
109
Edelmanboor, Klinker
99
25
Zand, matig fijn, zwak siltig, GE, Edelmanboor, scherp, opgebrachte grond
A-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, DRBRGR, Edelmanboor, diffuus
50
C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, LIGE, Edelmanboor
A-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, DRBRGR, Edelmanboor, scherp, bouwvoor
75
C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, LIGE, Edelmanboor
74
29
Projectcode:
2022-0585E
Boormeester: Projectleider:
L. Soetens Arjan Hullegie
Projectnaam:
Kruisweg 18
Schaal:
1: 30
getekend volgens NEN 5104
Bijlage 1
Boring:5
Boring:6
Referentievlak: N.A.P. Maaiveldhoogte: 1.1379
X: 186747,91 Y: 495505,09
0
Referentievlak: N.A.P. Maaiveldhoogte: 1.2596
114
klinker
104
Edelmanboor, Klinker
94
25
Zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, GEBR, Edelmanboor, diffuus, vergraven
0
klinker
116
Edelmanboor, Klinker
25
A-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, DRBRGR, Edelmanboor, Rommelig, diffuus, bouwvoor
50
75
C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, GEGR, Edelmanboor
75
24
126
106
50
69
X: 186732,59 Y: 495488,25
61
36
Zand, matig fijn, zwak siltig, brokken puin, matig grindhoudend, GE, Edelmanboor, Puin, grind, scherp, opgebrachte grond A-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, matig puinhoudend, matig grindhoudend, DRBRGR, Edelmanboor, scherp, bouwvoor C-HORIZONT Zand, matig fijn, zwak siltig, GE, Edelmanboor
Projectcode:
2022-0585E
Boormeester: Projectleider:
L. Soetens Arjan Hullegie
Projectnaam:
Kruisweg 18
Schaal:
1: 30
getekend volgens NEN 5104
Legenda (conform NEN 5104)
grind
klei Grind, siltig
geur Klei, zwak siltig
geen geur zwakke geur
Grind, zwak zandig
matige geur
Klei, matig siltig
sterke geur Grind, matig zandig
Klei, sterk siltig
Grind, sterk zandig
Klei, uiterst siltig
uiterste geur
olie geen olie-water reactie zwakke olie-water reactie Grind, uiterst zandig
Klei, zwak zandig
matige olie-water reactie sterke olie-water reactie
Klei, matig zandig
Klei, sterk zandig
zand
uiterste olie-water reactie
p.i.d.-waarde >0
Zand, kleiïg
>1 >10
Zand, zwak siltig
>100
leem
>1000 Zand, matig siltig
Leem, zwak zandig
Zand, sterk siltig
Leem, sterk zandig
Zand, uiterst siltig
>10000
monsters
geroerd monster
overige toevoegingen
ongeroerd monster
zwak humeus volumering
veen Veen, mineraalarm
matig humeus
Veen, zwak kleiïg
sterk humeus
Veen, sterk kleiïg
zwak grindig
Veen, zwak zandig
matig grindig
Veen, sterk zandig
sterk grindig
overig bijzonder bestanddeel Gemiddeld hoogste grondwaterstand grondwaterstand Gemiddeld laagste grondwaterstand slib
water