TB7_Quickscan flora en fauna
Tekst van het document
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg Versie: 2
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Colofon Titel:
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Projectcode Versie: Datum
P03856 2 31-01-2023, Aangevuld op 23-10-2023
Opdrachtgever:
Witpaard Dorpsweg 103, 8271 BL IJsselmuiden
Uitvoerder
Email: Website:
GRAS Advies bv Bedrijvenpark Twente 412 7602 KM Almelo ecologie@grasadvies.nl https://grasadvies.nl/
Contactpersoon: Telefoon: Email:
M.W.J. Witjes 074 - 202 02 58 michael.witjes@grasadvies.nl
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 2 van 21
Huismanstraat 6 6851 GT Huissen
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Inhoudsopgave Samenvatting ..................................................................................................................................................... 5 1
Inleiding.............................................................................................................................................. 6
2
Wet natuurbescherming..................................................................................................................... 7
2.1
Beschermde gebieden ....................................................................................................................... 7
2.1.1
Natura 2000 ....................................................................................................................................... 7
2.1.2
Natuurnetwerk Nederland .................................................................................................................. 7
2.2
Beschermde soorten .......................................................................................................................... 8
2.3
Houtopstanden .................................................................................................................................. 8
2.4
Ontheffing of vrijstelling Wet natuurbescherming .............................................................................. 8
2.4.1
Gedragscodes ................................................................................................................................... 9
2.5
Invasieve soorten ............................................................................................................................... 9
3
Projectgebied ................................................................................................................................... 10
3.1
Gebiedsbeschrijving ........................................................................................................................ 10
3.2
Beoogd projectresultaat ................................................................................................................... 11
4
Onderzoeksopzet ............................................................................................................................. 12
5
Resultaten ........................................................................................................................................ 14
5.1
Beschermde gebieden ..................................................................................................................... 14
5.1.1
Natura 2000 ..................................................................................................................................... 14
5.1.2
Natuurnetwerk Nederland ................................................................................................................ 15
5.2
Beschermde soorten ........................................................................................................................ 15
5.2.1
Bekende waarnemingen .................................................................................................................. 15
5.2.2
Resultaten veldbezoek .................................................................................................................... 16
5.3
Houtopstanden ................................................................................................................................ 18
6
Conclusie en aanbevelingen............................................................................................................ 19
6.1
Beschermde gebieden ..................................................................................................................... 19
6.2
Beschermde soorten ........................................................................................................................ 19
6.2.1
Flora ................................................................................................................................................. 19
6.2.2
Zoogdieren ....................................................................................................................................... 19
6.2.3
Zoogdieren: vleermuizen ................................................................................................................. 19
6.2.4
Vogels .............................................................................................................................................. 19
6.2.5
Reptielen .......................................................................................................................................... 19
6.2.6
Vissen en amfibieën ........................................................................................................................ 20
6.2.7
Ongewervelden ................................................................................................................................ 20
6.3
Houtopstanden ................................................................................................................................ 20
Bronnen ........................................................................................................................................................... 21
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 3 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Bijlagen Bijlage 1: Wet natuurbescherming Bijlage 2: Impressie projectgebied Bijlage 3: Toelichting verkennend onderzoek (quickscan) flora en fauna Bijlage 4: Stappenplan Ministerie van Economische Zaken
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 4 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Samenvatting Het projectgebied betreft locatie De Voord van Zorgverlening Het Baken aan de Veldbloemenlaan 25 in Elburg en heeft een oppervlakte van ca. 2,5 ha. Beoogd wordt de bestaande bebouwing uit 1996 te slopen en vervangende nieuwbouw te realiseren welke aansluit op de huidige wensen en behoeften van de doelgroep. Het aan de westzijde van het plangebied gelegen gebouw uit 2007 blijft behouden. Om het projectgebied te controleren op eventuele aanwezigheid van wettelijk beschermde plant- en diersoorten is er een quickscan flora en fauna uitgevoerd. De belangrijkste conclusies en aanbevelingen zijn als volgt: 1. De aanwezigheid van vleermuizen kan niet worden uitgesloten binnen het projectgebied. Om de aanwezigheid van deze soortgroep aan te tonen of uit te sluiten is aanvullend onderzoek geadviseerd. 2. Het projectgebied is (onderdeel van) een leefgebied voor diverse zangvogels. Het is aannemelijk dat zangvogels de bosschages in het projectgebied als broedlocatie gebruiken. Een nader onderzoek is niet noodzakelijk, onder voorwaarde dat er buiten het broedseizoen om wordt gewerkt. Of onder voorwaarde dat eventuele nesten in de bosschages tijdens het broedseizoen niet worden verstoord. Het broedseizoen loopt globaal van 15 maart tot 15 juli, afhankelijk van de weersomstandigheden. Eerdere en latere broedgevallen zijn ook beschermd conform de Wet natuurbescherming.
Mocht er binnen het broedseizoen werkzaamheden gepland staan dan moet het gebied maximaal drie dagen vóór aanvang van de werkzaamheden door een ecoloog worden vrijgegeven middels een broedvogelinspectie. Tijdens de werkzaamheden wordt aangeraden mitigerende maatregelen te treffen om het gebied broedvrij te houden. 3. De aannemer behoudt te allen tijde zijn of haar zorgplicht: “De zorgplicht houdt in dat eenieder voldoende zorg in acht moet nemen voor de in het wild levende planten en dieren, alsmede voor hun directe leefomgeving. In praktijk betekent dit het a) voorkomen, b) beperken en c) ongedaan maken van schadelijke handelingen voor de natuur.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 5 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
1 Inleiding Een quickscan flora en fauna is uitgevoerd voor het zorgcomplex de Voogd aan de Veldbloemenlaan 25 in Elburg. De initiatiefnemer is voornemens om een groot deel van het complex te slopen en te renoveren. Zorgverlening Het Baken wil de capaciteit op locatie De Voord behouden. Beoogd wordt de bestaande bebouwing uit 1996 te slopen en vervangende nieuwbouw te realiseren welke aansluit op de huidige wensen en behoeften van de doelgroep. Het aan de westzijde van het plangebied gelegen gebouw uit 2007 blijft behouden. De werkzaamheden vinden gefaseerd plaats. De geplande werkzaamheden hebben mogelijk invloed op (beschermde) flora en fauna. Tijdens een verkennend onderzoek, de quickscan, wordt de invloed van het project op (beschermde) flora en fauna beoordeeld. Tijdens deze quickscan is de huidige en potentiële aanwezigheid van beschermde plant- en diersoorten in en in de directe omgeving van het projectgebied inzichtelijk gemaakt. Daarnaast is de ligging van het projectgebied ten opzichte van beschermde natuurgebieden onderzocht. Op basis van deze soorten- en gebiedsinformatie zijn uitspraken gedaan over mogelijke effecten van het voorgenomen project. Deze vindt u terug in de voorliggende rapportage. De quickscan is met een enkel locatiebezoek, een momentopname van de aanwezige flora en fauna.
Zodoende kan er slechts in beperkte mate uitsluitsel gegeven worden over de aanwezige flora en fauna. Wanneer GRAS Advies redelijkerwijs verwacht dat het uitvoeren van het project een negatief effect heeft op beschermde gebieden, houtopstanden en/of beschermde flora en/of fauna, kan aanvullend onderzoek gewenst zijn.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 6 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
2 Wet natuurbescherming De oude natuurwetgeving, bestaande uit de ‘Natuurbeschermingswet 1998’, de ‘Boswet’ en de ‘Flora- en Faunawet’, is per 1 januari 2017 vervangen door de ‘Wet natuurbescherming’. Het bevoegd gezag ligt bij de provincies. Dit hoofdstuk licht de inhoud van de Wet natuurbescherming toe. De Wet natuurbescherming is gericht op het beschermen van: • beschermde gebieden; • beschermde soorten; • Houtopstanden.
2.1
Beschermde gebieden
2.1.1
Natura 2000
De bescherming van de ruim 160 Natura 2000-gebieden in Nederland wordt gewaarborgd in de Wet natuurbescherming. In Natura 2000-gebieden zijn de Europese richtlijnen van kracht. De Europese Unie (EU) heeft een zeer gevarieerde en rijke natuur die van grote waarde is. Om deze natuur te behouden, heeft de Europese Unie het initiatief genomen voor Natura 2000. Natura 2000 is de overkoepelende naam voor gebieden die worden beschermd vanuit de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn. Nederland telt ruim 160 Natura 2000-gebieden, welke onderdeel uitmaken van een samenhangend netwerk van natuurgebieden in de Europese Unie. Er wordt bij ieder project (activiteit of handeling), zowel binnen als buiten Natura-2000 gebieden, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen. De volgende verboden gelden namens artikel 2.7, 2e lid: • De kwaliteit van de natuurlijke habitats of de habitats van soorten in dat gebied kan verslechteren; of • Een significant verstorend effect kan hebben op de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen. Wanneer een project één of beide verboden dreigt te overtreden kan het bevoegd gezag een vergunning verlenen. Hiervoor dient een groter maatschappelijk belang aanwezig te zijn en een vergunningsprocedure te worden doorlopen.
Hierbij geldt de volgende regel: ‘activiteiten mogen in principe alleen worden uitgevoerd wanneer er geen significante schade aan beschermde natuurwaarde ontstaat’.
2.1.2
Natuurnetwerk Nederland
Aanvullend op de natuurwetgeving is er natuurbeleid. De provincies zijn sinds 2014 verantwoordelijk voor de begrenzing en de ontwikkeling hiervan. Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden (voorheen Ecologische Hoofdstructuur, ofwel EHS). Het netwerk moet natuurgebieden beter met elkaar én met het omringende agrarisch gebied verbinden. Natuurbeleid is een zachter kader dan de natuurwetgeving, maar is ook van belang voor ruimtelijke plannen. Projecten worden getoetst aan de hand van de ‘Spelregels EHS’ (uitwerking van gemeenschappelijk opgesteld beleidskader). Deze spelregels zijn verweven in het provinciaal beleid. Het compensatiebeginsel voor de EHS is het sluitstuk van het ‘nee, tenzij’ beschermingsregime. Volgens dat regime zijn nieuwe projecten, plannen en handelingen in het NNN die afwijken van het bestemmingsplan en met een significant negatief effect op de wezenlijke kenmerken en waarden niet toegestaan. Tenzij er sprake is van een groot openbaar belang én het ontbreken van reële alternatieven. Het Besluit Algemene Regels Ruimtelijke ordening (Barro, 2.10) voorziet juridische borging van het nationaal ruimtelijk beleid.
In Natuurnetwerk Nederland liggen de volgende natuurgebieden: • bestaande natuurgebieden (waaronder de 20 Nationale Parken); • gebieden waar nieuwe natuur wordt aangelegd; • landbouwgebieden, beheerd volgens agrarisch natuurbeheer; • ca. 6 miljoen hectare grote wateren: meren, rivieren, Nederlandse deel Noordzee en Waddenzee; • alle Natura 2000-gebieden. Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 7 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
2.2
Beschermde soorten
De Wet natuurbescherming heeft als doelstelling het beschermen en in stand houden van de Nederlandse natuurgebieden en bescherming van de Nederlandse Flora & Fauna (Bijlage 1). De Wet natuurbescherming deelt soorten in drie beschermingsregimes in: • soorten van de Vogelrichtlijn (alle van nature in Nederland in het wild voorkomende soorten); • soorten van de Habitatrichtlijn; • andere soorten. Daarnaast zijn er: • vrijgestelde soorten (bepaald per provincie en landelijk); • jaarrond beschermde vogelnesten. En bestaat er: • de zorgplicht.
2.3
Houtopstanden
De Wet natuurbescherming spreekt over een houtopstand indien sprake is van een zelfstandige eenheid van bomen, boomvormers, struiken, hakhout of griend, die: • een grond oppervlakte beslaat van tien are of meer of; • bestaat uit een rijbeplanting die meer dan twintig bomen omvat, gerekend over het totaal aantal rijen. De Wet natuurbescherming heeft geen betrekking op (artikel 4.1): • houtopstanden binnen het besluit van de gemeenteraad vastgestelde grenzen van de bebouwde kom; • houtopstanden op erven of in tuinen; • fruitbomen en windschermen om boomgaarden; • naaldbomen, kennelijk bedoeld om te dienen als kerstbomen, indien niet ouder dan twintig jaar; • kweekgoed: o uit populieren of wilgen bestaande wegbeplantingen; o beplantingen langs waterwegen, en o eenrijige beplantingen langs landbouwgronden; • het dunnen van een houtopstand; • uit populieren, wilgen, essen of elzen bestaande beplantingen die kennelijk zijn bedoeld voor de productie van houtige biomassa, indien zij: o tenminste eens per tien jaar worden geoogst; o bestaan uit minstens tienduizend stoven per hectare per beplantingseenheid; o bestaan uit een aaneengesloten beplanting die niet wordt doorsneden door onbeplante stroken breder dan twee meter; o zijn aangelegd na 1 januari 2013.
2.4
Ontheffing of vrijstelling Wet natuurbescherming
Het uitgangspunt van de wet is dat geen schade mag worden toegebracht aan beschermde dieren of planten, tenzij dit uitdrukkelijk is toegestaan door een ontheffing of vrijstelling. Om te bepalen of een ontheffing nodig is of dat er gebruik kan worden gemaakt van een vrijstelling, is er een stappenplan opgesteld door het Ministerie van Economische Zaken (Bijlage 4). De bevoegdheid voor het verlenen van ontheffingen en vrijstellingen ligt bij de provincies. Enkel bij ruimtelijke ingrepen waarmee grote nationale belangen zijn gemoeid, blijft het Rijk het bevoegd gezag. Om af te mogen wijken van de verbodsbepalingen via een ontheffing of vrijstelling moet aan de volgende criteria worden voldaan: • Er bestaat geen andere bevredigende oplossing (Wet natuurbescherming artikel 3.8, lid 5a). • In het belang van de volksgezondheid, de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard en met inbegrip van voor het milieu wezenlijke gunstige effecten (Wet natuurbescherming artikel 3.8, lid 5b3). Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 8 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
• Er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan (Wet natuurbescherming artikel 3.8, lid 5c).
2.4.1
Gedragscodes
In de Wet natuurbescherming is de mogelijkheid opgenomen om een vrijstelling te verkrijgen indien wordt gewerkt volgens een goedgekeurde gedragscode (art 3.31). In de mogelijkheid die de wet biedt wordt ook aangegeven dat er met betrekking tot de Europees beschermde soorten een gedragscode kan worden goedgekeurd voor ruimtelijke ontwikkelingen. Dit naast beheer en onderhoud, waarvoor in de Flora- en Faunawet reeds een vrijstelling gold als werd gewerkt conform een goedgekeurde gedragscode. Hoewel de mogelijkheid wel wordt geboden, zijn er bij het opstellen van het stappenplan nog géén gedragscodes goedgekeurd voor de nieuwe beschermde soorten of voor de Europees beschermde soorten voor ruimtelijke ontwikkelingen. Hier dient rekening mee gehouden te worden bij de bepaling of een gedragscode van toepassing is voor de type ingreep en de voorkomende beschermde soorten.
2.5
Invasieve soorten
Per 3 augustus 2016 is het verboden (EU-exotenverordening 1143/2014) om schadelijke exotische planten en dieren te: • bezitten; • verhandelen; • kweken; • gebruiken; • transporteren; • vrijlaten. Verder geldt de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen en te verwijderen. Als dat niet lukt, moeten er maatregelen worden getroffen om de populatie zodanig te beheren dat verspreiding zoveel mogelijk wordt voorkomen. In Nederland zijn de provincies verantwoordelijk voor de aanpak van invasieve exoten die in 2016 en 2017 op de lijst zijn geplaatst. Uitgezonderd de wolhandkrab en de Amerikaanse rivierkreeft waar het Rijk voor verantwoordelijk is en de beverrat die onder de verantwoordelijkheid van de waterschappen valt. Op de website van de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) is de (dynamische) lijst te vinden van soorten die op de Unielijst staan (NVWA 2022). Deze invasieve soorten brengen schade toe aan de biodiversiteit en/of ecosysteemdiensten, of zullen dat in de toekomst waarschijnlijk gaan doen. Daarnaast kunnen ze nadelige gevolgen hebben voor de menselijke gezondheid, veiligheid of de economie.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 9 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
3 Projectgebied Tijdens een quickscan wordt onderscheid gemaakt tussen het projectgebied, daar waar de werkzaamheden plaatsvinden, en het onderzoeksgebied ofwel de directe omgeving van het projectgebied. Het onderzoeksgebied wordt bepaald aan de hand van de afstand waarbinnen beschermde diersoorten verstoring kunnen ondervinden van de voorgenomen/verwachte werkzaamheden.
3.1
Gebiedsbeschrijving
Het projectgebied betreft locatie De Voord van Zorgverlening Het Baken aan de Veldbloemenlaan 25 in Elburg en heeft een oppervlakte van ca. 2,5 ha (Afbeelding 3.1). Op het perceel bevindt zich een zorginstelling gericht op doelgroepen met een complexe zorgvraag en kortdurend verblijf en eerstelijnsbehandelingszorg gericht op herstel, crisis en/of behandeling (revalidatie). De zorginstelling is grotendeels in 1996 gebouwd. Het westelijk gelegen losstaande gebouw is jaren later in 2007 gerealiseerd. Het projectgebied is gelegen aan de westzijde van Elburg en is omgeven door bebouwing, wegen en een watergang. Ten noorden van het project gebied ligt een park met meerdere velden en bomen. Het oostelijk en zuidelijk deel grenzen aan de veldbloemenlaan en bebouwing. Ten westen wordt het projectgebied begrenst door een watergang en bebouwing (Afbeelding 3.2). Binnen het projectgebied zijn naast bebouwing, ook parkeerplaatsen, een moestuin, enkele bomen en struiken aanwezig. Een impressie van het projectgebied is te vinden in Bijlage 2.
Afbeelding 3.1. Ligging van het projectgebied (rood kader).
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 10 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Afbeelding 3.2. Luchtfoto van het projectgebied (rood kader).
3.2
Beoogd projectresultaat
Zorgverlening Het Baken wil de capaciteit op locatie De Voord behouden. Beoogd wordt de bestaande bebouwing uit 1996 te slopen en vervangende nieuwbouw te realiseren welke aansluit op de huidige wensen en behoeften van de doelgroep. Het aan de westzijde van het plangebied gelegen gebouw uit 2007 blijft behouden (Afbeelding 3.3.) Het beoogde programma bestaat uit ca. 130 zorgstudio’s en ca. 20 appartementen voor reguliere bewoning, in totaal ca. 150 eenheden. Gedurende de uitvoering wil Zorgverlening Het Baken tijdelijke huisvesting voor bewoners op andere locaties zoveel mogelijk voorkomen. Daarnaast is het streven om bewoners maar één keer te laten verhuizen. Hierdoor is gekozen om de ontwikkeling gefaseerd te realiseren waarbij eerst een gedeelte van de nieuwbouw wordt gerealiseerd, bewoners worden verhuisd en vervolgens het leegstaande gedeelte wordt gesloopt.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 11 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Afbeelding 3.3. Schets van de toekomstige situatie.
4 Onderzoeksopzet Bij de uitvoering van deze quickscan is onderzocht of het voorgenomen project mogelijk effect heeft op beschermde gebieden, plant- en diersoorten en houtopstanden. Hiervoor is zowel een voor- als een locatieonderzoek uitgevoerd, gevolgd door een effectenbeoordeling. Tijdens het vooronderzoek is informatie verzameld over: • Het projectgebied en de positie van het projectgebied t.o.v. beschermde gebieden in de omgeving; • Waarnemingen van plant- en diersoorten in het projectgebied en in de omgeving van het projectgebied. Hierbij zijn de Nederlandse Database Flora en Fauna (NDFF) en de verspreidingsatlas geraadpleegd. Tijdens het locatieonderzoek is gekeken naar: • aanwezigheid van beschermde plantensoorten; • aanwezigheid van (sporen van) beschermde diersoorten; • aanwezigheid van leefgebieden en soort-specifieke functies voor beschermde soorten zoals oppervlaktewater, schuilgelegenheden, specifieke plantensoorten en lijnvormige elementen. Het onderzoeksgebied is ter plaatse bepaald door een deskundig ecoloog a.d.h.v. de verwachtte invloed van het project op beschermde flora en fauna. Het bezoek is uitgevoerd tijdens droge weersomstandigheden met een maximale windkracht van 3 Bft. De ecologen van GRAS Advies spannen zich maximaal in om het onderzoek zo zorgvuldig mogelijk uit te voeren.
Desondanks zal nooit een volledig beeld van de aanwezige flora en fauna gegeven kunnen worden. GRAS Advies kan daarom geen aansprakelijkheid aanvaarden voor kosten en vertraging die optreden als gevolg van het voorkomen van beschermde flora en fauna. Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 12 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Bij de effectenbeoordeling zijn de resultaten van het vooronderzoek, het locatiebezoek en het voorgenomen project in overweging genomen. Daarmee kan GRAS Advies een goede inschatting maken van de invloed van het voorgenomen project op beschermde natuurgebieden, (potentieel) aanwezige beschermde soorten en al dan niet aanwezige houtopstanden. Vleermuizen Een vleermuisonderzoek valt buiten het kader van een quickscan. Wel is gelet op de mogelijke aanwezigheid van vleermuizen binnen en rondom het projectgebied. Dit wordt gedaan a.d.h.v. sporen, algemene geschiktheidsbepalingen voor verblijfplaatsen en geluiden (wanneer het locatiebezoek in de avonduren plaatsvindt). Verblijfplaatsen van vleermuizen bevinden zich in holten en kieren van bomen en besloten of donkere ruimten van gebouwen. Er is onderzocht welke soorten redelijkerwijs of mogelijk te verwachten zijn aan de hand van het landschap, de omgeving en gekend verspreidingsbeeld. Daarnaast is onderzocht welke functies voor vleermuizen mogelijk voorkomen. Als richtlijn is hiervoor de checklist van het huidig geldende Vleermuisprotocol (2021) aangehouden. Hierbij gaat het om objecten die voor de vleermuis van belang zijn en die door de beoogde activiteit of het plan, in relevante mate worden aangetast. Foerageergebied en vliegroutes zijn alleen beschermd als ze essentieel zijn voor het goede voortbestaan van de soort ter plaatse.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 13 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
5 Resultaten 5.1
Beschermde gebieden
5.1.1
Natura 2000
Het projectgebied maakt geen onderdeel uit van een Natura 2000-gebied (Afbeelding 5.1). Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied is Veluwerandmeren op ca. 2 km afstand van het projectgebied. Het wordt hiervan gescheiden door bebouwde kom, agrarisch gebied en wegen. Omdat het projectgebied zich ruim buiten de begrenzing van het Natura 2000-gebied bevindt, kan verstoring van Natura 2000-gebieden op voorhand worden uitgesloten. Eventuele effecten van de stikstofemissie op Natura 2000-gebieden als gevolg van de werkzaamheden en het toekomstig gebruik vallen buiten het kader van dit onderzoek.
Afbeelding 5.1. Ligging van het projectgebied (rood kader) t.o.v. Natura 2000-gebied de (groen vlak).
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 14 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
5.1.2
Natuurnetwerk Nederland
Het projectgebied maakt geen onderdeel uit van het Natuurnetwerk Nederland, ofwel NNN (Afbeelding 5.2). Het dichtstbijzijnde gebied behorende tot het NNN ligt op ca. 850 m afstand. Het projectgebied wordt van dit NNN-gebied gescheiden door de bebouwde kom, agrarisch gebied en wegen. Omdat het projectgebied zich buiten de begrenzing van het NNN-gebied bevindt, kan verstoring van NNNgebieden op voorhand worden uitgesloten.
Afbeelding 5.2. Ligging van het projectgebied (rood kader) t.o.v. Natuurnetwerk Nederland gebieden (donker groen) en gebieden bestemd als groene ontwikkelingszones van het Gelders natuurnetwerk (licht groen).
5.2
Beschermde soorten
5.2.1
Bekende waarnemingen
GRAS Advies heeft vooronderzoek verricht alvorens het projectgebied te hebben bezocht. Hiervoor is voornamelijk de NDFF geraadpleegd. Dit resulteert in een overzicht van mogelijk aanwezige en te verwachten beschermde soorten binnen en rondom het projectgebied. Deze database bevat alleen gevalideerde waarnemingen. NDFF is echter een hulpmiddel. Wanneer een soort niet geregistreerd staat in de NDFF omgeving, houdt dit niet in dat deze daar ook daadwerkelijk afwezig is. Met behulp van NDFF zijn in het projectgebied en de directe omgeving ervan de waarnemingen van beschermde soorten in de afgelopen vijf jaar verzameld. Flora: Er zijn geen waarnemingen bekend van beschermde flora binnen het projectgebied en de directe omgeving. Vleermuizen: In het projectgebied en de directe omgeving ervan zijn waarnemingen bekend van gewone dwergvleermuis, meervleermuis (uitvliegend, buiten projectgebied) en rosse vleermuis. Overige zoogdieren: Er zijn geen waarnemingen bekend van beschermde overige zoogdieren binnen het projectgebied en de directe omgeving. Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 15 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Vogels: In tabel 5.1 staan de vogelsoorten die zijn waargenomen in of in de directe omgeving van het projectgebied. Tabel 5.1. Bekende NDFF waarnemingen van beschermde vogels in en rondom het projectgebied.
Vogels jaarrond beschermde nesten categorie 1 t/m 4 Boomvalk Buizerd Gierzwaluw Huismus Ooievaar Ransuil Slechtvalk Sperwer Steenuil
Vogels jaarrond beschermde nesten categorie 5 Boerenzwaluw Ekster Groene specht IJsvogel Huiszwaluw Koolmees Pimpelmees Spreeuw Zwarte mees Zwarte roodstaart
Reptielen: Er zijn geen waarnemingen bekend van beschermde reptielen binnen het projectgebied en de directe omgeving. Amfibieën: Er zijn geen waarnemingen bekend van beschermde amfibieën binnen het projectgebied en de directe omgeving. Vissen: Er zijn geen waarnemingen bekend van beschermde vissen binnen het projectgebied en de directe omgeving. Ongewervelden: Er zijn geen waarnemingen bekend van beschermde ongewervelden binnen het projectgebied en de directe omgeving.
5.2.2
Resultaten veldbezoek
Tabel 5.2. Gegevens locatiebezoek. Datum Weer
11-01-2023, ochtend Droog, zonnig, 9 ˚C, wind WZW, 3 Bft
Tijdens het veldbezoek is gekeken naar de aanwezige plant- en diersoorten in en rondom het projectgebied. Naast de aanwezige soorten is er ook gezocht naar sporen zoals nesten, poot afdrukken, wildwissels en uitwerpselen. Flora Tijdens het veldbezoek zijn geen bijzondere of beschermde plantensoorten aangetroffen. Ook zijn er geen exoten vallend onder de Unielijst exoten waargenomen. Gezien de huidige inrichting van het projectgebied kan er redelijkerwijs geconcludeerd worden dat er geen beschermde plantensoorten in het projectgebied voorkomen.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 16 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Zoogdieren De aanwezige vegetatie zal niet of nauwelijks worden aangetast. De beoogde ontwikkeling heeft daarmee geen negatief effect op soorten als egel, haas of kleine marterachtigen. Daarnaast heeft de nieuwe situatie tot gevolg dat er meer groen in het projectgebied aanwezig is welke ook beter aansluit op de omgeving. Hiermee worden eventuele migratieroutes gecreëerd en/of versterkt en komt er meer foerageerhabitat vrij. Steenmarter Het is mogelijk dat steenmarters voorkomen in de directe omgeving van het projectgebied. Voor deze soort geldt dat er binnen het projectgebied geen geschikte verblijfplaats mogelijkheden zijn. Daarnaast is het project gebied matig geschikt als foerageergebied. Steenmarters hebben voornamelijk nesten in oude schuren of oude steenhopen. Steenmarters foerageren voornamelijk in gebieden met kleinschalige landbouw, heggen en geriefbosjes. Dit is in het projectgebied niet aanwezig, maar wel daarbuiten. De aanwezigheid van steenmarters binnen het projectgebied zal beperkt zijn tot passerende exemplaren. Van negatieve effecten op steenmarters als gevolg van de werkzaamheden is geen sprake. Zoogdieren: vleermuizen Er zijn geen sporen van vleermuizen aangetroffen die op een verblijfplaats duiden. Het gehele te slopen complex beschikt echter wel over open stootvoegen en ruimtes aan de bovenzijde van de gevels.
Deze openingen zijn groot genoeg voor vleermuizen om in te kruipen. Via deze openingen kunnen vleermuizen ruimtes bereiken die gebruikt kunnen worden als verblijfplaats. De aanwezigheid van verblijfplaatsen binnen het projectgebied kan daarom niet op voorhand worden uitgesloten. De verwachte soorten die verblijfplaatsen kunnen hebben binnen het projectgebied zijn: gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis, laatvlieger en meervleermuis. Binnen het projectgebied zijn de volgende verblijfplaatsen mogelijk: zomerverblijfplaats, kraamverblijfplaats en paarverblijfplaats. Daarnaast is de aanwezigheid van een massawinterverblijf voor gewone dwergvleermuizen niet op voorhand uit te sluiten, vanwege de aanwezigheid van liftschachten en trappenhuizen in het te slopen pand. Het gehele projectgebied kan geschikt zijn als foerageerlocatie voor vleermuizen. Voornamelijk aan de randen rondom de watergang is het als zodanig geschikt. Het is echter niet aannemelijk dat binnen het projectgebied een essentieel foerageergebied voor vleermuizen aanwezig is. Er is sprake van lijnvormige structuren binnen het projectgebied. Deze structuren zijn binnen het projectgebied aanwezig in de vorm van het te slopen en te behouden gebouw. Een functie als vliegroute voor vleermuizen is daarom mogelijk binnen het projectgebied aanwezig.
Gezien de geschiktheid van het gebouw als verblijfplaats voor vleermuizen, is de aanwezigheid van een essentiële vliegroute niet op voorhand uit te sluiten. Vogels Tijdens het veldbezoek zijn de bomen en bosschages gecontroleerd op jaarrond beschermde nesten. Er zijn in de bomen geen nesten van jaarrond beschermde soorten aangetroffen. Ook voor gebouw bewonende broedvogels waarvan de nesten jaarrond beschermd zijn, zoals de huismus en gierzwaluw, geldt dat het gebouw niet geschikt is als potentiële nestlocatie. Steenuil Er zijn waarnemingen bekend van de steenuil in de omgeving van het projectgebied. Voor deze soort geldt dat er binnen het project gebied geen geschikte nest mogelijkheden zijn. Daarnaast is het project gebied matig geschikt als foerageergebied. De steenuil is een soort die voorkomt in het kleinschalig agrarisch natuurlandschap. Dit is binnen het projectgebied niet aanwezig, maar wel daarbuiten. De aanwezigheid van steenuilen binnen het projectgebied zal beperkt zijn tot passerende exemplaren. Van negatieve effecten op steenuilen als gevolg van de werkzaamheden is geen sprake. Het projectgebied is (onderdeel van) het leefgebied voor o.a. zangvogels. Het is aannemelijk dat zangvogels de bomen en bosschages in het projectgebied als broedlocatie gaan gebruiken.
Verstoring van broedvogels kan voorkomen worden door de voorgenomen werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren. Het broedseizoen is globaal aan te geven tussen 15 maart en 15 juli, afhankelijk van de weersomstandigheden. Eerdere en latere broedgevallen zijn ook beschermd conform de Wet natuurbescherming. Als toch gewerkt wordt tijdens het broedseizoen, dienen de aanwezige bosschages niet te worden verstoort. Ook is het mogelijk Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 17 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
vlak voor de werkzaamheden het onderzoeksgebied te laten controleren op de aanwezigheid van broedende vogels door een deskundig ecoloog. Reptielen Tijdens het veldbezoek zijn er geen (sporen van) beschermde reptielen waargenomen. Aangezien er binnen het projectgebied geen geschikte voortplantingsbiotopen voor beschermde soorten uit deze soortgroep voorkomen, kan de aanwezigheid van beschermde reptielen redelijkerwijs worden uitgesloten. Amfibieën Tijdens het veldbezoek zijn er geen (sporen van) beschermde amfibieën waargenomen. Aangezien er binnen het projectgebied geen geschikte voortplantingsbiotopen voor beschermde soorten uit deze soortgroep voorkomen, kan de aanwezigheid van beschermde amfibieën redelijkerwijs worden uitgesloten. Vissen Aan de rand van het projectgebied is een watergang aanwezig. Deze zal behouden blijven. Negatieve effecten op beschermde vissen als gevolg van de werkzaamheden kan op voorhand worden uitgesloten. Ongewervelden Tijdens het veldbezoek zijn er geen beschermde ongewervelden waargenomen. Vanwege het ontbreken van de voor beschermde ongewervelden benodigde specifieke habitats, is het niet aannemelijk dat beschermde soorten ongewervelden in het projectgebied aanwezig zijn.
5.3
Houtopstanden
Omdat het projectgebied zich binnen de bebouwde kom bevindt is het onderdeel ‘Houtopstanden’ van de Wet natuurbescherming niet van toepassing op het projectgebied.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 18 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
6 Conclusie en aanbevelingen 6.1
Beschermde gebieden
Het project gebied ligt buiten zowel Natura 2000-gebieden als Natuurnetwerk Nederland gebieden. Gezien de beperkte impact van de ontwikkeling en de afstanden tussen het projectgebied en deze gebieden, wordt verstoring hiervan uitgesloten.
6.2
Beschermde soorten
6.2.1
Flora
Er kan redelijkerwijs geconcludeerd worden dat er geen beschermde plantensoorten in het projectgebied voorkomen. Een nader onderzoek naar beschermde vegetatie en/of een ontheffingsaanvraag is niet nodig.
6.2.2
Zoogdieren
Er worden enkel sporadisch bezoekende zoogdieren verwacht binnen het projectgebied. Een nader onderzoek naar beschermde zoogdieren en/of een ontheffingsaanvraag is niet nodig.
6.2.3
Zoogdieren: vleermuizen
De aanwezigheid van verblijfplaatsen, foerageergebied en vliegroutes kan niet op voorhand worden uitgesloten. Een nader onderzoek naar beschermde vleermuizen en/of een ontheffingsaanvraag is benodigd.
6.2.4
Vogels
Er zijn geen beschermde vogelsoorten, jaarrond beschermde nesten of geschikte broedlocaties voor vogels waargenomen binnen het projectgebied. Het projectgebied is (onderdeel van) het leefgebied voor o.a. zangvogels. Het is aannemelijk dat zangvogels de bomen en bosschages in het projectgebied als broedlocatie gaan gebruiken. Verstoring van broedvogels kan voorkomen worden door de voorgenomen werkzaamheden buiten het broedseizoen, globaal tussen 15 maart en 15 juli, uit te voeren. Een nader onderzoek naar vogels en/of een ontheffingsaanvraag is niet nodig, mits werkzaamheden buiten het broedseizoen plaatsvinden. Wanneer werkzaamheden toch binnen het broedseizoen vallen dienen de aanwezige bosschages niet verstoort te worden. Ook is het mogelijk vlak voor de werkzaamheden het onderzoeksgebied door een deskundig ecoloog te laten controleren op de aanwezigheid van broedende vogels.
6.2.5
Reptielen
Er zijn geen beschermde reptielen, of daarvoor geschikte habitats, waargenomen binnen het projectgebied. Er kan redelijkerwijs geconcludeerd worden dat er geen beschermde reptielen binnen het projectgebied voorkomen. Een nader onderzoek naar beschermde reptielen en/of een ontheffingsaanvraag is niet nodig.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 19 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
6.2.6
Amfibieën
Tijdens het veldbezoek zijn er geen (sporen van) beschermde amfibieën waargenomen. Aangezien er binnen het projectgebied geen geschikte voortplantingsbiotopen voor beschermde soorten uit deze soortgroep voorkomen, kan de aanwezigheid van beschermde amfibieën redelijkerwijs worden uitgesloten. Een nader onderzoek/ontheffingsaanvraag voor beschermde amfibieën is niet nodig.
6.2.7
Vissen
Aan de rand van het projectgebied is een watergang aanwezig. Deze zal behouden blijven. Negatieve effecten op beschermde vissen als gevolg van de werkzaamheden kan op voorhand worden uitgesloten. Een nader onderzoek/ontheffingsaanvraag voor beschermde vissen is niet nodig.
6.2.8
Ongewervelden
Er zijn geen beschermde ongewervelden, of daarvoor geschikte habitats, waargenomen binnen het projectgebied. Er kan redelijkerwijs geconcludeerd worden dat er geen beschermde insecten in het projectgebied voorkomen. Een nader onderzoek naar beschermde ongewervelden en/of een ontheffingsaanvraag is niet nodig.
6.3
Houtopstanden
Omdat het projectgebied zich binnen de bebouwde kom bevindt is het onderdeel ‘Houtopstanden’ van de Wet natuurbescherming niet van toepassing op het projectgebied.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 20 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Bronnen ArcGIS (2022). Geografisch informatiesysteem met kaarten van Esri, Natura2000 en NNN. Datum geraadpleegd: 18-01-2023. Hunink, S. (2022). Lijst beschermde soorten Wet natuurbescherming. Natuurinclusief, Borculo. 13 p. Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF). https://ndff-ecogrid.nl/. Datum geraadpleegd: 18-01-2023. Overheid.nl. Officiële bekendmakingen. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/uitgebreidzoeken. Datum geraadpleegd: 18-01-2023. Patronale Dienst voor Organisatie en Kontrole van de Bestaanszekerheidstelsels (PDOK). https://app.pdok.nl/viewer/?origin=pdoknl. Datum geraadpleegd: 18-01-2023. Provincie Gelderland. Kaart NNN gebieden. https://gelderland.maps.arcgis.com/ Datum geraadpleegd; 1801-2023 Wet natuurbescherming (2015). https://wetten.overheid.nl/BWBR0037552/2021-07-01. Datum geraadpleegd: 18-01-2023.
Projectcode: P03856 Versie: 2
Pagina 21 van 21
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Bijlage 1: Wet natuurbescherming Soorten van de Vogelrichtlijn De verbodsbepalingen betreffende beschermde soorten Vogelrichtlijn, artikel 3.1: lid 1 Het is verboden opzettelijk van nature in Nederland in het wild levende vogels van soorten als bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn te doden of te vangen. lid 2 Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. lid 3 Het is verboden eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te rapen en deze onder zich te hebben. lid 4 Het is verboden vogels als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te storen. lid 5 Het verbod, bedoeld in het vierde lid, is niet van toepassing indien de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. Soorten van de Habitatrichtlijn Dit zijn soorten genoemd in de Habitatrichtlijn in bijlage IV, het verdrag van Bern in bijlage I en II en het verdrag van Bonn, bijlage II. lid 1 Het is verboden in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel a, bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, in hun natuurlijk verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen. lid 2 Het is verboden dieren als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te verstoren.
lid 3 Het is verboden eieren van dieren als bedoeld in het eerste lid in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen. lid 4 Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in het eerste lid te beschadigen of te vernielen. lid 5 Het is verboden planten van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel b, bij de Habitatrichtlijn of bijlage I bij het Verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. Andere soorten Dit zijn soorten die genoemd zijn in bijlage A van de Wet natuurbescherming. Het gaat hier om de bescherming van zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen, kevers en vaatplanten in Nederland.
lid 1 Onverminderd artikel 3.5, eerste, vierde en vijfde lid, is het verboden: onderdeel a In het wild levende zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en kevers van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel A, bij deze wet, opzettelijk te doden of te vangen; onderdeel b de vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in onderdeel a opzettelijk te beschadigen of te vernielen, of onderdeel c vaatplanten van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel B, bij deze wet, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. Vrijgestelde soorten Er zijn een aantal soorten landelijk vrijgesteld bij specifieke activiteiten wanneer de Minister van Economische Zaken bevoegd gezag is. De lijst met deze soorten is te vinden via beschermdesoorten.nl onder provinciale vrijstellingen.
Projectcode: P03856 Versie: 1
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Jaarrond beschermde vogelnesten De lijst met jaarrond beschermde nesten van vogels is een beleidsdocument dat is voortgevloeid uit de voormalige Flora- en faunawet en meegenomen is onder de Wet natuurbescherming. Wanneer er een activiteit plaatsvindt die de nestlocatie kan beschadigen en/ of de gunstige staat van instandhouding van de soort lokaal in gevaar kan brengen, moeten er voor deze nesten mitigerende maatregelen worden getroffen. Een recente lijst met jaarrond beschermde nesten is te vinden via rvo.nl. Zorgplicht Iedereen dient voldoende rekening te houden met in het wild levende dieren en planten en de directe leefomgeving. ‘De zorgplicht houdt in dat een ieder voldoende zorg in acht moet nemen voor de in het wild levende planten en dieren, alsmede voor hun directe leefomgeving. Overtreding van de zorgplicht is niet strafbaar gesteld; de zorgplicht kan wel door toepassing van bestuursdwang worden gehandhaafd.
Projectcode: P03856 Versie: 1
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Bijlage 2: Impressie projectgebied
Projectcode: P03856 Versie: 1
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Projectcode: P03856 Versie: 1
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Projectcode: P03856 Versie: 1
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Bijlage 3: Toelichting verkennend onderzoek (quickscan) flora en fauna In het verkennend onderzoek (quickscan) flora en fauna in het kader van de Wet natuurbescherming wordt onderzoek gedaan naar het mogelijk voorkomen van beschermde plant- en diersoorten in het projectgebied. Ook wordt de ligging van het projectgebied onderzocht t.o.v. beschermde gebieden behorende tot het Natura 2000 netwerk en Natuurnetwerk Nederland. De volgende werkzaamheden behoren tot het verkennend onderzoek. Voorbereidend onderzoek ● Verzamelen van gebiedsinformatie ● Verzamelen van soorteninformatie en verspreidingsgebied ● Informatie verzamelen over voorgenomen werkzaamheden in het projectgebied Verkennend veldonderzoek met inspectie van het terrein en/of gebouwen ● Tijdens het veldonderzoek wordt het projectgebied en de directe omgeving geïnventariseerd op de aanwezigheid van beschermde plant- en diersoorten. Ook wordt gekeken of het projectgebied geschikt is als habitat voor beschermde soorten. Het verkennend veldonderzoek geeft daarmee inzicht in de kans op aanwezigheid van beschermde soorten. Het is geen gedetailleerd en gespecialiseerd onderzoek. ● Het is mogelijk dat er objecten of plekken zijn die niet de inspecteren zijn door de controleur. Dit kan bijvoorbeeld een watergang (vissen en amfibieën) zijn of holtes, spouwen en kieren in bomen en gebouwen (vleermuizen).
Onderzoek van dergelijke objecten en plekken vereist in elk geval aanvullend onderzoek door een deskundige. ● Indien tijdens het verkennend veldonderzoek de aanwezigheid van beschermde soorten wordt vastgesteld, en/of plekken zijn aangetroffen die kunnen fungeren als habitat voor beschermde soorten, is aanvullend onderzoek noodzakelijk. Indien een watervoerende watergang / sloot wordt aangetroffen (in verbinding staand met andere watergangen), en de kans bestaat dat er beschermde soorten in voorkomen is altijd een nader onderzoek noodzakelijk. ● Aanvullend onderzoek wordt uitgevoerd door een deskundige op het gebied van de betreffende (mogelijk) aanwezige soort(en) en geeft uitsluitsel over welke beschermde soorten aanwezig zijn, in welke aantallen, op welke locaties en welke functie die locaties hebben. ● Aanvullend onderzoek maakt geen onderdeel uit van een verkennend onderzoek (quickscan). Aanvullend onderzoek kan als meerwerk verrekend worden bovenop het verkennend onderzoek. Advies en rapportage ● De resultaten van het verkennend onderzoek worden gepresenteerd in een rapportage. ● In de rapportage wordt aangegeven of aanvullend onderzoek noodzakelijk is en indien dit noodzakelijk is, voor welke soortgroep(en). ● In de rapportage wordt een advies gegeven met betrekking tot het vervolgtraject.
● In het geval aanvullend onderzoek noodzakelijk is, kan GRAS Advies u adviseren over de planning en doorlooptijd van deze onderzoeken.
Projectcode: P03856 Versie: 1
Rapportage Quickscan Wet natuurbescherming De Voord in Elburg
Bijlage 4: Stappenplan Ministerie van Economische Zaken
Projectcode: P03856 Versie: 1