raadsvoorstel september 2021.pdf

Raadsvoorstel

Onderwerp Datum Portefeuillehouder

Afwegingskader Energieopwekking 13 september 2021 A.J. Klein

Behandelaar:

H. Tychon

Emailadres: Zaaknummer: Bijlagen:

hettie.tychon@elburg.nl 84046 ja

Onderwerp Afwegingskader Energieopwekking Te nemen besluit: 1. Het Afwegingskader Energieopwekking vast te stellen Inleiding De gemeente Elburg wil (uiterlijk) in 2050 een energieneutrale gemeente zijn. Om dit doel te behalen is het nodig veel energie te besparen en de energie die we gebruiken duurzaam op te wekken. Het is belangrijk op zoveel mogelijk daken zonnepanelen te leggen. Maar daarmee halen we het doel niet. Een verkenning naar de mogelijkheden voor duurzame opwek in de gemeente Elburg bevestigt dit (“Verkenning grootschalige duurzame energieproductie”, Bureau Over Morgen). De verkenning heeft geleid tot inzicht in de ruimtelijke mogelijkheden voor duurzame opwek en tot een aantal criteria voor initiatieven voor duurzame opwek. Uw raad heeft op 13 mei 2019 ingestemd met deze uitgangspunten en gevraagd deze aan te vullen met een afwegingskader voor zonneparken (zie bijlage 2). Verder is in 2019 vanuit het Nationaal Klimaatakkoord aan iedere gemeente gevraagd om keuzes te maken over hernieuwbare energie in regionale energiestrategieën (RES) en vervolgens actief de realisatie van daaruit voortvloeiende initiatieven te organiseren. Uw raad heeft op 5 juli 2021 de RES 1.0 vastgesteld en daarmee de opgave voor grootschalige duurzame energie tot 2030. Het is nu aan de gemeenten en provincie om de plannen op te nemen in hun ruimtelijke beleid.

Met een afwegingskader houden we lokale regie op de uitvoering van de RES. Vorig jaar zijn we gestart met het opstellen van een afwegingskader. Op 8 juni 2020 is met leden van uw raad een eerste beeldbepalende discussie gevoerd over de uitgangspunten van het afwegingskader. In januari van dit jaar besloot uw raad het op dat moment voorliggende kader nog niet vast te stellen, maar te wachten totdat de RES 1.0 was vastgesteld. Veranderingen en aanpassingen ten opzichte van eerdere versie Het nu voorliggende kader is in de tussentijd op enkele punten aangepast en aangevuld. Er is een inhoudelijke koppeling met de RES 1.0 qua doelen, uitvoering en toetsing en er zijn mogelijkheden voor kleine windmolens opgenomen. Wat is gewijzigd: 1.

2.

Koppeling met de Regionale Energie Strategie. We hanteren dezelfde zonneladder: een voorkeursvolgorde voor zonprojecten. De RES ondersteunt de zogenaamde Gelderse Zonneladder, zoals opgesteld door Natuur en Milieu Gelderland. Deze ladder vindt u nu ook terug in dit afwegingskader*. De eerder opgenomen taakstelling is vervangen door een verwijzing naar het bod zoals opgeno men in de RES 1.0. Met het vaststellen van de RES door uw raad conformeren we ons aan het behalen van het bod in 2030. Het is nu aan de gemeenten en provincie om de plannen op te nemen in hun

2

3.

ruimtelijke beleid. Dit betekent dat bestemmingsplannen moeten worden aangepast zodat de RES uitgevoerd kan worden. Daardoor is het des te belangrijker geworden een afwegingskader te hebben dat aan initiatiefnemers duidelijk maakt waar ze rekening mee moeten houden als het gaat om zaken als een eerlijke verdeling van lusten en lasten, het betrekken van inwoners, bedrijven en belanghebbenden en de ruimtelijke/landschappelijke inpassing. Sterker nog, het vaststellen van de RES 1.0 betekent, dat in 2025 alle omgevingsvergunningen moeten zijn verleend voor de projecten die tezamen dit bod invullen. Door een helder kader te hanteren dat ook gekoppeld is aan de ruimtelijke procedures, kunnen vergunningstrajecten naar verwachting sneller doorlopen worden. Er zijn regels voor kleine windmolens opgenomen. Met name agrariërs hebben de wens een kleine windmolen (maximale tiphoogte 30 meter) te plaatsen om daarmee, veelal in combinatie met de zonnepanelen die ze al op hun dak hebben, een energieneutrale bedrijfsvoering te realiseren. Een kleine windmolen produceert namelijk gemiddeld 40.000 kWh en een gemiddelde melkveehouderij verbruikt ca. 50.000 tot 75.000 kWh. Waarbij wel opgemerkt dient te worden dat de opbrengst van een kleine molen niet in verhouding staat tot die van een grote molen.

*: Bij toepassing van de zonneladder zal gekeken worden naar de verschillende zonbouwstenen zoals opgenomen in de RES. In het bod van de RES 1.0 wordt namelijk nadrukkelijk ingezet op het benutten van grote daken en grondgebonden zon langs/op infrastructurele werken. Gewerkt wordt aan een plan van aanpak waarin we opnemen hoe we in de regio en in Elburg juist deze toepassingen gaan stimuleren en versnellen. Het hanteren van de zonneladder betekent niet dat eerst alle potentieel bruikbare daken en andere oppervlakten gerealiseerd moeten zijn, voordat wordt overgegaan tot grootschalige zonneparken op (landbouw)grond (tredes 3 en 4). Wel wordt ook in de RES nadrukkelijk gesteld, dat hiervoor maatwerk nodig is en een koppeling met andere (gebieds)opgaven zeer wenselijk is. Verder is inpasbaarheid en aansluiting met landschap, natuur en cultuurhistorie belangrijk. In het kader is daarom een landschapsplan met aandacht voor deze aspecten uitdrukkelijk opgenomen als voorwaarde. Verder moet een initiatief altijd een maatschappelijke meerwaarde hebben en lokaal eigenaarschap opleveren voor (een deel van) de inwoners, maar dat geldt voor alle grotere zon-op-landprojecten en windprojecten. Tevens is in het kader een maximale termijn van 25 jaar opgenomen en dit garandeert dat de parken ook weer verdwijnen en dan een gebied achterlaten dat landschappelijk en ecologisch verbeterd is.

Beoogd effect De energietransitie is een ruimtelijke en maatschappelijke opgave waar we als samenleving mee aan de slag moeten. Als gemeente willen we graag samen met onze inwoners, bedrijven en organisaties werken aan een duurzame energiehuishouding voor de toekomst. Met dit afwegingskader creëren we afgewogen ruimte voor een lokale versnelling van de energietransitie richting de doelstelling van 2050, doordat we hiermee helderheid verschaffen over de mogelijkheden en voorwaarden voor de ontwikkeling van duurzame energieopwekking binnen de gemeente Elburg. Argumenten 1.1 Het Beleidskader Grootschalige Energieopwekking geeft invulling aan de ambitie om uiterlijk in 2050 energieneutraal te zijn Naast een forse energiebesparing is het nodig duurzame energie op te wekken. Het volleggen van alle mogelijke daken met zonnepanelen alleen draagt onvoldoende bij aan de doelstelling. Daarvoor zijn ook grootschalige projecten nodig. Deze vragen om een zorgvuldige toetsing aanvullend op de bestaande wettelijke procedures en regelgeving voor het ontwikkelen van dergelijke projecten. Het afwegingskader heeft als doel om te zorgen voor een juiste ruimtelijke en maatschappelijke inpassing van grootschalige duurzame energieopwekking in de gemeente. Met dit kader hebben we een duidelijk handelingsperspectief om initiatieven te kunnen beoordelen.

Ook nodigt het kader initiatiefnemers uit om projecten aan te dragen die binnen de vastgestelde voorwaarden van het kader gerealiseerd kunnen worden. Door vooraf duidelijke voorwaarden op te stellen, biedt het kader enerzijds bescherming voor inwoners, landschap en natuur en anderzijds duidelijkheid en ruimte voor initiatieven die bijdragen aan het behalen van de duurzaamheidsdoelstellingen.

3

1.2 Er is behoefte aan lokaal beleid voor duurzame energie Steeds vaker benaderen ontwikkelaars, maar ook grondeigenaren en agrariërs de gemeente over de mogelijkheden voor het ontwikkelen van duurzame energie. Daarbij gaat het zowel om zonnevelden als om de mogelijkheden voor wind (grote en kleine molens). Op dit moment nemen we geen aanvragen in behandeling, omdat we nog geen lokaal beleid hiervoor hebben. Er is behoefte bij de gemeente om duidelijkheid te scheppen naar initiatiefnemers, maar ook voor inwoners over de mogelijkheden en onmogelijkheden van duurzame energieopwekking. Met dit kader is het voor initiatiefnemers duidelijk welke inspanningen zij aan de voorkant al moeten verrichten om een initiatief een kans van slagen te bieden. Lokaal beleid is ook nodig voor de uitvoering van de Regionale Energie Strategie. Via de Verkenning in 2018 en nu via de RES is gezocht naar plekken waar grootschalige opwek van duurzame energie mogelijk is. Veel gebieden vallen af door bestaande wettelijke en/of beleidsbepalingen. Binnen de gebieden waar opwek wel mogelijk is, willen we het goed regelen. Met de vaststelling van de RES 1.0 en daarmee de opgave voor grootschalige duurzame energie tot 2030 , is het nu aan de gemeente om de uitvoering ervan mogelijk te maken. Met een helder afwegingskader houden we regie op deze uitvoering.

1.3 Met dit kader brengen we balans aan tussen de ruimtelijke en de maatschappelijke afwegingen Als gemeente willen we balans brengen in de ruimtelijke en maatschappelijke afwegingen die samenhangen met een zonne- of windpark. Het ruimtelijk aspect blijft belangrijk, evenals de kwaliteitscriteria die zorgdragen voor een goede landschappelijke inpassing en beoogde kwaliteitsverbetering. Maar het maatschappelijk aspect is even zo belangrijk. We willen dat onze inwoners kunnen meepraten, meedenken en meedoen. Juist als het gaat om grootschalige energieopwekking. Het creëren van draagvlak en het eerlijk verdelen van lasten en lusten, kortom zorgen voor participatiemogelijkheden voor omwonenden/inwoners, is net zo belangrijk als invulling van de ruimtelijke en technische randvoorwaarden. 1.4 Met een afwegingskader is sturen en stimuleren mogelijk. Uw raad heeft aangegeven wervend aan de slag te willen, dus niet alleen wachten tot er initiatiefnemers komen, maar ook zelf de opgave agenderen bij inwoners, bedrijven en organisaties. Initiatieven voor duurzame opwek zullen met een positieve en actieve grondhouding worden ondersteund. Daarvoor is dit kader een belangrijk hulpmiddel. 1.5 We sluiten aan bij bestaande gedragscodes en handreikingen voor grootschalige opwek.

Door de branche zelf opgestelde gedragscodes voor ontwikkeling van en participatie rondom wind- en zonprojecten gelden als minimale vereiste bij initiatieven. De Gelderse Zonnewijzer geeft handreikingen voor ruimtelijke inpassing. Kanttekeningen 1.1 De focus moet liggen op de opwek van energie op daken en verharding. Stimuleren van opwek van duurzame energie op gebouwen is noodzakelijk. Zowel de nationale en provinciale overheid als de gemeente Elburg zetten diverse middelen in om het aandeel duurzame energie op daken te vergroten. In de zesde raadsinformatiebrief Duurzaamheid heeft u kunnen lezen, dat we werken aan een Plan van Aanpak om meer zon op dak te krijgen. 1.2 Ontwikkelingen rond energie gaan razendsnel; mogelijk zullen nieuwe technologieën op termijn een beter alternatief voor zonne- en windenergie vormen. Nieuwe technologieën zullen niet binnen 10-20 jaar zo ontwikkeld zijn dat zij zon- of windenergie kunnen vervangen. Dit kader richt zich op de realisatie van tijdelijke zonneparken of windmolens voor een periode tot maximaal 25 jaar. 1.3 Het kader doet geen uitspraken over de exacte locaties voor grootschalige duurzame energieopwekking Dit kader wijst geen gebieden of percelen aan.

Veel van het grondgebied van de gemeente is al uitgesloten voor wind- en/of zonne-energie vanwege wettelijke of beleidsbepalingen (dit zijn de rode gebieden op het kaartje in bijlage 3). Voor de gebieden die overblijven geldt de zonneladder als het gaat om het beoordelen van de geschiktheid van locaties, waarbij geldt “hoe groter de impact, hoe

4

zorgvuldiger het proces, hoe zwaarder de vereiste onderbouwing van locatiekeuze en hoe zwaarder de inpassingseisen”. Na het doorlopen van het proces uit dit kader, volgt het proces van het aanvragen van een omgevingsvergunning, waarbij u als raad beslist over het verlenen van de vergunning. Dus de gemeenteraad beslist over het al dan niet toestaan van grootschalige zon-op-land projecten, zowel op laagwaardige gronden, op gevoelige locaties als op agrarische gronden. Voor grootschalige wind is in de RES 1.0 geconcludeerd dat in de huidige situatie er in Elburg slechts 1 gebied mogelijk in aanmerking komt, maar dat hiervoor nog nader onderzoek nodig is. 1.4 De voorwaarde dat minimaal 50% van het project in lokaal eigendom moet zijn, werkt belemmerend voor initiatieven. Het ontwikkelen van grootschalige energieprojecten kun je overlaten aan de markt, aan commerciële partijen. Het eigenaarschap ligt dan elders en de opbrengsten komen dan ook ergens anders terecht. Wanneer een initiatiefnemer kiest voor lokale deelname in het project door inwoners en bedrijven, zorgt dit hoogstwaarschijnlijk ook voor meer draagvlak voor het project, wat juist weer in het voo rdeel van de initiatiefnemer werkt. Financiën Aan dit voorstel zijn geen financiële consequenties verbonden.

Communicatie/burgerparticipatie Het is wezenlijk dat inwoners meepraten, meedenken en meedoen met duurzame energieprojecten. Een belangrijk onderdeel van het afwegingskader is de regel dat de initiatiefnemer met omwonenden in gesprek gaat en dat gezamenlijk een omgevingsovereenkomst wordt opgesteld. Daarnaast moeten inwoners de mogelijkheid krijgen ook financieel te participeren in het project met als uitgangspunt 50% lokaal eigenaarschap. Vervolg Om ervaring op te doen met het behandelen van initiatieven op het gebied van duurzame opwek, wordt voorgesteld een pilot uit te voeren. Tijdens deze pilotperiode kunnen maximaal vier initiatieven worden ingediend. Onder leiding van een ervaren externe adviseur zullen de ingediende initiatieven worden getoetst aan het beleidskader, zal de gemeente inzetten op advisering en toetsing van de plannen en voorzien in ondersteuning en verantwoording bij het participatieproces. Daarnaast zal dit kader na afronding van 3 grotere projecten worden geëvalueerd en eventueel worden bijgesteld. Mocht er overigens in de tussentijd aanleiding zijn, door nieuwe, niet voorziene ontwikkelingen, tot aanpassing van het kader, gebeurt dit uiteraard. Bijlage(n) 1. Afwegingskader Energieopwekking 2. Raadsbesluit d.d. 13 mei 2019 3. Overzichtskaartje met uitsluitingsgebieden Elburg, 21 september 2021 Het college van burgemeester en wethouders, de burgemeester,

de secretaris,

ir. J.N. Rozendaal

P.W. Wanrooij