Projectvoorstel Sumona Elburg 23 mei 2024

Suïcidepreven-e aanpak gemeente Elburg: Sumona-Elburg

Aanleiding Uit recente analyse van het Suïcide Preven4e Centrum (SPC) en S4ch4ng WIEL binnen de gemeente Elburg en de regio Noord-Veluwe blijkt dat er veel gebeurt om het aantal suïcides en suïcidepogingen in de regio te verminderen, maar dat we samenhang missen tussen de verschillende ini4a4even en ketenpartners en dat er onvoldoende preven4ef aanbod is om suïcidale inwoners in een vroeg stadium goed te kunnen helpen. De crisisaanpak binnen de regio is bij de meeste ketenpartners bekend en adequaat ingericht, maar lang niet iedereen kan goed geholpen worden binnen de ggz (om verschillende redenen) en preven4ef is er weinig passend aanbod binnen Elburg. Om dat te veranderen heeN de gemeente Elburg aan het SPC en S4ch4ng WIEL gevraagd met een plan voor de komende jaren te komen, om suïcide preven4e beter vorm te geven vanuit het sociaal domein. Dit in de overtuiging dat voorkomen beter is dan genezen en omdat we weten dat de grootste groep suïcidale mensen helemaal niet in beeld is bij de zorg. Doel van de nieuwe aanpak is het vaker voorkomen van crisissitua4es, het verminderen van het aantal suïcidepogingen en het verlenen van snellere en betere zorg als suïcidaliteit ontstaat. Voor deze extra preven4eve zorg werken de gezamenlijke gemeenten van de Noord Veluwe al sinds medio 2023 met het SPC aan de nieuwe aanpak Sumona: Suïcide preven4e, Monitoring en Nazorg.

Een evidence-based aanpak voor suïcidale inwoners, die inzet op vroegsignalering, informele zorg en inzet van ervaringsdeskundigheid. Zie bijlagen voor meer info over de werkwijze en aanpak van Sumona. Sumona-Noord Veluwe is zeer effec4ef maar is tot nu toe ook kwetsbaar gebleken, mede omdat het SPC een rela4ef kleine organisa4e is en niet zichtbaar genoeg kan zijn in elke gemeente. Ook is het nog zoeken naar borging en een betere gemeentelijke inbedding. Sumona is tot nu toe mogelijk door subsidie vanuit 113 en Zonmw, maar beiden stoppen hun bijdrage in juli 2024. Voor voortzeXng zijn nieuwe middelen nodig. Om tot een duurzame preven4eve suïcide preven4e aanpak te komen wil het SPC samen met S4ch4ng WIEL een meerjarige aanpak ontwikkelen, waarbij WIEL de rol van casemanager oppakt en uitvoert en het SPC de rol van coördinator en facilitator voor Sumona Elburg is en de verbinding tussen Elburg en de regio maakt. WIEL is pen- en kasvoerder. De inhoudelijke kennis en aansturing ligt hierbij bij het SPC, de uitvoering en verbindende rol binnen de keten van Elburg ligt bij S4ch4ng WIEL. Elburg kan hierbij gebruik maken van de regionale afspraken over samenwerken en aanmelden, die het SPC al heeN gemaakt met alle ketenpartners uit de regio.

Naast de invulling van dit gat in de zorg (Sumona is leZerlijk de brug tussen sociaal domein en ggz), heeN dit het bijkomend voordeel dat WIEL veel betere kennis heeN van de sociale kaart, gemeentelijk goed ingebed is en zichtbaar is voor inwoners, zowel als front office binnen netwerksamenwerking (zoals het sociaal financieel trefpunt), als in de buurt en op de straat. Kernboodschap

Suïcidaliteit is een complex fenomeen dat vaak voortkomt uit een opeenstapeling van problemen, waardoor mensen klem komen te ziZen en zelfdoding als enige uitweg zien. Het is moeilijk te voorspellen, uniek voor ieder individu en wordt door iedereen anders ervaren. Daarom is het signaleren, helpen en behandelen eveneens ingewikkeld. Samenwerking is dus geboden. In de prak4jk is dit uitdagend, gezien de grote impact van het onderwerp en de verantwoordelijkheid die het vraagt van iedereen die ermee te maken krijgt. Suïcidaliteit is een complex fenomeen dat vaak voortkomt uit een opeenstapeling van problemen, waardoor mensen klem komen te ziZen en zelfdoding als enige uitweg zien. Het is moeilijk te voorspellen, uniek voor ieder individu en wordt door iedereen anders ervaren. Daarom is het signaleren, helpen en behandelen eveneens ingewikkeld. Hoewel dit in de prak4jk moeilijk is, vanwege de grote impact en verantwoordelijkheid die het vraagt van iedereen die ermee te maken krijgt, is samenwerking essen4eel om effec4eve preven4e te realiseren. Uit landelijk onderzoek (bron: 113) weten we dat 60% van de mensen die suïcide plegen niet in beeld is bij de ggz op het moment van overlijden en dat maakt suïcidepreven4e een maatschappelijk vraagstuk. De meeste winst is buiten/voor de ggz te behalen.

Preven4e richt zich op de groep die niet geholpen kan worden binnen de ggz en de groep die geen hulp zoekt, er niet over praat en onzichtbaar is. Die mensen willen we eerder zien en spreken, sneller bereiken en beter helpen. Sumona geeN handen aan dat extra vangnet. Het is nadrukkelijk geen vervanging van spoed- en crisiszorg en behandeling. Het is informele zorg, bedoelt om het gat tussen sociaal domein en zorg te verkleinen. Probleemschets huidige ketenaanpak gemeente Elburg/Veluwe Noord (analyse SPC 2023): GGZ Centraal: We zien te veel zware gevallen, die met betere hulp in een vroeger stadium nooit bij ons gekomen zouden zijn. Dat zorgt voor onnodig menselijk leed en dure, zware zorgtrajecten. Huisartsen: We hebben vaak te weinig mogelijkheden voor goede zorg buiten crisisopvang en/of behandeling. Toch zeZen we vaak door rich4ng ggz, om het risico op escala4e zo klein mogelijk te houden. Een deel van de mensen die we doorverwijzen komt weer terug, anderen komen vaak lang op een wachtlijst. Inwoners worden dan van het kastje naar de muur gestuurd, of hebben overbruggingszorg nodig en wij blijven verantwoordelijk. Voor ons is dat zeer belastend, voor die inwoners ziZen we met een dilemma; niet doorzeZen is geen op4e, hulp via de poh-ggz is vaak niet intensief genoeg en hulp via het sociaal domein of gemeente is te licht en te gefragmenteerd.

Welzijn: We kunnen signaleren, bespreken en warme doorverwijzingen tot stand brengen. Bovendien verkennen we bij veel inwoners wat voor hen een waardig en betekenisvol leven inhoudt, terwijl we tegelijker4jd lokale hulpbronnen ontsluiten. Rondom diverse vraagstukken, organiseren we ondersteunende lotgenotencontactgroepen, waaronder ook die voor rouw- en verliesverwerking. Ondanks onze welwillendheid, moeten we erkennen dat gesprekken over zelfdoding een forse impact hebben. Het gebrek aan diepgaande kennis kan een belemmering vormen voor het bieden van effec4eve begeleiding." S4menz: We zien over het algemeen dat problemen zwaarder worden en dat de vraag aan onze medewerkers steeds groter wordt. In de basis kan suïcide preven4e bij ons horen, we pakken wel meer zware problemen op: signaleren kan zeker, bespreekbaar maken en doorverwijzen ook, behandelen niet. Suïcidaliteit is niet per defini4e een probleem voor de

ggz, het komt ook voort uit een verlies, of stapeling van levensproblemen. Voor die mensen en die problemen is S4menz er. Waar onze rol precies moet liggen weten we niet. Capaciteit is een issue, we ziZen tegen de grens aan van wat we kunnen oppakken. “Voor ons is het nog een vraag wat onze rol is. We zien erg weinig suïcidale inwoners. Tegelijk weten we dat in ons gebied heel veel verborgen blij<, veel dorpskernen in onze regio zijn heel conserva?ef en gesloten. Dit zal grotendeels verborgen blijven, wordt niet over gesproken, wordt geen hulp bij gevraagd. Agrariërs zijn hier een goed voorbeeld van, die hebben we ook veel hier” (quote sociaal werker S?menz) Scholen: We kunnen signaleren, bespreken en doorverwijzen, maar we zijn geen hulpverleners. De kennis van medewerkers over het onderwerp en de vaardigheden om in gesprek te gaan kan beter, daar hebben we training in nodig. Doorverwijzen blijN las4g, hoe betrek je ouders, hoe krijg je een leerling zover ook echt hulp te zoeken en te aanvaarden. En hoe hou je dan vanuit school contact, ze blijven toch ook gewoon naar school komen. Waar stopt je rol, hoever gaat je verantwoordelijkheid? Bijkomend probleem voor ons zijn de wachtlijsten binnen het CJG, daardoor blijN vaak alleen een crisismelding mogelijk. GGD: We missen consistente en brede monitoring op suïcidaliteit, wat het moeilijk maakt preven4ef te sturen.

Rond jongeren, op scholen zien we problemen toenemen en zien we een s4jging van het aantal jongeren dat klem zit, eenzaam, angs4g of depressief is. Een tekort aan jeugdartsen, wachtlijsten en steeds toenemende druk onder docenten zelf maken dit probleem groter. Integrale samenwerking met ggz, hulpverlening en scholen komt moeilijk van de grond, al langere 4jd. Naasten/SPC: we missen oog voor en breed (preven4ef) aanbod voor naasten. Er is nauwelijks aandacht voor ze, niet 4jdens een hulptraject, maar ook niet na een suïcide, als het mis is gegaan en naasten zelf extra risico lopen. Er is wel veel, maar we krijgen mensen moeilijk bij het aanbod. Dat kan veel beter, vooral als we dit proac4ef en outreachend oppakken. Lotgenoten/SPC: slachtofferhulp, huisartsen, therapeuten verwijzen vaak naar rouw- en verliestrainingen. Die zijn waardevol, maar voor nabestaanden van een suïcide is dat niet al4jd de juiste plek. Een groep van lotgenoten sluit beter aan.

Risicogroepen gemeente Elburg (signalen SPC, Adviesraad Sociaal Domein, S-menz en WIEL): • • • • • • • • •

Jongeren (de leeNijdsgrens verschuiN in toenemende mate naar 12 jaar en ouder) Mensen die eerder een poging hebben gedaan (bronnen: SEH, crisisdienst GGZ-Centraal, NS/Prorail) Mensen in armoede of met schulden (na verlies werk of inkomen) Naasten, nabestaanden Ouderen met een psychische kwetsbaarheid LHBTIQ+ groep Statushouders Agrariërs Mensen binnen de kerkelijke gemeenschap (zij kunnen binnen de kerkelijke gemeenschap steun ervaren, maar ook gebukt gaan onder het taboe om erover te praten).

Wat is er nodig om Sumona Elburg op te zeQen: • • • • • • • • •

Laagdrempelige en toegankelijke zorg (zoals aanslui4ng bij de Buurtkamer) 4 uur per week casemanagement en verbinding ketenpartners gemeente Elburg (medewerker WIEL) 2 uur per week coördina4e en aansturing: voor inhoudelijke aansturing casemanager en voor lokaal-regionale verbinding en afstemming (medewerker SPC) Brede signalering en aansluitend scholing signalerende par4jen (gedekt via lopende subsidie SPC) Lokale zichtbaarheid Snelle doorverwijsmogelijkheid, zonder wachtlijsten, indica4e of aanmeldprocedure Duidelijke routering en werkafspraken met ketenpartners Juiste beeldvorming Sumona Elburg Brede publiekscampagne om nieuwe zorgvragers te mo4veren erover te praten en hulp te zoeken (via bestaande middelen en afspraken met SPC, lokaal ac4enetwerk suïcide preven4e)

Rol casemanager/WIEL • • •

• • •

Suïcidepreven4e op de agenda plaatsen binnen de lokale sociale infrastructuur 1 op 1 begeleiding van suïcidale inwoners uit Elburg, volgens de Sumona methodiek (suïcidepreven4e-gesprekken, monitoring en nazorg) Eerste laagdrempelige aanspreekpunt voor inwoners en professionals uit Elburg die zorgen hebben over zichzelf of iemand uit de omgeving, mensen wegwijs maken rich4ng hulp bij suïcidaliteit Verbindingen leggen tussen inwoners, naasten en betrokken hulporganisa4es (domein overs4jgend) Scholingsvragen bij partners ophalen en doorgeven aan het SPC, om de handelingsbekwaamheid van signalerende par4jen te vergroten Lokale trends en risico’s zien en bundelen rich4ng SPC om regionaal verder op te pakken

Rol SPC • • • • •

Inhoudelijk aansturen van de casemanager, verbinden aan de andere casemanagers uit de regio voor casuïs4ek, intervisie en persoonlijke ontwikkeling. Centraal aanmeldpunt voor de regio volgens AVG richtlijnen, doorzeZen aanmeldingen Trainen/opleiden van de casemanager in de Sumona methodiek en visie, met ervaringsdeskundigheid als basis Lokale trends en succesfactoren vertalen naar regionaal beleid Landelijke afstemming met 113 en Sumona, onderzoek en doorontwikkeling vertalen naar de Elburgse situa4e en aanpak

Welke impact willen we: •

Vermindering van het aantal suïcides en suïcidepogingen in de gemeente Elburg

• • • • •

Nieuw preven4ef aanbod om suïcidale inwoners uit Elburg in een vroeg stadium te ondersteunen Meer samenhang tussen de bestaande inspanningen en ini4a4even rond mentale weerbaarheid suïcidepreven4e als vast onderdeel van het gemeentelijk beleid en aanbod (vooruitlopend op de wet integrale suïcide preven4e Een lokale aanpak suïcide preven4e die als voorbeeld dient voor de regio Noord Veluwe SchaXng van het aantal te helpen inwoners: 20 per jaar (o.b.v. aantallen in vergelijkbare gemeenten)

Gemeentelijke inbedding § § § § § §

§

Ontwikkelen via bestaand samenwerkingsverband Jeugd, Elburg en Samenwerken (Regiegroep JES en de werkgroep interprofessionele samenwerking en het Integraal Overleg). Ontwikkelen via de stuurgroep van het sociaal financieel trefpunt (SFT) met de kernpartners: gemeente (WMO, par4cipa4e), WIEL, S4menz en MEE Samen. Ontwikkelen via het SFT naar partnerinstellingen in het Sociaal Domein o.a. door het benuZen van soeplunches en netwerkbijeenkomsten. Ontwikkelen via het PlaWorm Informele Zorg (PIO). Binnen de bestande wijkontmoe4ngscentra en de Buurtkamer (veilige en laagdrempelige plek voor de psychisch kwetsbare inwoner). Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) heeN mentale gezondheid van de jeugd in de regio als belangrijk speerpunt. Ook binnen de context van OKO zien we volop aangrijpingspunten voor een geïntegreerde aanpak van suïcidepreven4e. Voorts gaan we hiervoor expliciet aandacht vragen binnen diverse tafels, zowel lokaal als regionaal: o De Welzijnstafel o In de samenwerking van WIEL met lotgenotencontactgroepen en rouw- en verliesverwerking o Regionaal overleg welzijnsdirecteuren o Overleg BW/MO

Planning Wat Indienen voorstel Werving casemanager Inwerken casemanager Informeren/verbinden ketenpartners Elburg Maken werkafspraken/aanmeldroute Start Sumona-Elburg Monitoren, evalueren en verbeteren

Wie WIEL/Spc WIEL/Spc Spc WIEL/Spc

Wanneer Mei 2024 Juni 2024 Juni/juli 2024 Aug 2024

WIEL/Spc Aug 2024 WIEL Sept 2024 WIEL/Spc/Gemeente Elke 6 maanden

Financiën tot eind 2024, erna jaarlijks te verlengen

Gedurende 2 maanden training/inwerking (inzet trainer + casemanager) Casemanager 5,5 uur per week, 22 weken Coördina4e/aansturing 3 uur per week, 90/uur, 22 weken Werkbudget (communica4e, administra4e, etc) Totaal

5.440 9.680 5.940 700 21.760

Dekking NB: op 21 mei vond in de 2e kamer het plenaire debat plaats over de ini4a4efwet “integrale aanpak suïcide preven4e” en het voorstel is met een ruime meerderheid aangenomen. De laatste stap in dit proces is indiening in de 1e kamer, de verwach4ng is dat dat snel gaat volgen. Ook binnen de 1e kamer is er een ruime meerderheid voor de wet. Via de wet worden gemeenten verantwoordelijk gesteld voor een sluitende suïcidepreven4e-aanpak en volgen er voor de uitvoering ervan middelen vanuit het gemeentefonds. Na het besluit van 22 mei is de verwach4ng dat het dit jaar tot nieuwe wetgeving komt en dat vanaf 2025 de bijbehorende middelen beschikbaar komen. Met Sumona Elburg zou de gemeente Elburg goed op deze wet voorgesorteerd zijn. Voor de langere termijn zal nieuwe wetgeving zorgen voor financiële borging.

Bijlagen Meer over Sumona: • • • •

www.suicidepreven4ecentrum.nl/sumona/ Voorbeeld-film Sumona gemeente Wassenaar: hZps://youtu.be/DWQMk_w-9yc Handboek Sumona Factsheet Sumona

Relevante cijfers: • •

Factsheet 113 niet fatale suïcide pogingen Meest recente regionale cijfers 113: https://www.113.nl/cijfers-zelfdoding