Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025 versie 7-12.doc

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

2.

Risicobeheersing 2.1 Risicobeheersing 2.2 Risico-inventarisatie 2.3 Risico-kwalificatie en -kwantificatie

4

3.

Weerstandscapaciteit 3.1 Inventariseren

8

4.

Weerstandsvermogen 4.1 Bepaling weerstandsvermogen

10

5.

Kengetallen 5.1 Kengetallen voor het bewaken van de financiële positie 5.2 Normering kengetallen 5.3 Signaleringsoverzicht kengetallen

11

6.

Beleidsuitgangspunten

14

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

Gemeente Elburg:

Pagina 2

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

1. Inleiding Dagelijks worden er keuzes gemaakt bij het realiseren van gemeentelijk beleid. Bij het maken van de keuzes worden afwegingen gemaakt, die van invloed kunnen zijn op het realiseren van de doelstellingen in strategische, operationele en financiële zin. Vaak worden deze keuzes onbewust gemaakt en worden risico’s daardoor in de dagelijkse praktijk al goed beheerst. Het is goed om deze keuzes en de daarbij behorende risico’s aan de voorkant bewust in beeld te brengen en te managen. In 2016 is de Nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing vastgesteld. In de nota zijn tien beleidsuitgangspunten weergegeven die ons beleid op hoofdlijnen weergeven. Eenmaal per vier jaar wordt de nota geactualiseerd. Met deze nota willen we het ingang gezette beleid van de nota: “Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2016-2019” doorzetten. De afgelopen vier jaren geeft geen aanleiding om de nota te wijzigen. Waarbij we: • • • • • •

Zorgdragen dat het optreden van risico’s zo weinig mogelijk nadelig effect heeft op de uitvoering van het bestaande beleid en voorzieningen; Het risicobewustzijn van de (medewerkers en bestuurders) van de organisatie ondersteunen; Inzicht krijgen in de risico’s die de gemeente loopt waarbij de focus ligt op de financiële risico’s; De risico’s die de gemeente loopt binnen de bestaande processen beheersen; De benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit bepalen en deze op het gewenste niveau houden; Voldoen aan de verplichting vanuit wet- en regelgeving (BBV).

Om de risico’s in beeld te brengen wordt minimaal twee keer per jaar, bij het opstellen van de begroting en rekening in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing een gemeentebrede risico-inventarisatie uitgevoerd. Hiertoe worden risico’s financieel geïnventariseerd. Vanuit het BBV worden verplicht financiële kengetallen in deze paragraaf opgenomen. In deze nota is daar een apart hoofdstuk aan gewijd (hoofdstuk vijf). In de hoofdstukken twee tot en met vier ligt de nadruk op risicobeheersing, weerstandsvermogen. Dit zijn dezelfde begrippen als in de nota van 2016. In hoofdstuk zes wordt een opsomming gegeven van alle beleidsuitgangspunten ter vaststelling door uw raad voorgesteld.

Gemeente Elburg:

beleidsuitgangspunten.

weerstandscapaciteit

In

totaal

worden

en

10

Pagina 3

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

2. Risicobeheersing 2.1 Risicobeheersing Risicobeheersing kan als volgt worden gedefinieerd: “Risicobeheersing is het identificeren en kwantificeren van risico’s en het vaststellen van beheersmaatregelen. Met beheersmaatregelen worden activiteiten bedoeld waarmee de kans van optreden of de gevolgen worden beperkt.” Toepassen risicobeheersing Risicobeheersing wordt toegepast om de nadelige gevolgen van risico’s te beheersen. Het geeft ons inzicht in wat er kan gebeuren. Als tweede stelt het ons in staat prioriteiten toe te kennen zodat risico’s beter vergelijkbaar zijn, er geen ad hoc acties volgen, maar bewuste en vooraf bepaalde maatregelen genomen worden. Ten derde maakt risicobeheersing een betere (financiële) afweging mogelijk bij de besluitvorming om maatregelen te treffen en de gevolgen van voorvallen op te vangen. Ten slotte is er nog het argument dat risicobeheersing ons in staat stelt de genomen beslissingen over het al dan niet accepteren van risico’s te verantwoorden. Beheersmaatregelen op het gebied van de administratieve organisatie en interne controle (onder andere rechtmatigheid) aangevuld met deugdelijke managementrapportages ten behoeve van beheersing van risico’s zijn onderdeel van de vastgelegde werkprocessen en behoren tot de dagelijkse werkzaamheden. Deze maatregelen zijn ter opvang van organisatierisico’s die de gemeente loopt, zowel intern als extern.

Organisatiebreed Risicobeheersing kan pas succesvol zijn als het organisatiebreed aandacht krijgt. Ons bestuur en management moet risicobeheersing als proces stimuleren en ondersteunen. Bij college- en raadsvoorstellen wordt in de financiële paragraaf op de benoemde risico’s ingegaan. Deze kunnen dan financieel vertaald worden met een daarbij passend risicoprofiel. Enerzijds kunnen dan eventueel mogelijkheden ter dekking worden aangegeven. Anderzijds kan het risico in de toekomst worden vermeld in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de jaarrekening en de programmabegroting. Op deze wijze wordt het risico dan gemonitord en niet “uit het oog verloren”. Hierdoor kunnen op bestuursniveau relevante risico’s in de afwegingen meegenomen worden. Uitgangspunt 1: Het college draagt zorg voor een cultuur waarbij risicobeheersing een vast onderdeel vormt van de bedrijfsvoering. Uitgangspunt 2: Het college benoemt geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s vanaf een bedrag van € 25.000.

Gemeente Elburg:

Pagina 4

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

2.2 Risicoinventarisatie Risico = kans x effect “De hoogte van het risico wordt bepaald door de kans of waarschijnlijkheid dat iets gebeurt en de gevolgen of impact van die gebeurtenis”. Een risico is de onzekerheid (kans) dat een gebeurtenis met (negatieve) gevolgen (effect) zich voordoet. Zowel interne als externe risico’s kunnen voor problemen zorgen. Denk hierbij niet alleen aan de mogelijke financiële gevolgen van een risico dat zich daadwerkelijk voordoet. Ook op andere vlakken kunnen risico’s voor problemen zorgen, denk bijvoorbeeld aan gevolgen voor de realisatie van de beleidsdoelstellingen of schade aan het imago van de gemeente en het verlies van vertrouwen in de overheid en haar bestuurders. Externe risico’s bevinden zich buiten de invloedssfeer van de gemeente, zoals een economische recessie. Bij dit type risico’s moet een vertaalslag plaatsvinden naar de concrete gevolgen voor de gemeente. Interne risico’s hebben betrekking op de gemeente zelf. Kenmerkend hieraan is dat deze risico’s zich binnen de invloedssfeer van de gemeente bevinden. Bijvoorbeeld omdat zij het gevolg zijn van: ▪ beleid en/of plannen van de gemeente en/of de uitvoering hiervan; ▪ handelingen van de gemeente (ambtelijk of bestuurlijk) of juist in het uitblijven daarvan; ▪ de eigendommen van de gemeente.

Risicoinventarisatie De risico’s van de gemeente worden ingedeeld in drie categorieën (algemeen, concreet en specifiek). Uitgangspunt bij het bepalen van de risico’s is het gegeven dat de gebeurtenissen nooit allemaal tegelijk en volledig zullen optreden. In een risicoprofiel van meerdere risico’s is het niet waarschijnlijk dat ze tegelijk in één jaar zullen optreden. Sommige risico’s zullen zich nooit voordoen, terwijl andere daarentegen zich in hun maximale omvang manifesteren. Het inventariseren van risico’s gebeurt twee keer per jaar als onderdeel van de jaarlijkse planning- en controlcyclus. (jaarrekening en programmabegroting) Algemene risico’s Algemene risico’s zijn voor de gemeente aan te merken als normale risico’s. De algemene (financiële) risico’s worden onderstaand benoemd omdat deze risico’s in de toekomst voor de gemeente Elburg specifieke risico’s kunnen worden. Voorbeelden van algemene risico’s zijn: ▪ Algemene uitkering uit het Gemeentefonds ▪ Open einde regelingen ▪ Samenwerkingstrajecten ▪ Deelnemingen ▪ Verbonden partijen Concrete risico’s Tot concrete risico’s worden risico’s gerekend waarbij de kans dat deze zich voordoet groter is dan 60% en waarvan de omvang van de te verwachten verplichtingen redelijkerwijs zijn in te schatten. Voor concrete risico’s worden bestemmingsreserves en/of voorzieningen ingesteld.

De gemeente heeft bijvoorbeeld een voorziening ingesteld voor pensioenen en wachtgelden van (oud)wethouders. De hoogte van de voorzieningen en bestemmingsreserves dekken de gesignaleerde concrete risico’s in financiële zin voldoende af. Bij de vierjaarlijkse herziening van de nota reserves en voorzieningen vindt een totaalbeoordeling plaats van de reserves en voorzieningen en de concrete risico’s die daarmee samenhangen. Specifieke risico’s Tot de specifieke risico’s worden risico’s gerekend welke minder concreet zijn en waarbij de kans dat deze zich voordoet zich bevindt in een bandbreedte van 5% tot 60%. Het zijn risico’s op specifieke gebieden of onder specifieke omstandigheden. Uitgangspunt 3: Het college inventariseert algemene, concrete en specifieke risico’s.

Gemeente Elburg:

Pagina 5

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

2.3 Risicokwalificatie en -kwantificatie Risicobeoordeling Het beoordelen van risico’s kan naast kwalitatief ook kwantitatief. Bij de kwalitatieve beoordeling worden de geïnventariseerde risico’s onderverdeeld in algemene, concrete of specifieke risico’s en wordt de kans dan een risico’s zich daadwerkelijk voordoet ingeschat. De kwantitatieve beoordeling wordt mede gestimuleerd door het BBVvoorschrift om het weerstandsvermogen te bepalen. Geïnventariseerde risico’s worden daarom gekwantificeerd. Kwantificeren betekent het in geld uitdrukken van de mogelijke gevolgen van risico’s. Naast de bepaling van het weerstandsvermogen heeft het kwantificeren ook tot doel om ordening aan te brengen ten bate van sturing en beheersing. De impact van risico’s is vaak afhankelijk van de omvang van het risico en de mate van waarschijnlijkheid dat het risico zich daadwerkelijk voor zal doen. Het kwantificeren van risico’s vindt periodiek plaats. Tweemaal per jaar wordt in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing bij de begroting en de jaarrekening de incidentele en structurele risico’s berekend. Bedragen beneden de € 25.000 worden daarbij niet meegenomen. Tussentijds gekwantificeerde risico’s worden vermeld in een college- of raadsvoorstel. In de financiële paragraaf van hetzelfde voorstel wordt ingegaan op de benoemde risico’s.

Deze kunnen dan financieel vertaald worden met een daarbij passend risicoprofiel. Enerzijds kunnen dan eventueel mogelijkheden ter dekking worden aangegeven. Anderzijds kan het risico in de toekomst worden vermeld in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de jaarrekening en de programmabegroting. Op deze wijze wordt het risico dan gemonitord en niet “uit het oog verloren”. Voor het kwantificeren van de risico’s worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: I. Algemene risico’s Algemene risico’s zijn niet direct te kwantificeren. Het geheel van algemene risico’s geeft wel aanleiding voor het vormen of in standhouden van een minimaal algemeen weerstandsvermogen. Als richtlijn wordt 5% van de totale uitgaven, exclusief stortingen in de reserves, van het begrotingsjaar als risicobedrag opgevoerd. Afgerond komt dit neer op een gekwantificeerd risico van € 3 miljoen. II. Concrete risico’s Voor concrete risico’s, bij een kans van optreden van hoger dan 60%, worden bestemmingsreserves en/of voorzieningen ingesteld. Het te kwantificeren restrisico bedraagt hiermee dan ook nihil. III. Specifieke risico’s Ter bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit kwantificeert het college de risico’s door het gevolg (impact/omvang bedrag) en de daarbij behorende kans (verwachting dat het risico zich voordoet/risicoprofiel) te vermenigvuldigen.

Zij neemt daarbij de volgende uitgangspunten in acht: Het risicoprofiel vertaalt zich in een bandbreedte van 5% tot en met 60%. Geïnventariseerde risico’s worden op basis van kennis en ervaring ingeschaald binnen deze bandbreedte. Voor enkele risico’s is de inschaling reeds bepaald: 1.] Voor garanties geldleningen zijn de volgende risicoprofielen in overleg met de auditcommissie bepaald 1. Eigen woningen particulieren 5,0% 2. WEW - Nationale Hypotheek Garantie 2,5% 3. WSW – woningcorporaties 0,0% 4. Overige stichtingen en bedrijven 5,0% Omdat de vier categorieën garantstellingen verschillen qua (financieel) risico is het verantwoord om ook het risicoprofiel per categorie te bepalen. Voorgesteld wordt om voor de garantstellingen waarbij wij als gemeente alleen garant staan het huidige profiel van 5% te hanteren. De zekerheidsstructuur van het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) verlaagt het risico nadrukkelijk en is slechts zeer gering. Toch wordt voorgesteld voorzichtigheidshalve te kiezen voor een risicoprofiel van 2,5%. Tenslotte is de zekerheidsstructuur van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) dusdanig goed vormgegeven dat hiervoor het risicoprofiel op nihil gezet kan worden. 2.] Voor verstrekte geldleningen met een publiek belang (o.a. sportaccommodaties, dorps- en gemeenschapshuizen) geldt een risicoprofiel van 5,0%.

Gemeente Elburg:

Pagina 6

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

3.] Voor de grondcomplexen in exploitatie wordt jaarlijks een risicoanalyse gemaakt. Het totale berekende risico wordt als vast gegeven meegenomen. Door gewijzigde regelgeving zijn niet in exploitatie genomen gronden omgezet naar strategische gronden. De strategische gronden worden gewaardeerd op basis van verkrijgingsprijs of de lagere marktwaarde. De stelselwijziging zorgt ervoor dat afwaarderingen en verliesvoorzieningen voor deze gronden niet langer als risicopost wordt opgenomen.

Uitgangspunt 4: Het college monitort de geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s (vanaf een bedrag van € 75.000) tweemaal per jaar in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Uitgangspunt 5: Bij het kwantificeren van risico’s gelden de volgende criteria: I.

Voor algemene risico’s bedraagt het gekwantificeerd risico 5% van de totale uitgaven van de gemeente Elburg (exclusief storting in de reserves). II. Voor concrete risico’s (kans > 60%) wordt een voorziening of bestemmingsreserve ingesteld. III. Voor specifieke risico’s geldt een bandbreedte van 5% tot en met 60% Enkele specifieke risico’s zijn nader gespecificeerd: - Voor garanties geldleningen zijn de drie risicoprofielen: 0%, 2,5% en 5% - Voor verstrekte geldleningen met een publiek belang geldt een risicoprofiel van 5,0%. - Voor de grondcomplexen in exploitatie wordt jaarlijks een risicoanalyse gemaakt.

Gemeente Elburg:

Pagina 7

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

3. Weerstandscapaciteit 3.1 Inventariseren De beschikbare weerstandscapaciteit wordt gedefinieerd als: ‘Het geheel aan beschikbare en vrij aanwendbare financiële middelen om mogelijke risico’s met financieel gevolg op te kunnen vangen.’ Beschikbare weerstandscapaciteit De omvang van de weerstandscapaciteit is van belang voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. De weerstandscapaciteit omvat de mogelijkheden voor een gemeente om financiële tegenvallers (risico’s) op te kunnen vangen en bestaat uit drie onderdelen. 1. 2. 3.

Algemene (weerstands-) reserves Ruimte in de begroting Onbenutte belastingcapaciteit

Algemene (weerstands-)reserves De gemeente Elburg heeft twee algemene reserves. Deze reserves zijn qua aanwending vrij besteedbaar en niet gekoppeld aan een bestuurlijk vastgesteld doel. ▪

Algemene reserve

Fungeert als vangnet voor onvoorziene uitgaven waarmee geen rekening is gehouden. Wordt tevens aangehouden als bufferfunctie. Afgesproken is een minimumbedrag van € 7.500.000 aan te houden ter dekking van de risico’s.

▪

Algemene reserve bouwgrondexploitatie

Voor het opvangen van tekorten in de bouwgrondexploitatie. Wordt tevens aangehouden als bufferfunctie. Afgesproken is een minimumbedrag van € 2.500.000 aan te houden ter dekking van de risico’s.

Op basis van de nota grondbeleid ‘Vaste grond onder de voeten’ wordt de weerstandscapaciteit voor de bouwgrondexploitatie afzonderlijk berekend. Dit omdat het hierdoor beter te vergelijken is met de geïnventariseerde risico’s voor de bouwgronden. Wat niet wordt meegenomen zijn de stille reserves en de bestemmingsreserves. Stille reserves worden gevormd door bezittingen die wel aanwezig zijn maar waarvan de waarde niet uit de balans blijkt. Een algemeen kenmerk is dat men er niet direct over kan beschikken. Om deze reden worden de stille reserves niet tot de beschikbare weerstandscapaciteit gerekend. Theoretisch is het mogelijk om bestemmingsreserves in te zetten voor berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. In de Nota reserves en voorzieningen 2019 zijn de bestemmingsreserves (op bestaansrecht) doorgelicht. Vandaar dat deze categorie niet meegenomen wordt ter bepaling van de beschikbare weerstandscapaciteit. Ruimte in de begroting Bij de bepaling van de incidentele en structurele ruimte in de begroting wordt uitgegaan van de meest recente vastgestelde meerjarenprogrammabegroting. De incidentele ruimte bestaat uit de geraamde stelpost voor onvoorziene uitgaven en het saldo van het eerste begrotingsjaar. De structurele ruimte bestaat uit de geraamde stelpost remweg en het cumulatieve saldo in de laatste jaarschijf van de begroting.

De onbenutte belastingcapaciteit Onze gemeente kan extra middelen genereren door belastingen te verhogen en heffingen meer kostendekkend te maken. ▪ Belastingen verhogen: Bij het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit wordt in het algemeen gekeken naar de ruimte die aanwezig is om de OZB-tarieven nog te verhogen. De onbenutte belastingcapaciteit OZB wordt berekend door de gemeentelijke tarieven te vergelijken met de inkomstenmaatstaf OZB zoals deze geldt voor de berekening van de algemene uitkering.

Gemeente Elburg:

Pagina 8

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

▪ Heffingen meer kostendekkend maken: In de gemeente Elburg geldt het beleid dat in principe de kosten van dienstverlening voor 100% verhaald worden op de aanvrager. Alleen ten aanzien van de begraafrechten worden de kosten voor 85% in rekening gebracht. Hier is dus sprake van een structurele onbenutte ruimte in de begroting.

Uitgangspunt 6: De beschikbare weerstandscapaciteit is de som van het vrije deel van de algemene reserves, de ruimte in de begroting en de onbenutte belastingcapaciteit. Bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit wordt onderscheid gemaakt tussen de bouwgrondexploitatie en de algemene dienst. I. II.

Stille reserves worden niet tot de beschikbare capaciteit gerekend. De ruimte in de begroting bestaat uit de stelpost onvoorzien, de stelpost remweg en het (meerjarig) begrotingsoverschot. III. De onbenutte belastingcapaciteit: - is de ruimte tussen de huidige opbrengst OZB en de opbrengst conform de inkomstenmaatstaf OZB op basis van algemene uitkering. - is de ruimte tussen 100% en 85% kostendekking op begraafrechten.

Gemeente Elburg:

Pagina 9

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

4. Weerstandsvermogen 4.1 Bepaling weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen wordt als volgt gedefinieerd: ‘Het vermogen van de gemeente Elburg om (onverwachte) verliezen en incidentele financiële tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat de continuïteit of de dienstverlening van de organisatie direct in gevaar komt of financiële noodmaatregelen nodig zijn.’ Het weerstandsvermogen geeft de relatie weer tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (in hoeverre beschikt de gemeente over middelen en mogelijkheden om niet begrote kosten te dekken) en de benodigde weerstandscapaciteit (risicoprofiel). De mate waarin de beschikbare weerstandscapaciteit schade en verliezen als gevolg van risico’s kan opvangen geeft een indruk van de financiële positie van de gemeente. Het weerstandsvermogen wordt vertaald in een ratio waarbij de weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald.

verhouding

tussen

de

beschikbare

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio Weerstandsvermogen

=

Benodigde weerstandscapaciteit

Om de incidentele en structurele ratio voor het weerstandsvermogen te beoordelen wordt gebruik gemaakt van een waarderingstabel. Ratio >= 2,0 1,4 < 2,0 1,0 < 1,4 0,8 < 1,0 0,6 < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Beleidsuitgangspunt ten aanzien van het weerstandsvermogen is dat deze op elk moment tenminste 1 moet bedragen. Wanneer het weerstandsvermogen kleiner is dan 1 betekent dit dat de aanwezige weerstandscapaciteit (de aanwezige incidentele of structurele middelen) niet groot genoeg is om de benodigde weerstandscapaciteit (de berekende risico-omvang) te dekken. De score van 1 of hoger wordt voldoende geacht omdat niet alle risico’s zich op hetzelfde moment voor zullen doen. Andere kant is ook dat niet alle risico’s in beeld zijn (praktisch onmogelijk). Een situatie waarbij de beschikbare weerstandscapaciteit gelijk of hoger is dan de benodigde capaciteit is praktisch gezien voldoende. Indien de score hoger dan 1 is, betekent dit niet automatisch dat er meer (financiële) risico’s kunnen worden genomen. In een dergelijke situatie moet bedacht worden dat een ratioscore een momentopname is en dat bij de beoordeling van de score ook de lange termijnontwikkelingen in beschouwing moeten worden genomen.

Uitgangspunt 7: Het weerstandsvermogen wordt vertaald in een (incidentele en structurele) ratio waarbij de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald. Deze ratio moet in ieder geval hoger zijn dan 1.

Gemeente Elburg:

Pagina 10

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

5. Kengetallen 5.1 Kengetallen voor het bewaken van de financiële positie Bestaande kengetallen In de auditcommissie zijn destijds ‘Kengetallen voor het bewaken van de financiële positie’ vastgesteld. Door deze kengetallen jaarlijks te presenteren in de jaarrekening en begroting is de raad in staat de kengetallen in meerjarig perspectief te volgen. De kengetallen zijn onderverdeeld in drie categorieën: 1. De vermogenspositie 2. De schuldpositie 3. Overige kengetallen De kengetallen zijn ingedeeld op een schaal van ‘Uitstekend’ tot en met ‘Onvoldoende’. De presentatie van de kengetallen werd tevens gebruikt in de jaarrekening en begroting. De tabel werd in één oogopslag gepresenteerd waardoor deze uitstekend dienst kon doen als signaleringsmiddel. Voorgeschreven kengetallen Vanaf 2016 zijn er in de BBV verplicht voorgeschreven kengetallen opgenomen. De kengetallen zijn ter ondersteuning van de beoordeling van de financiële positie en dienen verplicht opgenomen te worden in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Om dit te bereiken wordt voorgeschreven dat deze paragraaf de volgende kengetallen bevat: netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, solvabiliteitsratio, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit.

Deze kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte de provincie of gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weer- en wendbaarheid. De kengetallen worden gezamenlijk opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing, omdat die paragraaf weergeeft hoe solide de begroting is en in hoeverre financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen. Samenvoegen Om overlap te voorkomen zijn beide soorten kengetallen samengevoegd tot één overzicht. Dit overzicht is voor de gemeente Elburg de afgelopen jaren standaard geworden

1a

Oorsprong BBV, Artikel 11, lid 2d,1a

1b 2 3 4 5a 5b 6a 6b 7 8

BBV, Artikel 11, lid 2d,1b BBV, Artikel 11, lid 2d,2 BBV, Artikel 11, lid 2d,3 BBV, Artikel 11, lid 2d,4 BBV, Artikel 11, lid 2d,5 Coelo, atlas van de lokale lasten Gemeenteraad, paragraaf weerstandsvermogen Gemeenteraad, paragraaf weerstandsvermogen Auditcommissie, kengetallen voor de financiële positie Auditcommissie, kengetallen voor de financiële positie

Gemeente Elburg:

Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit Woonlasten, Coelo rangnummer Weerstandsratio - incidenteel Weerstandsratio - structureel Liquiditeit Netto schuld per inwoner

Pagina 11

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

Uitgangspunt 8: De gemeente Elburg gebruikt de volgende kengetallen voor het bewaken van de financiële positie: 1a] Netto schuldquote 1b] Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2] Solvabiliteitsratio 3] Grondexploitatie 4] Structurele exploitatieruimte 5a] Belastingcapaciteit 5b] Woonlasten, Coelo rangnummer 6a] Weerstandsratio - incidenteel 6b] Weerstandsratio - structureel 7] Liquiditeit 8] Netto schuld per inwoner

5.2 Normering kengetallen Naast het opnemen van de tabel dient een beoordeling gegeven te worden van de onderlinge verhoudingen van de kengetallen, in relatie tot de financiële positie van onze gemeente. De wijze waarop de kengetallen meewegen in de uiteindelijke beoordeling van de financiële positie van de medeoverheid is voorbehouden aan het horizontale controle- en verantwoordingsproces. Zonder normering zijn de kengetallen moeilijk te duiden. Bij de normering is aansluiting gezocht bij de normering van de provincie Gelderland en van de auditcommissie. Kengetal

risico A

risico B

risico C

Netto schuldquote

<90%

90-130%

>130%

Netto schuldquote gecorrigeerd

<90%

90-130%

>130%

Solvabiliteitsratio

>50%

20-50%

<20%

Grondexploitatie

<20%

20-35%

>35%

Structurele exploitatieruimte

> 0%

0%

< 0%

Belastingcapaciteit

<95%

95-105%

>105%

Woonlasten, Coelo rangnummer

<100

100-300

>300

Weerstandsratio – incidenteel

> 1,5

1,0-1,5

< 1,0

Weerstandsratio – structureel

> 1,5

1,0-1,5

< 1,0

Liquiditeit

> 1,5

1,0-1,5

< 1,0

Netto schuld per inwoner

< €1.500

€1.500€2.500

> €2.000

Provincie Gelderland De gezamenlijke provinciale toezichthouders hebben geconstateerd dat het financiële beeld dat uit de kentallen naar voren komt, belangrijk is voor het inzicht in de financiele positie van de gemeenten. Er is door de toezichthouders besloten om voor het verkrijgen van een goed beeld, aan te sluiten bij de zogeheten ‘signaleringswaarden’ die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. Aan deze categorieën is geen kwalificatie gegeven, omdat normering in eerste instantie door de gemeente zelf plaats dient te vinden. Wel kan over het algemeen worden gesteld, dat de categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Uitgangspunt 9: Voor de normering van de kengetallen wordt de volgende indeling gehanteerd (waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest):

Gemeente Elburg:

Pagina 12

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

5.3 Signaleringsoverzicht kengetallen De 11 kengetallen worden tweemaal per jaar in één overzicht gepresenteerd in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Bij de presentatie is eveneens de normering per categorie weergegeven. Beoordeling Uit de beschrijving van de verschillende kengetallen blijkt dat een afzonderlijk kengetal nog weinig zegt over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie, maar is dat afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. Noch hoeft een tegenvallende ontwikkeling van de grondprijs een negatieve invloed te hebben indien de structurele exploitatieruimte groot is of men over voldoende ruimte in belastingcapaciteit beschikt, omdat er dan ruimte is om tegenvallers op te vangen. Het is dus, met andere woorden, niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van een gemeente of provincie.

Uitgangspunt 10: Het signaleringsoverzicht, inclusief een toelichting op de financiële positie, wordt tweemaal per jaar opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Gemeente Elburg:

Pagina 13

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

6. Beleidsuitgangspunten De onderstaande uitgangspunten zijn opgenomen in deze nota. Risicobeheersing Uitgangspunt 1: Het college draagt zorg voor een cultuur waarbij risicobeheersing een vast onderdeel vormt van de bedrijfsvoering. Uitgangspunt 2: Het college benoemt geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s vanaf een bedrag van € 75.000. Risicoinventarisatie Uitgangspunt 3: Het college inventariseert algemene, concrete en specifieke risico’s. Risicokwalificatie en -kwantificatie Uitgangspunt 4: Het college monitort de geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s (vanaf een bedrag van € 75.000) tweemaal per jaar in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Uitgangspunt 5: Bij het kwantificeren van risico’s gelden de volgende criteria: I. Voor algemene risico’s bedraagt het gekwantificeerd risico 5% van de totale uitgaven van de gemeente Elburg (exclusief storting in de reserves). II. Voor concrete risico’s (kans > 60%) wordt een voorziening of bestemmingsreserve ingesteld. III. Voor specifieke risico’s geldt een bandbreedte van 5% tot en met 60% Enkele specifieke risico’s zijn nader gespecificeerd: - Voor garanties geldleningen zijn de drie risicoprofielen: 0%, 2,5% en 5% - Voor verstrekte geldleningen met een publiek belang geldt een risicoprofiel van 5,0%. - Voor de grondcomplexen in exploitatie wordt jaarlijks een risicoanalyse gemaakt.

Weerstandscapaciteit Uitgangspunt 6: De beschikbare weerstandscapaciteit is de som van het vrije deel van de algemene reserves, de ruimte in de begroting en de onbenutte belastingcapaciteit. Bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit wordt onderscheid gemaakt tussen de bouwgrondexploitatie en de algemene dienst. I. II.

Stille reserves worden niet tot de beschikbare capaciteit gerekend. De ruimte in de begroting bestaat uit de stelpost onvoorzien, de stelpost remweg en het (meerjarig) begrotingsoverschot. III. De onbenutte belastingcapaciteit: - is de ruimte tussen de huidige opbrengst OZB en de opbrengst conform de inkomstenmaatstaf OZB op basis van algemene uitkering. - is de ruimte tussen 100% en 85% kostendekking op begraafrechten. Weerstandsvermogen Uitgangspunt 7: Het weerstandsvermogen wordt vertaald in een (incidentele en structurele) ratio waarbij de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald. Deze ratio moet in ieder geval hoger zijn dan 1.

Gemeente Elburg:

Pagina 14

‘Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2022-2025’

Kengetallen Uitgangspunt 8: De gemeente Elburg gebruikt de volgende kengetallen voor het bewaken van de financiële positie: 1a] Netto schuldquote 1b] Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2] Solvabiliteitsratio 3] Grondexploitatie 4] Structurele exploitatieruimte 5a] Belastingcapaciteit 5b] Woonlasten, Coelo rangnummer 6a] Weerstandsratio - incidenteel 6b] Weerstandsratio - structureel 7] Liquiditeit 8] Netto schuld per inwoner Normering Uitgangspunt 9: Voor de normering van de kengetallen wordt de volgende indeling gehanteerd (waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest): Signalering Uitgangspunt 10: Het signaleringsoverzicht, inclusief een toelichting op de financiële positie, wordt tweemaal per jaar opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Gemeente Elburg:

Pagina 15