CConstaterende datelburg
Koppel je AI →
Document · PDF

Elburg - Eindrapport Rekenkameronderzoek Armoede- en schuldenbeleid (Geanonimiseerd)

Oordeelsvorming 15 juni 2026, gemeente elburgBij agendapunt: Raadsvoorstel rekenkamer onderzoeksrapport armoede- en schuldenbeleid19.839 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Eindrapport Rekenkameronderzoek armoede- en schuldenbeleid Gemeente Elburg 1 Colofon Offertenummer: FC 527 Auteurs: (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) B&A B.V. Bezuidenhoutseweg 161 Postbus 829 2501 CV Den Haag 070 - 3029500 info@bagroep.nl www.bagroep.nl Den Haag, februari 2026 B&A doet wat werkt 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Samenvatting Aanleiding Centrale vraag Leeswijzer Bevindingen Analyse inkomenspositie (2020–2022) Kortdurend lage inkomenspositie (≤ 1 jaar onder 130% sociaal minimum) Langdurend lage inkomenspositie (≥ 4 jaar onder 130% sociaal minimum) Analyse schuldenproblematiek (2021–2023) Bekendheid en behoeften van inwoners Ervaringen met gemeentelijke dienstverlening – mystery guest onderzoek Ervaringen van uitvoerende medewerkers en partners - aansluiting op behoeften Bereik en effectiviteit Nieuwe doelgroepen Middelen en knelpunten Beleid armoede en schulden Informatievoorziening en de rol van de raad Leren van andere gemeenten Conclusies Aanbevelingen Bestuurlijke reactie Nawoord Nota van bevindingen Inleiding 7. 1 Aanleiding 7. 2 Onderzoeksvragen 7. 3 Onderzoeksmodel 7. 4 Normenkader 7. 5 Onderzoeksverantwoording 7. 6 Bevindingen leefwereld 7. 7 Inleiding 7. 7. 1 Omvang en ontwikkeling doelgroepen 7. 7. 2 Bevindingen bekendheid , toegang en aansluiting behoeften perspectief inwoners 7. 7.

3 Toetsing normenkader 7. 7. 4 Bevindingen uitvoeringswereld 7. 8 Inleiding 7. 8. 1 Bevindingen ingezette maatregelen en voorzieningen 7. 8. 2 Bevindingen armoede- en schuldenaanpak 7. 8. 3 Bevindingen aansluiting aanpak en voorzieningen op behoeften 7. 8. 4 Bevindingen bereik doelgroepen 7. 8. 5 Bevindingen toereikendheid middelen 7. 8. 6 Toetsing normenkader 7. 8. 7 Bevindingen beleidswereld 7. 9 Inleiding 7. 9. 1 Bevindingen beleid en doelen armoede en schulden 7. 9. 2 Bevindingen ingezette middelen armoede en schulden 7. 9. 3 Bevindingen effecten beleid armoede en schulden 7. 9. 4 Bevindingen resultaten ten opzichte van de andere vier gemeenten en landelijk 7. 9. 5 Bevindingen positionering raad 7. 9. 6 Toetsing normenkader 7. 9. 7 Bijlage 1: Overzicht van ingezette regelingen per gemeente 1. 6 6 6 6 7 7 7 7 7 7 7 7 7 8 8 8 8 8 9 10 11 13 15 15 15 15 16 17 19 20 20 20 22 26 27 27 27 30 33 34 35 36 37 37 37 39 40 42 44 45 47 1. 1 1. 2 1. 3 2. 2. 1 2. 2 2. 3 2. 4 2. 5 2. 6 2. 7 2. 8 2. 9 2. 10 2. 11 2. 12 2. 13 3. 4. 5. 6. 7. 8. 3 9. 4 Bijlage 2: geraadpleegde bronnen 63 Deel A Samenvatting 5 1. Samenvatting 1.1 Aanleiding De samenwerkende rekenkamers (hierna rekenkamer) van de gemeenten Elburg, Hattem, Nunspeet, Oldebroek en B hebben gekozen om het ‘armoede - en schuldenbeleid’ te onderzoeken.

De Rekenkamer geeft aan dat het onderwerp om meerdere redenen actueel is: de gevolgen van de stijgende prijzen van energie en boodschappen, mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de aandacht voor het onderwerp in de verkiezingsdebatten. Gemeenten hebben bij de aanpak van armoede een belangrijke rol. Niet alleen bij het in het beeld krijgen wie hulp nodig heeft, maar ook in het helpen bij de noodzakelijke (financiële) ondersteuning. Gemeenten zijn gebonden aan wet- en regelgeving, maar hebben ook de beleidsvrijheid om hier keuzes in te maken. (geanonimiseerd) 1.2 Centrale vraag De centrale onderzoeksvraag is: Lukt het de gemeenten Elburg, Hattem, Nunspeet, Oldebroek, en Putten om de beschikbare middelen voor armoede doeltreffend/doelmatig in te zetten, worden de huishouders in (dreigende) armoede bereikt en is de aanpak effectief? Hoe zetten de gemeenten de schuldhulpverlening in en in hoeverre helpt dit bij de bestrijding van armoede? Wat kan er beter en wat kunnen de 5 gemeenten van elkaar leren? 1.3 Leeswijzer Dit onderzoeksrapport bestaat uit 2 delen. De bestuurlijke nota (deel A) bevat een samenvatting van de bevindingen die het onderzoek heeft opgeleverd (hoofdstuk 2). De nota van bevindingen (deel B) biedt een gedetailleerder inzicht in alle bevindingen en geeft ook antwoord op alle onderzoeksvragen.

De nota van bevindingen biedt meer verdieping en kan gebruikt worden om meer beeld en context te krijgen bij de algemene bevindingen die beschreven zijn in de bestuurlijke nota. Bijlage 1 van de nota van bevindingen biedt een overzicht van alle minimaregelingen die in de 5 onderzochte gemeenten worden ingezet, en kan gebruikt worden ter lering en inspiratie. Bijlage 2 geeft een overzicht van de gebruikte bronnen en gesproken respondenten. BRA Daan wat werkt. 2. | Bevindingen 2.1 | Analyse | inkomenspositie | (2020-2022) 2.2 | Kortdurend | lage | inkomenspositie | (< | 1 jaar | onder | 130% | sociaal | minimum) In Elburg | is tussen | 2020 | en | 2022 | een | lichte | daling | zichtbaar | in het | aandeel | huishoudens | dat | maximaal | één | jaar onder | de | inkomensgrens | van | 130% | van | het | sociaal | minimum | leeft | (van | 10,96% | naar | 10,52%). | De | percentages | van Elburg | liggen | tussen | 2020 | en | 2022 | hoger | dan | Hattem, | zijn iets | lager | dan | Nunspeet | en | nagenoeg | gelijk | aan Oldebroek | en | Putten. 2.3 | Langdurend | lage | inkomenspositie | (2 | 4 jaar | onder | 130% | sociaal | minimum) In Elburg | is het | aandeel | huishoudens | dat | vier | jaar | of | langer | moet | rondkomen | van | een | inkomen | onder | 130% | van | het sociaal | minimum | licht gedaald: | van | 6,57% | in 2020 | naar | 6,31% | in 2022.

| Ondanks | deze | daling | blijft | Elburg, | samen met | Oldebroek, | bovenaan | staan | binnen | de | onderzochte | gemeenten. | In Nunspeet | en | (geanonimiseerd)ligt het percentage | enkele | tienden | lager | en | in Hattem | ongeveer | 1 procentpunt. | Daarmee | is Elburg | de | gemeente | waar | langdurige inkomensproblematiek, | vergeleken | met | de | andere | onderzochte | gemeenten, | het | meest | voorkomt. 2.4 | Analyse | schuldenproblematiek | (2021-2023) Het | aandeel | huishoudens | met | bekende | schulden | in Elburg | is tussen | 2021 | en | 2023 | gestegen | van | 5,6% | naar | 6,8%. Deze | toename | past | binnen | de | bredere | regionale | en | landelijke | trend. | Vergeleken | met | de | andere | gemeenten | in de regio | ligt | Elburg | in 2023 | op | het | hoogste | niveau, | boven | Hattem | (4,8%), | Oldebroek | (5,8%) | en | Nunspeet | (5,8%). | Wel blijft het | percentage | in Elburg | nog | onder | het | landelijk | gemiddelde, | dat | in deze | periode | oploopt | van | 7,7% | naar 8,8%. | Daarmee | vormt | Elburg | een | van | de | gemeenten | waar | schuldenproblematiek | het | meest | zichtbaar | is binnen | de onderzochte | gemeenten. 2.5 | Bekendheid | en | behoeften | van | inwoners In Elburg | is de | meerderheid | van | de | gesproken | inwoners | niet | volledig | op | de | hoogte | van | inkomensondersteunende regelingen.

| Informatie | wordt | vooral | gevonden | via | het | Financieel | Trefpunt | of via | sociale | netwerken. | Net | als in Nunspeet | en | Hattem | wijst | dit op | een | beperkte | directe | toegang | tot gemeentelijke | informatie. | De | behoefte | aan maatwerk | en | flexibiliteit | komt | duidelijk | naar | voren. | Inwoners | geven | aan | dat | standaardregelingen | niet altijd | passen, bijvoorbeeld | bij gezinnen | die | nét | boven | de | inkomensgrens | zitten. | Langdurige | en | persoonlijke | begeleiding | wordt vaak | genoemd. | Meerdere | inwoners | willen | ondersteuning | bij | het | uitstappen | uit | de | bijstand, | maar | ervaren | dat | dit inancieel | niet | loont. | Vergelijkbaar | met | (geanonimiseerd)BM en Hattem wordt | gevraagd | om | jobcoaches | die | aansluiten | bij persoonlijke | omstandigheden. | Er | is frustratie | over | trage | besluitvorming. | Net | als in Nunspeet | willen | inwoners snellere | procedures | bij aanvragen | of veranderingen | in hun | situatie. - 2.6 | Ervaringen | met | gemeentelijke | dienstverlening | mystery | guest | onderzoek Raadsleden | in Elburg | hadden | moeite | met | het | vinden | van | de | juiste | hulp. | Het | aanvraagproces | werd | als stressvol ervaren | en | de | informatievoorziening | was | vaak | onduidelijk, | wat | leidde | tot | onzekerheid.

- 2.7 | Ervaringen | van | uitvoerende | medewerkers | en | partners | aansluiting | op | behoeften n Elburg | vinden | uitvoerenden | dat | hun | inzet | in algemene | zin aansluit | op | de | behoefte | aan | preventieve | en toegankelijke | ondersteuning. | Toch | komt | uit gesprekken | naar | voren | dat | de | uitvoering | ziet | dat | zij niet | altijd aansluiten | bij specifieke | wensen | van | inwoners, | zoals | snelheid | en | flexibiliteit. | Hiermee | sluit | Elburg | aan | bij bredere signalen | uit gemeenten | als Nunspeet | en | Hattem, | waar | eveneens | behoefte | is aan | maatwerk | en | een | snellere, | meer toegespitste | aanpak. 2.8 | Bereik | en | effectiviteit In Elburg | blijkt | het | lastig | om | specifieke | doelgroepen | te | bereiken, | ondanks | inzet | van | verschillende communicatiekanalen | en | samenwerking | met | lokale | partners. | Net | als | in Nunspeet | en | Hattem | zijn werkende | armen en | mensen | met | beperkte | gezondheidsvaardigheden | moeilijker | in beeld | te krijgen. | Schaamte | speelt | een | grote | rol: inwoners | zoeken | vaak | pas | hulp | bij ernstige | problemen. | Informele | netwerken, | zoals | vrienden | en | familie, | bieden regelmatig | de | eerste | steun. | Partners | proberen | de | zichtbaarheid | van | hulp | te vergroten | via | folders | bij onder | andere huisartsen | en | de | Voedselbank.

BRA | Daan | wat werkt. 2.9 Nieuwe doelgroepen Elburg signaleert, net als Hattem en Nunspeet, dat ouderen met financiële problemen zichtbaarder zijn geworden sinds de stijging van de energiekosten. Deze groep komt vaker in beeld via regelingen zoals de energietoeslag. Dit sluit aan bij een breder regionaal patroon waarin stille armoede onder ouderen toeneemt en gerichte aandacht vraagt. 2.10 Middelen en knelpunten Uitvoerenden in Elburg ervaren de ingezette middelen als overwegend voldoende, vergelijkbaar met Oldebroek. Toch worden knelpunten gezien op het gebied van preventie, samenwerking en re-integratie. In tegenstelling tot Hattem, waar partners nauwer samenwerken, missen uitvoerenden in Elburg soms het gevoel gezamenlijk aan één opdracht te werken. Daarnaast is er behoefte aan meer beleidsmatige flexibiliteit, bijvoorbeeld rondom inkomensgrenzen van minimaregelingen. 2.11 Beleid armoede en schulden Elburg zet in op een integrale aanpak waarbij preventie, samenwerking en versterking van de sociale basis centraal staan. De gemeente richt zich vooral op het voorkomen van armoede en schulden, het verkleinen van verschillen en het bevorderen van financiële rust en economische zelfstandigheid.

Hoewel deze doelen in lijn zijn met die van omliggende gemeenten, legt Elburg relatief veel nadruk op vroegtijdige ondersteuning en een laagdrempelige toegang tot schuldhulpverlening, aspecten die in bijvoorbeeld BM en Nunspeet minder prominent zijn uitgewerkt. (geanonimiseerd) 2.12 _Informatievoorziening en de rol van de raad n Elburg wordt de raad geïnformeerd via de reguliere P&C-cyclus, waaronder de begroting, voorjaarsnota en diverse presentaties. De informatievoorziening is zeer gedetailleerd, wat enerzijds de volledigheid waarborgt maar tegelijk toe leidt dat de focus regelmatig verschuift naar uitvoeringsaspecten. In vergelijking met gemeenten als Oldebroek, waar de raad meer op hoofdlijnen wordt betrokken, is de rol van de raad in Elburg minder gericht op aderstelling en controle op strategisch niveau. De gemeente kan gebruik maken van meer thematische of overzichtelijke informatie om de raad in die rol te versterken. 2.13 Leren van andere gemeenten n Elburg wordt actief gezocht naar manieren om het armoede- en schuldenbeleid te verbeteren door te leren van andere gemeenten. Zo onderzoekt Elburg de mogelijkheid om, net als Oldebroek, de inkomensgrens te verhogen om meer inwoners ondersteuning te bieden. Daarnaast overweegt de gemeente om het “tellen en vertellen" principe toe te passen, waarmee beter kan worden verantwoord wat de effecten van het beleid zijn.

In vergelijking met B, waar de raad beperkt gebruikmaakt van beleidsinformatie, valt op dat Elburg wel over zeer gedetailleerde informatie beschikt, maar dat dit juist ten koste kan gaan van het strategische sturing. (geanonimiseerd) BRA Daan wat werkt. 3. Conclusies Conclusie 1: de doelgroep is vaak niet op de hoogte van het volledige aanbod De meerderheid van de doelgroep is niet bekend met het volledige aanbod inkomensondersteunende regelingen. De directe toegang tot de gemeentelijke informatie is beperkt. Informatie wordt vooral verkregen via tussenpersonen , zoals het Financieel Trefpunt of via sociale netwerken. Conclusie 2: niet alle inwoners worden bereikt Ondanks verschillende communicatiekanalen (website , loket , folders) , samenwerking met lokale partners of de inzet van de informele netwerken (vrienden , familie) blijkt dat niet alle inwoners (tijdig) worden bereikt. De doelgroep ‘ouderen’ neemt toe , onder andere als gevolg van stijgende energiekosten. Conclusie 3: de doelgroep heeft behoefte aan maatwerk Er wordt niet altijd aangesloten bij de specifieke wensen van de inwoners. Er is behoefte aan een snellere , flexibele en meer persoonlijke en toegespitste aanpak. De doelgroep geeft aan dat daardoor problemen niet volledig worden opgelost. Daarnaast zijn er mogelijkheden op het gebied van preventie , samenwerking en re-integratie.

Conclusie 4: kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad is beperkt De raad wordt , volgens beleidsmakers , via de reguliere P&C-cyclus geïnformeerd. De informatievoorziening is zeer gedetailleerd , waardoor de focus verschuift naar uitvoeringsaspecten. Hierdoor is de raad volgens beleidsmakers minder gericht op kaderstelling en controle op strategisch niveau. 9 4. Aanbevelingen Aanbeveling 1: vergroot inzicht in bereik en bekendheid van het aanbod Met het verkrijgen van exacte cijfers over het bereik , kan ook gerichter worden ingezet op het niet-bereik. Als er meer inzicht ontstaat in het (niet-)bereik kunnen de doelgroepen ook beter proactief worden benaderd. Om het bereik van de ondersteuning te vergroten , zal de gemeente inzicht moeten krijgen in welke groepen inwoners buiten beeld blijven. De lokale armoedescan van het CBS kan daarvoor een nuttig instrument zijn. Door meer inzicht in het profiel van niet-gebruikers kan deze groep beter worden benaderd. Aanbeveling 2: optimaliseer de communicatie Daarnaast kan de algemene communicatie en vindbaarheid van de regelingen , bijvoorbeeld op de website van de gemeente , worden uitgebreid en verbeterd. Zorg voor meerdere laagdrempelige ‘loketfuncties’ in kernen en dorpen die inwoners een directe toegang tot ondersteuning en advies biedt.

Aanbeveling 3: investeer in maatwerk Voor een gerichtere aanpak van de problematiek van doelgroepen is maatwerk nodig. Zorg dat de uitvoerders de tijd en middelen hebben om , met een individuele en persoonlijke aanpak , maatwerk te bieden. Bied consulenten meer bewegingsvrijheid om een professionele afweging te maken , waarbij de inwoner centraal staat (ruimte voor maatwerk) , bijvoorbeeld om van standaard werkwijzen af te wijken als de situatie daarom vraagt. Door daarnaast meer gebruik te maken van ambtshalve verstrekken (verstrekken zonder aanvraag omdat de daarvoor benodigde gegevens al bekend zijn bij de gemeente) kan er mogelijk capaciteit vrijgespeeld worden voor meer maatwerk voor inwoners. Aanbeveling 4: versterk de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad Verleg de aandacht van de uitvoering naar een meer kaderstellende en controlerende rol. Vraag als raad informatie op hoofdlijnen over de effectiviteit van de uitvoering en de daaraan gekoppelde kosten. Vraag daarbij ook om verschillende verbeterscenario’s met kosten en verwachtte effecten. 10 5. | Bestuurlijke | reactie Gemeente Elburg Aan | de | Rekenkamer t.a.v.

| de | heei | (geanonimiseerd) Zuiderzeestraatweg | Oost | 19 8081 | LA | ELBURG Ontvangen | op: | 26 november | 2025 | Uw | kenmerk: Inlichtingen: | (geanonimiseerd) | Zaaknummer: | 446535 Telefoonnummer: | 0525-GEBEEE | Datum | 6 tanuari | 2026 Onderwerp | Bestuurlijke | reactie | college | Elburg. | Bijlagen: Pagina: | tvan2 (geanonimiseerd) Bij deze | ontvangt | u de | bestuurlijke | reactie | van | het | college | van | burgemeester | en | wethouders | van | de gemeente | Elburg | naar | aanleiding | van | het | rapport | van | de | Rekenkamer | over | de effecten | van | het armoede- | en | schuldenbeleid. Inleiding Het | college | heeft | met | belangstelling | kennisgenomen | van | het | rapport | van | de | Rekenkamer | over | de effecten | van | het | armoede- | en | schuidenbeleid | in de | jaren | 2020-2023. | Wij | waarderen | de | zorgvuldige aanpak | van | het | onderzoek | en | de | bevindingen | en | aanbevelingen | die | in | het | rapport | zijn opgenomen. | Wij bedanken | de | Rekenkamercommissie | en onderzoeksbureau | BA | Groep | voor | hun | inzet. | Armoede | en schulden | raken | inwoners | in hun | bestaanszekerheid | en | vragen | blijvende | inzet | van | de | gemeente | en | haar partners.

Rapport In het | rapport | staan | conclusies | waaruit | blijkt | dat | onze | gemeente | op meerdere | punten | goed | inzet | op preventie, | vroegsignalering | en | samenwerking, | maar | dat | er ook | verbeterpunten | zijn. | Het | gaat | met | name am | de | bekendheid | en | vindbaarheid | van | regelingen, | het | bereiken | van | specifieke | doelgroepen, | de behoefte | aan | maatwerk | en | de | versterking | van | de | kaderstellende | en | controlerende | rol van | de gemeenteraad. Standpunt | van | het | college Wij | herkennen | de | geschetste | problematiek | en | onderschrijven | de | aanbevelingen | die | zijn gedaan. Het | college | is positief | dat | onze | integrate | aanpak | en | nadruk | op | wroegtijdige | ondersteuning | worden bewestigd | als | sterke | punten. | Tegelijkertijd | zien | wij | ook | dat | inwoners | soms | onvoldoende | bekend | zijn met | de | regelingen | en | dat | de | toegang | niet | altijd | taagdrempelig | genoeg | ls. Hier | werken | wij voortdurend Adres | Zuiderzeestrsatweg | Oost | 19, BOB1 | LA | Elburg Telefoon | 0525-685688 | Fax | 0525-688699 | E-mail | gemeenteBelburg.nl | Internet | www.elburg.nl IBAN | NL23ENGH0285002333 | BIC | BNGHNL2G | KVK | 08218414 | BTW | NLOO1831124B01 lil 12 6.

Nawoord Geacht college, Op 6 januari 2026 ontvingen wij van u de bestuurlijke reactie op ons rekenkamerrapport ‘Onderzoek naar armoede- en schuldenbeleid’. Wij willen u hier hartelijk voor bedanken! In de bestuurlijke reactie lezen wij dat het college dit onderwerp een warm hart toedraagt en dat zij blij is met de positieve effecten die het beleid nu al heeft. De rekenkamer waardeert ook het voornemen dat het college de aanbevelingen betrekt in haar beleid en/of meeneemt in de uitvoering. Ondanks deze constructieve reactie is het college kritisch op de lange doorlooptijd van ons onderzoek, waardoor het rapport niet meer geheel aansluit op de actualiteit en het veel ambtelijke inzet heeft gekost. Wij (herkennen dit en betreuren de gang van zaken. Ook als rekenkamer streven wij naar een vlot en efficiënt onderzoeksproces. Tegelijkertijd willen wij geen concessies doen aan de kwaliteit van het onderzoek/het rapport en zullen daarom altijd zorgvuldig te werk gaan. Dit neemt niet weg dat wij de kritiek van het college ter harte nemen bij vervolgonderzoeken. Wij zien uit naar de behandeling van ons rapport in de commissievergadering. Met hartelijke groet, Namens de rekenkamer, 13 BRA Daan wat werkt. (geanonimiseerd) Deel B Nota van bevindingen 14 7. Nota van bevindingen 7. 1 Inleiding 7.

2 Aanleiding De samenwerkende rekenkamers (hierna rekenkamer) van de gemeenten Elburg , Hattem , Nunspeet , Oldebroek en Putten hebben gekozen om het ‘armoede- 1 en schuldenbeleid’ te onderzoeken. De Rekenkamer geeft aan dat het onderwerp om meerdere redenen actueel is: de gevolgen van de stijgende prijzen van energie en boodschappen , mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de aandacht voor het onderwerp in de verkiezingsdebatten. Gemeenten hebben bij de aanpak van armoede een belangrijke rol. Niet alleen in het beeld krijgen wie hulp nodig heeft , maar ook in het helpen bij de noodzakelijke (financiële) ondersteuning. Gemeenten zijn gebonden aan wet- en regelgeving , maar hebben ook de beleidsvrijheid om hier keuzes in te maken. 7. 3 Onderzoeksvragen De centrale onderzoeksvraag is: Lukt het de gemeenten Elburg , Hattem , Nunspeet , Oldebroek , en Putten om de beschikbare middelen voor armoede doeltreffend/doelmatig in te zetten , worden de huishouders in (dreigende) armoede bereikt en is de aanpak effectief? Hoe zetten de gemeenten de schuldhulpverlening in en in hoeverre helpt dit bij de bestrijding van armoede? Wat kan er beter en wat kunnen de 5 gemeenten van elkaar leren? De volgende deelvragen zijn daarbij per wereld ingedeeld.

Leefwereld Wat is de omvang van de doelgroepen van armoederegelingen en schuldhulpverlening? Is de doelgroep gegroeid of veranderd (trendoverzicht)? Zijn er (mede door recente ontwikkelingen op de energiemarkt en de opgelopen inflatie) nieuwe doelgroepen die niet in beeld zijn bij de gemeenten? Zijn de mogelijkheden tot het aanvragen van inkomensondersteunende maatregelen bekend bij de doelgroep? Vindt de doelgroep de toegang tot de mogelijkheden en middelen? Zijn deze begrijpelijk in het kader van dienstverlening? Is de doelgroep daadwerkelijk geholpen met de ingezette instrumenten (inkomensondersteunende maatregelen)? In hoeverre sluiten de instrumenten aan bij de behoeften van de doelgroep? Welke behoeften hebben de huishoudens in (dreigende) armoede als het gaat om ondersteuning van de gemeente? 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Uitvoeringswereld Welke inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen zetten de gemeenten in voor de armoedeaanpak en schuldhulpverlening? Hoe ziet de armoedeaanpak eruit en is deze goed opgebouwd? 9. 10. Hoe is de schuldhulpverlening georganiseerd? 11. Hoe sluit de uitvoering van de gemeente aan op de behoeften van ondersteuning van huishoudens? 12. Bereiken de gemeenten de doelgroepen van de inkomensondersteunende maatregelen? 13.

Zijn (mede door recente ontwikkelingen op de energiemarkt en de opgelopen inflatie) nieuwe doelgroepen die nog niet in beeld bij de gemeenten? 14. Zijn de beschikbare middelen in de praktijk toereikend? 8. 1 In de nieuwe methode betekent armoede dat een huishouden niet genoeg financiële middelen heeft voor minimaal noodzakelijke uitgaven in Nederland. Hierbij wordt gekeken naar inkomen , vermogen en worden voor het eerst werkelijke individuele uitgaven aan wonen en energie meegenomen. 15 15. 16. 1e 18. 19: 20. 21. 22, 23, 24. 25, 26. Beleidswereld Welk beleid voeren de vijf gemeenten op het gebied van armoede en schuldhulpverlening? 74 grondslag? Hoe betrekt de gemeente inwoners bij het opstellen van beleidsplannen en de inrichting van de uitvoering van maatregelen? Hoeveel middelen hebben de gemeenten beschikbaar voor het armoedebeleid en de schuldhulpverlening? Zorgt de armoedeaanpak en schuldhulpverlening ervoor dat huishoudens in armoede beter kunnen rondkomen? n hoeverre worden de gestelde doelen/resultaten behaald? Hoe verhouden de resultaten zich ten opzichte van landelijke cijfers? Welke verschillen in resultaten zijn er tussen de vijf gemeenten in termen van bereik en effect? Wat kunnen de gemeenten van elkaar leren? Hoe wordt de raad geïnformeerd over het armoedebeleid/schuldhulpverlening en de uitvoering ervan? an de raad met de geboden informatie zijn

kaderstellende en controlerende rol adequaat vervullen? Onderzoeksmodel Hebben de gemeenten de volledige doelgroep in beeld? Welke doelen en resultaten hebben de gemeenten geformuleerd? Welke overwegingen liggen hieraan ten Op basis van de onderstaande onderzoeksvragen is in dit onderzoek verondersteld dat de gemeenten Elburg, Hattem, Nunspeet, Oldebroek en- Putten een beeld hebben van de risicogroepen in ofwel de opgaven in de ‘leefwereld’. De volgende veronderstelling is dat het beleid en de ambities hierop zijn gebaseerd. Met andere woorden: als dit de maatschappelijke opgave is, dan hebben we deze ambities en doelen. Dit is de ‘beleidswereld!. Vervolgens is de aanname dat het beleid ook vertaald is naar een set van regelingen en aanpakken; de ‘uitvoeringswereld’. De laatste aanname is dat de ‘uitvoeringswereld’ effectief is in de ‘leefwereld’. De risicogroepen worden bereikt en de aanpak leidt tot vermindering van de (risico's op) armoede en verbetering van de bestaanszekerheid en daarmee worden beleidsdoelen gerealiseerd. Dat leidt tot het volgende onderzoeksmodel, waarbij het plan van aanpak ook op hoofdlijnen is weergegeven.

‘Beleidswereld’ Ontwikkeling, aan- names beleid, doel groepen, monitoring en verantwoording, rolinvulling raad ‘Leefwereld’ Beeld en behoeften huishoudens, gebruik van regelingen, ervaringen en redenen niet gebru effect regelingen ik, ‘Uitvoeringswereld’ Soort regelingen, beschikbare middelen, aansluiting regelingen op leefwereld (geanonimiseerd)(geanonimiseerd) De fasering van het onderzoek en de onderzoeksmethoden was opgebouwd aan de hand van de ‘werelden’. Per wereld startte het onderzoek met een documentenanalyse, gevolgd door interviews met de vertegenwoordigers in die wereld, zoals inwoners, uitvoerenden en beleidsmakers- en bepalers. In de leefwereld werd daarnaast ook dossieronderzoek en praktijkonderzoek uitgevoerd met behulp van ‘mystery guests’. Aan raadsleden is gevraagd 16 BRA Daan wat werkt. om aan de hand van voorbeeldsituaties op zoek te gaan naar hulp en deze aan te vragen. In Putten , Elburg en Nunspeet deden twee raadsleden mee , in Oldebroek vier en in Hattem één. De opbrengsten uit de gesprekken met de inwoners zijn betrokken bij de vraagstelling aan de uitvoerenden zoals consulenten van de gemeente en medewerkers van partners die inwoners helpen. Vervolgens zijn de opbrengsten uit de gesprekken met de uitvoerenden weer betrokken bij de vraagstelling aan de beleidsmakers- en bepalers.

Gesproken is met beleidsmedewerkers van de gemeente , de verantwoordelijk wethouder en een vertegenwoordiging van de raad. Op deze manier zijn de bevindingen steeds verrijkt vanuit een ander perspectief en is daarmee de hoofdvraag beantwoord. In bijlage 1 zijn de geraadpleegde documenten en respondenten opgenomen. 7. 5 Normenkader Het normenkader voor dit onderzoek is in onderstaande tabel weergegeven. Onderdeel onderzoeksmodel Leefwereld Vraag Normen 1. Wat is de omvang van de doelgroepen van armoederegelingen en schuldhulpverlening? Zijn er (mede door recente ontwikkelingen op de energiemarkt en de opgelopen inflatie) nieuwe doelgroepen die niet in beeld zijn bij de gemeente? Zijn de mogelijkheden bekend bij d▪e doelgroep? Vindt de doelgroep de toegang tot ▪ de mogelijkheden en middelen? Zijn deze begrijpelijk in het kader van dienstverlening? ▪ Beschrijvende vragen , geen norm. 2. 3. Inwoners weten hoe zij de mogelijkheden tot inkomensondersteuning kunnen vinden. Inwoners zijn bekend met de mogelijkheden tot inkomensondersteuning. Het beroep doen op de mogelijkheden tot inkomensondersteuning is laagdrempelig voor inwoners. De mogelijkheden zijn begrijpelijk voor de doelgroep. De ingezette inkomensondersteunende maatregelen helpen inwoners bij het vergroten van hun bestaanszekerheid. De ingezette instrumenten sluiten aan bij de behoeften van de doelgroep.

De uitvoering van de ondersteuning door de gemeente sluit aan bij de behoeften van huishoudens in (dreigende) armoede. 4. 5. ▪ ▪ 6. Is de doelgroep daadwerkelijk geholpen met de ingezette instrumenten? In hoeverre sluiten de instrumenten aan bij de behoeften ▪ van de doelgroep? Welke behoeften hebben de huishoudens in (dreigende) armoede als het gaat om ondersteuning van de gemeente en hoe sluit de uitvoering van de gemeente daarop aan? Welke inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen zetten de gemeenten in voor de armoedeaanpak en schuldhulpverlening? Hoe ziet de armoedeaanpak eruit en▪ is deze goed opgebouwd? ▪ 7. ▪ Uitvoeringswereld8 . ▪ Beschrijvende vraag , geen norm. 9. De armoedeaanpak is zo ingericht dat deze aansluit bij zowel de behoeften van inwoners als de doelen die de gemeente wil bereiken. 17 Onderdeel onderzoeksmodel Vraag Normen ▪ Sprake is van een leer- en verbetercyclus tussen verschillende uitvoerders van verschillende regelingen waarmee steeds de aanpak waar nodig wordt aangescherpt. Beschrijvende vraag , geen norm. 10. Hoe is de schuldhulpverlening georganiseerd? 11. Hoe sluit de uitvoering van de ▪ gemeente aan op de behoeften van ondersteuning van huishoudens? 12. Bereiken de gemeenten de doelgroepen van de inkomensondersteunende maatregelen? 13.

Zijn (mede door recente ▪ ontwikkelingen op de energiemarkt en de opgelopen inflatie) nieuwe doelgroepen die nog niet in beeld bij de gemeenten? 14. Zijn de beschikbare middelen in de▪ praktijk toereikend? ▪ Beschrijvende vraag , geen norm. ▪ De gemeenten bereiken de door hen benoemde doelgroepen. De gemeente heeft nieuwe doelgroepen in beeld en heeft een onderbouwde keuze gemaakt om voor deze groepen wel of geen vorm van maatregelen in te zetten. De beschikbare middelen zijn binnen de inhoudelijke kaders van de maatregelen toereikend. Beschrijvende vraag , geen norm. Beleidswereld 15. Welk beleid voeren de vijf gemeenten op het gebied van armoede en schuldhulpverlening? 16. Hebben de gemeenten de volledig▪e doelgroep in beeld? 17. Welke doelen en resultaten hebben▪ de gemeenten geformuleerd? Welke overwegingen liggen hieraan ten grondslag? ▪ De gemeenten hebben de volledige doelgroep in beeld. Doelen zijn concreet en resultaatgericht geformuleerd en bevatten indicatoren en streefwaarden. Sprake is van een analyse van de opgave rondom armoede en een daarop gebaseerde beleidsambitie. De gemeente betrekt inwoners bij het opstellen van het beleid (doelen). De gemeente betrekt inwoners bij de inrichting van de uitvoering van maatregelen en de armoede aanpak. De gemeente vraagt periodiek aan de doelgroepen van het beleid wat goed gaat en wat beter kan in de uitvoering.

Beschrijvende vraag , geen norm. ▪ 18. Hoe betrekt de gemeente inwoners▪ bij het opstellen van beleidsplannen en de inrichting van de uitvoering ▪ van maatregelen? ▪ 19. Hoeveel middelen hebben de gemeenten beschikbaar voor het armoedebeleid en de schuldhulpverlening? 20. Zorgt de armoedeaanpak en schuldhulpverlening ervoor dat huishoudens in armoede beter kunnen rondkomen? ▪ ▪ Inwoners die gebruik maken van inkomensondersteunende maatregelen en schuldhulpverlening geven aan dat zij hierdoor beter kunnen rondkomen. De gemeente monitort het doelbereik. ▪ 18 Onderdeel onderzoeksmodel Vraag Normen 21. In hoeverre worden de gestelde doelen/resultaten behaald? ▪ De beoogde doelen en resultaten worden gerealiseerd. 22. Hoe verhouden de resultaten zich ▪ ten opzichte van landelijke cijfers? 23. Welke verschillen in resultaten zijn e▪r tussen de vijf gemeenten in termen van bereik en effect? 24. Wat kunnen de gemeenten van elkaar leren? 25. Hoe wordt de raad geïnformeerd over het armoedebeleid/schuldhulpverlening en de uitvoering ervan? 26. Kan de raad met de geboden informatie zijn kaderstellende en controlerende rol adequaat vervullen? Beschrijvende vraag , geen norm. Beschrijvende vraag , geen norm. ▪ Beschrijvende vraag , geen norm. ▪ De raad wordt minimaal jaarlijks geïnformeerd over het bereik en het effect van het armoedebeleid en schuldhulpverlening.

▪ De raad kan met de geboden informatie over het bereik en het effect van het armoedebeleid en schuldhulpverlening de controlerende en kaderstellende rol vervullen. 7. 6 Onderzoeksverantwoording Het onderzoek bestond uit de volgende stappen: Documentenstudie Eerst zijn alle inkomensregelingen van de gemeente geanalyseerd. In kaart is gebracht welke regelingen er zijn en welke voorwaarden daarvoor gelden. Vervolgens is , op basis van gemeentelijke cijfers , onderzocht hoe het gebruik en bereik van deze regelingen zich hebben ontwikkeld. Daarnaast is een beeld gevormd van de armoedeproblematiek in Elburg op basis van beschikbare gegevens zoals data van het CBS en ontvangen documenten. Het tweede deel van de documentenstudie richtte zich op een inhoudelijke analyse van het relevante beleid rondom armoede , schulden en bestaanszekerheid. Hierbij is ook het proces van informatievoorziening vanuit het college naar de raad meegenomen met betrekking tot de aanpak van armoede , schulden en het verbeteren van de bestaanszekerheid. Voor dit onderzoek is bereik gedefinieerd als het aandeel van de doelgroep dat daadwerkelijk gebruik maakt van een gemeentelijke minimaregeling. Veldwerk onder inwoners Op basis van geanonimiseerde gemeentelijke bestanden heeft de Rekenkamer een selectie gemaakt van huishoudens met als doel om 12 interviews af te nemen. Dit is gelukt.

In deze gesprekken deelden de huishoudens onder andere hun ervaringen met het aanvraagproces en het effect van de ontvangen hulp. Veldwerk onder uitvoerende medewerkers Interviews zijn afgenomen met uitvoerende consulenten van de gemeente en samenwerkingspartners in Elburg. Doel was om inzicht te krijgen in het aanvraagproces , hoe huishoudens toegang vinden tot hulp en ondersteuning , welke inspanningen worden geleverd om het bereik te vergroten en welke factoren een rol spelen bij het niet- bereiken van bepaalde groepen. Daarnaast gaven uitvoerders aan wat goed gaat en wat verbeterd kan worden. Ook reflecteerden zij op de bevindingen uit de gesprekken met huishoudens. Veldwerk onder beleidsmakers Beleidsmedewerkers verantwoordelijk voor armoede en bestaanszekerheid zijn geïnterviewd , evenals de verantwoordelijke wethouder. In deze gesprekken is onder andere besproken wat de belangrijkste doelen van de 19 gemeente | zijn , hoe | de | gemeente | stuurt | op | het | behalen | van | deze | doelen | en | welke | factoren | de | behaalde | resultaten beïnvloeden. | Daarnaast | gaven | zij aan | wat | goed | gaat | en | wat | beter | kan. | Ook | reflecteerden | zij op | de | uitkomsten | van de | gesprekken | met | zowel | inwoners | als uitvoerders. Rapportage De | bevindingen | zijn | per | perspectief | (inwoners | , uitvoerders | en | beleidsmakers) | uitgewerkt.

| Dit | heeft | geleid | tot | een nota | van | bevindingen. 7. 7 | Bevindingen | leefwereld 7. 7. 1 | Inleiding In dit hoofdstuk | zijn de | bevindingen | over | de | omvang | en | ontwikkelingen | op | het | gebied | van | armoede | en | schulden van | de | gemeente | Elburg | opgenomen. | Daarnaast | zijn | de | ervaringen | van | inwoners | weergegeven | als het | gaat | om | de bekendheid | met | voorzieningen | , de | toegang | tot | voorzieningen | en | het | aansluiten | van | voorzieningen | bij de | behoefte van | inwoners. | Eerst | zijn in de | rode | kaders | de | bevindingen | per | deelvraag | op | hoofdlijnen | weergegeven | , gevolgd door | een | onderbouwing | van | dat | antwoord. | Het | hoofdstuk | sluit | af met | een | toetsing | aan | het | normenkader. | De | snelle lezer | kan | volstaan | met | het | lezen | van | de | beantwoording | op | hoofdlijnen | in de | rode | kaders. In dit hoofdstuk | zijn de | volgende | deelvragen | beantwoord: 1. | Wat | is de | omvang | van | de | doelgroepen | van | armoederegelingen | en | schuldhulpverlening? | Is de | doelgroep | gegroeid of veranderd | (trendoverzicht)? 2. | Zijn | er (mede | door | recente | ontwikkelingen | op | de | energiemarkt | en | de | opgelopen | inflatie) | nieuwe | doelgroepen | die niet | in beeld | zijn | bij de | gemeente? 3.

| Zijn | de | mogelijkheden | tot | het | aanvragen | van | inkomensondersteunende | maatregelen | bekend | bij de | doelgroep? 4. | Vindt | de | doelgroep | de | toegang | tot | de | mogelijkheden | en | middelen? 5. | Zijn | deze | begrijpelijk | in het | kader | van | dienstverlening? 6. | Is de | doelgroep | daadwerkelijk | geholpen | met | de | ingezette | instrumenten | (inkomensondersteunende | maatregelen)? In hoeverre | sluiten | de | instrumenten | aan | bij de | behoeften | van | de | doelgroep? 7. | Welke | behoeften | hebben | de | huishoudens | in (dreigende) | armoede | als | het | gaat | om | ondersteuning | van | de gemeente? 7. 7. 2 | Omvang | en | ontwikkeling | doelgroepen 1. | Wat | is de | omvang | van | de | doelgroepen | van | armoederegelingen | en | schuldhulpverlening? | Is de | doelgroep | gegroeid of veranderd | (trendoverzicht)? Bevindingen | op | hoofdlijnen: • | Het | aantal | inwoners | in de | gemeente | met | een | inkomen | tot 101% | van | het | sociaal | minimum | neemt sterker | af dan | inwoners | tot | 130% | van | het | sociaal | minimum | tussen | 2020 | en | 2022. • | Langdurige | verblijf | in deze | inkomensposities | van | deze | groepen | in de | gemeente | komen | minder | vaak voor | en | dalen | licht. • | Aantal | schuldenaren | 2 in de | gemeente | steeg | van | 520 | in 2021 | naar | 660 | in 2023.

Onderbouwing De | onderstaande | tabel | toont | het | totale | aantal | huishoudens | met | een | inkomen | van | onder | 101% | tot onder | 130% | van het | sociaal | minimum | voor | de | jaren | 2020 | tot | en | met | 2022. | 3 Daarnaast | wordt | ook | het | totaal | aantal | huishoudens | per jaar | weergegeven. | De | gegevens | en | categorieën | zijn | afkomstig | uit de | Armoedescan | van | het | CBS. 2 Het | CBS | definieert | schuldenaren | als 'huishoudens | met | geregistreerde | problematische | schulden' | als huishoudens | waarin | ten minste | één | persoon | voldoet | aan | criteria | zoals | deelname | aan | een | wettelijk | schuldsaneringstraject | (WSNP) | , een bij het | Bureau Krediet | Registratie | (BKR) | geregistreerd | minnelijk | traject | of betalingsachterstand | , of opname | in het | Centraal | Curatele | en Bewindregister | (CCBR) | vanwege | verkwisting | of problematische | schulden. 3 Tot | 2022 | zijn de | meest | recente | cijfers | van | het | CBS. 20 Figuur | 1.

| Duur | inkomenspositie: | 1 | jaar | (% | van | totale | aantal | huishoudens) Jaar | 101% | 110% | 120% | 130% | Totale | aantal huishoudens in | Elburg 2020 | 438% , | 657% , | 876% , | 1096% , | 9128 2021 | 321% , | 536% , | 857% , | 1071% , | 9337 2022 | 316% , | 631% , | 841% , | 1052% , | 9507 In figuur | 1 is | te zien | dat | het | percentage | inwoners | met | een | inkomen | tot | 101% | van | het | sociaal | minimum | door | de | jaren heen | licht | afneemt. | Het | percentage | inwoners | met | een | inkomen | tot | 130% | van | het | sociaal | minimum | neemt | nauwelijks af , met | tienden | van | procenten. | Het | totale | aantal | huishoudens | in Elburg | steeg | tussen | 2020 | en | 2022. Figuur | 2. | Duur | inkomenspositie: | 4 | jaar | (langdurig) | t. o. v. alle | huishoudens Jaar | 101% | 110% | 120% | 130% 2020 | 110% , | 329% , | 438% , | 657% , 2021 | 107% , | 321% , | 428% , | 643% , 2022 | 105% , | 316% , | 421% , | 631% , In de | periode | 2021-2022 | neemt | in | alle | inkomensgroepen | het | percentage | inwoners | dat | 4 | jaar | of langer | in | deze inkomensgroep | zit af. | Het | aandeel | inwoners | dat | langdurig | van | een | laag | inkomen | moet | rondkomen | neemt | dus | af. Figuur | 3.

| Aantal | schuldenaren | en | percentage | van | schuldenaren | ten | opzichte | van | alle | huishoudens in | de | gemeente Jaar | Schuldenaren | % | t. o. v. alle | % | landelijk huishoudens 2020 2021 | 520 | 56% , | 77% , 2022 | 580 | 60% , | 81% , In figuur | 3 is | te zien | dat | het | aantal | schuldenaren | in | de | gemeente | toeneemt | over | de | jaren. | In 2021 | waren | er | 520 schuldenaren | , wat | overeenkomt | met | 56% , | van | alle | huishoudens | , terwijl | dit | percentage | in 2023 | steeg | naar | 68% , | met 660 | schuldenaren. | Hoewel | het | percentage | schuldenaren | in de | gemeente | lager | blijft | dan | het | landelijke | gemiddelde (88% , | in 2023) | , is er | sprake | van | een | gestage | stijging. | Dit | betekent | niet | automatisch | dat | het | aantal schuldhulptrajecten | ook | is gestegen. | Niet | iedere | inwoners | met | schulden | volgt | automatisch | een | schuldhulptraject. 2. | Zijn | er (mede | door | recente | ontwikkelingen | op | de | energiemarkt | en | de | opgelopen | inflatie) | nieuwe | doelgroepen | die niet | in beeld | zijn | bij | de | gemeente? Bevindingen | op | hoofdlijnen: • | Sinds | de | energiecrisis | is een | nieuwe | groep | in beeld | ; ouderen | 4 met | geldproblemen. • | De | gemeente | Elburg | heeft | kwetsbare | groepen | in | beeld.

| Sommige | doelgroepen | zoals laaggeletterden | , jongeren | , zzp’ers | en | ouderen | blijven | moeilijk | te | bereiken. • | De | grootste | zorgen | gaan | uit | naar | alleenstaande | ouders | , jongeren | , mensen | met | psychische problemen | en | inwoners | die | onverwacht | financieel | kwetsbaar | zijn | geworden. Onderbouwing Perspectief | gemeente | (consulenten | , beleidsmakers) 4 Volgens | het | CBS | zijn | dit mensen | die | 65 | jaar | of ouder | zijn. 21 De gemeente Elburg heeft verschillende doelgroepen in beeld maar het blijft lastig om specifieke doelgroepen te bereiken. Laaggeletterden vormen een moeilijk bereikbare groep omdat zij regelmatig beperkte toegang hebben tot informatie of moeite hebben met het begrijpen van complexe processen. Daarnaast is de groep ouderen , die als gevolg van de energiecrisis financiële problemen ervoer , recent in beeld gekomen. Zelfstandige ondernemers (zzp’ers) melden zich minder snel aan voor hulp , mogelijk uit trots of angst voor afhankelijkheid. De gemeente maakt zich vooral zorgen om enkele kwetsbare doelgroepen. Eénoudergezinnen met jonge kinderen en jongeren , met name alleenstaande moeders met twee of drie kinderen , worden gezien als een groep die extra aandacht nodig heeft. Voor deze doelgroep heeft de gemeente consulenten aangesteld die zich speciaal op hen richten.

Verder zijn bedragen voor de gemeentelijke minimalregelingen verhoogd om hen beter te ondersteunen. Ook bestaat zorg over ‘normale’ inwoners die onverwachts in financiële problemen zijn gekomen , bijvoorbeeld door de coronacrisis. Deze mensen , die gewend zijn hun zaken zelfstandig te regelen , zoeken vaak geen hulp uit schaamte of angst voor afhankelijkheid. Tenslotte is toenemende zorg over huishoudens die kampen met complexe psychische problematiek. Deze problemen kunnen het moeilijk maken om schulden te voorkomen of op te lossen. 5 7. 7. 3 Bevindingen bekendheid , toegang en aansluiting behoeften perspectief inwoners Zijn de mogelijkheden tot het aanvragen van inkomensondersteunende maatregelen bekend bij de doelgroep? Vindt de doelgroep de toegang tot de mogelijkheden en middelen? Zijn deze begrijpelijk in het kader van dienstverlening? 3. 4. 5. Bevindingen op hoofdlijnen: De meerderheid van gesproken inwoners is niet volledig bekend met inkomensondersteunende maatregelen. Gesproken inwoners vinden toegang voornamelijk via tussenpersonen , zoals het Financieel Trefpunt of sociale kringen. Ervaringen met de gemeentelijke ondersteuning variëren onder gesproken inwoners. Raadsleden vonden het moeilijk om de juiste hulp te vinden en het aanvraagproces werd als stressvol ervaren. Zij vonden de informatie vaak onduidelijk , wat leidde tot onzekerheid.

Onderbouwing Bekendheid van regelingen 6 3 van de 12 gesproken inwoners zijn volledig bekend met gemeentelijke regelingen. Zeven zijn enigszins bekend en twee zijn niet bekend. De meerderheid vindt dat de gemeente actief genoeg informeert over de hulp die zij biedt. De gemeente informeert de gesproken inwoners voornamelijk via een informatiefolder. Drie gesproken inwoners geven aan dat zij problemen ervaren bij het zoeken van hulp. Zij vinden onder andere dat de gemeente een onduidelijke en ingewikkelde website heeft en informatie moeilijk te vinden is. • • • • “Als jij een leek bent dan is de website van de gemeente vreselijk ingewikkeld. Je kunt niet vinden waar je naar op zoek bent (bijvoorbeeld een bepaalde toeslag). En als je dan eindelijk gevonden hebt wat je zocht , dan wordt je afgewezen. De taal op de website is vaak ook te ingewikkeld. ” “Het was duidelijk waar ik hulp kon aanvragen. Ik was erg tevreden over mijn contactpersoon. ” 5 Bevindingen binnen deze en volgende paragrafen zijn gebaseerd op gesprekken met 12 inwoners en het mystery guest casusonderzoek. Zie voor meer informatie de onderzoeksverantwoording. Voor een overzicht van alle inkomensondersteunende maatregelen Elburg , zie vraag 8 onder paragraaf 4. 2.

6 22 Mystery Guest ‘vinden van hulp’ In de gemeente Elburg geven de twee deelnemende raadsleden die als Mystery Guest op zoek zijn gegaan naar hulp bij het onderdeel ‘’vinden van hulp’’ een gemiddeld cijfer van een 75. Echter liggen de cijfers ver uit elkaar: , namelijk een 10 en een 5. Ook blijkt dat beide raadsleden niet gelijk de juiste hulp hebben gevonden. Het raadslid dat de casus had voor individuele inkomenstoeslag had , gaf als toelichting: ‘’Via internet gaat goed , maar je komt niet verder dan verwijzing naar Financieel Trefpunt. Terwijl je eigenlijk al iets meer inhoudelijks wilt weten. Zoals: voor wie is het nuttig om contact op te nemen? Bijvoorbeeld een soort van vragenlijstje: - Bent u gehuwd/gescheiden/samen/alleenstaande ouder? - wat is uw inkomen? (inkomensklassen) - kinderen thuis? - leeftijd kinderen? - enzovoorts. ’’ Toegang vinden tot gemeentelijke minimalregelingen De toegang wordt op verschillende manieren gevonden. Twee gesproken inwoners krijgen een brief van de gemeente waarin zij geïnformeerd worden over het aanvragen van gemeentelijke minimalregelingen. Acht van de twaalf gesproken inwoners weten de toegang tot de regelingen te vinden via een tussenweg , zoals het Sociaal Financieel Trefpunt of via persoonlijke kringen.

Twee inwoners geven aan dat zij informatie vinden doordat zij al langere tijd in contact staan met de gemeente of dit weten via algemene kennis. “Hoe ik in contact ben gekomen? Dat is al zo lang geleden. Dat weet ik niet meer. Je zit in een molen , er speelt van alles om je heen. ” Mystery Guest toegang: ‘aanvragen van hulp’ In de gemeente Elburg geven de twee deelnemende raadsleden , die als Mystery Guest hulp zochten bij het onderdeel " aanvragen van hulp , " gemiddeld een 4. Het raadslid met de casus ‘bijzondere bijstand’ vindt het proces erg moeilijk en merkt op dat er veel documenten bij de aanvraag moeten worden meegestuurd. ‘’Het was een heel verhaal om te lezen. En ik raakte in paniek van alles wat ik erbij zou moeten aanleveren. Ik had geen idee hoe ik dat voor elkaar zou moeten kunnen krijgen. ’’ Begrijpelijk in kader van dienstverlening Over de begrijpbaarheid van de dienstverlening is er een gemengd beeld onder gesproken inwoners. Volgens de meerderheid geeft de gemeente duidelijk aan waar zij recht op hebben. De hulp is kwalitatief goed. Toch is de informatievoorziening niet voor alle inwoners voldoende. Zo geeft één inwoner aan dat de gemeente in haar eerste jaren in de bijstand weinig initiatief toonde om haar te motiveren werk te zoeken. Ook had de gemeente haar gezinssituatie niet goed in beeld.

Dit had beter gekund , vooral door meer maatwerk te leveren en proactief mee te denken. Hier staan positieve ervaringen tegenover. Drie inwoners zijn zeer tevreden over de hulp vanuit de gemeente. Zij waarderen het persoonlijk contact met consulenten. Eén inwoner geeft de dienstverlening van de gemeente het cijfer 10. “Wat goed gaat is dat mensen naar je verhaal luisteren. Wat minder goed is , is dat je soms wel twee weken moet wachten tot een goedkeuring. Ik kreeg wel een voorschot in de tijd dat ik moest wachten. ” Eén inwoner geeft aan dat er een knelpunt in het kindpakket zit. Dit pakket werd als onvoldoende ervaren omdat het bedrag niet toereikend was om essentiële kosten , zoals voetbalkleding , te dekken. Drie inwoners benadrukken dat meer maatwerk nodig is , zoals ondersteuning bij het vinden van werk dat aansluit bij fysieke mogelijkheden. 23 “Het bedrag is niet voldoende om voetbalkleding te betalen. Ook mag je per jaar maar één paar voetbalschoenen kopen maar mijn dochter heeft er twee nodig. ” Mystery Guest ‘duidelijkheid’ In de gemeente Elburg geven de raadsleden die als Mystery Guest op zoek zijn gegaan naar hulp bij het onderdeel ‘’duidelijkheid’’ een gemiddeld cijfer van een 55.

Het raadslid met de casus ‘individuele inkomenstoeslag’ vond dat , bij de aanvraag er onduidelijkheid was: ’’Ik google op financieel hulp in Elburg en kom niet veel meer tegen dan het financieel trefpunt. Uiteraard ging ik voorbij aan commerciële aanbieders , maar je zou alvast iets meer willen weten over 'ballotage' en het vervolgproces. ’’ Het raadslid met de casus van de bijzondere bijstand gaf aan dat zij bang was om de juiste informatie te missen en hierdoor alles heel goed gaat lezen , maar daar wordt het niet duidelijker van. 6. Is de doelgroep daadwerkelijk geholpen met de ingezette instrumenten (inkomensondersteunende maatregelen)? In hoeverre sluiten de instrumenten aan bij de behoeften van de doelgroep? Bevindingen op hoofdlijnen: De meerderheid van de gesproken inwoners voelen zich geholpen. De instrumenten brengen financiële rust. Praktische oplossingen zoals fysiotherapie worden gewaardeerd. Gesproken inwoners net boven de inkomensgrens missen flexibiliteit in ondersteuning. Soms focust de gemeente volgens gesproken inwoners zich te sterk op regels en biedt zij onvoldoende persoonlijke begeleiding. Onderbouwing Vijf van de twaalf gesproken inwoners geven aan dat zij daadwerkelijk geholpen zijn met de ingezette instrumenten. Zeven geven aan dat dit aansluit op hun behoeften , maar dat de hulp hun problemen niet volledig oplost.

De hulp van de gemeente biedt financiële rust en helpt inwoners praktische problemen op te lossen , zoals toegang tot fysiotherapie , de betaling van contributie voor sport en ondersteuning bij schuldenaflossing. De hulp wordt als waardevol ervaren , omdat het hen in staat stelt om basisvoorzieningen voor zichzelf en hun gezin te regelen. Het lost de structurele problematiek , zoals uit de armoedeval komen , niet op. • • • Twee gesproken inwoners benoemen dat de gemeente een sterke focus heeft op regelgeving en sprake is van een gebrek aan persoonlijke begeleiding bij de stap uit hun situatie. Een voorbeeld is een gezin wiens inkomen net boven de inkomensgrens valt. Zij krijgen geen toegang tot pakketten zoals het sportpakket of hulp voor ziektekosten en kleding. Dit creëerde een gevoel van gebrek aan meedenken vanuit de gemeente. Voor gesproken inwoners die moeite hebben met de overgang naar werk , zoals een 55-jarige vrouw met fysieke beperkingen , waren de maatregelen niet altijd motiverend of haalbaar. Het ontbreken van een jobcoach en een persoonlijke aanpak versterkt dit probleem. “Het brengt voornamelijk rust. Ik kon aan mezelf werken en groeien in mijn rol als moeder. Ik heb aan de middelen gezeten en dit heeft de band met mijn kind emotioneel beschadigd. ” 24 “Ik vraag mij af of de gemeente weet waar zij mee te maken hebben.

Spreken ze wel met inwoners die in armoede leven? Het in een burn-out zitten en niet je bed uitwillen. ” 7. Welke behoeften hebben de huishoudens in (dreigende) armoede als het gaat om ondersteuning van de gemeente? Bevindingen op hoofdlijnen: Gesproken inwoners hebben behoefte aan verbetering in flexibiliteit van de gemeente , meer langdurige ondersteuning , intensievere persoonlijke begeleiding en snellere procedures. Onderbouwing Gesproken inwoners hebben verschillende behoeften als het gaat om ondersteuning door de gemeente. De volgende behoeften en verbeterpunten komen uit de gesprekken naar voren. Flexibiliteit: de gemeente moet met inwoners meedenken als standaardoplossingen niet toepasbaar zijn. Een voorbeeld is een gezin dat nét buiten de inkomensgrens valt maar wel (financiële) ondersteuning vanuit de gemeente nodig heeft om rond te komen. • ▪ “De gemeente hoefde niet alle kosten over te nemen maar de gemeente had wel beter kunnen kijken naar hoe zij tegemoet konden komen met ons. ” ▪ Langdurige ondersteuning: vier inwoners geven aan dat zij behoefte hebben aan begeleiding en duidelijkheid om uit de bijstand te stappen. Momenteel is volgens inwoners het uitstappen uit de bijstand niet altijd financieel voordeliger. “Ik kan het overzicht niet maken voor mezelf hoeveel uur ik moet werken om volledig uit de bijstand te komen.

De bijstand geeft ook wel een comfortabele positie. Ik wil meer gemotiveerd worden. ” ▪ Persoonlijke begeleiding: drie inwoners geven aan dat zij persoonlijke begeleiding en motivatie nodig hebben , bijvoorbeeld in de vorm van een langdurige jobcoach. Dit helpt hen om werk te vinden dat past bij hun fysieke en mentale mogelijkheden. “De gemeente kan mij beter helpen door werk te zoeken dat ik fysiek aankan. ” ▪ Snellere procedures: ondanks dat de toegankelijkheid van de gemeente door de meerderheid positief wordt ervaren , geven vijf inwoners aan dat zij behoefte hebben aan snellere besluiten van de gemeente. “Wat goed gaat is dat mensen naar je verhaal luisteren. Wat minder goed is , is dat je soms wel twee weken moet wachten tot een goedkeuring. ” 25 7. 7. 4 Toetsing normenkader Voor de toetsing aan de norm werken we met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: Voldoet niet: dit betekent dat op geen enkele wijze (0%) wordt voldaan aan de norm. Voldoet beperkt: dit betekent dat voor een klein deel (=50%) wordt voldaan aan de norm < Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel (50% , < 75%) wel dan niet wordt voldaan aan de norm. > Voldoet grotendeels: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte (75%) wordt voldaan aan de norm. > Voldoet: dit betekent dat volledig (100%) wordt voldaan aan de norm.

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ Toetsing normenkader leefwereld Norm Inwoners weten hoe zij de mogelijkheden tot inkomensondersteuning kunnen vinden. Toetsing Voldoet grotendeels. Gesproken inwoners weten de mogelijkheden tot inkomensondersteuning te vinden. Dit gebeurt voornamelijk via tussenpersonen. Voldoet merendeels. De bekendheid met de mogelijkheden tot inkomensondersteuning varieert. Niet elke gesproken inwoner is even bekend met de mogelijkheden. Voldoet grotendeels. De meerderheid van de gesproken inwoners ervaren dat het beroep doen op mogelijkheden tot inkomensondersteuning laagdrempelig is. Voldoet grotendeels. De meerderheid van de gesproken inwoners begrijpt de ondersteuning van de gemeente. De gemeente communiceert de mogelijkheden op een duidelijke manier naar inwoners. Voldoet merendeels. De meerderheid van de gesproken inwoners voelen zich geholpen met de ondersteuning. Echter tot een structurele verbetering van hun inkomenssituatie of het uit de armoede komen leiden de maatregelen niet. Voldoet merendeels. Ondanks dat de meerderheid van de gesproken inwoners zich geholpen voelt met de ondersteuning , sluit deze niet altijd aan op de specifieke behoeften van hen. Voldoet merendeels. De ondersteuning sluit aan bij de behoeften van gesproken inwoners. Van hen is het merendeel positief.

Gesproken inwoners hebben behoefte aan meer flexibiliteit van de gemeente , langdurige ondersteuning , persoonlijke begeleiding en snellere procedures. Inwoners zijn bekend met de mogelijkheden tot inkomensondersteuning. Het beroep doen op de mogelijkheden tot inkomensondersteuning is laagdrempelig voor inwoners. De mogelijkheden zijn begrijpelijk voor de doelgroep. De ingezette inkomensondersteunende maatregelen helpen inwoners bij het vergroten van hun bestaanszekerheid. De ingezette instrumenten sluiten aan bij de behoeften van de doelgroep. De uitvoering van de ondersteuning door de gemeente sluit aan bij de behoeften van huishoudens in (dreigende) armoede. 26 7. 8 Bevindingen uitvoeringswereld 7. 8. 1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn de bevindingen over de inzet van voorzieningen en de aanpak van armoede en schulden van de gemeenten Elburg opgenomen. Eerst zijn in de rode kaders de bevindingen per deelvraag op hoofdlijnen weergegeven , gevolgd door een onderbouwing van dat antwoord. Het hoofdstuk sluit af met een toetsing aan het normenkader. De snelle lezer kan volstaan met het lezen van de beantwoording op hoofdlijnen in de rode kaders.

In dit hoofdstuk zijn de volgende deelvragen beantwoord: Welke inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen zet de gemeente in voor de armoedeaanpak en schuldhulpverlening? Hoe ziet de armoedeaanpak eruit en is deze goed opgebouwd? 9. 10. Hoe is de schuldhulpverlening georganiseerd? 11. Hoe sluit de uitvoering van de gemeente aan op de behoeften van ondersteuning van huishoudens? 12. Bereikt de gemeente de doelgroepen van de inkomensondersteunende maatregelen? 13. Zijn (mede door recente ontwikkelingen op de energiemarkt en de opgelopen inflatie) nieuwe doelgroepen die nog niet in beeld bij de gemeenten? 14. Zijn de beschikbare middelen in de praktijk toereikend? 8. 7. 8. 2 Bevindingen ingezette maatregelen en voorzieningen Welke inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen zetten de gemeenten in voor de armoedeaanpak en schuldhulpverlening? 8. Bevindingen op hoofdlijnen: De gemeente biedt inkomensondersteunende regelingen en voorzieningen gericht op ondersteuning en begeleiding , georganiseerd via de gemeente zelf of in samenwerking met partners. De gemeente hanteert verschillende doelgroepen per regeling en voorziening , waarbij de grens voornamelijk 120% van de bijstandsnorm is. Onderbouwing In onderstaand figuur 4 is een overzicht gegeven van de inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen.

Deze zijn gebaseerd op de aangeleverde documenten vanuit de gemeente en de website van de gemeente Elburg. • • Figuur 4. Overzicht inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen Inkomensondersteunende maatregelen & andere middelen Regelingen Bijzondere bijstand Regelt Doelgroep Bijdrage van de gemeente voor bijzondere en noodzakelijke kosten die u niet kunt betalen Inkomen is lager dan de voor inwoner geldende bijstandsnorm. Als het inkomen hoger is , dan wordt draagkracht berekend. Inkomen is lager dan 120% dan de voor inwoner geldende bijstandsnorm Inkomen is lager dan 120% van de voor de inwoner geldende bijstandsnorm. Collectieve zorgverzekering Collectieve zorgverzekering voor inwoners met een laag inkomen Compensatie eigen risico zorgverzekering Een financiële tegemoetkoming voor hoge zorgkosten 27 Individuele inkomenstoeslag Toeslag van de gemeente voor als u 3 jaar of langer van een laag inkomen moet leven Als een inwoner zijn of haar gemeentelijke belastingen niet kan betalen , kan deze om kwijtschelding vragen. Inwoners uit Oekraïne hebben in bepaalde omstandigheden recht op leefgeld vanuit de gemeente Inkomen was afgelopen 3 jaar op bijstandsniveau. Toekenning wordt bepaald op basis van kostendelersnorm Kwijtschelding belastingen en heffingen Leefgeld Oekraïners Vluchtelingen uit Oekraïne krijgen na registratie in een gemeente leefgeld uitgekeerd.

Volwassenen en kinderen krijgen elke maand leefgeld. Inkomen is lager dan 100% van de bijstandsnorm. Is het inkomen hoger , dan wordt draagkracht berekend. Sociaal Medische Indicatie (SMI) Wanneer kinderopvang noodzakelijk is vanwege lichamelijke , psychische of sociale problemen voor kinderen tussen de 0 en 13 jaar en er geen recht is op kinderopvangtoeslag via de Belastingdienst , kan een gemeentelijke vergoeding worden aangevraagd op basis van een SMI. Een toeslag voor studenten die door een beperking niet kunnen werken naast hun opleiding Studietoeslag Scholieren of studenten met een medische beperking waardoor inwoner niet kan werken naast studie Alleenstaande ouders op bijstandsniveau. Tegemoetkoming kosten kinderopvang Ouders op bijstandsniveau kunnen een extra kinderopvangtoeslag via de gemeente aanvragen , boven op de toeslag van de Belastingdienst. Het Volwassenen- en kindpakket zorgt ervoor dat inwoners met een laag inkomen kunnen meedoen aan activiteiten gericht op ontspanning , ontmoeting en sport. Volwassenen- en kindpakket Minimaal 12 maanden aaneengesloten een laag inkomen , maximaal 120% van de bijstandsnorm. Inkomen is maximaal 130% van de bijstandsnorm (kindpakket) Inkomen is lager dan 100% van de voor de inwoner geldende bijstandsnorm en de inwoner kan door omstandigheden tijdelijk de woonkosten niet (volledig) zelf betalen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://elburg.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b499477b-6dc5-49e5-8ef7-380392ac522b?agendaItemId=9d03c51b-4118-4faf-ad44-d7c1c1096b5d