Bijlage 2: Rapport Public Result

Mogelijke aanvullingen beleid huisvesting arbeidsmigranten Gemeente Elburg Notitie

1

In opdracht van gemeente Elburg In samenwerking met bureau Public Result Versie: 27 januari 2023

2

Inleiding Op basis van onderzoek van bureau Decisio uit 2022, werken er ongeveer 145 arbeidsmigranten in de gemeente Elburg. Volgens het onderzoeksbureau zouden er zo’n 170 arbeidsmigranten in de gemeente wonen. Op basis van groeiprognoses voor de provincie Gelderland kan het aantal werkzame arbeidsmigranten in Elburg in 2030 oplopen naar 215 (jaarlijkse groei van 4%) tot 260 (jaarlijkse groei van 6%) werkzame arbeidsmigranten. Het is daarbij belangrijk om te realiseren dat deze cijfers een eerste maar toch incompleet beeld vormen van de situatie, omdat de data waar dit onderzoek op gebaseerd is, incompleet zijn (zie ook hoofdstuk 1). Deze arbeidsmigranten zijn de onzichtbare kracht van onze economie. Ondanks bestaand beleid en de recente en positieve ontwikkeling van nieuwe huisvestingsinitiatieven, blijft de vraag naar huisvesting voor arbeidsmigranten onverminderd groot terwijl het aanbod achterblijft. Dit leidt ertoe dat huisvesters (uitzendbureaus en werkgevers) arbeidsmigranten, al dan niet uit noodzaak geboren, huisvesten op plekken waar dit, vanwege het hoge verloop van arbeidsmigranten, niet altijd wenselijk is. Dit kan niet alleen tot onveilige en ongezonde woonsituaties voor arbeidsmigranten leiden, ook kan dit overlast tot gevolg hebben.

Daar komt bij dat goede en veilige huisvesting een steeds belangrijkere voorwaarde is voor arbeidsmigranten om in Nederland te komen werken. Landen als Duitsland en Denemarken leggen daarnaast nét wat meer de rode loper uit voor arbeidsmigranten met gunstigere huisvestings- en gezinsregelingen. Hierdoor steken de arbeidsmigranten die al het thuisland verlaten, in steeds mindere mate in Nederland de handen uit de mouwen. Steeds meer gemeenten in Nederland maken ook naar aanleiding van het rapport Roemer1 nu echt werk van het goed huisvesten van arbeidsmigranten door hiervoor duidelijke kaders te bieden. Dit is van belang om onwenselijke situaties zoals uitbuiting, lange pendelafstanden en onveilige woonsituaties te voorkomen. Reden genoeg om te verkennen in hoeverre het huisvestingsbeleid van arbeidsmigranten aanvulling behoeft. Naar aanleiding van de aangenomen motie van 27 september 2021 is de gemeente Elburg een traject gestart om op basis van goede voorbeelden elders in het land, relevante aanknopingspunten te verzamelen voor een eventuele uitbreiding van het bestaand beleid.

1 Naar aanleiding van de coronapandemie publiceerde het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten onder leiding van Emile Roemer, op verzoek

van de Tweede Kamer, een rapport met 50 aanbevelingen om de positie van arbeidsmigranten in Nederland te verbeteren.

3

Gemeente Elburg begint niet bij nul. In september 2021 is immers het (gewijzigd) doelgroepenbeleid door de raad vastgesteld dat een kader biedt waarbinnen huisvesting voor arbeidsmigranten gerealiseerd kan worden. Dit kader vormt een goed vertrekpunt om een aantal zaken voor arbeidsmigranten nog beter te regelen. Het uitgangspunt is hierbij dat gestreefd wordt naar integraal beleid. Huisvesting van arbeidsmigranten bestaat immers uit meer dan de stenen die nodig zijn om de huisvesting te realiseren. Vanwege de vaak kwetsbare situatie waarin veel arbeidsmigranten zich begeven, is het zaak om ook oog te hebben voor de ‘zachte’ kanten van beleid, zoals: registratie, communicatie en het versterken van de zelfredzaamheid van arbeidsmigranten als (tijdelijke) inwoners van Elburg.

Figuur 1: Bouwstenen van integraal beleid huisvesting arbeidsmigranten

Deze notitie verkent per bouwsteen van integraal beleid wat Elburg qua beleid al geregeld heeft en welke mogelijke aanvullingen er genomen kunnen worden om de leefomgeving van alle (tijdelijke) inwoners van Elburg te verbeteren. De aanbevelingen zijn gebaseerd op best practices uit andere gemeenten; deskresearch naar bestaand beleid; een interviewronde met marktpartijen, een focusgroepbijeenkomst met marktpartijen over hun wensen en ervaringen, en constructieve en verdiepende gesprekken met de gemeenteraad.

4

Inhoud 1. Registratie en informatie

6

2. Communicatie en participatie

9

3. Voldoende aanbod dichtbij huis

11

4. Controle en handhaving

14

5. Arbeidsmigrant centraal

16

6. (Regionale) Samenwerking

18

5

1.

Registratie en informatie

Op dit moment werken er op basis van onderzoek van Decisio uit 2022, ongeveer 145 arbeidsmigranten in de gemeente Elburg. Volgens het onderzoeksbureau zouden er zo’n 170 arbeidsmigranten in de gemeente wonen. Het probleem met dit soort kwantitatieve onderzoeken is dat niet elke arbeidsmigrant die in de gemeente woont zich in- en uitschrijft, waardoor de data in de Basisregistratie Personen (waar dit onderzoek gebruik van maakt) niet up to date zijn. Ook wordt er gebruik gemaakt van microdata van het Centraal Bureau voor de Statistiek, waaronder data over de plek waar de loonbelasting wordt geheven. Maar de plek waar de loonbelasting wordt geheven is niet altijd de werklocatie van de arbeidsmigranten. Hierdoor zullen de cijfers van werkzame arbeidsmigranten in de gemeente waar uitzendbureaus zijn gevestigd, relatief hoger uitvallen. Kortom: de cijfers die wij nu voor handen hebben, zijn incompleet maar geven een eerste indicatief beeld van de situatie. Dit incomplete beeld veroorzaakt een aantal problemen, voor de gemeente maar ook voor de arbeidsmigrant zelf. Ten eerste heeft de gemeente onvoldoende zicht op waar men woont, waardoor er onwenselijke huisvestingssituaties kunnen ontstaan omdat de gemeente niet goed kan controleren en handhaven.

Ten tweede weten de gemeente en hulpdiensten in het geval van calamiteiten niet precies hoeveel mensen er in een bepaald pand zijn gehuisvest. Daarnaast weet de gemeente niet wat de actuele vraag naar huisvesting is, waardoor deze niet goed gefaciliteerd en (regionaal) kan worden afgestemd. Voor de arbeidsmigrant geldt specifiek dat wanneer de gemeente geen contact kan krijgen met ongeregistreerde arbeidsmigranten, de afhankelijkheidsrelatie tussen arbeidsmigrant en werkgever/uitzender groter wordt. Daarnaast ontvangen arbeidsmigranten die zich niet registreren, geen BSN nummer waardoor zij minder makkelijk toegang hebben tot maatschappelijke voorzieningen. Het is daarom zaak om meer grip te krijgen op het aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente wordt gehuisvest. Momenteel wordt de beheerder verantwoordelijk gesteld voor de in- en uitschrijving van arbeidsmigranten. De gemeente verplicht hierin het bijhouden van een nachtregister op locatie waarin minimaal personalia en contactgegevens (alleen op vrijwillige basis), datum aanvang huisvesting en datum beëindiging huisvesting zijn opgenomen. Stakeholders geven aan dat het registratieproces ook versimpeld kan worden, bijvoorbeeld in de vorm van een digitale tool.

Vanuit de raad wordt veelvuldig aangegeven dat Elburg de registratie beter op orde moet krijgen, om op die manier het aantal arbeidsmigranten in de gemeente en de vraag naar huisvesting beter in beeld te krijgen.

6

Adviezen voor aanvullend beleid Op basis van de huidige problematiek, wensen van stakeholders en goede voorbeelden uit andere gemeenten, worden de volgende aanvullingen voorgesteld om de registratie van arbeidsmigranten te verbeteren: •

Het faciliteren van een digitaal nachtregister Om ervoor te zorgen dat voor de gemeente duidelijk is waar de arbeidsmigranten wonen, houden de huisvesters een nachtregister bij. Om dit te vergemakkelijken kan gekozen worden voor een digitaal nachtregister. Omdat niet alle arbeidsmigranten die in Elburg wonen ook staan ingeschreven in de BRP, heeft de gemeente onvoldoende zicht wie in welk pand wordt gehuisvest. Om de registratie van arbeidsmigranten in Elburg te verbeteren, wordt voorgesteld om een digitaal nachtregister te faciliteren. Het bijhouden van een nachtregister is voor ieder verplicht die logies verstrekt. Deze verplichting is opgenomen in het Wetboek van Strafrecht. Daarnaast stellen veel gemeentes, waaronder Elburg, de verplichting voor het bijhouden van een nachtregister ook in de APV vast. Het digitaal nachtregister beoogt de registratie te vereenvoudigen in de vorm van een website waarin huisvesters dagelijks de bij hen verblijvende arbeidsmigranten kunnen registreren. Op deze wijze wordt het dan voor hen makkelijker om de benodigde gegevens aan de gemeente te verstrekken en beschikt de gemeente over een beter registratiesysteem. Daarnaast kan het registratiesysteem ook gebruikt worden voor andere partijen die nachtverblijf verschaffen zoals campings en hotels.

Veel verschillende gemeenten (onder andere Zaltbommel, Peel en Maas, Venray) maken al gebruik van een digitaal (regionaal) nachtregister. Het faciliteren van een digitaal nachtregister behoeft een kleine aanpassing aan de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en een aanbesteding aan een partij dat het digitale nachtregister ontwikkelt en beheert.

•

Informatieverstrekking over inschrijving Arbeidsmigranten schrijven zich om verschillende redenen niet in. Zo worden arbeidsmigranten niet of slecht geïnformeerd over hun registratieplicht en spreken zij vaak de taal niet goed, waardoor zij de informatie die verstrekt wordt niet tot zich kunnen nemen. Een andere reden is het bestaan van geruchten dat arbeidsmigranten na inschrijving, een deel van hun loon of fiscale regeling kwijtraken. Ondanks dat deze informatie onjuist is, weerhoudt het arbeidsmigranten om zich in te schrijven. Het is daarom zaak dat arbeidsmigranten goed worden ingelicht over de voordelen en daarmee, noodzaak, om zich in te schrijven. Voorgesteld wordt om daarom informatie over inschrijving (nut, noodzaak en mogelijkheden) aan arbeidsmigranten te verstrekken, bijvoorbeeld in de vorm van een (digitale) informatieflyer die in meerdere talen beschikbaar is. Deze informatie kan ook onderdeel worden van Elburgwijzer.nl

•

Stimuleren uitschrijving Naast inschrijving in de BRP, is het ook belangrijk dat arbeidsmigranten zich uitschrijven wanneer zij teruggaan naar het land van herkomst. De gemeente zou daarom arbeidsmigranten (en werkgevers en huisvesters) daarom actief

7

kunnen informeren over het belang van uitschrijving middels verschillende communicatiekanalen (zoals de informatieflyer of Elburgwijzer.nl). Momenteel moet men een afspraak bij de balie maken om zich uit te schrijven. Een aanvullende mogelijkheid is het verstrekken van uitschrijvingsformulieren wanneer arbeidsmigranten zich bij de gemeente inschrijven en het verstrekken van uitschrijfformulieren aan huisvesters die op hun beurt deze aan arbeidsmigranten kunnen overhandigen bij vertrek. Daarnaast zou de gemeente na kunnen denken over digitale mogelijkheden om uitschrijving te faciliteren.

Huidig beleid

Voorgestelde aanvullingen

•

•

Digitaal nachtregister

•

Informatieflyer:

Per huisvestingslocatie is het

Best practice

verplicht een nachtregister bij te houden •

In- en uitschrijving BRP is

informatie over

verantwoordelijkheid

inschrijving

beheerder •

Stimuleren uitschrijving

8

2.

Communicatie en participatie

Het spreekwoord ‘onbekend maakt onbemind’ vat treffend samen hoe er tegen arbeidsmigranten wordt aangekeken. Het NIMBY-effect (not in my back yard) wat huisvesting van arbeidsmigranten bij veel mensen oproept, ontstaat uit onwetendheid of slechte verhalen die men over arbeidsmigranten hoort. Naast het feit dat dit beeld van arbeidsmigranten onjuist is, hindert het ook de realisatie van nieuwe huisvesting door bijvoorbeeld weerstand vanuit omwonenden. Dit terwijl er landelijk een groot tekort aan bedden is. Ook onder ondernemers uit de gemeente Elburg is er behoefte aan aanvullende huisvesting voor arbeidsmigranten dat mondjesmaat gerealiseerd wordt. Ondernemers hebben het gevoel dat de gemeente onvoldoende urgentie voelt om de problematiek samen op te pakken. Er is daarom sprake van een gebrek aan vertrouwen. Om ervoor te zorgen dat huisvesting arbeidsmigranten niet langer stuit op verzet bij omwonenden, is het belangrijk dat zij goed worden meegenomen in het proces rondom de ontwikkeling van eventuele initiatieven. Het huidige doelgroepenbeleid voorziet in een omgevingsdialoog die de initiatiefnemer moet organiseren zodra het college positief besluit over het principeverzoek. Daarnaast moet elk huisvestingsinitiatief beschikken over een beheerder die fungeert als vast contactpersoon voor de omgeving.

Als onderdeel van een goede communicatie met de omgeving stelt het doelgroepenbeleid een communicatieplan verplicht en wordt vanaf de start van het realisatietraject een klankbordgroep in het leven geroepen, waarin tenminste de initiatiefnemer en een vertegenwoordiging van de omgeving participeren en die naar behoefte bijeenkomt. Adviezen voor aanvullend beleid Op basis van de huidige problematiek, wensen van stakeholders en goede voorbeelden uit andere gemeenten, worden de volgende aanvullingen voorgesteld om de registratie van arbeidsmigranten te verbeteren: •

Actief verwijzen naar het participatiebeleid bij complexe plannen Binnen de gemeente is de burgerparticipatie nader uitgewerkt in het participatiebeleid. Daarnaast bestaat er ook een aanvullend participatieplan voor ondernemers bij complexe plannen. Ter aanvulling is het goed om ook in het doelgroepenbeleid actief te verwijzen naar dit participatieplan, waarin nadere eisen worden gesteld aan de invulling en frequentie van de gewenste communicatie.

•

Klankbordgroep bij ontwikkeling Momenteel wordt er een klankbordgroep ingesteld zodra de realisatie van het huisvestingsinitiatief begint. Echter willen omwonenden in de praktijk al eerder in het proces, bijvoorbeeld bij de planontwikkeling betrokken zijn. Het

9

uitbreiden van de functie van de klankbordgroep naar het meedenken met een eerste concept van het huisvestingsplan is daarom gewenst. Huidig beleid

Voorgestelde aanvullingen

•

Omgevingsdialoog

•

•

Communicatieplan

participatiebeleid bij

•

Vast contactpersoon

complexe plannen

•

Klankbordgroep bij realisatie •

Best practice

Actief verwijzen naar

Klanbordgroep bij planontwikkeling

10

3.

Voldoende aanbod dichtbij huis

Arbeidsmigranten zijn voor bedrijven in Elburg van groot meerwaarde. Niet alleen omdat Nederlanders het meeste werk dat arbeidsmigranten verrichten, niet alleen willen maar ook niet kunnen uitvoeren door de krapte op de arbeidsmarkt en de vergrijzing. De inzet van arbeidsmigranten zal naar verwachting ook in de toekomst nodig blijven. Het is daarom zaak dat arbeidsmigranten die in Elburg werken, hier goed en veilig kunnen wonen, net als alle andere (tijdelijke) inwoners van Elburg. Adviezen voor aanvullend beleid Op basis van de huidige problematiek, wensen van stakeholders en goede voorbeelden uit andere gemeenten, worden de volgende aanvullingen voorgesteld om de registratie van arbeidsmigranten te verbeteren: •

Aanvullende kwaliteitseisen Het doelgroepenbeleid stelt al voorwaarden aan de kwaliteit en het beheer van huisvesting arbeidsmigranten in de gemeente. Echter, in vergelijking met andere beleidskaders (en in navolging van de adviezen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten) worden de volgende aanvullende eisen voorgesteld: o

Zowel de locatie als de eigenaar van de huisvesting moet gecertificeerd zijn door de Stichting Normering Flexwonen (SNF)2. SNF voert ook controles uit en ontzorgt hiermee (deels) de gemeente in de controle en handhaving.

o

Arbeidsmigranten beschikken te allen tijde over een apart en schriftelijk arbeidscontract, los van het huurcontract (deze afspraak kan aanvullend worden vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst)3.

o

Onderdeel van het zelfstandig schriftelijk huurcontract is een redelijke termijn waarin de arbeidsmigrant, na ontslag of het niet verlengen van het arbeidscontract, de huisvesting moet verlaten4, bijvoorbeeld twee weken.

o

Huisvesters beschikken over een exploitatievergunning5.

2 Dit voorkomt dat de huisvestingslocatie niet aan de eisen voldoet, terwijl de eigenaar van het complex wel over een certificaat beschikt. 3 Dit voorziet in de contractuele scheiding van bed en baas zoals aanbevolen door het Aanjaagteam. 4 Dit voorziet in een vorm van huurbescherming en voorkomt dat arbeidsmigranten gelijk hun huisvesting verliezen wanneer zij ontslagen worden

of hun contract niet wordt verlengd. 5 Een exploitatievergunning wordt in Elburg al verplicht gesteld aan ieder die een openbare inrichting exploiteert. Hier valt het bedrijfsmatig verstrekken van logies (nachtverblijf) ook onder. Door ook in het Doelgroepenbeleid te verwijzen dat huisvesters over een exploitatievergunning moeten beschikken wordt deze verplichting versterkt. Daarnaast is de exploitatievergunning een aanvullende juridische basis voor het verankeren van de kwaliteits- en beheereisen van huisvestingsinitiatieven arbeidsmigranten.

11

•

Beperking aantal personen dat via kamerverhuur wordt gehuisvest De motie van 27 september 2021 vraagt naar de wenselijkheid om een maximalisering van het aantal personen in te stellen dat in een pand via kamergewijze verhuur gehuisvest mag worden. Het huidige beleid beperkt echter al het aantal arbeidsmigranten dat via kamergewijze verhuur in een woning mag worden gehuisvest. Het SNF-keurmerk hanteert immers een minimaal aantal vierkante meters in gebruiksoppervlak per persoon. Door het gebruiksoppervlak van de woning te delen door het vereiste aantal vierkante meter (12 m2), wordt het aantal arbeidsmigranten in een woning reeds beperkt. Omdat er in Elburg zich geen grote problemen voordoen op het gebied van kamerverhuur en een verdere beperking van kamerverhuur ook de huisvestingsmogelijkheden voor andere doelgroepen (studenten, starters, alleenstaanden) verkleint, is een verdere beperking van het kamerverhuurbeleid niet wenselijk/nodig.

•

Aanvullende afspraken vastleggen in een convenant met huisvesters Eisen aan de kwaliteit en het beheer van huisvestingslocaties arbeidsmigranten moeten juridisch verankerd worden. Echter, waar kwaliteitseisen (omgevingsvergunning, bouwbesluit, voorraadvergunningen) en beheereisen (exploitatievergunning) juridisch belegd kunnen worden, vinden andere afspraken tussen de gemeente en huisvesters moeilijker een juridische grondslag. Te denken valt aan de eis dat arbeidsmigranten te allen tijde beschikken over een apart en schriftelijk huurcontact, los van het arbeidscontract in het geval dat de werkgever, ook de huisvester is. En afspraken rondom inschrijving of de wens dat de huisvester zoveel mogelijk arbeidsmigranten huisvest die in Elburg werken. Voor deze laatste soort afspraken, zou de gemeente een convenant (samenwerkingsovereenkomst) met de huisvesters die in de gemeente actief zijn kunnen sluiten.

•

Locatie-eisen bedrijventerrein In Elburg mogen arbeidsmigranten onder bepaalde voorwaarden op bedrijventerreinen worden gehuisvest. Door ondernemers is veelvuldig de wens uitgesproken om arbeidsmigranten op bedrijventerreinen t/m milieucategorie 4 te huisvesten. Het doelgroepenbeleid voorziet hier al in door te noemen dat grootschaliger huisvesting op of aan de rand van bedrijventerreinen kan plaatsvinden. Welke voorwaarden voor deze locatie gelden, wordt echter niet benoemd. Veel gemeenten in Nederland staan huisvesting nabij of aan de rand van bedrijventerreinen toe aan de hand van de volgende aanvullende (locatie)voorwaarden: o

De initiatiefnemer onderbouwt de huisvestingsbehoefte. De behoefte moet worden ontleend aan de bedrijfsvoering van het bedrijf ter plaatse dan wel de direct omliggende bedrijven uit de gemeente Elburg;

o

Huisvesting arbeidsmigranten vormt geen belemmering in de bedrijfsvoering voor omliggende bedrijven;

o

Huisvesting op een bedrijventerrein is mogelijk tot milieucategorie 4.

12

Huidig beleid

Voorgestelde aanvullingen

•

Kwaliteitseisen (bijlage)

•

•

Beheereisen (bijlage)

kwaliteitseisen:

•

Locatie-criteria (bijlage)

geschreven contracten;

Best practice

Aanvullende

locatie én eigenaar gecertificeerd door SNF, vorm van huurbescherming, exploitatievergunning. •

Voorwaarden bedrijventerrein

13

4.

Controle en handhaving

Door de krapte op de woningmarkt en het gebrek aan inzicht waar en hoeveel arbeidsmigranten er in de gemeente Elburg wonen, kunnen er ongewenste huisvestingssituaties ontstaan waar arbeidsmigranten hoge prijzen betalen voor huisvesting die niet voldoet aan de kwaliteitseisen die de gemeente stelt. Dit kan op diens beurt leiden tot overlast bij omwonenden, waardoor de leefomgeving van iedereen wordt aangetast. Daarnaast vormt de gemeente Elburg samen met andere gemeenten uit de regio een waterbed wat inhoudt dat wanneer de ene gemeente streng handhaaft en de ander niet, mogelijk (malafide) huisvestingspartijen verhuizen naar de gemeente waar zij nog de meeste ruimte krijgen. Hiermee verplaatst het probleem zich alleen en wordt het niet opgelost. Het is daarom belangrijk dat naast handhaving, de gemeente het realiseren van huisvesting vergemakkelijkt (zie hoofdstuk 3). Controle en handhaving fungeert daarom als stok achter de deur waarmee de kwaliteits- en beheereisen geborgd worden en malafide partijen en praktijken de gemeente worden uitgezet. Het doelgroepenbeleid stelt aardig wat eisen aan waar het beheer op een locatie aan moet voldoen. Zo wordt er een beheerder aangewezen die ook nog vanaf 30 persoon, continue aanwezig is en als contactpersoon voor arbeidsmigranten en de omgeving fungeert.

Daarnaast moet huisvesting beschikken over een klachtenreglement; een beheerplan met huisreglement en informatie over o.a. de kwaliteitseisen, scholing, gezondheidszorg en (sociale) voorzieningen binnen de gemeente Elburg. Op dit moment koppelen veel ondernemers terug dat de gemeente wel handhaaft, maar nog onvoldoende aanvullende huisvesting faciliteert. Op welke manier de gemeente hier aanvullend een rol in kan spelen, is daarop ingegaan in hoofdstuk 3. Een tussenoplossing wordt gezien in het bieden van een overgangsregeling, waarin huisvesting die nog niet voldoet aan de kwaliteits- en beheereisen niet direct gesloten wordt maar een termijn krijgt waarop de huisvesting wel aan de voorwaarden moet voldoen. Daarnaast is het niet voor alle partijen financieel haalbaar om al vanaf 30 personen, continue een beheerder fysiek aanwezig te laten zijn. Adviezen voor aanvullend beleid Op basis van de huidige problematiek, wensen van stakeholders en goede voorbeelden uit andere gemeenten, worden de volgende aanvullingen om de registratie van arbeidsmigranten te verbeteren, voorgesteld: •

Beheer: fysiek en op afstand Het doelgroepenbeleid stelt nu dat bij een logiesgebouw met een capaciteit van 30 personen of een meer grotere omvang, minimaal één beheerder continu aanwezig dient te zijn. Het doelgroepenbeleid stelt daarnaast dat in overleg met partijen de haalbaarheid hiervan (of van een acceptabel alternatief) verkend zal worden. Uit de praktijk van andere gemeenten blijkt dat het inzetten van een beheerder die 24/7 fysiek aanwezig is pas financieel haalbaar is vanaf 100 personen. Daar komt bij dat arbeidsmigranten vaak in wisselende diensten werken, waarbij zij grotendeels gedurende de dag niet

14

aanwezig zijn in de huisvesting en daardoor de fysieke aanwezigheid van een beheerder geen direct doel dient. Voorgesteld wordt om de notie over fysiek beheer te wijzigen: o

Op huisvestingslocaties is 24/7 beheer dat te allen tijde bereik- en inzetbaar is, het uitgangspunt. Bij huisvestingslocaties met meer dan 30 personen, wordt in het beheerplan aangegeven op welke momenten er een fysieke beheerder op locatie aanwezig is. Bij kleinere locaties volstaat (digitaal) toezicht op afstand.

Huidig beleid

Voorgestelde aanvullingen

•

•

Beheer: fysiek aanwezig vanaf 30 personen

Best practice

Beheer: fysiek en op afstand

15

5.

Arbeidsmigrant centraal

Arbeidsmigranten begeven zich in een kwetsbare situatie doordat zij vaak niet de taal spreken, niet weten wat hun rechten en plichten zijn of niet weten bij welke instanties zij terecht kunnen. Te weinig kennis van de Nederlandse c.q. Engelse taal en samenleving spelen hierbij vaak een rol. Er is daarom aandacht nodig vanuit het sociaal beleid. Belangrijk is in de eerste plaats een goede en toegankelijke informatievoorziening en een vorm van huurbescherming. Aangezien huisvesting vaak gekoppeld is aan het arbeidscontract, vervalt het onderdak van de arbeidsmigrant als het arbeidscontract afloopt. Het is daarin zaak dat de zelfredzaamheid van arbeidsmigranten wordt vergroot en dat zij minder afhankelijk worden van hun werkgever/huisvester en beter hun weg in de gemeente weten te vinden. Het doelgroepen beleid voorziet hier deels al in door het onder andere het verplicht stellen van een beheerder op locatie die meerdere talen spreekt en door de verplichten van een klachtenreglement. Ondernemers geven aan dat zij een rol willen spelen om arbeidsmigranten beter op weg te helpen, en ook vanuit de gemeente kan er aanvullende ondersteuning geboden worden. Hierbij liggen ook koppelkansen met andere (tijdelijke) inwoners zoals nieuwe gezinnen, studenten en expats die hun weg in de gemeente proberen te vinden.

Adviezen voor aanvullend beleid Op basis van de huidige problematiek, wensen van stakeholders en goede voorbeelden uit andere gemeenten, worden de volgende aanvullingen om de registratie van arbeidsmigranten te verbeteren, voorgesteld: •

Meldpunt (Wet goed verhuurderschap) In het licht van de wet goed Verhuurderschap moeten de gemeenten een meldpunt inrichten waar huurders terecht kunnen met klachten over hun huurbaas en/of huursituatie en daar melding kunnen maken van verhuurders die zich niet aan de regels houden6. Iedereen die huurt, en dus ook arbeidsmigranten, kan van dit gremium gebruikmaken om misstanden te melden. Het is daarbij wel zaak dat informatie over dit meldpunt in meerdere talen wordt verstrekt.

•

Uitbreiden Elburgwijzer.nl Arbeidsmigranten beschikken over een informatieachterstand omdat veel informatie enkel in het Nederlands en Engels wordt verstrekt. Zij zijn daarom vaak niet op de hoogte van de rechten en plichten die zij tijdens hun verblijf in Nederland hebben. In het doelgroepenbeleid staat dat op de locatie de huisvester voorlichting en informatie zoals opgenomen in de SNF-norm, en informatie (de samenvatting van) moet bieden over; de cao voor uitzendkrachten, informatie over scholing, gezondheidszorg en sociale voorzieningen in de gemeente. Dit moet ten minste gebeuren in de Nederlandse en Engelse taal en bij voorkeur in de taal van de bewoners.

6 De Wet Goed Verhuurderschap is nog niet vastgesteld door de Eerste – en Tweede Kamer.

16

De gemeente kan hier een faciliterende rol in spelen door informatie over bijvoorbeeld in- en uitschrijving, rechten en plichten in Nederland en gewoonten in Elburg in meerdere talen7 op de gemeentelijke website Elburgwijzer.nl beschikbaar te stellen. Ook de digitale informatieflyer over inschrijving kan hier op geplaatst worden. •

Welkomstpakket Inschrijving in de BRP is een uitgelezen kans om nieuwe (tijdelijke) inwoners zoals arbeidsmigranten te voorzien in aanvullende informatie over hun verblijf in de gemeente. Het faciliteren van een zogenaamd Welkomstpakket zoals in veel gemeente gebruikelijk is, kan ook worden versterkt aan arbeidsmigranten. Ook hier kan de informatieflyer worden meegegeven.

Huidig beleid

Voorgestelde aanvullingen

•

•

Meldpunt

•

Uitbreiden

Beheerder die de eigen taal

Best practice

spreekt •

Klachtenreglement

•

Informatie in de huisvesting

Elburgwijzer.nl •

Welkomstpakket

7 De meest gesproken talen onder arbeidsmigranten zijn Pools, Roemeens, Bulgaars en Hongaars (NBBU (2018) Factsheet arbeidsmigranten.

https://www.nbbu.nl/nl/nieuws/factsheet-resultaten-onderzoek-arbeidsmigranten

17

6.

(Regionale) Samenwerking

Huisvesting arbeidsmigranten is een integraal, en daarmee complex, onderwerp waar een groot aantal partijen bij betrokken is. De gemeente Elburg heeft de ambitie om arbeidsmigranten die in de gemeente werken, goede en veilige huisvesting te bieden. De rol die de gemeente hierin heeft, is faciliterend. Door de spelregels te bepalen waarbinnen marktpartijen (commerciële huisvesters, werkgevers, uitzendbureaus) huisvesting in Elburg mogen realiseren, wordt er een gelijk speelveld gecreëerd waar goedwillende partijen worden gefaciliteerd en malafide praktijken en partijen worden geweerd. Dit vraagt om een goede samenwerking tussen de gemeente en marktpartijen. In het traject om te komen tot eventuele aanvullingen van het al bestaande doelgroepenbeleid, is er uitgebreid gesproken met bedrijven en huisvesters die in Elburg actief zijn. Zij geven aan blij te zijn met de stap van de gemeente om te verkennen in hoeverre aanvullend beleid gewenst is. Tegelijkertijd wijzen werkgevers ook op het feit dat zij zich niet altijd door de gemeente gehoord voelen. Om het wederzijds vertrouwen tussen de gemeente en partijen die te maken hebben met huisvesting arbeidsmigranten te verbeteren, is het aan te raden hier extra actie op in te zetten. •

Huisvesting arbeidsmigranten vast bespreekpunt in overleggen marktpartijen Het (aanvullend) beleid dat de gemeente Elburg ontwikkelt voor huisvesting arbeidsmigranten heeft als belangrijke voorwaarde dat het aansluit bij de praktijk en een (gedeeltelijke) oplossing biedt voor de obstakels waar ondernemers tegenaan lopen. Gezien het feit dat de wederzijdse relatie tussen de gemeente en partijen die te maken hebben met huisvesting arbeidsmigranten niet altijd soepel verloopt, is het aan te raden om in de uitwerking van het (aanvullend) beleid de afstemming met marktpartijen te blijven zoeken, bijvoorbeeld door binnen reguliere overleggen (bv. het agrarisch overleg of overleggen met bedrijvenkring Elburg) tussen de gemeente en marktpartijen het onderwerp ‘huisvesting arbeidsmigranten’ naar behoefte te bespreken zodat men elkaar op de hoogte houdt van ontwikkelingen.

•

Monitoring Om het beleid up to date te houden en tijdig (indien nodig) te kunnen bijsturen, is het aan te bevelen om een jaarlijkse monitoring in te stellen van het huidige beleid door bijvoorbeeld jaarlijks een korte uitvraag te doen bij werkgevers, huisvesters en inwoners van Elburg over hoe zij de situatie ervaren; waar zij tegenaan lopen en of zij verbeterpunten hebben.

Huidig beleid

Voorgestelde aanvullingen

•

•

Samenwerkingsovereenkomst

Best practice

Arbeidsmigranten bespreekpunt in reguliere overleg

•

Monitoring

18

Bijlage Op basis van het doelgroepenbeleid worden er momenteel de volgende eisen rondom kwaliteit, beheer en locatie gesteld: Kwaliteitseisen •

Bestaande wet- en regelgeving, bijvoorbeeld huisvestingsverordening, bestemmingsplannen en verstrekte vergunningen, arbeidstijdenwet en caoregelgeving, zijn altijd leidend

•

Er moet voldaan worden aan de minimale eisen zoals gesteld door de Stichting Normering Flexwonen (SNF).

•

Huisvesting is altijd onzelfstandig en op logiesbasis, behalve voor longstay arbeidsmigranten en eventueel gereguleerde kamergewijze verhuur.

•

Op de locatie moet voldoende parkeergelegenheid zijn. Hierbij moet worden voldaan aan het gemeentelijk parkeerbeleid.

•

De huisvesting voldoet aan de voorwaarden van het Bouwbesluit voor tijdelijke panden.

•

Op het terrein van de locatie moet binnen en buiten gelegenheid zijn voor samenkomst en ontspanning, aangeboden door de exploitant van het gebouw

•

In het pand of op het terrein is voldoende ruimte voor het stallen van (bromen snor-) fietsen en containers voor huishoudelijk afval ten behoeve van de bewoners van het pand.

•

Om een aanvaardbaar woon- en leefklimaat voor de arbeidsmigranten zelf te borgen, overbewoning te voorkomen, en daarmee een risico op fricties, overlast en/of een gevoel van sociale onveiligheid onderling en naar omwonenden/omliggende bedrijven zo veel mogelijk te beperken, is het van belang dat een te huisvesten arbeidsmigrant de beschikking heeft over een minimale gebruiksoppervlakte. De normering van de stichting Normering Flexwonen (SNF) is de minimale norm voor huisvesting van arbeidsmigranten.

•

De locatie beschikt over goede voorzieningen voor het wassen en drogen van kleding en beddengoed of de beheerder maakt dit op een andere manier voor alle gebruikers van het pand mogelijk.

•

Het betrokken uitzendbureau of het bedrijf dat de exploitatie voor haar rekening neemt dient te beschikken over het keurmerk c.q. te zijn aangesloten bij ABU, NBBU, SNA3 of gelijkwaardig. Deze keurmerken vertegenwoordigen kwaliteitseisen, onder andere op het gebied van arbeidsvoorwaarden, afdracht van sociale premies, veiligheid op de werkvloer en gedragsregels.

•

Huisvesting van arbeidsmigranten wordt niet toegestaan indien naar het oordeel van het college één of meerdere van de volgende aspecten in onevenredige mate worden aangetast of belemmerd: het woon- en leefklimaat van een nabijgelegen woonwijk of gemengd gebied en/of die van de huisvestingsvoorziening zelf; de gebruiksmogelijkheden van omliggende

19

functies; verkeersontsluiting en parkeersituatie; milieu hygiënische kwaliteit, waterhuishouding en externe veiligheid. •

De gemeente reguleert kamergewijze huisvesting van arbeidsmigranten en andere doelgroepen in gewone woningen in (monofunctionele) woonwijken (zie bijlage 5 Voorbeeld beleidslijn kamergewijze verhuur).

Beheereisen • Er vindt goede afstemming plaats met GGZ instellingen en politie (veiligheid). •

Bij huisvesting van arbeidsmigranten dient de huisvester te zorgen voor goede voorzorgsmaatregelen en handhaving op leefbaarheid, veiligheid en het voorkomen van overlast. Per locatie worden daar afspraken over gemaakt.

•

Voor iedere locatie waarop deze uitgangspunten van toepassing zijn, dient een beheerder te worden aangewezen.

•

Bij een logiesgebouw met een capaciteit van 30 personen of meer grotere omvang dient minimaal één beheerder continu aanwezig te zijn. In overleg met partijen zal de haalbaarheid hiervan (of van een acceptabel alternatief) verkend worden.

•

De beheerder moet naast Nederlands in ieder geval ook de taal beheersen van de meest voorkomende groepen arbeidsmigranten.

•

De beheerder is 24 uur per dag bereikbaar en/of aanwezig, zorgt voor het dagelijkse onderhoud van de huisvesting en is de contactpersoon voor bewoners, omgeving en instanties (waaronder de gemeente). Binnen het beheer valt onder andere het toezien op de veiligheid van de bewoners en bijhouden van een adequate financiële en huuradministratie.

•

Voor iedere locatie wordt door de beheerder een klachtenreglement opgesteld waarin staat hoe de communicatie met de omgeving verloopt (vast aanspreekpunt), hoe de omgeving kan reageren op overlastsituaties en hoe daar mee wordt omgegaan.

•

Op de locatie biedt de huisvester voorlichting en informatie aan de bewoners, bij voorkeur in de taal van de bewoners maar in ieder geval ook in de Nederlandse en Engelse taal. Naast de informatie als opgenomen in de SNFnorm dient ook informatie ter beschikking te zijn over (de samenvatting van) cao voor uitzendkrachten, informatie over scholing, gezondheidszorg en sociale voorzieningen in de gemeente.

•

Per locatie wordt een beheerplan opgesteld dat tenminste voldoet aan de normen van de SNF. In het beheerplan wordt aandacht besteed aan een goede oplossing voor de verwerking van het afval en het voorzien in cameratoezicht.

•

Onderdeel van het beheerplan is een huisreglement die in de juiste talen aanwezig is op iedere locatie. In het regelement moet duidelijk gemaakt worden hoe wordt omgegaan met overlast en verstoring van de openbare orde en veiligheid (maatregelen, aanpak, sancties). Ook de onderwerpen

20

drugsgebruik, alcoholgebruik, parkeren van voertuigen, geluidsoverlast en zwerfafval dienen minimaal in het reglement te worden opgenomen. •

Mochten er zich incidenten of calamiteiten op het gebied van huisvesting voordoen, dan zien partijen het als een gezamenlijke verantwoordelijkheid deze snel en adequaat op te lossen. De eigen verantwoordelijkheid van de arbeidsmigrant en ook van de omgeving is daarbij vertrekpunt.

•

Als onderdeel van een goede communicatie met de omgeving is er een communicatieplan nodig en wordt vanaf de start van het realisatietraject een klankbordgroep in het leven geroepen, waarin tenminste de initiatiefnemer en een vertegenwoordiging van de omgeving participeren.

•

Wat betreft de samenstelling van de groep arbeidsmigranten is de beheerder verantwoordelijk voor een passende mix van nationaliteiten, waarbij het voorkomen van overlast centraal staat.

•

Alle ondertekenaars wijzen één aanspreekpunt aan voor de huisvesting van arbeidsmigranten. De lijst met namen wordt toegevoegd aan de afsprakenlijst. Waar het gaat om deze intentieverklaring zijn deze medewerkers het eerste aanspreekpunt.

Locatie-eisen •

De gemeente staat huisvesting van arbeidsmigranten niet toe op recreatieparken, tenzij hier in het kader van het project Vitale Vakantieparken expliciete afspraken over gemaakt worden (beleidsplan Vitale Vakantieparken Elburg: mogelijkheid bewoning arbeidsmigranten op basis van tijdelijke omgevingsvergunning).

•

Verschillende doelgroepen bijvoorbeeld arbeidsmigranten en spoedzoekers mogen niet op dezelfde locatie gemengd worden met elkaar. Met “niet in elkaars nabijheid” wordt bedoeld een minimale afstand tussen de locaties van ten minste 500 meter. Waarbij met “locatie” het te bewonen object wordt bedoeld.

•

Gebruik leegstaande gebouwen voor arbeidsmigranten toegestaan onder randvoorwaarden

•

We staan huisvesting (niet zijnde huisvesting op een recreatiepark) toe voor een periode van maximaal 15 jaar (via verlenen omgevingsvergunning).

•

Uitgangpunt is dat de arbeidsmigranten zoveel mogelijk op korte afstand van de werklocatie worden gehuisvest.

•

Locaties komen niet zonder meer in aanmerking voor huisvesting voor arbeidsmigranten, maar worden afzonderlijk getoetst op ruimtelijke en maatschappelijke wenselijkheid (zie afwegingskader bijlage 7).

•

Huisvesting kan bestaan uit (transformatie van) bestaande bouw of uit nieuwbouw en is kleinschalig.

•

De locatie moet goed ontsloten zijn. Bij nieuwe locaties wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande ontsluitingswegen.

21

Overige voorwaarden •

De arbeidsmigranten dienen te worden ingeschreven bij het BRP van de gemeente (bij een beoogd verblijf van 4 maanden of langer).

•

Er wordt een nachtregister bijgehouden per locatie waarin minimaal wordt opgenomen: personalia en contactgegevens, datum aanvang huisvesting en datum beëindiging huisvesting.

•

Bestaande en toekomstige initiatieven voor locaties waar meer dan 9 personen behorende tot de doelgroep spoedzoekers, arbeidsmigranten en personen met onbegrepen gedrag (gaan) verblijven of gehuisvest zijn/worden, worden in een vroegtijdig stadium ter kennisgeving aan de gemeenteraad voorgelegd.

•

Voordat een besluit wordt genomen op een vergunningaanvraag voor het huisvesten van arbeidsmigranten vallende onder de zogenaamde kruimelgevallenregeling zal de raad daarover worden geïnformeerd. Gelet op de wettelijke beslistermijnen van maximaal 8 weken van de Wabo, dient de raad z.s.m. geïnformeerd te worden. Bij een vergunningaanvraag welke behandeld wordt met de uitgebreide procedure (zogenaamde projectafwijkingsbesluit) wordt de raad op grond van de Wabo gevraagd om een verklaring van geen bedenkingen af te geven. Dit gebeurt binnen de daarvoor geldende termijnen.

•

De gemeente is medeverantwoordelijk voor het op een goede manier huisvesten van de arbeidsmigranten. Deze gedeelde verantwoordelijkheid dient in de huisvestingsinitiatieven terug te komen: het initiatief ligt bij de werkgever, de gemeente pakt de te volgen planologische procedure voortvarend op. Om een goede, integrale afweging te kunnen maken, hanteert de gemeente een afwegingskader.

•

Alle partijen, zowel werkgevers en uitzendbranche, de woningcorporaties en de verhuurders als de overheid, zijn bereikbaar voor reacties vanuit de omwonenden of andere belanghebbenden.

22