Bijlage 1 - Principeverzoek inclusief bijlagen.pdf

Gemeente Elburg Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 9 november 2021

Gemeente Elburg Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk

werknummer datum bestand

621.106.30 9 november 2021 J:\621\106\30\3 Projectresultaat\

KuiperCompagnons BV Ruimtelijke Ordening, Stedenbouw, Architectuur, Landschap Rotterdam

Geachte leden van de raad van de gemeente Elburg, In de afgelopen jaren heeft het kerkbestuur van de Hersteld Hervormde Gemeente Doornspijk en Nunspeet en omgeving (hierna: de HHG) gewerkt aan de planvorming voor de realisatie van een nieuw kerkgebouw. De beoogde locatie van het kerkgebouw is Zuiderzeestraatweg West 69 in Doornspijk. Voorheen exploiteerde Bloembinderij ’t Koetshuis haar winkel op genoemde locatie. Op dit moment is kringloopwinkel ‘De Vuurdoorn’ hier gevestigd. In het vigerende bestemmingsplan ‘Doornspijk & Hoge Enk’ (vastgesteld op 24 juni 2013) is de locatie bestemd als ‘Detailhandel – Tuincentrum’. Op grond van het vigerende bestemmingsplan is een kerkgebouw op deze locatie niet mogelijk. Om de gewenste ontwikkeling mogelijk te maken dient een nieuw bestemmingsplan opgesteld te worden. Ter voorbereiding is op 5 december 2016 door de HHG een principeverzoek ingediend. Met dit principeverzoek werd medewerking gevraagd van de gemeente Elburg. Destijds zijn verschillende scenario’s onderzocht (zie 'Verwerven bestaand kerkgebouw' op pagina 2). Daarnaast heeft op 3 december 2018 een gesprek plaats gevonden tussen het college van B&W en het kerkbestuur. Diverse redenen liggen ten grondslag waardoor er destijds geen besluit is genomen op het ingediende principeverzoek. Inmiddels zijn de ontwikkelingen voor het kerkgebouw verder uitgewerkt.

Om die reden is een nieuw principeverzoek opgesteld. Na een positief advies van het college van burgemeester en wethouders zal op basis hiervan een ruimtelijke procedure worden opgestart. In onze planning houden we er rekening mee dat de Omgevingswet op 1 juli 2022 in werking treedt. Op dat moment dient het plan als ontwerp ter inzage te liggen. In het voorliggende principeverzoek wordt nader ingegaan op de beoogde ontwikkeling, het vigerende bestemmingsplan (en de strijdigheid daarmee), en wordt onderbouwd waarom medewerking kan worden verleend aan het voorliggende initiatief. Het principeverzoek is als eerste versie op 23 juni 2021 ingediend. Op 2 september en op 28 september is het principeverzoek inhoudelijk behandeld, met het verzoek van de gemeente om op een aantal onderdelen de voorgenomen ontwikkeling te verduidelijken. Hieraan is voldaan met deze voorliggende versie van het principeverzoek. De uitvoerbaarheid van de ontwikkeling is middels dit principeverzoek aangetoond.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

1/18

Aanleiding en voorgenomen ontwikkeling Tijdens de planvorming heeft regelmatig en nauw overleg plaats gevonden met uw college van B&W en de ambtelijk betrokkenen. De intentie tot nieuwbouw is uitvoerig en positief kritisch besproken. De contacten met uw college en de ambtelijk betrokkenen verlopen prettig en constructief. In de overleggen heeft de huidige situatie van de kerkgang een prominente rol gespeeld. Op dit moment kerken de Hervormde gemeente van Doornspijk binnen de Protestantse Kerk in Nederland (hierna: de PKN) en de HHG in hetzelfde monumentale kerkgebouw aan de Zuiderzeestraatweg West 104 te Doornspijk. Voortzetting huidige situatie Het voortzetten van de huidige situatie en daarmee het laten samenkomen van de beide kerkelijke gemeentes in één en hetzelfde kerkgebouw, is veelbesproken tijdens het overleg met uw college. De voortzetting is op lange termijn niet haalbaar. Diverse redenen liggen hieraan ten grondslag. Ten eerste groeit het aantal leden van de HHG dat een eigen kerkgebouw wenst. Aanleiding voor deze toenemende wens is het bezwaar op grond van principiële redenen. De Bijbelse visie op het geloofsleven wordt op diverse terreinen zeer verschillend geïnterpreteerd. Dit stuit op gemoedsbezwaren binnen de kerkelijke gemeente en haar leden.

Verder zijn leden van mening dat een kerkelijke gemeente van een dergelijke omvang een eigen kerkgebouw behoort te hebben om als gemeente samen te kunnen komen. Hier dienen ook praktische redenen. Het gebruik van het kerkgebouw en bijgebouwen door de HHG is dermate intensief, dat beschikbaarheid en gebruik door twee kerkelijke gemeenten elkaar kruisen. Zeer regelmatig dient een beroep te worden gedaan op faciliteiten in omliggende gebouwen, zoals de Ds. Baxschool te Doornspijk. Ten slotte is binnen dit scenario de getroffen voorziening van 28 september 2007 van belang. De getroffen voorziening voor zowel de beide kerkelijke gemeenten is niet voor onbepaalde tijd. Belangrijk hierbij te vermelden is dat dit niet de enige reden is om plannen te ontwikkelen voor de realisatie van een nieuw kerkgebouw.

Verwerven bestaand kerkgebouw Het kerkbestuur van de HHG, heeft het zeer op prijs gesteld dat uw college zoekt naar de meest voordelige en duurzame oplossing met betrekking tot het onderhoud van het monumentale kerkgebouw in Doornspijk. In het verleden heeft uw college erop aangedrongen dit 'scenario' te beoordelen. Voor het kerkbestuur van de HHG is het een realistische, haalbare en constructieve optie voor zowel de PKN als de HHG. Het kerkbestuur heeft in de afgelopen jaren meerdere malen gepoogd het kerkgebouw te verwerven van de PKN. De condities en voorwaarden van voorstellen voorzagen beide gemeenten in een eigen onderkomen. Het bestuur van de PKN heeft aangegeven niet open te staan voor dit scenario; dit heeft men tevens schriftelijk bevestigd aan uw college.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

2/18

In het najaar van 2019 is een mediation-traject opgestart. Op verzoek van de gemeente Elburg en onder leiding van een mediator is gesproken over het doel van de gemeente Elburg: een oplossing met betrekking tot de huisvesting van beide gemeenten die zo min mogelijk ruimtelijke impact heeft en bijdraagt aan het behoud van het huidige monumentale kerkgebouw. Tijdens deze mediation zijn de processen van de HHG om tot een nieuw kerkgebouw te komen tijdelijk stilgelegd. Dit is nog langer uitgesteld vanwege de ontwikkelingen rond Covid-19. Door de HHG is, passend in haar wens om te komen tot een eigen kerkgebouw, de intentie uitgesproken tot overname van het monumentale kerkgebouw aan de Zuiderzeestraatweg West 104. Door de PKN is aangegeven dat zij, na zorgvuldige afwegingen, het standpunt handhaaft van een gezamenlijk gebruik van het huidige kerkgebouw aan de Zuiderzeestraatweg 104. De PKN handhaaft tevens het standpunt om het monumentaal gebouw niet te willen overdragen aan de HHG. Dit betekent dat de mediation niet tot het beoogde doel heeft geleid en de HHG de processen om tot een nieuw kerkgebouw te komen hervat.

Gewenste situatie De contouren van de gewenste situatie worden concreter, naar gelang de planvorming vordert. Inmiddels is het definitief concept van het Programma van Eisen (PvE) opgesteld. In het PvE is een eerste omschrijving van het kerkgebouw en de aanpalende omgeving beschreven.

Ligging plangebied De beoogde locatie is gelegen aan de Zuiderzeestraatweg West 69 in Doornspijk (gemeente Elburg). In afbeelding 1 is de locatie weergegeven. De locatie is kadastraal bekend als DSK00D-3202, 3294, 3295 en 3296. Ten (zuid)oosten van het plangebied ligt het landgoed Klarenbeek. Ten westen liggen woonbestemmingen met een adres aan de Zuiderzeestraatweg West. Deze weg, ook bekend als de provinciale weg N310, ligt tussen Elburg en Nunspeet in.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

3/18

Afbeelding 1 Locatie plangebied (globaal in rood omkaderd)

Vigerend bestemmingsplan In het vigerende bestemmingsplan ‘Doornspijk & Hoge Enk’ (vastgesteld op 24 juni 2013) is de locatie bestemd als ‘Detailhandel – Tuincentrum’. In afbeelding 2 zijn de vigerende bestemmingen weergegeven. Binnen deze bestemming is een tuincentrum met een oppervlak van circa 1.100 m2 toegestaan. Bebouwing is alleen toegestaan binnen het bouwvlak, met een maximale hoogte van 5 m. Daarnaast ligt binnen het plangebied een dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologie 2’. Nieuwe bouwwerken, groter dan 120 m2, zijn alleen toegestaan indien uit een rapport blijkt, dat de archeologische waarde van de gronden waar gebouwd zal worden in voldoende mate is vastgesteld. De gronden van het naastgelegen landgoed – buiten het plangebied gelegen – zijn bestemd als ‘Landgoed’. Op grond van het vigerende bestemmingsplan is de realisatie van een kerkgebouw niet mogelijk. Middels een bestemmingsplanwijziging dient de ontwikkeling mogelijk gemaakt te worden. De realisatie van een kerk op de beoogde locatie zorgt ervoor dat een bestaande functie binnen de dorpskern hier een locatie krijgt toegewezen, en dat een detailhandelsbestemming (het tuincentrum) wordt wegbestemd.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

4/18

Afbeelding 2 Vigerende bestemmingen (locatie globaal in rood omkaderd) Visiekaart Omgevingsplan Elburg Gedurende het proces om tot dit principeverzoek te komen is door de gemeente Elburg in 2021 de Visiekaart Omgevingsplan Elburg opgesteld (afbeelding 3). De Visiekaart is het resultaat van een participatietraject met het dorp en bevat de ingrediënten voor het omgevingsplan Doornspijk. De Visiekaart zelf heeft geen juridische status. Een volgende stap in het proces is het opstellen van het omgevingsplan Doornspijk. In de visiekaart is de kern Doornspijk opgedeeld in drie gebieden: het dorpsgebied, verblijfsrecreatie en woongebied. Het plangebied van de kerk is gelegen binnen het dorpsgebied. Het dorpsgebied is een gemengd gebied, naast het wonen zijn hier ook diverse andere functies, zoals winkels, horecabedrijven, bedrijven en maatschappelijke functies zoals scholen en kerken. Het gemengde karakter maakt dit een deelgebied waar reuring gewenst en passend is. Daarnaast is een zoekgebied dorpshart aangewezen. Binnen het zoekgebied wordt de haalbaarheid onderzocht van het verplaatsen en/of samenvoegen van diverse voorzieningen. Het doel is een koppeling te maken tussen verschillende voorzieningen en het dorp te versterken. In de visiekaart zijn geen specifieke functies gekoppeld aan het zoekgebied dorpshart. De realisatie van het kerkgebouw is echter niet kansrijk.

De belangrijkste argumenten hiervoor zijn: • De verkeersgeneratie wordt op de erftoegangswegen het dorp ingetrokken, wat de verkeersveiligheid niet ten goede komt; • Een kerk inclusief bijbehorend parkeerterrein neemt een dusdanig ruimtebeslag met zich mee dat het zoekgebied in zijn geheel nodig is voor alleen een kerk;

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

5/18

•

•

het lijkt aannemelijk dat in het zoekgebied dorpshart een koppeling van dagelijkse voorzieningen gewenst is, om het gebied levensvatbaar te houden. Een kerk is geen dagelijkse voorziening; het beoogde doel van het zoekgebied is om een koppeling tussen verschillende (andere) voorzieningen en het dorp te maken. Deze gewenste koppeling is met de realisatie van een kerkgebouw in het zoekgebied moeilijk tot in het geheel niet meer te realiseren.

Afbeelding 3 Visiekaart Omgevingsplan Doornspijk (locatie globaal in wit omkaderd)

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

6/18

De voorgenomen ontwikkeling van het kerkgebouw aan de Zuiderzeestraatweg West 69 past binnen de visiekaart. De belangrijkste argumenten zijn hiervoor: • De locatie is gelegen binnen het dorpsgebied, waar ook andere functies dan wonen zijn toegestaan; • De beoogde locatie zorgt ervoor dat de verkeersaantrekkende werking niet via de erftoegangswegen binnen de kern Doornspijk hoeft worden afgewikkeld; • Een kerkgebouw zorgt voor de gewenste reuring in het dorpsgebied; • Op de beoogde locatie is een onbenutte detailhandelsbestemming gelegen, die met de voorgenomen ontwikkeling wordt wegbestemd, zonder dat dit extra parkeer- en verkeersdruk in de omgeving op zal leveren; • Het parkeerterrein van het kerkgebouw kan ook benut worden om bestaande parkeerdruk langs de Zuiderzeestraatweg West wegnemen. Functioneel Het kerkgebouw biedt ruimte aan de zondagse erediensten (kerkzaal) en het kerkelijk leven, zoals huwelijksdiensten, catechisatie, jeugd-, mannen- en vrouwenvereniging en rouwdiensten. Zo mogelijk te onderscheiden in één gebouw. De diverse activiteiten moeten afzonderlijk van elkaar kunnen functioneren. In ieder geval zal de doordeweekse en zondagse eredienst niet belemmerd worden door andere activiteiten in het kerkgebouw. De wens is te kennen gegeven dat in de kerkzaal maximaal 900 zitplaatsen aanwezig zijn.

Vanuit de traditionele beleving van het kerkbezoek zal de gaanderij (galerij) een direct geïntegreerd volwaardige aantal plaatsen moeten bieden. In- en exterieur Het nieuwe kerkgebouw is als kerk herkenbaar en dient als een waardig, duurzaam en voor bezoek laagdrempelig gebouw ontworpen te worden. De buitenzijde is, ondanks de landschappelijke inpassing, een afspiegeling van de activiteiten die in het gebouw plaatsvinden. De entrees van het nieuwe kerkgebouw, in ieder geval één onder de toren aan de zijde van de Zuiderzeestraatweg West, zijn integraal ontworpen en hebben een prominente plek in het ontwerp. Het omliggende terrein heeft een overzichtelijk en functioneel karakter ten behoeve van het parkeren van auto's. Met de situering (afbeelding 4) wordt rekening gehouden dat de omwonenden geen overlast ervaren van het aankomende en vertrekkende autoverkeer. Een uitgebreide beschrijving en impressie is weergegeven in de documenten die zijn opgesteld door landschapsarchitectenbureau Ars Virens en Architectenbureau Born. Deze zijn als bijlage 1 en 2 bij dit principeverzoek gevoegd.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

7/18

Afbeelding 4: Situatietekening

Reeds gevoerde participatie Voor dit principeverzoek is verschillende malen afstemming gezocht met de direct omwonenden. Zowel in persoonlijke gesprekken/contacten met direct omwonenden als buurtbijeenkomsten. Gelijk na indiening van het eerdere principeverzoek (5 december 2016) is op 10 december 2016 een eerste buurtbijeenkomst georganiseerd, waarbij een landschapsarchitect een analyse van het landschap, de historie en de waarde van een goede inpassing heeft gepresenteerd. Op vrijdag 3 november 2017 is een buurtbijeenkomst georganiseerd waarbij de architect de eerste aanzichten, doorsneden en impressies heeft gepresenteerd. Op beide bijeenkomsten is geparticipeerd met de buurt met gewenste elementen en punten. De wensen van de buurt zijn meegenomen in het ontwerp, zoals de witte kleurstelling van elementen in het ontwerp. Gezien het verloop van de planvorming door de jaren heen en het mediation-traject, is opnieuw een buurtbijeenkomst georganiseerd op 10 april 2021. Daar is op hoofdlijnen de presentaties vanuit 2016 en 2017 opnieuw gepresenteerd met het actuele ontwerp. Temeer omdat er een aantal nieuwe bewoners in de directe omgeving zijn komen wonen. Op 21 juli 2021 heeft contact en overleg plaatsgevonden met de nieuwe eigenaren van het landgoed Klarenbeek, gezien het recente principeverzoek voor de functiewijziging van het landgoed.

Gezien het vertrouwelijke karakter wordt dit verslag apart meegestuurd met het principeverzoek.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

8/18

Aspecten binnen de procedure en het toekomstperspectief In de te lopen procedure behoeven een aantal aspecten een zorgvuldige benadering en invulling. Hieronder wordt, voor zover mogelijk in dit stadium, een aantal aspecten toegelicht. Op dit moment is Kringloopwinkel de Vuurdoorn gevestigd op de locatie van de beoogde nieuwbouw. De activiteiten worden afgebouwd bij realisatie van het kerkgebouw. Het is een wens van de exploitanten en het kerkbestuur dat de kringloopwinkel haar activiteiten kan blijven ontplooien gedurende de procedure en voor aanvang van nieuwbouw. In de uiteindelijke aanvraag zal het overgangsrecht een onderdeel zijn om voor zo lang mogelijk de kringloopwinkel haar activiteiten te laten ontplooien. Inpassing in het ensemble Beeldbepalend voor het nieuwe kerkgebouw zijn de oude dorpskerk, de oude pastorie, het landgoed Klarenbeek en onder andere de woningen aan de Zuiderzeestraatweg West. De landschappelijke inpassing van het kerkgebouw zal een samenspel vergen met de karakteristieke bebouwing in de directe omgeving van de kerk. Daarnaast heeft het omringende landgoed een bijzonder omlijsting van het kerkgebouw. De landschappelijke inpassing zal in harmonie met deze omgeving zijn. De maximale bebouwingsoppervlakte zal 940 m2 bedragen, exclusief trappen en hellingbaan.

Het kerkgebouw zal een karakteristieke toren, een luidklok, een wijzerplaat en een ingang aan de oriëntatiezijde van de Zuiderzeestraatweg West krijgen. Uitrit provinciale weg Er is reeds contact gelegd met de Provincie Gelderland. Bij het laatste onderhoud van de weg waren de plannen voor een nieuw kerkgebouw nog niet in de gewenste mate concreet. Om die reden heeft de provincie nog geen rekening gehouden met het bouwvoornemen. De uitrit op de Zuiderzeestraatweg West behoeft een nauwkeurige en zorgvuldige invulling. Daarin zal in overleg met de gemeente worden gezocht naar een passende oplossing.

Milieukundige onderbouwing In het kader van de voorliggend principeverzoek is beoordeeld in hoeverre de bestaande sectorale wetgeving een belemmering vormt voor het beoogde initiatief. De verschillende (milieu)aspecten zijn hieronder beknopt beschouwd. Water In de huidige situatie is het plangebied voor een deel bebouwd en verhard, maar omgeven door groen. Met de realisatie van het kerkgebouw zal het bestaande groen zoveel mogelijk behouden blijven. Daarnaast zullen (een deel van) de parkeerplaatsen in halfverharding uit worden gevoerd. Hiermee zal worden voldaan aan de benodigde watercompensatie. Bovendien neemt het verhard oppervlak ten opzichte van de huidige planologische mogelijkheden af. In de omgeving van het plangebied is een gemengd rioolstelsel aanwezig. Het kerkgebouw wordt hierop aangesloten. Daarnaast zal voldaan moeten worden aan de keur en legger van het waterschap. In het kader van de bestemmingsplanprocedure zal met het waterschap overlegd worden om aan alle eisen en regelgeving te voldoen.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

9/18

Mobiliteit Met de realisatie van het kerkgebouw zullen geen nieuwe verkeersbewegingen ontstaan. Het is immers een verplaatsing van de bestaande kerkdiensten naar een nieuw kerkgebouw. In het nieuwe kerkgebouw zullen geen extra diensten of activiteiten plaatsvinden ten opzichte van de huidige situatie. Bovendien verdwijnt met het wegbestemmen van de detailhandelsbestemming de planologische mogelijkheid voor 1.100 m2 tuincentrum binnen de kern Doornspijk. Per saldo neemt daardoor planologisch gezien de verkeersaantrekkende werking af met 200 verkeersbewegingen per etmaal. Bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid zijn essentieel voor het dorp. Daarom hebben wij de verkeersstromen van onze kerkgangers in kaart gebracht, zodat wij kunnen beargumenteren dat de situering van de kerk aan de Zuiderzeestraatweg West 69 geen nadelige gevolgen kent ten aanzien van bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid. Voor de beoogde ontwikkeling zijn bovendien al gesprekken gevoerd met de provincie over de aansluiting op de provinciale Zuiderzeestraatweg West. Dit behoeft een nauwkeurige en zorgvuldige invulling. Daarin zal in overleg met de gemeente worden gezocht naar een passende oplossing.

Verkeersstromen Na analyse van de ledenadministratie van de HHK Doornspijk kunnen we de bezoekers aan de kerkdiensten verdelen in 3 categorieën, te weten: kerkgangers uit de kern Doornspijk zelf; kerkgangers uit de buitengebieden van Doornspijk; kerkgangers uit de regio (o.a. Elburg, ’t Harde, Oldebroek, Nunspeet). Deze analyse geeft op basis van een ochtendtelling vóór de corona-pandemie het volgende weer ten aanzien van kerkgangers en gemotoriseerd vervoer (auto): Herkomst kerkbezoekers Gebied 1 kern Gebied 2 buitengebied Gebied 3 regio Telling

aantal

auto 163 384 339 885

2 82 67 151

Huidige situatie De verkeersstromen laten zien dat 80% van de kerkgangers komt vanuit het buitengebied van Doornspijk en vanuit de regio. Deze 80% van de kerkgangers zijn (op 2 voertuigen na) verantwoordelijk voor de 151 voertuigen. Deze voertuigen komen vanuit de buitengebieden en vanuit de regio via de Zuiderzeestraatweg West de kern binnen naar het huidige kerkgebouw. Na de diensten vertrekken deze ook vanaf de huidige locatie en gaan via de Zuiderzeestraatweg West de kern weer uit (zie afbeelding 5). Nieuwe situatie In de situatie waarbij het kerkgebouw op Zuiderzeestraatweg West 69 zal gevestigd zijn, zal deze verkeersstroom op/via de Zuiderzeestraatweg West niet wijzigen. In plaats van af te slaan naar de westelijke zijde, zullen deze voertuigen nu afslaan naar de oostelijke zijde.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

10/18

Actuele tellingen van de provincie Gelderland (zie Atlas verkeer: https://geoportaal.gelderland.nl/) laten zien dat de verkeersintensiteit (en de daarmee gepaard gaande veiligheid) op de doordeweekse dagen en op de zaterdagen ligt. Zondag kent nagenoeg de helft (54%) van de verkeersintensiteit in vergelijk met de werkdagen. Om maximale veiligheid te waarborgen is in overleg met de Provincie Gelderland besloten dat de HHK gediplomeerde verkeersregelaars in zal zetten bij de aanvang en afloop van de diensten. De notulen van het overleg met de Provincie zijn als bijlage 3 bij dit principeverzoek gevoegd.

Parkeren Gemeente Elburg hanteert een eigen norm ten aanzien van parkeren. Voor een ‘religiegebouw’ (waar een kerk logischerwijs onder valt) geldt volgens de gemeentelijke parkeernota een parkeernorm van 0,2 parkeerplaats per zitplaats, hetgeen voor dit plan resulteert in 180 parkeerplaatsen. In basis voldoet de parkeeroplossing in dit plan aan de norm van de gemeente Elburg van 0,2 per zitplaats. Door landschapsarchitectenbureau Ars Virens en Architectenbureau Born is dit verder uitgewerkt. Deze documenten zijn als bijlage 1 en 2 bij het principeverzoek gevoegd. Op basis van de eerdere tellingen (zie onder het kopje ‘mobiliteit’) blijkt dat deze 180 parkeerplekken echter niet benodigd zijn. De tellingen wijzen uit dat het maximum 151 motorvoertuigen is. In de parkeernota van de gemeente Elburg worden mogelijkheden tot afwijken beschreven (hoofdstuk 3 van de parkeernota). In onderstaand voorstel is daarom een alternatief voorstel uitgewerkt. CROW-norm Met kencijfers van het CROW (publicatie 381) wordt berekend worden hoeveel parkeerplaatsen er benodigd zijn. De cijfers van het CROW zijn algemeen erkend. Het CROW hanteert een minimale en een maximale norm (0,1 – 0,2); ze bieden daarmee een bandbreedte. Bij identieke situaties (kerken in Hendrik-Ido-Ambacht en Yrseke) is het midden van de CROW norm gehanteerd, een norm van 0,15.

Dit komt overeen met de aantallen uit de eerder gehouden tellingen.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

11/18

Hantering van het gemiddelde van de bandbreedte van de CROW-norm biedt voor deze kerk voldoende parkeerruimte. Dat betekent dat er extra groen in het plan gebracht kan worden, hetgeen de kwaliteit van het groen ten goede komt. Naast de basis met 180 parkeerplekken is ons voorstel een alternatief op basis van de CROW-norm. In bijlage 6 is door Ars Virens een alternatief uitgewerkt op basis van deze uitgangspunten. De argumenten daarvoor op een rij: • Gerealiseerd zal worden 0,16 pp per zitplaats, dat is boven de gemiddelde CROWnorm van 0,15 en boven de gehouden tellingen; • Voor piekmomenten zijn extra parkeerplaatsen aanwezig waarmee tot in 0,2 pp/zitplaats wordt voorzien; • Op korte afstand (200m) zijn extra parkeerplaatsen beschikbaar. Fietsparkeren Daarnaast geldt een fietsparkeernorm van 40 fietsparkeerplaatsen per 100 kerkgangers. Op basis van het aantal zitplaatsen zijn derhalve maximaal 360 fietsparkeerplaatsen benodigd. Bedrijven en milieuzonering De VNG gaat uit van twee omgevingstypen: een rustige woonwijk / buitengebied of een gemengd gebied. In een gemengd gebied is sprake van matige tot sterke functiemenging, waar bijvoorbeeld direct naast woningen andere functies aanwezig zijn. Voor een gemengd gebied zijn de milieuzones kleiner dan voor een rustige woonwijk of buitengebied.

Gezien de ligging van de beoogde planlocatie kan in dit geval uitgegaan worden van gemengd gebied. Tegenover het plangebied bevindt zich een autodealer. Op basis van de aanwezige informatie en de ligging in gemengd gebied kent dit bedrijf een richtafstand van 10 meter. Deze richtafstand reikt niet tot het plangebied. Er worden dan ook geen belemmeringen verwacht. Daarnaast grenst het plangebied aan een woonbestemming. Zowel de kerk als het parkeerterrein kennen eveneens een richtafstand van 10 meter. Deze richtafstand reikt tot in de woonbestemming. In de vigerende planologische situatie is hier ook al sprake van. De verwachting is dan ook dat dit is te onderbouwen, of dat met bijvoorbeeld een geluidscherm of een maatwerkvoorschrift is op te lossen. Op basis van het VNG-stappenplan zal in het kader van de bestemmingsplanprocedure getoetst worden of en zo ja welke maatregelen getroffen moeten worden. Dit zal ook afhankelijk zijn van de definitieve inrichting van het (parkeer)terrein. Externe veiligheid Omdat de ontwikkeling een kerk met een hoog aantal personen betreft en vrij dicht op deze weg gelegen is dient het groepsrisico te worden berekend. Tevens dient een beschrijving te worden gegeven van de aspecten ‘zelfredzaamheid’ en ‘bestrijdbaarheid’. Zelfredzaamheid is het zichzelf kunnen onttrekken aan een dreigend gevaar, zonder daadwerkelijke hulp van hulpverleningsdiensten.

De mogelijkheden voor zelfredzaamheid bestaan globaal uit schuilen en ontvluchting. Het zelfredzame vermogen van personen in de buurt van een risicovolle bron is een belangrijke voorwaarde om grote effecten bij een incident te voorkomen. Over het algemeen wordt geprobeerd om functies die specifiek bedoeld zijn voor personen met een beperkte zelfredzaamheid, zoals senioren of gehandicapten, op een zo groot mogelijke afstand van de risicobronnen te realiseren.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

12/18

In het kader van de bestemmingsplanprocedure zal het groepsrisico worden berekend en zal een beschrijving worden gegeven van de aspecten zelfredzaamheid en bestrijdbaarheid. Flora en fauna Ter voorbereiding op de voorgenomen ontwikkeling is door Inventarium in juni 2021 een quickscan flora en fauna uitgevoerd. De Omgevingsdienst Noord-Veluwe heeft dit rapport op 27 september 2021 beoordeeld. Op basis van deze beoordeling is de quickscan aangevuld. Uit het onderzoek blijkt dat het overtreden van de Wet Natuurbescherming niet aan de orde is bij het uitvoeren van de werkzaamheden op de projectlocatie. Het onderzoek is als bijlage 4 bij het principeverzoek gevoegd. Stikstof De Wet stikstofreductie en natuurverbetering is op 1 juli 2021 in werking getreden. Via het Besluit stikstofreductie en natuurverbetering, waarin de stikstofwet verder is uitgewerkt, geldt per 1 juli een vrijstelling voor bouw-, aanleg- en sloopactiviteiten omdat de emissies tijdelijk en beperkt zijn. De aanlegfase hoeft niet langer te worden berekend. Een berekening voor de gebruiksfase blijft wel nodig. Negatieve effecten op Natura 2000-gebieden kunnen worden uitgesloten als sprake is van een maximale stikstofdepositie van 0,00 mol/ha/jaar. Uit een berekening blijkt dat er 70 kg NOx per jaar beschikbaar is zonder dat dit leidt tot een stikstofdepositie van meer dan 0,00 mol/ha/j.

Voor de gebruiksfase worden geen overschrijdingen verwacht doordat de kerkgangers nu ook naar een nabijgelegen kerk rijden. De oude kerk heeft een maximale capaciteit van 1.291 zitplaatsen. Tijdens bijzondere diensten zijn maximaal 900 plekken per dienst bezet. In de nieuwe situatie wordt een kerk gerealiseerd met maximaal 900 zitplaatsen. Het aantal bezoekers neemt dus niet toe. Uitgaande van de gemeentelijke parkeernorm (180 parkeerplaatsen) levert dit een maximale verkeersgeneratie van 360 verkeersbewegingen per dienst op een maatgevende zondag op. Uit een berekening van de stikstofdepositie waarin is gerekend met een fictief aantal van circa 1.000 verkeersbewegingen blijkt dat dit geen belemmeringen oplevert ten aanzien van stikstof. Bij het opstellen van het bestemmingsplan zal volgens de dan geldende wet- en regelgeving een definitieve berekening uitgevoerd worden. Luchtkwaliteit Met de realisatie van het kerkgebouw zullen geen nieuwe verkeersbewegingen ontstaan. Het is immers een verplaatsing van de bestaande kerkdiensten naar een nieuw kerkgebouw. Bovendien verdwijnt hiermee de planologische mogelijkheid voor een tuincentrum binnen de kern Doornspijk. Per saldo neemt planologisch gezien de verkeersaantrekkende werking af. Een verslechtering van de luchtkwaliteit ter plaatse valt dan ook niet te verwachten.

Vanuit een goede ruimtelijke ordening zal in de toelichting van het bestemmingsplan een onderbouwing worden gegeven in hoeverre het project als zijnde een nieuwe ontwikkeling bij zal dragen aan de verslechtering van de luchtkwaliteit.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

13/18

Archeologie en cultuurhistorie In overleg met de regioarcheoloog is bepaald dat archeologisch onderzoek niet benodigd is. Indien er bouw of ontwikkeling plaats vind op de gronden van het landgoed, dient de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) te worden geconsulteerd. Hoewel met de voorgenomen ontwikkeling daar geen sprake van is zal in het kader van het wettelijk vooroverleg het bestemmingsplan ook de RCE in de gelegenheid worden gesteld om te reageren. In het ontwerp van het kerkgebouw gezocht naar samenhang met het naastgelegen Landgoed Klarenbeek. In een vroeg stadium is er door de landschapsarchitect een studie gedaan naar de randvoorwaarden, positionering, bouwvolume, materialisering etc. Deze aanbevelingen uit deze studie zijn als ontwerpuitgangspunten voor het ontwerp genomen. (Deze studie is als bijlage 1 bijgevoegd). Door deze zorgvuldige benadering en manier van benaderen en ontwerpen ontstaat er een passend ensemble met het landgoed. Op deze wijze levert de kerk en de inrichting van het groen een positieve bijdrage aan de ontwikkeling van de dorpskern van Doornspijk. Een belangrijk aspect om aansluiting en samenhang met het landgoed te verkrijgen en de kwaliteit te verbeteren is de maximale groene invulling van het perceel. Dit wordt bereikt door een groot deel van de terreininrichting d.m.v. groen te realiseren.

Door Architectenbureau Born en landschapsarchitectenbureau Ars Virens is dit verder uitgewerkt. Deze documenten zijn als bijlage 2 en 6 bij het principeverzoek gevoegd. Bodemkwaliteit In het kader van de voorgenomen ontwikkeling is de bodemkwaliteit onderzocht. Door onderzoeksbureau BOLUWA is een verkennend bodemonderzoek (NEN5740), Nader bodemonderzoek (NTA5755) en een verkennend bodemonderzoek asbest (NEN5707) uitgevoerd. De volledige rapportage is als bijlage 5 bij het principeverzoek gevoegd. De belangrijkste conclusies van het verkennend en nader bodemonderzoek zijn hieronder beschreven. Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat op een aantal locaties in het plangebied een nadere analyse naar asbestverdacht materiaal uitgevoerd moet worden en dat op twee locaties van respectievelijk 4 en 1 m3 bodemsanering plaats moet vinden. Verkennend bodemonderzoek Op basis van het verkennend onderzoek is gebleken dat op het terrein in zowel de boven- als de ondergrond grond diverse licht verhoogde gehalten worden aangetoond. Daarnaast wordt ter plaatse van één separaat onderzocht grondmonster in de zintuiglijk verdachte bodemlaag een sterk verhoogd gehalte PAK aangetroffen. De aangetroffen licht verhoogde gehalten op het terrein behoeven geen nader onderzoek.

Ter plaatse van de locatie van het grondmonster dient echter wel een nader onderzoek te worden uitgevoerd in de vorm van aanvullende/afperkende boringen. In het grondwater zijn geen verhoogde gehalten aangetoond. Nader bodemonderzoek Op basis van voorgaand verkennend bodemonderzoek is gebleken dat op één locatie in de bovengrond een sterk verhoogd gehalte PAK (10-VROM) wordt aangetroffen. Volgens schatting is een oppervlakte van ca. 50 m² licht tot sterk verontreinigd. Waarschijnlijk betreft het een historische verontreiniging (ontstaan voor 1987) en behoeft deze niet met spoed

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

14/18

te worden gesaneerd. Indien ter plaatse van het verontreinigde terreindeel ontwikkelingen plaatsvinden waarbij grondroerende werkzaamheden worden uitgevoerd dient de verontreiniging te worden gesaneerd. Ladder voor duurzame verstedelijking Op grond van het Besluit ruimtelijke ordening (artikel 3.1.6 lid twee en drie) dienen plannen, waarin nieuwe stedelijke ontwikkelingen mogelijk gemaakt worden, getoetst te worden aan de Ladder voor duurzame verstedelijking. Onder een nieuwe stedelijke ontwikkeling wordt verstaan: ‘ruimtelijke ontwikkeling van een bedrijventerrein of zeehaventerrein, of van kantoren, detailhandel, woningbouwlocaties of andere stedelijke voorzieningen’. Toetsing aan de Ladder houdt in dat een plan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt een beschrijving bevat van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het plan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien. Het plan kan worden aangemerkt als een stedelijke ontwikkeling, een laddertoets is noodzakelijk. Er is echter geen sprake van een toename. De kerkgangers maken op dit moment gebruik van de PKN. Dit is een tijdelijke en onwenselijke situatie. Om deze reden is een andere locatie benodigd. In principe komt er geen ruimte vrij.

De capaciteit van de nieuw te bouwen kerk is afgestemd de toekomstverwachting. Verdere toetsing aan de Ladder is naar ons inzicht niet benodigd.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

15/18

Conclusie Met dit principeverzoek wordt voorgesteld om een nieuw kerkgebouw te realiseren aan de Zuiderzeestraatweg West in Doornspijk. Voortzetting van de kerkelijke activiteiten in het huidige gebouw is niet mogelijk gebleken. Om die reden is gezocht naar een nieuwe locatie. Tijdens het opstellen van het principeverzoek is door de gemeente Elburg een visiekaart Omgevingsplan Doornspijk opgesteld. Het beoogde kerkgebouw doet recht aan deze visie. In de visiekaart is een zoekgebied dorpshart opgenomen. Om een aantal redenen is een kerk binnen dit zoekgebied niet haalbaar: • De verkeersgeneratie wordt op de erftoegangswegen het dorp ingetrokken, wat de verkeersveiligheid niet ten goede komt; • Een kerk inclusief bijbehorend parkeerterrein neemt een dusdanig ruimtebeslag met zich mee dat het zoekgebied in zijn geheel nodig is voor alleen een kerk; • het lijkt aannemelijk dat in het zoekgebied dorpshart een koppeling van dagelijkse voorzieningen gewenst is, om het gebied levensvatbaar te houden. Een kerk is geen dagelijkse voorziening; • het beoogde doel van het zoekgebied is om een koppeling tussen verschillende (andere) voorzieningen en het dorp te maken. Deze gewenste koppeling is met de realisatie van een kerkgebouw in het zoekgebied moeilijk tot in het geheel niet meer te realiseren.

De beoogde locatie ligt mede daarom in het gebied wat op de visiekaart is aangewezen als ‘Dorpsgebied’. Hier zijn naast wonen ook andere functies, zoals kerken, mogelijk. Daarnaast wordt een onbenutte detailhandelsbestemming wegbestemd. Het nieuwe kerkgebouw zoekt in architectuur en stedenbouw aansluiting op het monumentale landgoed Klarenbeek. Een kerk is om verschillende redenen op deze locatie te realiseren: • Op de visiekaart is expliciet geen keuze gemaakt waar een kerk gerealiseerd moet worden, met uitzondering van het aspect verkeer; • In het ‘dorpsgebied’ is wordt in de visiekaart expliciet gezegd dat in het voorgenomen gebied reuring “passend en gewenst” is. Daarbij wordt expliciet de functie van kerk benoemd binnen het kader van passend en gewenst; • Er wordt een detailhandelsbestemming oostelijk van de Zuiderzeestraatweg West gesaneerd, conform de wensen van de visiekaart; • Planologisch gezien neemt daardoor de verkeersgeneratie af en komt veiligheid op en rondom de Zuiderzeestraatweg West ten goede, eveneens conform de wensen van de visiekaart; • Er kan een onveilige situatie langs de Zuiderzeestraatweg West worden opgelost doordat wij de gemeente Elburg tegemoet kunnen komen in een parkeeroplossing op de momenten dat de kerk niet in gebruik is. Ten behoeve van het principeverzoek zijn verder de relevante milieuaspecten afgewogen.

Hieruit blijkt dat het beoogde kerkgebouw geen belemmering zal vormen. Daarnaast heeft in het voortraject reeds met diverse partijen overleg plaatsgevonden. De aanbevelingen zijn overgenomen in dit principeverzoek. Geconcludeerd wordt dan ook dat de voorgenomen

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

16/18

ontwikkeling breed draagvlak zal vinden, passend is binnen het bestaande beleid – waaronder de visiekaart Omgevingsplan Doornspijk – en voldoet aan een goede ruimtelijke ordening.

Vervolg Graag gaan wij samen met u verder in een goede dialoog binnen dit bijzondere traject. Het voorliggende principeverzoek biedt een overzicht van de beoogde realisatie. We danken u voor de constructieve overleggen in de afgelopen periode. De opmerkingen en vragen die zijn gesteld heeft hebben we ter harte genomen en verwerkt in het voorliggende principeverzoek. We gaan er dan ook vanuit dat met deze aanvullingen een weloverwogen beslissing genomen kan worden en medewerking kan worden verleend aan dit principeverzoek. Het principeverzoek lichten we graag in een gesprek met de wethouder en burgemeester toe. Daarnaast zien wij uw schriftelijke reactie met belangstelling tegemoet. Met vriendelijke groet, Mede namens het kerkbestuur van de Hersteld Hervormde Gemeente Doornspijk en Nunspeet en omgeving.

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

17/18

Bijlagen Bijlage 1: Ars Virens (april 2017): Landschappelijke inpassing en ontwerpuitgangspunten Bijlage 2: Architectenbureau Born (8 november 2021) Ontwerp Kerkgebouw Bijlage 3: Gespreksverslag overleg Provincie Gelderland inzake nieuwbouw kerk HHG Doornspijk-Nunspeet en omgeving (25 juli 2018) Bijlage 4: Inventarium (2 juni 2021) QuickScan Zuiderzeestraatweg-west, Doornspijk [V2] Bijlage 5: Boluwa (25 juni 2021) Bodemonderzoek Zuiderzeestraatweg West [21065] Bijlage 6: Ars Virens (PM): Alternatief terreininrichting

Principeverzoek Kerkgebouw Doornspijk 621.106.30 / 9 november 2021

18/18

Bijlage 1 Ars Virens (april 2017): Landschappelijke inpassing en ontwerpuitgangspunten

Kerkbouw HHK Doornspijk

STUDIE EN SCHETSONT WERP Landschappelijke inpassing Beeldkwaliteitplan Ontwerp logistiek buitenruimte In opdracht van: Bouwcommissie HHK Doornspijk

april 2017

in samenwerking met

L.J. Costerstraat 2 3261 LH Oud-Beijerland T (06) 49 49 88 51 www.arsvirens.nl info@arsvirens.nl

B U RE AU V O O R BU I T ENR U IMT E

De Hersteld Hervormde Kerk van Doornspijk heeft het voornemen om in de nabijheid van de dorpskerk en landgoed Klarenbeek een nieuw kerkgebouw te realiseren. Op 10 december 2016 is met omwonenden gesproken over randvoorwaarden, wensen en uitgangspunten. Daarnaast is op 5 december 2016 door Klein Projectrealisatie een principeverzoek ingediend bij de gemeente Elburg om in te stemmen met een bestemmingsplanwijziging ten behoeve van de nieuwbouw van een kerk. Naar aanleiding van vragen vanuit gemeente Elburg is door de bouwcommissie besloten om de visie, zoals in december gepresenteerd aan omwonenden, uit te werken. Het voorliggende rapport is hiervan het voortvloeisel.

Leeswijzer

|2|

plangebied in relatie tot omgeving

Plangebied

plangebied geldt daarnaast de dubbelbestemming ‘Waarde’ (Archeologie hoge

De door de HHK Doornspijk aangekochte grond is lange tijd in gebruik geweest als

verwachtingswaarde).

kwekerij. Diverse in verval geraakte kassen en kwekerijgronden herinneren aan het

Het gedeelte dat als landgoed is bestemd heeft bovendien twee aanvullende

vroegere gebruik.

waarden als dubbelbestemming, namelijk

De planlocatie is met zijn ligging tegen landgoed Klarenbeek bijzonder te noe-

Waardevol landschap

men. De waarde en de kwetsbaarheid van de locatie zijn door de bouwcommissie

EHS verweving

onderkend en verwoord in onder andere het programma van eisen. Ten aanzien van het waardevolle landschap ligt de nadruk op het ontwikkelen en

Programma van eisen Het Programma van Eisen (PvE) vormt de basis voor het ontwerp van de nieuwbouw van een kerkgebouw voor de Hersteld Hervormde Gemeente te Doornspijk. In het PvE worden de uitgangspunten beschreven waaraan het ontwerp dient te voldoen. Uit het PvE zijn de volgende citaten afkomstig, die te maken hebben met de landschappelijke kwaliteiten van het plangebied: De landschappelijke inpassing van het kerkgebouw zal een samenspel vergen met de karakteristieke bebouwing in de directe omgeving van de kerk. Het omringende landgoed is een bijzondere omlijsting van het kerkgebouw landschappelijke inpassing in harmonie met omgeving entree oriëntatiezijde Zuiderzeestraatweg West Het nieuwe kerkgebouw is als kerk herkenbaar en dient als een waardig, duurzaam en voor bezoek laagdrempelig gebouw ontworpen te worden. De buitenzijde is, ondanks de landschappelijke inpassing, een afspiegeling van

in stand houden van de landschapswaarden. Bij bestemming waardevol landschap dient eer een besluit kan worden genomen tot het verlenen van de afwijking- en wijzigingsbevoegdheden te worden aangetoond dat er geen sprake is van een signi cante aantasting van wezenlijke kenmerken of waarden van het gebied. De dubbelbestemming ‘EHS verweving’ is mede bestemd voor het ontwikkelen en in stand houden van de natuur- en landschapswaarden. De waterloop die door het plangebied loopt is bestemd als water, en is eveneens dubbelbestemd als waardevol landschap en als EHS verweving. Ook geldt hier de hoge verwachtingswaarde ten opzichte van archeologie. Een en ander is gevisualiseerd in de plankaart die hiernaast is opgenomen. Op onderstaande luchtfoto zijn de bestemmingen die uitsluitend binnen het plangebied gelden, gevisualiseerd.

de activiteiten die in het gebouw plaatsvinden. De intenties van het PvE, een afspiegeling van de zorgvuldigheid waarmee de bouwcommissie het nieuwe kerkgebouw wil realiseren, is op een open en integere wijze met de bewoners besproken op 10 december.

Landgoed Klarenbeek Het landgoed karakteriseert zich door het monumentale witte landhuis met zijn fraaie parkbossen met belangrijke natuurlijke en cultuurhistorische waarden en een veelheid aan landschappelijke elementen zoals bossen, houtwallen en lanen. Hier wordt de Veluwe verbonden met het lager gelegen natte weidegebied middels zones waarin singels en opgaande beplanting het beeld bepalen. Deze zones vormen belangrijke verbindingen tussen hoog en laag gelegen gebied. Het totale complex van landgoed Klarenbeek — met het landhuis, enkele bij het landgoed behorende boerderijen, de tuin en de grafkelder — is in 2005 als een rijksmonument erkend. Ook de afzonderlijke delen zijn aangewezen als rijksmonument. Het complex wordt als representatief gezien van een buitenplaats met bijbehorend park in de Engelse landschapsstijl. De ambitie is om de kwaliteiten van landgoed Klarenbeek te benutten bij de landschappelijke inpassing van het nieuwe kerkgebouw, zonder dat dit ten koste gaat van landschappelijke kwaliteiten van het landgoed. Grote zorgvuldigheid in het ontwerp van zowel gebouw als buitenruimte zijn hierbij een absolute vereiste.

Bestemmingsplan Een deel van het plangebied is bestemd als Enkelbestemming Landgoed (Bestemd voor ‘overig’). Een ander deel als ‘Detailhandel - Tuincentrum’. Voor het gehele

Uitsnede Bestemmingsplan tpv plangebied (schaal 1:2000).

plangebied in relatie tot omgeving

Uitsnede Bestemmingsplan met plangebied gearceerd (schaal 1:1000).

|3|

Aan de hand van vogelvluchtopnames en twee exemplarische locatiefoto’s is een goede indruk te maken van het plangebied. De locatie grenst aan de Zuiderzeestraatweg West, zoals goed te zien is op vogevlucht 1. Tegelijk distantieert de planlocatie zich van de openbare weg, alsof de lcoatie zich wat afzijdig houdt en zich verschuilt tegen de bosrand van landgoed Klarenbeek. Deze bosrand domineert de locatie en vormt meteen de bijzonderste kwaliteiten. Het bos van het landgoed is door de natuurlijke beekloop Klarenbeek gescheiden van het plangebied. Het plangebied bestaat grotendeels uit opstallen en kweektuinen van de voorma-

vogelvlucht 1

lige kwekerij. Doordat de kwekerij niet meer in gebruik is, oogt het terrein vervallen. Een deel van het terrein, dat grenst aan de beek, heeft een bosachtig karakter door de hoog opschoten vegetatie. Mede door de ligging langs de beek is dit deel van het terrein kwalitatief hoogwaardig. De Klarenbeek stroomt door het plangebied.

Een andere kwaliteit betreft het koetshuis, dat deels aan het oog wordt onttrokken door de situering in de bosrand. Op de tweede vogelvlucht is dit goed te zien. Al met al ligt het plangebied letterlijk in de schaduw van het landgoed. Op vogelvlucht 3 is dat goed te zien. De bosrand buigt als het ware om het plangebied heen, zodat de planlocatie zich wel tegen de bosrand aan nestelt, maar tegelijk geen onderdeel is van het landgoed. Vogelvlucht 4 brengt dit goed in beeld.

vogelvlucht 2

vogelvlucht 3

vogelvlucht 4

be staande situatie

De vervallen kwekerij tegen het decor van de bosrand met zijn machtige eiken.

De onmiskenbare aanwezigheid van het landgoed verleent het plangebied allure.

|4|

Bij het analyseren van het plangebied is de totstandkoming essentieel. Hetgeen was is immers de gids tot hetgeen worden moet, zeker in een kwetsbaar gebied als landgoed Klarenbeek. De analyse van het verleden is het best te duiden aan de hand van een sequens van historische (kaart)beelden, waarbij op deze pagina de focus ligt op de omgeving, en op de volgende pagina op het plangebied in het bijzonder. De Zuiderzeestraatweg West is van oudsher een belangrijke verbindingsroute van en naar Elburg. Deze straatweg rijgt de verschillende dorpen en buurtschappen in de noordelijke Veluwezoom als het ware aaneen. Bij het analyseren van kaartbeelden valt op de de straatweg zich 2015

1900

1875

gaandeweg dominanter pro leert in het landschap als een doorsnijdende route. Deze route kenmerkte zich door een landschappelijk karakter, mede door de dubbele rij eikenbomen, waarvan er nog sommige resteren ter plaatse van het plangebied. Dit landschappelijk karakter is mooi op te maken uit de kaart van 1875. Wat hoeven en huizen, gegroepeerd langs de straatweg, de Lageweg en de Veldweg. Het landgoed voegt zich in het ritme van het verkavelingspatroon, dat bestaat uit langwerpige, smalle weilanden en kleine blokverkavelde akkers, veelal vaneen gescheiden door houtwallen en elzensingels. De vervlechting van het landgoed en het dorp zijn hier goed te zien. De stedenbouwkundige hoofdrolspelers (kerk, landgoed en enkele boerderijen) bepalen het aanzicht van het dorp. De kaart van 1900 laat toenemende ontginning van het landschap zien. Er verschijnen meer boerderijen. Deze verdichting met

1980

boerderijen en woningen is goed af te lezen van de kaart uit 1930. Het landschap speelt hier nog steeds de hoofdrol. Alle verstedelijking is gevat in een landschappelijk kader en heeft een rechtstreekse verbinding met het landschap. De teloorgang van dit landschappelijk karakter zet zich in na de Tweede Wereldoorlog. De kaart van 1950 laat opvallend minder beplanting zien. De rationalisering en verstedelijking zet zich het volgende decennium ink door. Van een vervlechting van het landschap met de bebouwing van Doornspijk is steeds minder sprake. Er ontstaat een bebouwings’vlek’ die een zelfstandige eenheid is geworden die gaandeweg geïsoleerder wordt van zijn omgeving. In 1980 is er nog sprake van verschillende landschappelijke relicten in de dorpskern, van rafelranden met het landschap. In de huidige situatie is er sprake van een harde bebouwingsrand, waar landgoed Klarenbeek als een groen relict uit

1960

vervlogen tijd de verbinding met het landschap staande houdt.

1950

1930

1945 - Zuiderzeestraatweg

verankerde kwalite iten - ee n historische ana lyse

|5|

Bij het inzoomen op de locatie van het plangebied wordt evenals hiervoor de de vervlechting van landschap, landgoed en bebouwing geanalyseerd, waarbij er veel nadruk ligt op de verschijningsvorm van het plangebied. Ten opzichte van 1990 valt de aanwezigheid van woonzorgcentrum Hart van Thornspic op, waardoor de ruimtelijkheid in het hart van het dorp ingevuld is met bebouwing. De groen ingekleurde omgeving van de woningen ter plaats van het woonzorgcentrum suggereert een landschappelijkheid die landgoed Klarenbeek als het ware over de Zuiderzeestraatweg heen laat continueren. Met de komst van het woonzorgcentrum is ook het doorsnijdend karakter van de straatweg versterkt. 2015

1950

1900

Op de kaart van 1980 is de bebouwing van de kwekerij iets nauwkeuriger ingetekend. Het is opvallend dat de kwekerij een contrast vormt met de groene randen van het landgoed. Dit is nog beter te zien op de kaart uit 1970. Het kaartbeeld uit 1960 laat een opvallende verandering zien. Een toegangsweg ten westen van het landgoed verbindt de hoofdentree, via het voormalig koetshuis, met de Zuiderzeestraatweg. Deze weg biedt ook toegang tot de kwekerij. Op de kaart van 1950 is goed te zien hoe de kwekerij zich gevestigd heeft op het terrein van het landgoed. De dienstwoningen (Zuiderzeestraatweg West 69 a+b) maken nog onderdeel uit van het het terrein van het landgoed. Op de kaart uit 1930 is goed te zien hoe de dienstwoningen nog een fysieke verbinding hebben met het park van het landgoed, via een laan. Deze laan heeft zich vroeger afgebogen bij een oudere woning, om nog een stukje parallel te lopen

1990

1930

1875

aan de Zuiderzeestraatweg. Dit is heel goed te zien op de kaart uit 1900. De dienstwoningen, die dateren uit 1918, zijn hier nog niet te zien op de kaart. Op het kaartbeeld uit 1875 ontbreekt hier nog bebouwing en stuit het landgoed in volle breedte op de straatweg. Het landgoed bestond aanvankelijk uit een verzameling akkers en weilanden rond de kopermolen in de Klarenbeek. Medio 19e eeuw is het park aangelegd volgens de toenmalige principes van de tuinkunst, namelijk in de Engelse landschapsstijl. De nadruk ligt op de beleving, de verrassing, de Romantiek. Slingerende waterpartijen die zich vernauwen en verbreden, kronkelende wandelpaden en, heel belangrijk, de verbinding met het landschap en de arbeidende klasse.

1980

Klarenbeek in 1900

Voormalige dienstwoning met bijgebouw in 2012

Op het Kadastraal Minuutplan is de Klarenbeek nog in oude luister waar te nemen. Het park is nog niet aangelegd.

1970

1960

1832 - Kadastraal Minuutplan

verankerde kwalite iten - ee n historische ana lyse

Klarenbeek in 1935. Het park is vormgegeven in de Engelse Landschapsstijl.

|6|

Een luchtfoto uit 1945 toont de kwekerij kort na oprichting. Op de luchtfoto is goed te zien dat de kwekerij nog een onderdeel vormt van het gehele landgoed. Vanuit het zuiden bezien begint het domein van het landgoed, ruimtelijk gezien, bij de hervormde pastorie, aangeduid op de luchtfoto met [1]. Tussen de pastorie en de dinstwoningen [2] staat nog een woning [3]. De dienstwoningen staan dus op het landgoed. De begroeiing van het park van het landgoed loopt langs de Zuiderzeestraatweg, voor de kwekerij langs [4]. De toegangsweg [5] van het landgoed sluit westelijk van het kasteel [6] aan op de Zuiderzeestraatweg. De toegang voert via de poortwachterswoning [7]. De kwekerij heeft nog een beperkte omvang en is als het ware een nieuwe functie of bestemming binnen het landgoedensemble. Bij een vergelijking met de huidige situatie in de luchtfoto hieronder is dat goed te zien. De kas [8] en de naastgelegen kwekerijbedden [9] vormen in 1945 nog de bosrand om het landgoed. Ook de naaldbomen aan de andere zijde van de beek [10] bestaan nog niet in 1945. Toentertijd was de structuur hier beduidend meer open en transparant dan in de huidige situatie.

6 5 7 4

8

9

2

3

10

1

schaal 1:1.500

verankerde kwalite iten - ee n historische ana lyse

|7|

Een luchtfoto uit 1949 toont een gedetailleerder beeld. Duidelijk zijn de verschillende plantenbedden te herkennen. De dienstwoningen vormen nog een onderdeel van het landgoed. Ter oriëntatie zijn de topogra sche lijnen van de huidige situatie subtiel afgedrukt.

schaal 1:500

verankerde kwalite iten - ee n historische ana lyse

|8|

De historische analyse is niet compleet zonder het licht op de kerk met de pastorie te richten. De huidige, classisistische kerk dateert uit 1829 en is ontworpen door A.W. Sorg, stadsbouwmeester van Kampen. Dit gebouw verving de oude Sint Ludgeruskerk, die in 1825 door een stormramp en naderhand door een blikseminslag is verwoest. Deze kerk lag dicht tegen de Zuiderzeestraatweg aan. De contouren van deze kerk zijn namelijk op het Kadastrale Minuutplan uit 1832 nog zichtbaar. Opvallend is dat de nieuwe kerk een slag gedraaid is ten opzichte van de oude kerk, waarover later meer. De huidige pastorie is evenals het kerkgebouw rijk aan geschiedenis. Van oorsprong vermoedelijk gebouwd als een boerderij medio 19e eeuw is de pastorie aan het begin van de 20e eeuw grondig verbouwd tot villa met het uiterlijk van een buitenplaats. De karakteristieke boogramen met de luiken en het toegangshek herinneren aan de oude situatie. In de loop der tijd is de rijk geornamenteerde De nieuwe kerk ten noorden van de oude [kerk+erf]. NB de noordpijl is gedraaid.

gevel versoberd. Oorspronkelijk heeft de pastorie echter op het landgoed gestaan, direct naast het kasteel. Dit is goed te zien op het Kadastrale Minuutplan uit 1832, dat hiernaast is afgebeeld en aangegeven met nummer 400. Op de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel (OAT) is het gebruik van de grond aangemerkt als ‘huis+erf’. Van pastorie wordt in de OAT geen melding gemaakt. Daarentegen is de grond in eigendom van het landgoed. De langwerpige percelen 387, 388 en 389 waren wel in eigendom van de Hervormde Kerk. Hier begint het oorspronkelijke grondgebied van ‘Buiten Plaats Klaren Beek’, dat gemarkeerd werd door een ‘tuinhuis’ [390].

ca 1910

De pastorie op het landgoed (aangemerkt als [huis+erf] in de aanwijzende tafel).

1900

1910

verankerde kwalite iten - ee n historische ana lyse

Huidige pastorie

|9|

De noordelijke Veluwezoom tussen heemlanden langs de voormalige Zuiderzee en het Veluwemassief karakteriseert zich door kleine, langwerpige ontginningen en blokverkaveling. De akkers en hoeven kennen van oudsher veel beplanting en een sterke richting. Door de veelal lijnvormige beplanting ontstaat er een mooie dieptewerking in het landschap. Dit landschap met zijn sterke visuele begrenzingen en doorkijkjes wordt wel aangeduid als coulissenlandschap. In een andere vormgeving, maar wel met hetzelde ruimtelijke e ect is er op het landgoed Klarenbeek sprake van een sterke coulissenwerking. De Engelse Landschapsstijl maakt namelijk veelvuldig gebruik van doorzichten, coulissen en ruimtelijke illusies.

Coulissenlandschap Klarenbeek met bosranden en weilanden.

1949 Coulissenlandschap Klarenbeek richting Veluwemassief.

1930

Boerderij De Haere aan de Vaerbekerweg.

het landsch ap ontleed - e en ru imtelijke ana lyse

1969 | Traditionele boerderij in coulissenlandschap (Oude Hardewijkerweg 57).

| 10 |

Zoals hiervoor reeds is geconstateerd is voor het landschap een sterke richting, naast het coulissene ect karakteristiek. Bij het analyseren van de richtingen vallen enkele zaken op, die hiernaast zijn gevisualiseerd in de analysekaart. De rechtlijnigheid is niet overal aanwezig. Behalve de kunstmatige vloeiende vormen in landgoed Klarenbeek is er ook sprake van kronkelige infrastructuur, zoals de Burg. Frieswijkweg. Dergelijke infrastructuur betre en doorgaans oude wegen uit de tijd voor de grootschalige ontginningen. Los daarvan is er sprake van een overwegend noord-zuidrichting (min of meer), waar de Zuiderzeestraatweg schuin doorheen snijdt. Deze richting laat zich in Landgoed Klarenbeek ook goed a ezen. Een deel van de bebouwing zich voegt naar deze richting, waaronder het landgoed, de poortwachterswoning en de oostelijk gelegen (woon-)boerderij. In de kaart zijn deze gebouwen zwart weergegeven. Opvallend genoeg wijkt van veel bebouwing de richting sterk af, waaronder de kerk, de pastorie en de dienstwoningen. Deze secundaire richting is grijs gemaakt. De kerk is leidend geweest in deze richting. De oude kerk, met een zwarte stippellijn weergegeven, stond wel in de landschappelijke richting. De nieuwe kerk is in 1829 iets gedraaid, zoals eerder opgemerkt bij het Kadastraal Minuutplan.

De reden is vermoedelijk dat er op deze wijze haaks op de Zuiderzeestraatweg is gebouwd, overeenkomstig de voor de bouwstijl karakteristieke strakheid en vlakheid. Latere bebouwing, zoals de pastorie, de dienstwoningen en de andere woningen in de nabijheid van de kerk, hebben de richting van de kerk overgenomen.

Analysekaart richtingen.

Vogelvluchtopname waarop de diverse richtingen duidelijk te onderscheiden zijn.

het landsch ap ontleed - e en ru imtelijke ana lyse

De afwijkende richting van de kerk is aan de zijkant goed waarneembaar.

| 11 |

Het landgoed vormt met de kerk, de poortwachterswoning, de dienstwoningen en de pastorie, een stedenbouwkundig ensemble, dat op de analysekaart hiernaast is verbeeld. Behalve de gemeenschappelijke geschiedenis, zoals hiervoor uiteengezet is er meer dat het ensemble verbindt. Karakteristiek voor de bebouwing aan de zuidoostkant van de Zuiderzeestraatweg is de distantie tot de weg (behalve de voormalige dienstwoningen) en de verscholen liggen in of tegen de bosrand. Daarnaast is harmonie in kleurgebruik. Het landgoed en de bijbehorende gebouwen zijn alle overwegend (gebroken) wit met een antracietgrijs dak. Deze kleurstellingen komen terug in de omgeving, niet alleen bij de pastorie en de dienstwoningen (met de fraaie rieten kap als uitzondering), maar ook bij diverse woningen in de omgeving. Bij landgoed, kerk en pastorie is er bovendien sprake van een overeenkomst in bouwstijl, die streng classisistisch is. Opvallend is verder dat de volumineuze gebouwen niet of nauwelijks een zodanige indruk maken, terwijl de pastorie bijvoorbeeld een dakhoogte heeft van 10 m, het landhuis ruim 12 m en de kerk 16,5 m. Door harmonie met de omgeving geven de volumineuze afmetingen de gebouwen eerder een zekere statie dan dat de gebouwen als dominante steenmassa’s de omgeving negatief beïnvloeden.

De pastorie heeft eveneens een wit-grijze kleurstelling.

Analysekaart stedenbouwkundig ensemble. Schaal 1:4.000.

De poortwachterswoning in de bosrand kent een wit-grijze kleurstelling.

Het landhuis Klarenbeek -in wit-grijze kleurstelling- verscholen in de bosrand.

het landsch ap ontleed - e en ru imtelijke ana lyse

De kerk heeft witte details (oa timpaan) en grijs dak.

| 12 |

Bij het analyseren van de ruimtelijke structuur valt op hoezeer het landgoed een stempel zet op de ruimtelijke beleving van de dorpskern. Als een groene long loopt het landgoed door te aan de Zuiderzeestraatweg en voert zo de landschappelijke kwaliteiten tot in het hart van het dorp. Ondanks het verstedelijkingsproces en de teloorgang van landschappelijke kwaliteiten -zoals omschreven in de historische analyse-, is hier nog wel sprake van een door groen en landschap gedomineerde omgeving. De erven en tuinen, als onderdeel van het stedelijk weefsel, zijn op de analysekaart bruin gekleurd vanwege het contrast met de landschapppelijkheid met het groene en landschappelijke karakter van het landgoed. De tuinen hebben, ondanks de veelal groene invulling, nu eenmaal niet de maat, schaal en landschappelijke kwaliteit van het landgoed. De statige eiken langs de Zuiderzeestraatweg hebben wel deze maat en schaal, en zijn dan ook in dezelfde kleurstelling weergegeven. Op de analysekaart is goed te zien dat een deel van het plangebied zich voegt in de bosrand, hoewel er in de praktijk sprake is van een anders ogende en veel meer cultuurlijke beplanting.