3. Bijlage 1 Samenvatting opvoeden en opgroeien NJI
Tekst van het document
Opgroeien en opvoeden | 4 december 2020 26 6. Samenvattend overzicht van ontwikkelings- taken, opvoedingsopgaven en ‘normale’ uitdagingen Onderstaand overzicht is niet uitputtend maar geeft voorbeelden van ontwikkelingstaken en opvoedingsopgaven die kenmerkend zijn voor de verschillende leeftijdsgroepen. Vaak begint de ontwikkeling al in een eerdere fase, maar staat het in het schema in de fase waarin dit het meeste speelt. Leeftijd Belangrijkste milieus Ontwikkelingstaken Opvoedingsopgaven Normale uitdagingen 0-2 jaar • Gezin • Opvang • Veilige hechting; • Lichaamsbeheersing; • Exploratie & spelen; • Autonomie en individuatie.
• Soepele verzorging; sensitief en respon- sief reageren op gedrag van het kind; letterlijk beschik- baar zijn; structuur bieden; ruimte geven voor exploratie; spelen en praten; ontwikkeling stimuleren • Voedingsproblemen; slaapproblemen; scheidingsangst; angst voor vreemden, donker, geluiden en onbekende situaties; incidenteel huilen Opgroeien en opvoeden | 4 december 2020 27 Leeftijd Belangrijkste milieus Ontwikkelingstaken Opvoedingsopgaven Normale uitdagingen 2-4 jaar • Gezin • Buurt • Opvang • Media • Representationele vaardigheid; • Taalvaardigheid en denkontwikkeling; • Zelfsturing (enige mate kunnen beheer- sen van emoties en gedrag); • Constructieve omgang met leeftijd- genootjes; • Socialisatie; • Zelfredzaamheid; • Sekserol-identificatie • Sensitiviteit voor cognitief niveau (praten, informatie en uitleg geven, ontwikkeling stimuleren); • Respect voor auto- nomie én grenzen stellen; • Bevorderen zelf- sturing (impuls- controle) • Angst voor vreem- den, donker, gelui- den en onbekende situaties; koppigheid; driftbuien; agressie; ongehoorzaamheid; druk gedrag; niet zindelijk zijn; zeuren/ driftbuien om beeld- schermgebruik.
4-6 jaar • Gezin • Basisschool • Opvang • Verenigingen • Mediaomge- ving • Schoolse vaardig- heden • Taal- en denkontwik- keling • Executieve vaardig- heden (zelfsturing) • Gezinsnormen eigen maken, houden aan regels; • Vriendschappen sluiten; • Ontwikkeling gewe- tensontwikkeling / schaamte- gevoelens; • Digitale vaardig- heden (apparaten gebruik beheersen/ besturen) • Aanmoedigen sociaal gedrag • Gelegenheid geven voor omgang met leeftijdsgenootjes; • Respectvol omgaan met verschillen in etniciteit en gender; • Mediaopvoeding • Regels en grenzen uitleggen en stellen (bv. Gedrag, media- gebruik, televisie) • Loslaten en vertrouwen geven • Niet gegronde angsten; ruzies met leeftijdgenoten; zindelijkheid; school- weigering; gebrek zelfsturing.
Opgroeien en opvoeden | 4 december 2020 28 Leeftijd Belangrijkste milieus Ontwikkelingstaken Opvoedingsopgaven Normale uitdagingen 6-12 jaar • Gezin • Opvang • School Verenigingen • Peergroep • Mediaomge- ving • Vergroten zelfstan- digheid • Gebruik infrastruc- turen (geld, vervoer, vrijetijdsvoorzienin- gen sociale media) • Schoolsevaardig- heden; • Internet en sociale media vaardigheden; • Acceptatie door leef- tijdgenoten; • Sociaal gedrag: Samenwerken, conflicten oplossen • Bevorderen zelf- sturing (taakgericht- heid); • Bewust leren omgaan met media (tijd, in- houden, contacten); • Gelegenheid geven voor omgang met leeftijdgenootjes; respectvol omgaan met verschillen in etniciteit en gender; • Ondersteunen bij onderwijs; waarde- ring voor school- prestaties; • Ruzies, pesten; con- centratieproblemen; laag prestatieniveau; niet naar school willen; incidenteel stelen of vandalisme; overmatig gamen/ televisie/netflix, cyberpesten. 12-16 jaar • Gezin • School • Verenigingen • Peergroep • Media omgeving • Werkkring • Emotionele en prakti- sche zelfstandigheid; • Ontwikkeling waar- densysteem • Afstand nemen van ouders - peergroep wordt referentieka- der; • Sociale contacten en vriendschappen leg- gen en onderhouden; seksualiteit; • Omgang met sociale media en gevaren onderkennen; • Onderwijs en be- roepsvoorbereiding.
• Ruimte bieden om te experimenteren en zich seksueel te kun- nen ontwikkelen; • Toezicht houden; Emotionele beschik- baarheid; tolerantie voor experimenten; leeftijdsadequaat structuur bieden en grenzen stellen; voor- beeldfunctie vervul- len m.b.t. leefstijl en gedrag. • Onzekerheid over bijvoorbeeld uiter- lijk; Onderschatting of soms overschat- ting van zichzelf; wisselend humeur; incidenteel spijbelen; incidenteel gebruik van alcohol en drugs; twijfels over iden- titeit of toekomst; problemen met autoriteiten; over- matig gamen/media- gebruik, cyberpesten, sexting (dader en slachtoffer). Opgroeien en opvoeden | 4 december 2020 29 Leeftijd Belangrijkste milieus Ontwikkelingstaken Opvoedingsopgaven Normale uitdagingen 16-23 jaar • Gezin • School • Verenigingen • Peergroep • Internetgroep • Werkkring • Overgang van jeugd naar volwassenheid; • Loskomen van ouder- lijk gezag; ontwikke- ling eigen waarden en normen; onafhan- kelijkheid; • Duurzame relaties aangaan; • Meer symmetrische relatie aan gaan met de jongere; Emotionele, financiële en praktische steun; • Eigen keuzes en beslissingen laten maken; Accepteren seksuele keuzes; • Stemmings- wisselingen; • Incidenteel gebruik van alcohol en drugs; twijfels over iden- titeit of toekomst; problemen met auto- riteiten.