2024-03-05 Rapport Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie -
Tekst van het document
mate organisatorisch realiseerbaar om in te zetten op
doordat aanspraak gemaakt kan worden op kennis en
zoveel mogelijk organisatie via externe samenwerking.
kunde en het voorzieningenniveau van (buur)gemeenten en aanvullende regionale en rijksmiddelen.
•
Binnen het sociaal en ruimtelijk domein liggen er kansen in beleidsinhoudelijke regionale samenwerking,
Door gezamenlijk aan de uitvoering van beleid te werken
op planning, coördinatie, kennis en kunde. Binnen het
kunnen schaalvoordelen worden bewerkstelligd, maar dit effect
sociaal en ruimtelijk domein vindt al samenwerking
is naar verwachting beperkt. Dit effect kan worden vergroot
plaats, bijvoorbeeld bij het Centrum voor Jeugd en
door samenwerkingen congruenter (minder versnippering,
Gezin, op het vlak van sociale werkvoorziening en voor
meer concentratie) in te richten. Dat kan de kwetsbaarheid
Jeugdhulp, Wmo en doelgroepenvervoer. Daarbij wordt
verminderen. Dit vraagt een analyse per beleidsveld.
33
met name samengewerkt met Oldebroek, Harderwijk,
•
Ermelo, Nunspeet en Putten. In het ruimtelijk domein
De complexiteit van deze congruentieslag komt
is er de Kop van de Veluwe. Dit maakt dit scenario op
bijvoorbeeld naar voren als gekeken wordt naar
diverse onderdelen bestendig en realiseerbaar, door verder
samenwerking in het sociaal domein. Hierbij werkt de
in te zetten op bestaande samenwerkingen. De huidige
gemeente samen met individuele gemeenten (Nunspeet
samenwerkingen worden door betrokkenen positief
en Oldebroek), in de zorg- en jeugdhulpregio Noord Veluwe
beoordeeld, met name in het sociaal domein.
(met Ermelo, Putten, Harderwijk, Oldebroek, Nunspeet en
Ook op het vlak van strategische beleidsvoering is
Zeewolde), treedt de gemeente voor onderwijs en wmo
samenwerking voor veel thema’s realiseerbaar. Op
op als gastheergemeente, wordt voor maatschappelijke
strategische thema’s is samenwerking vooral realiseerbaar
opvang en beschermd wonen samengewerkt met de
door bestaande samenwerkingen uit te bouwen. Hiervoor
Noord Veluwse gemeenten en de GGD, en zijn nog overige
lijkt de samenwerking in de Kop van de Veluwe voor de
samenwerkingsverbanden actief (bijvoorbeeld met Veilig
hand liggend. Zo spreken het Rijk en de provincie de
Thuis, de arbeidsmarktregio Stedendriehoek, economische
gemeente vaak regionaal aan, op het niveau van ‘de Kop’.
regio Zwolle en Kop van de Veluwe, et cetera).
Door regionaal de strategievorming op sociaal en ruimtelijk
•
domein te versterken kunnen kwaliteits- en schaalvoordelen
‘Zoveel mogelijk via externe samenwerking
ontstaan. Door gezamenlijk in te zetten op strategisch
organiseren’ is voor de organisatorische opgaven
vermogen (in bijvoorbeeld de Kop van de Veluwe) kan
in wisselende mate bestuurlijk wenselijk en
daarnaast meer kwaliteit aangetrokken worden.
ambtelijk realiseerbaar
In de regio wordt onder de oppervlakte al, of nog steeds,
De analyse laat zien dat het voor de geïdentificeerde
veel op uitvoeringsniveau samengewerkt. Een aantal van
organisatorische opgaven in wisselende mate bestuurlijk
de dienstverleningsovereenkomsten van de opgeheven
wenselijk om in te zetten op zoveel mogelijk organisatie
regio Noord-Veluwe bestaan nog steeds (zie bijlage 1).
via externe samenwerking.
Ook de buurgemeenten hechten nog waarde aan deze overeenkomsten, al geven ze ook aan dat samenwerking
39
Dit is wel kansrijk op de meer praktische en minder
als gevolg hiervan niet altijd goed gestructureerd of
politieke onderdelen, waar schaalvoordelen (kwetsbaarheid
geformaliseerd is. Wij zien vanuit de opgaven redenerend
en kwaliteit) te behalen zijn en waarmee de interne
geen directe aanleiding voor meer regionale samenwerking
organisatie wordt verstevigd (zoals professionele organisatie,
op dit terrein. Wel zijn er eventuele mogelijkheden. Zo zijn
informatiesystemen en -stromen en processen, financiële
er goede ervaringen op het gebied van afvalsamenwerking
huishouding, financiële huishouding en rondom het
met Nunspeet en Oldebroek. Ook is opgemerkt tijdens
personeelsbeleid en vervullen van schaarste bij vacatures).
gesprekken dat buitendiensten samen georganiseerd
Voor meer politiek-bestuurlijk gevoelige aangelegenheden
kunnen worden. In het verleden werd er ook een BOA
past dit minder aangezien bestuurders hier zelf betrokken
gedeeld met Nunspeet op basis van vertrouwen, en zowel
bij zullen willen zijn.
Elburg als Nunspeet leken daar tevreden over.
33
•
Voorbeeld: Voor de uitvoering van diverse regelingen uit het sociaal domein zijn taken veelal ondergebracht bij derde partijen, zo laat ook de accountantscontrole door Baker Tilly uit 2021 zien.
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 40
De analyse laat ook zien dat het voor de geïdentificeerde
Anderzijds kent Elburg ook de nodige (verplichte) samen
organisatorische opgaven in wisselende mate organisatorisch
werkingen, waarvan het maatschappelijk rendement niet ter
realiseerbaar is in te zetten op zoveel mogelijk organisatie
discussie staat en waar mogelijk meer toegevoegde waarde
via externe samenwerking.
in aangebracht kan komen. Denk aan vrijwillige bouwtaken overbrengen naar een omgevingsdienst. Of preventieve
•
Dit heeft een verbinding met voorgaande punten: het is niet
volksgezondheid geheel onderbrengen bij de GGD.
realistisch om bijvoorbeeld samen te werken op het punt •
van ambtelijk-bestuurlijke samenwerking.
Er zijn in regionaal verband de nodige kansen te zien voor
Op financiën, belastingen of IT is het juist goed
intensivering, mits nut, noodzaak en binding helder gemaakt
realiseerbaar, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij bestaande
worden, en samenwerking met doortastendheid wordt
samenwerking in de regio. In H2O-verband speelt wel
aangegaan. Dat kan bijvoorbeeld op bedrijfsvoering en het
mee dat Hattem, Heerde en Oldebroek al lange tijd in
bundelen van strategie en beleid zitten. Ons advies is om
dit verband samenwerken en Elburg daarom wat meer
dit in een apart project gestructureerd uit te werken en
gelijkgeschakeld en ingevoegd moet worden in de lopende
besluiten over te nemen.
samenwerking. •
Op het vlak van personeelsbeleid kan samenwerking in de ‘Talentenregio’ helpen voor kennisdeling en opleiding van personeel waarmee ingezet kan worden op behoud van personeel. Vacatures verspreiden via de ‘interne arbeidsmarkt van ‘Talentenregio’ kan positieve invloed
4.4 Scenario 3: In regie taken overdragen of uitbesteden publiek of privaat
hebben op het vullen van vacatures. •
omliggende gemeenten rondom een aantal lastig te
4.4.1 Het ideaaltype ‘in regie overdragen of uitbesteden’
vervullen vacatures (en gezamenlijk deze werknemers
Het ideaaltype van scenario 3
inzetten) is goed mogelijk, maar vraagt om het maken van
Bij een consequente invulling van het ideaaltype
goede afspraken.
‘regieorganisatie’ vult de ambtelijke organisatie alleen zelf
Vindingrijke oplossingen door samenwerkingen met
die taken in die wettelijk verplicht zijn of politiek-bestuurlijk
4.3.3 Consequenties van scenario 2
essentieel zijn voor het bestuur van de gemeente. Het
In dit scenario treedt de gemeente Elburg iedere opgave,
gaat daarbij om taken als (strategische) beleidsadvisering,
bestaand en nieuw, tegemoet met regionale samenwerking
ondersteuning bij en organisatie van politieke en
als primaire oplossingsrichting.
bestuurlijke processen (zoals het begrotingsproces), regie en contractmanagement en mogelijk het onderhouden
Elburg kent al vele formele en minder formele samenwerkingen.
van contacten met belangrijke spelers in de gemeenschap.
Een breed gevoel, wat aansluit bij onze analyse, is dat het er
Andere taken worden zoveel mogelijk overgedragen of
inderdaad veel zijn. En dat een systematische analyse van
uitbesteed aan externe partijen.
nut en noodzaak op specifieke domeinen en een hieruit voortvloeiende strategie nog onvoldoende is gemaakt.
Een regiegemeente vormt zich stapsgewijs en consequent, om tot een in personele omvang beperkte organisatie, gericht
Er is ook behoefte om de succes- en faalfactoren in kaart te
op regie vanuit strategie, beleid en tactische aansturing en
brengen en de samenwerkingen langs die meetlat te leggen.
versterkt zich op deze taken. Andere taken, zoals bedrijfsvoering
Zo is de mate van vrijblijvendheid een duidelijk discussiepunt.
en uitvoerende taken, worden belegd bij vaste maatschappelijke
Maar ook de vraag wat de opbrengst én de balans is van het
partners en/of medeoverheden zoals een centrumgemeente
‘haal en breng’ principe per samenwerking.
(niet van toepassing op Elburg). Niet-vervreemdbare kerntaken blijven in huis uitgevoerd worden. De gemeente heeft nog maar een beperkt aantal partners en kan zich focussen op het bedienen van het bestuur, de samenleving en het managen van de contracten met de partners. Marktpartijen of non-profit organisaties nemen taken over.
40
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 41
Positief
Neutraal
Negatief
• Regionale impact (effect (positie in)
• Op veel opgaven niet toepasbaar vanwege
Bestuurlijke afwegingscriteria • Realisatie van opgaven en ambities (per opgave) • Bestuurlijke en politieke haalbaarheid
regionale samenwerking)
wettelijke zorgplicht en onvervreemdbare
• Draagvlak in de samenleving
bestuurlijke aansprakelijkheid en politieke verantwoordelijkheid. Vergt een wat andere bestuursstijl.
Organisatorische afwegingscriteria • Effect op kwetsbaarheid/ kwaliteit van
• Effect op kosten/ betaalbaarheid
• Vraagt zeer veel sturingskwaliteiten
organisatie • Effect op organisatievisie, opbouw, omvang • Overig: Op papier de eenvoud van het construct Tabel 13.
Effecten van het ideaaltype van scenario 3 op de afwegingscriteria
Relevante voorbeelden zijn:
Effecten van scenario 3 voor de afwegingscriteria
• De gemeente Texel heeft in de periode 2011-2013 besloten
In onderstaande tabel staat beschreven wat de effecten
om ‘regiegemeente’ te worden, met het doel om bestuur-
van ‘zoveel mogelijk via externe samenwerking organiseren’
lijk zelfstandig te blijven.34 In de daaropvolgende jaren
zijn voor de onderdelen uit het afwegingskader.
heeft de gemeente vervolgens gekeken naar de Wabo-VTH taken en de belastingtaken (2017). Inmiddels richt
De voorbeelden van geslaagde regiegemeenten zijn schaars,
de gemeente zich (in bestuursakkoord en uitvoeringspro-
evenals van succesvol outsourcen naar de markt op grote
gramma uit 2022) meer op samenwerking en komt het
schaal. De landelijke tendens is dan ook dat het aantal
thema ‘in regie organiseren’ niet meer voor.
‘regiegemeenten’ lijkt te dalen en het aanbod vanuit de markt
• De gemeente Wijk bij Duurstede heeft in 2013-2015 de
ook beperkt is. Op afstand zetten van taken is de afgelopen
omslag gemaakt naar ‘regiegemeente’ om strategisch
jaren ook in wisselende mate wenselijk gebleken in het
vermogen te vergroten en de organisatie te verkleinen.35
publieke domein. Tenslotte vraagt mandatering van taken aan
De gemeente positioneert zich ook in haar Raadsagenda
maatschappelijke partijen of markt veel regulering. En zeker in
uit 2022 nog steeds als ‘regiegemeente in beleid en uit-
kleinere gemeenschappen kan mandatering aan lokale partijen
voering’. Dit betekent dat voor een deel op afstand wordt
de onafhankelijke regie in de weg zitten.
bestuurd. Voor de gemeente, die ongeveer evenveel inwoners heeft als Elburg, werken 150 medewerkers (ten
Voorbeelden van het in regie organiseren of uitbesteden
opzichte van circa 215 medewerkers in Elburg). Verder valt
In regie organiseren heeft in essentie vaak als reden om
op dat in de Raadsagenda van 2022 de overschrijdingen
te komen tot hogere kwaliteit van dienstverlening of tot
op de budgetten als punt van zorg worden genoemd en
hogere efficiëntie (en lagere kosten). Vooral tussen 2010
een aandachtspunt het voorkomen van onder toezicht-
en 2015 heeft een aantal gemeenten deze weg verkend en
stelling door de provincie is.
soms ook gekozen.
• De gemeente Waalre heeft in 2011 besloten over de toekomst van de gemeente, waarbij alle aspecten zijn belicht
Uit voorbeelden blijkt dat deze keuze meestal samenging
die met de transitie tot ‘regiegemeente’ te maken heb-
met een wens om als overheid minder te doen en om
ben.36 Waalre heeft besloten de gemeentelijke organisatie
te besparen. Daarbij wordt regelmatig ook de wens om
binnen twee jaar om te vormen naar een regiegemeente
bestuurlijke zelfstandigheid als gemeente te behouden
(dit ging samen met een bezuinigingsopgave en een visie
expliciet genoemd. In de uitwerking is vervolgens vaak
dat grotere afstand tot inwoners gewenst is). Hier is in
een aantal taken uitbesteed, maar geen algehele omslag
eerste instantie ingezet op uitbesteding van ICT en belas-
gemaakt richting het ideaaltype van een ‘regiegemeente’.
tinginning. Voor de gemeente Waalre (17.000 inwoners)
Sinds 2015 wordt deze weg weinig bewandeld in
werken op moment van schrijven 130 medewerkers.
gemeenteland. De gemeente Amersfoort was hier een uitzondering op. 34 35 36
41
Gemeente Texel, 2012. Notitie Weken in regie en samenwerking. Gemeente Wijk bij Duurstede, 2012. Regiegemeente Wijk bij Duurstede – vorm en uitgangspunten. Gemeente Waalre, 2011. Samen regisseren wij onze toekomst.
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 42
• De gemeente Woensdrecht (22.000 inwoners) is in 2012 het project ‘Woensdrecht, regiegemeente van wat naar hoe’ ingezet.37 in 2018 heeft de Rekenkamercommissie in Woensdrecht onderzoek gedaan naar de relatie tussen de gemeenteraad en gemeentelijke samenwerkingsverbanden. Hierin wordt benoemd dat taken die kenmerkend zijn voor de eigenheid van de gemeente in eigen beheer gehouden worden. In samenwerking is de gemeente erg gericht op ‘de Brabantse Wal’ (Woensdrecht, Bergen op Zoom en Steenbergen). In het coalitieakkoord voor 2022-2026 merkt de gemeente op dat wordt samengewerkt met veel partners. En dat de gemeente tegen een gemeentelijke herindeling is en een bestuurskrachtige en financieel gezonde gemeente is. • Het meest bekende voorbeeld van een goed-functionerende ‘regiegemeente’ is de gemeente Amersfoort (157.000 inwoners). Onder andere een bezuinigingsopgave bracht de gemeente er toe om eind jaren ‘90 over te stappen op het ‘regiegemeente-model’.38 Zaken die hier ‘buiten de deur’ gezet zijn, zijn bijvoorbeeld de stadsreiniging, het onderhoud van de openbare ruimte en het openbaar groen, het beheer van sportaccommodaties, recreatiegebieden, de drukkerij, de catering van het stadhuis en het ingenieursbureau werden onder meer verzelfstandigd. Ook de sociale wijkteams zijn in een stichting op afstand van de gemeente geplaatst.
Dit heeft geleid tot ongeveer een halvering van het ambtenarenapparaat en er is veel ingezet op uitbesteding en externe inhuur.39 De gemeente heeft circa 1.000 fte in dienst. Een enkele grote gemeente heeft de realisatie van onderwijshuisvesting op afstand gezet, hetgeen nauwelijks navolging heeft gekregen. Bij de waterschappen is een casus bekend van een waterschap die de ICT volledig had uitbesteed. Inmiddels is dit niet meer in die mate van kracht. Verder is het op afstand zetten en aan de markt overdragen van taken in de jaren 2000 bijvoorbeeld ingezet door Rijkswaterstaat onder het motto ‘de markt tenzij’. Inmiddels is die koers volledig gekeerd om verloren kennis en kunde over het eigen vakgebied beter intern te kunnen borgen en van daaruit marktpartijen aan te kunnen sturen.
37 38 39
42
Gemeente Woensdrecht, 2014. Regiegemeente, van ‘wat’ naar ‘hoe’. Gemeente Amersfoort. 2018. Regiemodel – zo werkt Amersfoort. Nieuwsartikel, juli 2020: Meer sturing, minder kopzorgen. Link.
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 43
SCENARIO 3: In regie organiseren Bestuurlijk wenselijk
Maatschappelijke opgaven Borgen sociaal domein
Organisatorisch realiseerbaar
Beleid (preventie, bestaanszekerheid) Strategisch beleid (preventie, economie, inclusie)
Puzzelen met ruimte
Beleid (ruimtelijke ordening, voorzieningen/woningbouw) Strategisch beleid (mobiliteit en bedrijventerreinen)
Dienstverlening
Goede directe dienstverlening Betrokkenheid en participatie Doeltreffende vergunningsverlening
Organisatorische opgaven Organisatieontwikkeling
Professionele organisatie Ambtelijk-bestuurlijke samenwerking
De basis op orde
Informatiesystemen/-stromen en processen Financiële huishouding De juiste formatie/ capaciteit
Binden en boeien van personeel
Het personeelsbeleid Lastig te vervullen vacatures
Tabel 14.
Gewenst/positief effect op realisatie opgave
Toetsing van scenario 3
Neutraal in wenselijkheid/neutraal effect op realisatie van de opgave Minder gewenst/geen positief effect op realisatie opgave
4.4.2 Handelingsperspectief voor Elburg bij ‘in regie overdragen of uitbesteden’
te zeggen. Dit betreffen minder structurele kosten (maar
De wenselijkheid van ‘in regie overdragen of
bedreven organisaties die zich specialiseren in het opzetten
uitbesteden’ als oplossingsrichting voor opgaven
en uitvoeren van burgerparticipatie-initiatieven.
Ook het scenario ‘in regie overdragen of uitbesteden’ heeft
het zet de gemeente wel meer op afstand). Er zijn veel en
•
Op het gebied van strategische beleidsvorming is in regie
effect op de maatschappelijke en organisatorische opgaven
overdragen of uitbesteden geen optie; als de gemeente
waar de gemeente voor staat. In onderstaande tabel schetsen
(meer) als regieorganisatie gaat werken is juist investering
wij daarom ook voor dit scenario de bestuurlijke wenselijkheid
in de eigen strategische kracht nodig. Deze capaciteit en
en organisatorische realiseerbaarheid die per opgave uit de
kwaliteit wordt namelijk juist gevraagd van een gemeente
analyse volgt; en gaan wij vervolgens in op de rode draden en
die taken uitbesteed of door anderen laat uitvoeren om goed
hoofduitkomsten uit deze analyse.
te kunnen blijven aansturen. Dit geldt voor een situatie waarin de gemeente functioneert als regiegemeente, maar
‘In regie overdragen of uitbesteden’ is voor de
evenzeer in het proces daarnaartoe, bij de ontwikkeling tot
maatschappelijke en organisatorische opgaven in
regiegemeente.
Elburg in beperkte mate bestuurlijk wenselijk en ambtelijk realiseerbaar •
•
43
•
Voor de uitvoering zien wij op basis van de analyse beperkte aanknopingspunten. Er zijn wel mogelijkheden,
Voor de maatschappelijke opgaven is het in een beperkt
bijvoorbeeld voor de uitvoering van vergunningverlening.
aantal gevallen bestuurlijk wenselijk en organisatorisch
Bestuurlijk is er enig draagvlak voor een meer regisserende
realiseerbaar om die ‘in regie’ te organiseren.
rol in de vergunningverlening, waarbij meer elementen van
Dit geldt bijvoorbeeld bij beleidsvorming (in het sociaal,
de beoordeling door de vergunningaanvragende en niet
ruimtelijk of dienstverleningsbeleid). Zo zijn er bij de
de vergunningverlenende partij worden uitgevoerd. Dit
omgevingswet duidelijke kansen om dit meer in regie
scenario zou de druk op de vergunningverlening mogelijk
aan marktpartijen te laten. Dit vergt wel kaderstelling en
verminderen. In dit scenario houdt de gemeente in aanleg
begeleiding vanuit de gemeente. Daarnaast is het mogelijk
minder grip op datgene wat vergund is en wordt. Nog steeds
om acties rondom betrokkenheid en burgerparticipatie uit
vergt dit scenario onderdeel een uitstekende gemeentelijke
te besteden; aangezien dit met name gaat om het opzetten
kaderstelling en begeleiding. En bestuursrechtelijk kan de
en uitdenken van participatieprocessen is hier iets voor
gemeente geen afstand doen van haar zorgplicht.
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 44
•
Een veel voorkomende en serieus te overwegen variant
4.4.3 Consequenties scenario 3.
is de ‘bouwtaken’ onder te brengen bij de nieuwe
De gevolgen van het consequent inzetten van dit scenario
Omgevingsdienst, om zo schaarse en gespecialiseerde
zijn, bij gebrek aan toepasbare casuïstiek en onderzoeksdata,
kennis en kunde te bundelen en te borgen. Een keuze die
in beperkte mate te schetsen, want dit is nauwelijks landelijk
in veel gemeenten al gemaakt is.Ook in acute situaties,
onderzocht. Er zijn in ieder geval geen directe bewijzen dat ‘in
bijvoorbeeld de huisvesting van Oekraïense vluchtelingen
regie organiseren’ zorgt voor kostenbesparingen. Daarnaast
of asielzoekers, zijn er zeker kansen om partijen uit de
blijkt uit de bestudeerde voorbeelden dat het vaak slechts
samenleving een trekkende en realiserende rol te geven.
ten dele lukt om tot een regieorganisatie te komen, wat de gemeentelijke organisatie eerder complexer dan gestroomlijnder
Voor dit scenario is relevant dat ‘in regie organiseren’ vraagt om
kan maken. Het worden van ‘een regiegemeenten’ vraagt
draagvlak binnen én buiten de gemeente. In de gesprekken met
zorgvuldige analyse en beleidskeuzes vooraf, waarvoor
maatschappelijke organisaties en ondernemers uit de gemeente
strategische capaciteit gewenst is.
blijkt een positieve grondhouding jegens de gemeente. Maar er komen geen aanknopingspunten of wensen naar voren om
Er kan verder op kleinere schaal altijd lokaal en regionaal
zaken ‘in regie’ van de gemeente Elburg over te nemen. Sterker
gezocht worden naar (markt)partijen of maatschappelijke
nog, enkele maatschappelijke partners zijn er geen voorstander
partijen die taakvelden, vooral uitvoerend, van de gemeente in
van dat Elburg zich tot regiegemeente ontwikkelt, omdat zij er
mandaat zouden kunnen uitvoeren. Er zijn ook nu al in Elburg
twijfels over hebben of de gemeente hier de juiste medewerkers
diverse voorbeelden waarbij er goede samenwerking is tussen de
voor kan vinden (bijvoorbeeld veel meer strategisch adviseurs).
gemeente en marktpartijen. Wanneer dit verder gaat, kent dit al snel vele uitdagingen, zoals de onvervreemdbare wettelijke
Voor de organisatorische opgaven is het in veel gevallen
zorgplicht en de bestuursrechtelijke, bestuurlijke, politieke
bestuurlijk onwenselijk en ambtelijk niet realiseerbaar
aansprakelijkheid voor uitgeplaatste taken. Het vergt bovendien
om dit ‘in regie’ te organiseren. Dit betreft interne
een duidelijke investering in de regiecapaciteit van de gemeente
organisatieaangelegenheden die niet afgestaan kunnen worden
(naast de beheertaken die de gemeente op diverse onderdelen
aan de markt. Een uitzondering hierop is om in te zetten op
moet blijven uitvoeren).
lastig te vervullen vacatures via inhuur. Dit kan uitbesteed worden aan recruitment-kantoren. Echter, dit is kostbaar en lijkt geen structurele oplossing. Op specifieke taakonderdelen wordt gebruikelijk wél kennis en kunde uit de markt ingezet.
44
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 45
4.5 Een scenario op maat: Het goede van drie werelden De geschetste scenario’s hebben allen plussen en minnen. Wij schetsen een overkoepelend scenario op maat voor de gemeente Elburg, op basis van de inhoudelijke analyse van de opgaven voor de komende jaren. Scenario op maat Waar het gaat om bestuurlijke wenselijkheid en organisatorische realiseerbaarheid komen wij tot de volgende mix van scenario’s voor de geselecteerde opgaven.
Opgave
Onderdeel
1. Investeren?
2. Samenwerken?
3. Regie?
Maatschappelijke opgaven Borgen sociaal domein
Beleidsvorming (focus: preventie en bestaanszekerheid) Strategisch beleid (preventie, economie, inclusie)
Puzzelen met ruimte
Beleidsvorming (focus: ruimtelijke ordening, voorzieningen, woningbouw) Strategisch beleid (mobiliteit en bedrijventerreinen)
Dienstverlening
Goede directe dienstverlening Betrokkenheid en participatie Doeltreffende vergunningsverlening
Organisatorische opgaven Organisatieontwikkeling
De basis op orde
Professionele organisatie Ambtelijk-bestuurlijke samenwerking Informatiesystemen/-stromen en processen Financiële huishouding De juiste formatie/capaciteit
Binden en boeien van
Het personeelsbeleid
personeel Lastig te vervullen vacatures
Tabel 15.
Mogelijke scenario’s per opgave op basis van onze analyse
heeft de voorkeur is tweede keus geen optie
45
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 46
Ons advies voor de inrichting van het scenario op maat
Kies voor in regie uitbesteden als …
Kies voor investeren in…
•
Zich concrete kansen voordoen die beter werken dan
De professionalisering van de organisatie, in het bijzonder op
de aanpak als gemeente of in regionale samenwerking.
strategie, de ambtelijk-bestuurlijke samenwerking en goede
Denk aan bouwtaken naar de OD, aan crisishulp, aan
lokale directe dienstverlening ‘aan het loket’. Op strategie én
uitvoerende taken die de markt of maatschappelijke
beleid kan zeker ook naar regionale bundeling van kennis en
partijen kunnen doen in opdracht van de gemeente.
kunde gekeken worden.
Denk aan grotere gebiedsontwikkelingen die op grond van de Omgevingswet en participatiebeleid voor een groter
Kies voor regionaal samenwerken bij… •
Organisatorische opgaven die meer apolitiek, specialistisch van aard zijn, zoals informatiesystemen/-stromen en processen, financiële huishouding, ICT, inkoop, backofficeprocessen in de domeinen en lastig te vervullen vacatures. In geval van samenwerking werkt het goed om dit congruent, consequent en met een beperkt aantal vaste gemeentelijke partners te organiseren. Ons advies is om aansluiting bij de al bestaande H2O-samenwerking te zoeken. Omdat, zoals omschreven, die samenwerking al langer staat, solide is en zich doorontwikkelt. Elburg kan schaal en vermindering van kwetsbaarheid en toename en borging van kwaliteit toevoegen en voor zichzelf realiseren. Ons advies is hier door te pakken en niet steeds voor tijd en geld kostende businesscases te kiezen, maar die tijd en energie te stoppen in de samenwerking.
•
Bij maatschappelijke opgaven met betrekking tot: 1. de beleidsvorming vooral regionaal organiseren rondom het sociaal domein en ruimtelijk domein. Er is veel terrein te winnen in het uitbouwen van regionale samenwerking. Goed lopende samenwerkingen zijn geschikte kandidaten. Ook Oldebroek is een logische preferente partner om intensiever mee samen te werken. 2. de strategisch op het sociaal domein en het ruimtelijk domein. Verken de optie om dit duurzaam samen te doen met Oldebroek. De Elburg-Oldebroekse as kan hierbij als katalysator werken voor samenwerking in Kop van de Veluwe.
46
deel door uitvoerende partijen opgepakt kunnen worden, onder kaderstelling van de gemeente.
HOOFDSTUK 5
Ons advies aan Elburg: Conclusie en aanbevelingen
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 48
5.1 Algemene conclusie en aanbevelingen op basis van ons onderzoek
zowel strategisch, beleidsmatig als uitvoerend. Hierbinnen zien wij wel aanknopingspunten voor verbetering.
2. Hoe kan de toekomst van de ambtelijke organisatie eruitzien
In dit hoofdstuk vatten wij onze conclusies en aanbevelingen
op de middellange termijn in relatie tot de ontwikkelingen en
samen.
opgaven die op ons afkomen. Welke realistische scenario’s zijn hierin denkbaar?
1. Is de gemeentelijke organisatie van Elburg ook op de
Een gemeente heeft beperkte middelen en streeft doorlopend
middellange termijn in staat om de ontwikkelingen en
naar een meer doeltreffende en doelmatige realisatie van
maatschappelijke opgaven op te pakken en uit te voeren, zowel
publieke waarde. Daarbij helpt het om een strategische koers
strategisch, beleidsmatig als uitvoerend?
te bepalen én vast te houden. Wij geven scenario’s voor de gemeentelijke organisatie, op basis van de ontwikkelingen
Relevant is dat de gemeente ‘in de lijstjes’ goed scoort op
en opgaven die op de gemeente afkomen. Door een
onderwerpen als werkloosheid, veiligheid en duurzaamheid.
voorkeursscenario vast te leggen kan de gemeente zich
De uitgangssituatie in de gemeente is daarmee positief: de
ontwikkelen tot een meer gerichte en congruente publieke
brede welvaart is goed en inwoners van de gemeente Elburg
organisatie.
kunnen in het algemeen tevreden zijn. Maatschappelijke partners en ondernemers zien de gemeente ook als een prettige samenwerkingspartner.
5.2 Ons advies en onze aanbevelingen aan Elburg
Daarnaast is men ook binnen de gemeentelijke organisatie positief over het werken voor en bij de gemeente Elburg.
Elburg is een mooie, vitale gemeente. Kijkend naar de
Wij hebben een trotse organisatie aangetroffen, waar hard
organisatie en de opgaven hebben wij geen ‘rode vlaggen’
wordt gewerkt aan de realisatie van publieke waarde voor de
aangetroffen die aanwijzingen geven voor (potentieel)
Elburgse inwoners. Zowel in het sociaal als het ruimtelijk
onbeheersbare ontwikkelingen. Wel is er noodzaak nu een
domein gaat er in het algemeen veel goed. En hetzelfde geldt
duidelijke koers te zetten op basis van heldere keuzen, om de
voor dienstverlening richting inwoners. Op basis van dit
komende 5-7 jaar niet voor verrassingen te komen staan.
onderzoek concluderen wij dat de gemeentelijke organisatie van Elburg nu en op de middellange termijn in staat is om de
Op grond van ons onderzoek en het toetsingskader komen
huidige ontwikkelingen en maatschappelijke opgaven op te
wij tot het volgende advies:
pakken en uit te voeren met benutting van de scenario’s, het afwegingskader en het raamwerk.
1. Kies de komende 5-7 jaar voor invulling van het Maatwerkscenario. Dit biedt de beste garantie voor evenwichtige en
Wel vraagt de relatief kleine omvang van de gemeente
realistische keuzen voor een toekomstbestendige gemeente.
om beleidsmatige keuzes en het stellen van prioriteiten.
Gebruik het Denkraam bij nieuwe keuzen en opgaven.
Medewerkers én bestuurders van de gemeente moeten hierin
2. Stel prioriteiten. Niet alles kan. Kijk vooral naar wat op
naar de juiste balans zoeken in prioritering; niet alles kan ten
de schaal van Elburg wél kan, en wat niet. Wat wél een
volle. Dit is een risico, wat op sommige gebieden kan doorslaan
investering in de eigen organisatie moet zijn en wat niet
in een hoge mate van kwetsbaarheid als er niet bewust gekozen
óf elders ingebracht moet worden.
wordt. Dit zien wij nu bijvoorbeeld bij de organisatie van de financiële huishouding en administratie.
3. Investeer zelf in de zichtbare dienstverlening aan de burgers van Elburg; de frontoffice, balie en contactfuncties. En in de professionalisering van de organisatie. Hou oog voor het
In dit onderzoek zijn in samenwerking met de gemeente
kantelpunt waarbij samenwerken/samenvoegen een betere
opgaven geïnventariseerd die de komende vijf tot zeven
oplossing is.
jaar naar verwachting (extra) aandacht gaan vragen van de
48
4. Kies voor H2O als samenwerkingsverband op
gemeente. Hier zijn diverse opgaven uitgekomen die beschreven
bedrijfsvoering. Verdoe niet te veel tijd en geld aan het
staan in hoofdstuk 3. Voor deze conclusie is van belang dat
opstellen van businesscases, zet de energie in op een
ook voor deze opgaven geldt dat de gemeente Elburg naar
doortastende, effectieve en efficiënte samenwerking.
verwachting in staat is om deze op te pakken en uit te voeren,
Kies voor standaardisatie in plaats van maatwerk.
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 49
5. Durf voor de backoffice echt andere keuzen te maken,
10. Bundel die met Oldebroek.
gemeenten. Daarmee kan kwetsbaarheid beperkt en
11. Kijk waar de markt taken kan oppakken, bijvoorbeeld
kwaliteit en continuïteit versterkt worden. 6. Maak snel werk van het op orde brengen van de vele
op het gebied van Ruimtelijke Ordening, borg dan de regie.
samenwerkingsverbanden. Stel nadere criteria vast aan
12. Heb scherp oog voor kennis en kunde als factor bij
de hand waarvan keuzen gemaakt kunnen worden. Kijk
het maken van keuzen: is kennis en kunde in huis,
daarbij in ieder geval naar het uitsluiten van vrijblijvendheid,
op de arbeidsmarkt verkrijgbaar, te binden aan Elburg
mate van commitment van partijen, balans haal-en-breng,
en van voldoende omvang? Denk bijvoorbeeld aan
bestuurlijke en ambtelijke drukte en effectief resultaat. Maak
vergunningverleners, strategen, beleidsmedewerkers,
vervolgens snel duidelijke keuzen in welke samenwerking
financiële medewerkers, ICT’ers, managers.
wordt voortgezet (bijvoorbeeld op sociaal, afval), welke wordt
13. Het huishoudboekje van Elburg is op orde. Maar er
afgebouwd en welke met minimale inspanning (‘agendalid’)
komen de nodige uitdagingen aan, bijvoorbeeld in het
wordt voortgezet. Focus op de Kop van de Veluwe en de Regio
Gemeentefonds. Hou de meerjarenbegroting sluitend,
Zwolle is om meerdere redenen logisch.
maak keuzen.
7. Borg het fundament onder het sociaal domein, waar Elburg sterk in is. Heb er wel oog voor dat dit steeds complexer wordt en samenwerking een oplossing kan bieden. 8. Open het gesprek met Oldebroek om te komen tot een
14. Hanteer bij komende opgaven het Denkraam om consequent goed af te wegen. 15. Een modern gemeentehuis is belangrijk voor de medewerkers en de burgers. De omvang zal (los van
strategische samenwerking. Op basis van wederzijds respect,
het kantoorconcept) op basis van voorgaande adviezen,
zelfstandigheid, eigenheid en wilsovereenstemming. De
waarschijnlijk niet veel afwijken van het huidige
samenwerking dient zich in ieder geval te richten op het
stadhuis.
bundelen van strategische en beleidsmatige kennis en kunde (op sociaal en ruimte), maar moet zich kunnen uitbreiden naar alle taakvelden. Bij iedere opgave moet het eerste antwoord zijn: Hoe doen wij dit samen? Formaliseer de samenwerking in een bindende overeenkomst, die voorbij de grens van bestuursperioden, stand kan houden.
49
9. Kennis en kunde in het ruimtelijk domein is schaars.
zoals samenvoeging van werkzaamheden met andere
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 50
De rol van het scenario op maat binnen ons advies
Congruenter samenwerken
De gemeentelijke organisatie heeft behoefte aan een duidelijke
Los van het gekozen vervolg is het volgens ons gewenst om
koers. Daarbij is een richting nodig om strategische keuzes
de samenwerkingen van Elburg apart onder de loep te nemen.
aan te toetsen. Het scenario op maat biedt volgens ons deze
Elburg participeert in een zeer groot aantal samenwerkingen.
richting. De aanknopingspunten uit onze analyse voor dit
In veel gevallen is nog onvoldoende helder wat precies de
scenario op maat zijn als volgt.
toegevoegde waarde is, of die de inspanning van Elburg rechtvaardigt, waar kansen zitten voor meer toegevoegde
Scenario
Aanknopingspunten
waarde, en of de samenwerking niet te vrijblijvend is.
Kies voor
De professionalisering van de organisatie in het
investeren
bijzonder op strategie, de ambtelijk-bestuurlijke
Ons advies is om deze vragen komend jaar systematisch
samenwerking en goede lokale directe
te beantwoorden. En tegelijkertijd al focus aan te brengen
dienstverlening ‘aan het loket’. Op strategie én
in het aantal en de inspanning op de samenwerkingen.
beleid kan naar regionale bundeling van kennis
Kies een beperkt aantal partners waarmee verregaande
en kunde gekeken worden. Kies regionaal
Organisatorische opgaven die meer
samenwerkingsafspraken voor belangrijke opgaven gemaakt
samenwerken
apolitiek, specialistisch van aard zijn, zoals
kunnen worden, zowel bestuurlijk voor regionale en
informatiesystemen/-stromen en processen,
interbestuurlijke vraagstukken als ambtelijk om schaalgrootte,
financiële huishouding, ICT, inkoop, backofficeprocessen in de domeinen en
kennis en kunde te organiseren. Focus op de Kop van de Veluwe
lastig te vervullen vacatures. In het geval van
en de regio Zwolle ligt economisch, geografisch, historisch,
samenwerking werkt het goed om dit congruent, consequent en met een beperkt aantal vaste
bestuurlijk én vanuit de opgaven, voor de hand.
gemeentelijke partners te organiseren: onze aanbeveling zou zijn om aansluiting bij de al bestaande H2O-samenwerking te overwegen. Omdat, zoals omschreven, die samenwerking
Een keuze voor een beperkt aantal vaste samenwerkingspartners beperkt de te leveren inspanning, vereenvoudigt de aansturing,
al langer staat, solide is en zich doorontwikkelt.
vergemakkelijkt intensieve samenwerking en ontlast daarmee
Elburg kan schaal en dus vermindering van
de organisatie (en het bestuur). Bijzondere aandacht mag
kwetsbaarheid en toename van kwaliteit toevoegen. Ons advies zou zijn hier door te
uitgaan naar buurgemeente Oldebroek die geografisch, politiek-
pakken en niet steeds voor tijd en geld kostende
cultureel en qua omvang en samenstelling letterlijk dichtbij ligt.
businesscases te kiezen, maar die tijd en energie te stoppen in de samenwerking. Bij maatschappelijke opgaven met betrekking tot: 1. beleidsvorming vooral regionaal organiseren: rondom het sociaal domein en ruimtelijk domein. Hiervoor is investeren bij groeiende
Investeren, regionaal samenwerken of in regie uitbesteden
opgaven mogelijk, maar is ook terrein te
bij inhoudelijke opgaven betekent iets voor de gemeentelijke
winnen in regionale samenwerking. Hiervoor zijn de huidige regio’s logische partners.
twee scenario’s hebben hierbij het effect dat de ambtelijke
intensievere samenwerking mee te realiseren.
organisatie gelijk blijft of (licht) groeit. Wanneer meer ‘in regie’
ruimtelijk domein. Verken de optie om dit
of in regionale samenwerking georganiseerd wordt, levert een
duurzaam samen te doen met Oldebroek en
organisatie op het eerste oog in, qua aantal medewerkers. De
hierbij samen vervolgens zoveel mogelijk te
omvang hiervan is afhankelijk van de concrete invulling die
blijven aansluiten bij de samenwerking in Kop van de Veluwe. Het is daarnaast mogelijk om een aantal zaken gericht in regie uit te besteden of in regie te organiseren. Hier zien wij kansen voor bij het organiseren van betrokkenheid en participatie en doeltreffende vergunningsverlening binnen domein dienstverlening; en voor ruimtelijke processen zoals het invullen van locaties met woningbouw. Dit kan ook verkend worden voor lastig te vervullen vacatures. Voor al deze onderdelen kan de gemeente ook kiezen voor investeren en dit zelf (blijven) oppakken. Tabel 16.
50
organisatie van Elburg op middellange termijn. De eerste
Ook Oldebroek is een logische partner om 2. strategisch: rondom het sociaal domein en
Kies regie
5.3 Hoe verder
Het scenario op maat
hier aan wordt gegeven. Regie en regionale samenwerking vergt ook investeren in regisseurs en coördinatie.
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 51
Bestuurlijke keuze over ontwikkelrichting voor
Handelingsperspectief voor de ambtelijke organisatie
de gemeente Elburg
Ons advies is om het MT opdracht te geven om de door
Nu ligt de vraag voor welke ontwikkelrichting de gemeente
het bestuur gekozen ontwikkelrichting om te zetten in een
Elburg in wil slaan. De analyse in dit onderzoek laat zien
uitvoeringsagenda. Dit kan volgens het volgende stappenplan:
welke richtingen daarbij mogelijk zijn voor opgaven die op de gemeente afkomen. Het is nu aan het bestuur van de gemeente
•
om op basis van ons advies (zie samenvatting) te besluiten over de ontwikkelrichting voor de toekomst van de ambtelijke
Gesprekken met buurgemeenten over de uitkomsten van het Berenschottraject.
•
Opstellen (kort) visiedocument door bestuur op basis van
organisatie. Dat vergt een keuze in de scenario’s, bestuurlijk,
ons advies, met duidelijke kaders voor de uitvoering van de
politiek en ambtelijk. En een inschatting van de regionale
ontwikkelrichting.
verhoudingen en de te kiezen aanvliegroute daarin. Deze afweging geeft ook richting voor het huisvestingsdossier:
•
Uitvoeringsagenda opgesteld door het MT.
•
Uitkomsten verwerken in het Concernplan 2025 en de volgende Meerjarenbegroting.
welke omvang en welk huisvestingsconcept moet een gerenoveerd gemeentehuis hebben? Indien gekozen wordt
Bij een analyse van komende nieuwe opgaven kan vervolgens nog
voor een inzet op vooral ‘investeren en samenwerken’ blijft
onderstaand ‘denkraam’ gebruikt worden. Het toetsingskader
het effect op de personele omvang van de gemeente relatief
van Berenschot gevoegd bij de drie scenario’s en de schets van
beperkt. Dit is anders dan wanneer de gemeente zich omvormt
de opgave en context van Elburg, kan vervat worden in een
tot ‘regiegemeente’, in dit geval kan het personeelsbestand
denkraam dat gestructureerde afwegingen mogelijk maakt om
krimpen. Dat is in ieder geval niet ons advies, op basis van dit
huidige en toekomstige opgaven voor Elburg te ordenen en
onderzoek.
van een afgewogen handelingsperspectief te voorzien. En die te vertalen naar gevolgen voor bestuur en organisatie. Daarbij wordt dan ten eerste gekeken naar oplossingen in het door het bestuur aangegeven voorkeursscenario.
Opgaven Opgave 1
Zelf investeren Beleid Strategie Uitvoering
Tabel 17.
51
Denkraam voor analyse opgaven
Regio benutten
Uitbesteden
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 52
BIJLAGE 1.
Externe samenwerkingen Analyse van huidige samenwerking(en) in en
•
In 2020 hebben de vijf gemeenten Hattem, Heerde,
rondom Elburg
Oldebroek, Elburg en Nunspeet zich hierbinnen verenigd
Zoals beschreven wordt in de regio rondom Elburg veel
als Kop van de Veluwe (sinds 2022). Daarbij wordt
samengewerkt en deze samenwerking wordt gewaardeerd.
samengewerkt met de provincie Gelderland en het
Inzoomend zien we een aantal relevante formele en meer
Waterschap Vallei en Veluwe.43 Als onderdeel van deze
informele samenwerkingsverbanden voor deze analyse.
samenwerking zijn onder meer een Gebiedsverkenning en een Investeringsagenda opgesteld. In het Collegeprogramma
Iedere gemeente is lid van een aantal wettelijk verplichte
2022-2026 legt de gemeente de nadruk op de versterking
samenwerkingen. Voor Elburg zijn de belangrijkste van deze
van deze samenwerking, door een centrale accounthouder.
samenwerkingen de Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland
•
Daarnaast werkt de gemeente Elburg samen in de NEO-
(met 22 gemeenten), de GGD Noord- en Oost Gelderland
samenwerking met de gemeenten Nunspeet en Oldebroek;
(met 22 gemeenten) en de Omgevingsdienst Noord Veluwe
circa vier jaar geleden is de bestuurlijke samenwerking
met Elburg, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nunspeet,
in dit verband afgeschaald, wel wordt nog ambtelijk
Oldebroek en Putten. Daarnaast is er sprake van verplichte
samengewerkt.
samenwerking in de jeugdhulpregio en de arbeidsmarktregio.
•
Aanvullend zijn diverse inhoudelijke en meer informele samenwerkingen tot stand gekomen, zoals rondom de
Om vrijwillige regionale samenwerking voor Elburg in perspectief
Woondeal regio Noord-Veluwe (Putten, Harderwijk,
te plaatsen is het relevant om ook de ontwikkelingen hierin te
Ermelo, Nunspeet, Elburg, Oldebroek en Hattem) of met
schetsen.
betrekking tot de Regionale Energiestrategie (RES).
•
In de regio vond regionale (vrijwillige) samenwerking lange
Daarnaast kent de regio ook een geschiedenis van bedrijfs
tijd met name plaats binnen de Regio Noord-Veluwe (1972-
matige samenwerkingen. Relevant voor dit traject is dat de
2015), waarin de gemeenten Elburg, Ermelo, Harderwijk,
gemeenten Hattem, Heerde, Oldebroek, Nunspeet en Elburg in 40
Nunspeet, Oldebroek en Putten vertegenwoordigd waren.
wisselende samenstellingen in gesprek zijn over (aansluiten
Het rapport Sterk bestuur in Gelderland uit 2014 was reden
bij) gezamenlijke bedrijfsmatige samenwerking. De hiervoor
voor de gemeenten Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet,
relevante samenwerkingen staan onderstaand beschreven.
Oldebroek en Putten om de strategische samenwerking te versterken, door vereniging in de Strategische Alliantie
•
•
Belastingsamenwerking H2O(E?). De gemeenten Hattem,
Noord-Veluwe.
Heerde, Oldebroek en Elburg hebben het voornemen
In 2015 is de Regio Noord-Veluwe echter ontbonden.
uitgesproken om samen te gaan werken op het gebied
De gemeente Elburg is daarop in 2016 toegetreden tot
van belastingen. In werkgroepen wordt dit uitgewerkt. De
de Regio Zwolle. Dit is een samenwerkingsverband van
ingangsdatum van deze samenwerking is voorzien op 1
22 gemeenten rondom Zwolle. Wel bleven veel van de
januari 2025.44 Deze samenwerking wordt op dit moment
41
42
onderliggende dienstverleningsovereenkomsten in stand. De gemeente werkt ook samen in de Arbeidsmarktregio Zwolle.
verder uitgewerkt. •
Hieronder volgt een (mogelijk incompleet) overzicht.
Inkoopsamenwerking H2O (+E?). De gemeenten Hattem, Heerde en Oldebroek werken al geruime tijd samen in deze inkoopsamenwerking. De gemeente Elburg heeft aangegeven aan te willen sluiten bij deze inkoopsamenwerking (door de functies van inkoopadviseur en contractbeheer hier onder te brengen). De H2O gemeenten staan hier in principe
40 41
42
52
Thema’s waarop werd samengewerkt waren: leerlingenzaken, versterken concurrentie bedrijfsleven, ondersteunen Centrum voor Jeugd en Gezin, aantrekkelijke regio voor toeristen: Care Valley Veluwe. Deze samenwerking was gericht op krachtige vertegenwoordiging en lobby én om adequaat in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen die bovenlokaal spelen. In januari 2017 is het onderzoek De kunst van het verbinden uitgekomen met aanbevelingen voor verbetering van deze samenwerking. De focus van deze samenwerking ligt op economische groei. Verder wordt samengewerkt op de thema’s Bereikbaarheid, Energie, Arbeidsmarkt en Leefomgeving. Binnen deze tafels zijn subgroepen actief die zich richten op agrifood, circulaire economie en duurzaamheid. Relevante onderdelen zijn de Human Capital Agenda, het Ontwikkelfonds, en Regio Zwolle Kennispoort.
positief tegenover. Toetreding tot deze samenwerking is tijdelijk gepauzeerd, gezien de gemeenten eerst de 43 44
De thema’s waarop wordt samengewerkt zijn vitaal platteland, bereikbaarheid, woningbouw, Poort van de Veluwe, Smart Energy Hubs, Duurzame arbeidsmarkt. Eerder is als ingangsdatum 1 januari 2024 voorzien maar dit kwam volgens sommige gemeenten te snel. Verder ging hier een rapport aan vooraf door Jochem Boeke waarin verschillende scenario’s zijn uitgewerkt (en de H2OE samenwerking de voorkeur kreeg).
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 53
bovenstaande belastingsamenwerking willen regelen. Daarna is het aan de gemeente Heerde om dit praktisch te regelen (met een concept-DVO). •
ICT-Samenwerking H2O(NE?). De gemeenten Hattem, Heerde, Oldebroek, Nunspeet en Elburg verkennen tot slot hoe zij op ICT-gebied willen samenwerken. De colleges hebben hiervoor al diverse onderzoeken laten uitvoeren. Op dit moment wordt onderzoek uitgevoerd naar a) een gezamenlijke visie en strategie op dienstverlening en bedrijfsvoering die van invloed is op informatievoorziening, b) volledige samenwerking op alle niveaus van automatisering en informatisering, c) harmonisatie van de inrichting van de gemeentelijke (werk)processen. Over automatisering en informatiebeveiliging lijkt men het eens te zijn. Dit is ingewikkelder bij de A&I kant omdat dit raakt aan de inrichting van processen en de gemeentelijke organisatie (zoals geo).
•
Aanvullend wordt op bedrijfsmatig vlak door de gemeente Elburg samengewerkt met de Inkoopsamenwerking NoordVeluwe (ISNV), door Elburg, Hattem, Heerde, Oldebroek en Nunspeet. Het doel van de samenwerking is om gezamenlijk in te kopen, waardoor er schaalvoordelen ontstaan en de inkoopkosten kunnen worden verlaagd. DVO
Vorm
Deelnemers
Samenwerking Noord-Veluwe Wmo
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek, Putten
Samenwerking Noord-Veluwe Jeugd
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek, Putten
Samenwerking Noord-Veluwe Leerplicht
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek, Zeewolde en Meerinzicht
DVO Archeologie
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek, Putten
Economie regionaal
DVO
Nunspeet, Elburg, Ermelo, Putten
Sociale Recherche
DVO
Oldebroek, Elburg, Nunspeet, Putten
Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek, Putten
DVO met regiogemeentes en gastheergemeente voor duurzaamheidstaken
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Nunspeet, Oldebroek, Putten
DVO Onderwijs
DVO
DVO LLV
DVO
ODNV
DVO
Elburg, ODNV
DVO Afval
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek, Putten
DVO Duurzaamheid
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Nunspeet, Oldebroek, Putten
DVO Wonen 2020
DVO
Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek, Putten
Tabel 18.
53
Externe samenwerkingen
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 54
BIJLAGE 2.
Afwegingskader Afwegingskader
Het afwegingskader
De toepassing van het afwegingskader
Met behulp van het afwegingskader komen wij tot een advies
Een afwegingskader moet in staat stellen om tot een
over een voorkeursscenario. Daartoe wegen wij de verschillende
geordende en geobjectiveerde afweging tussen verschillende
scenario’s aan de hand van het afwegingskader. Deze weging zal
toekomstscenario’s te komen voor Elburg. Het kader moet
zowel kwalitatief als kwantitatief van aard zijn. Wij brengen die
de punten bevatten die de gemeente én Berenschot relevant
weging bij voorkeur zo veel mogelijk in beeld op basis van cijfers
vinden om aan te toetsen. En moet daarom weging en keuze
en documenten. En passen ook kwalitatieve wegingselementen
op onderdelen en op het geheel per scenario mogelijk maken.
toe, onder anderen op basis van de opbrengst van beelden en kwalitatieve inschattingen op basis van gesprekken en onze
Het afwegingskader moet logisch aansluiten op de opbouw van
expertise.
de scenario’s. Alleen dan vormen scenario’s en afwegingskader een samenhangend geheel. Wij bouwen hierbij voort op de
Het afwegingskader dient vervolgens om de scenario’s op
Elburgse uitgangssituatie (hoofdstuk 2) en de belangrijkste
te vergelijken. Daarbij richten wij ons in eerste instantie
geselecteerde opgaven (hoofdstuk 3).
op het perspectief voor de organisatie en het bestuurlijke en politieke perspectief.
De scenario’s bouwen wij vervolgens op door per vorm de onderdelen van het afwegingskader langs te lopen. Deze
We brengen tot september 2023 deze inzichten in beeld.
afweging leidt tot een reflectie op hoe de gemeente de opgaven
In de toetsing van de scenario’s, in afstemming met de interne
kan organiseren (zelf doen, in samenwerking oppakken, in regie
projectgroep, verwerken wij ook de beelden over onder andere
uitvoeren, of eventueel opgaven bewust laten liggen). Dit leidt
draagvlak onder andere betrokkenen (zoals maatschappelijke
tot concreet handelingsrepertoire en -perspectief vanuit de analyse
organisaties en buurgemeenten). Tevens is het aan te bevelen
van de opgaven.
in deze stap het gehele college te betrekken. Vanzelfsprekend toetsen wij de scenario’s ook bij de organisatie.
Met behulp van het afwegingskader komen wij tot een advies over een voorkeursscenario. Invalshoek
Toetspunt
Norm (5-7 jaar)
Gezichtspunten: Publieke waarde, organisatie, draagvlak
Bestuurlijk
• In welke mate is dit scenario in lijn met de publieke waarde (opgaven/ambities) die wordt nagestreefd door bestuurders?45
• Opgaven en ambities worden gerealiseerd • Bestuurlijk haalbaar • Politiek haalbaar • Regionale impact (haalbaarheid en draagvlak) • Duurzaamheid
Organisatie
• In welke mate is het scenario realiseerbaar door de ambtelijke organisatie?46
• Opgaven en ambities worden gerealiseerd. • Effect op kosten, kwetsbaarheid, kwaliteit, kansen en risicoposities. • Effect op organisatievisie, opbouw, omvang. • Effect op (positie in) regionale samenwerking en doorwerking naar organisatie. • Betaalbaarheid (kosten/baten). • Duurzaamheid, robuustheid
Tabel 19.
45 46
54
Inhoud van het afwegingskader
Op basis van kaderstelling vanuit het coalitieakkoord en de meerjarenbegroting. In relatie tot het organisatie-ontwikkeltraject
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 55
BIJLAGE 3.
Geraadpleegde bronnen Beleidsdocumenten gemeente Elburg
Documenten regionale samenwerking
•
Bestuursakkoord Elburg 2022-2026.
•
Gebiedsverkenning Kop van de Veluwe 2022.
•
Kadernota circulaire Elburg.
•
Investeringsagenda Kop van de Veluwe 2020-2024.
•
MeerjarenProgrammaBegroting 2021-2024.
•
Samenwerkingsagenda Kop van de Veluwe 2024-2028
•
MeerjarenProgrammaBegroting 2023-2026.
•
Plan van aanpak organisatieontwikkeling 2023.
•
Begroting inkoopsamenwerking Noord-Veluwe 2023.
•
Raadsvoorstel beleidsplan ‘Spots op Elburg II
•
Jaarrekening inkoopsamenwerking Noord-Veluwe 2022.
2021-2030’, 6 december 2021.
•
Rapport onderzoek I&A-samenwerking H2ONE. Native
•
Beleidsplan ‘Spots op Elburg II 2021-2023’.
•
Organisatiebesluit gemeente Elburg.
•
Visie op de vernieuwing van de huisvesting
[Concept].
2021. •
Native 2021.
voor de gemeentelijke organisatie van Elburg.
•
Collegeadvies inkoopsamenwerking H2O, 12 juli 2022.
•
Structuurvisie gemeente Elburg 2030.
•
Brief aan Colleges H2O over inkoopsamenwerking,
•
Programma Duurzaamheid 2022-2025.
•
Wonen in de gemeente Elburg zonder aardgas:
•
Regionale Energiestrategie 1.0 Regio Noord-Veluwe.
Transitievisie Warmte.
•
Warme harten in een klimaatadaptieve delta:
•
Jaarstukken 2021.
•
Dienstverleningsconcept: betrokken en efficiënte dienstverlening van hoog niveau. 21 maart 2023.
•
Omgevingsvisie Elburg 2018.
•
Beleidsplan sociaal domein gemeente Elburg
25 juli 2022.
verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle 2022.Woondeal Regio Noord-Veluwe. • •
•
Benchmark gemeentefinanciën Elburg. It’s Public 2022.
•
Benchmark formatie en kosten gemeente Elburg. Berenschot 2023.
•
Anders werken volgens de Omgevingswet. OTCP 2023.
•
Duurzaam Oostendorp: uitkomt enquête 2021. Veluwe Duurzaam 2021.
•
Eindrapportage rekenkameronderzoek beleid, beheer en onderhoud kapitaalgoederen gemeente Elburg. BMC 2014.
•
Concept accountantsverslag gemeente Elburg: Boekjaar 2021. Baker Tilly 2022.
•
Management Letter gemeente Elburg: Boekjaar 2022. Baker Tilly 2023.
•
Waar staat de gemeente Elburg? Kantar Public 2018.
•
Quick Scan Lokale Democratie: Gemeente Elburg. Democratie in Actie 2021.
•
Kijk op Elburg. Moventem 2021.
Memo aan de gemeentesecretarissen betreffende belastingsamenwerking H2OE, 26 oktober 2021.
• Documenten over de gemeente Elburg
Persbericht belastingsamenwerking H2OE, 10 februari 2022.
2020-2023.
55
Plan van aanpak fase 2 I&A-samenwerking H2ONE.
Projectplan Belastingsamenwerking H2OE.
69938 | Toekomstperspectief voor de Elburgse organisatie | RAPPORT | 56
BIJLAGE 4.
Geïnterviewde personen Gemeentelijke organisatie •
Burgemeester Elburg
•
Wethouder Elburg
•
Wethouder Elburg
•
Wethouder Elburg
•
Wethouder Elburg
•
Gemeentesecretaris Elburg
•
Domeinmanager Samen Leven
•
Domeinmanager Ruimte
•
Domeinmanager Dienstverlening
•
Domeinmanager Bedrijfsvoering
•
Controller
•
Diverse medewerkers van de ambtelijke organisatie
Maatschappelijk middenveld •
Directeur woningcorporatie
•
Directeur projectontwikkelaar
•
Adviseur woningcorporatie
•
Directeur-bestuurder onderwijs
•
Directeur- bestuurder onderwijs
•
Directeur-bestuurder lokale welzijnsorganisatie
•
Directeur lokale welzijnsorganisatie
•
Ondernemer
•
Ondernemer
Buurgemeenten & Provincie Gelderland
56
•
Gedeputeerde Provinciale Staten
•
Burgemeester Hattem
•
Gemeentesecretaris Hattem
•
Burgemeester Heerde
•
Gemeentesecretaris Heerde
•
Burgemeester Nunspeet
•
Gemeentesecretaris Nunspeet
•
Burgemeester Oldebroek
•
Gemeentesecretaris Oldebroek
‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’ Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al vijfentachtig jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang. Alles wat we doen is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.
Berenschot Groep B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht Postbus 8039, 3503 RA Utrecht 030 2 916 916 www.berenschot.nl