Verslag voorbereidingsbijeenkomst 12 september 2023 inzake Monitoring

Doelen van monitoring in de sociale basis Eindhoven Verslag van de (deel)sessies met bewoners, professionals en raadsleden op 12 september

Anneke Brock – Verwey-Jonker Instituut Andrew Britt – Verwey-Jonker Instituut

1

Verslag bijeenkomst 12 september: doelen van monitoring in de sociale basis

Op 12 september 2023 kwam een groep van ongeveer 40 bewoners, professionals bij maatschappelijke organisaties, raadsleden en medewerkers van de gemeente Eindhoven bij elkaar, om met elkaar in gesprek te gaan over monitoring in de sociale basis. Want, we hebben het veel over de sociale basis en we willen er cijfers over verzamelen, maar in de praktijk is (te) vaak onduidelijk waarom we bepaalde dingen willen weten. In drie deelgroepen zijn bewoners, professionals en raadsleden in meerdere rondes in gesprek gegaan over de doelen van monitoring in de sociale basis. Met andere woorden: waarom willen we monitoren? De gesprekken over de doelen van monitoring in de sociale basis leiden niet altijd direct tot overeenstemming, maar gaven inzicht in welke overwegingen mensen maken bij het formuleren van doelstellingen. Deze inzichten helpen bij het verder aanscherpen van de outcome-doelstellingen1 van de sociale basis in Eindhoven.

Doelen van monitoring in de sociale basis Doel: Bijsturen Het meest genoemde doel van monitoring vanuit alle deelgroepen is bijsturen. Bijsturen heeft te maken met de invloed die je kunt uitoefenen als gemeente op ontwikkelingen in de sociale basis. Het gaat daarbij om bij te sturen door te ‘weten wat er speelt’ en hierover in gesprek te gaan met partners: als gemeente op de hoogte zijn van veranderingen en trends in de samenleving en bij organisaties. Bijsturen gaat om het flexibel zijn bij het vernieuwen of stoppen van processen: “Het verfijnen van je beleid”. Bijsturen gaat ook over signaleren: het kunnen inspelen op wat er in de samenleving gebeurt en waar behoefte aan is, door trends in beeld te krijgen en dit te communiceren met partners in de sociale basis: “Wat zijn de behoeften bij organisatie en hoe kunnen we hier beter op inspelen? […] Het kan bijvoorbeeld een signaal zijn dat er bepaalde groepen extra aandacht nodig hebben, omdat zij niet mee kunnen doen.” Doel: Effecten in kaart brengen Het tweede belangrijkste doel was het in kaart brengen van de effecten. Dit werd vooral ingebracht door de raadsleden en professionals van maatschappelijke organisaties. De gemeente vindt het van belang om meer zicht te hebben op de effecten van inzet in de sociale basis.

Zo willen zij zicht op wat activiteiten betekenen/opleveren voor inwoners van Eindhoven: “Welke interventies werken er, en hoe kunnen we interventies met elkaar

1 De outcome-doelstellingen zijn: samenkracht (sociale cohesie), laagdrempelige ondersteuning dichtbij en de gemeente als partner.

Verslag bijeenkomst doelen van monitoring in de sociale basis | 12-09-2023 | Pagina 2 van 7

vergelijken?”. Door de effectiviteit per interventie in beeld te brengen kan ook zicht gehouden worden op de mate waarin beleidsdoelstellingen bereikt worden. Gespreksleider Andrew Britt vult aan: belangrijke kanttekening hierbij is dat er weinig bewezen effectieve interventies zijn in de sociale basis. Wat niet altijd hetzelfde is als dat iets niet werkt of geen positieve effecten heeft. Doel: Praktijk helpen door leren Monitoring kan ook de werkpraktijk dienen: professionals in het sociaal domein zijn gebaat bij blijvend leren en ontwikkelen, en monitoring kan aanleiding zijn voor een gedeelde lerende aanpak voor de doorontwikkeling van professionals. Dit kwam in alle deelsessies naar voren. Met monitoring kun je organisaties stimuleren om te blijven nadenken over waarom ze iets doen en wat ze doen: “Denk dan aan de check: lukt het om uitnodigend te zijn naar iedereen, hoe kunnen we hier gezamenlijk in leren?” Bovendien kunnen organisaties ook gestimuleerd worden in wat ze eventueel niet meer gaan doen. Een ander voorbeeld is het helpen van de praktijk in het bieden van passende ondersteuning: soms kan het ook voor organisaties zelf nuttig zijn om te meten wat de afkomst of opleiding is van deelnemers en wat de verschillende hulpbehoeften zijn per deelnemer.

Doel: Verantwoording - Verantwoording richting raad: Voor horizontale verantwoording (tussen college en gemeenteraad) is monitoring van belang. Ook in dat deel van het sociaal domein dat niet gekoppeld is aan indicaties. Meting is belangrijk voor de afrekening van financiën en het verantwoorden van de uitgaven aan de raadsleden. - Verantwoording richting inwoners: De sociale basis wordt gesteund door de gemeente met publieke gelden. De gemeente ziet het als doel om aan de stad te kunnen laten zien waar ze in investeren, dat het zinvol is om deze investeringen te doen en hoe de subsidie is verstrekt. Doel: Vieren/inspireren Monitoring kan ten slotte ook een manier zijn om “Waardering te geven aan goede initiatieven”, iets wat in één van de deelsessies met de raadsleden naar voren kwam. De gemeente zou het als doel kunnen zien om een platform te bieden aan best practices. Hierin is het belangrijk om ook kleine successen te blijven vieren. Monitoring kan zo inspirerend zijn: door de meerwaarde van inzet in de sociale basis te laten zien, kunnen anderen gemotiveerd worden om ook aan de slag te gaan.

Verslag bijeenkomst doelen van monitoring in de sociale basis | 12-09-2023 | Pagina 3 van 7

Wat werkt bij monitoring in de sociale basis? Harde cijfers en echte verhalen Een combinatie/mix van kwalitatief en kwantitatief is nodig. Het is wel prettig om concreet meetbare doelstellingen te hebben, dat is makkelijker te monitoren: “Het kan dan bijvoorbeeld gaan over het aantal vragen in de 1e lijnshulp die worden gesteld, of klanttevredenheidsonderzoek”. Maar die cijfers vertellen niet het hele verhaal. Het is daarom belangrijk om bijvoorbeeld 2x per jaar ook gesprekken met partners te organiseren en ook interviews te houden met bewoners, om de cijfers en verhalen elkaar te laten verrijken en hierover in gesprek te kunnen gaan: “En hier ook het gesprek voeren over de randvoorwaarden vanuit de gemeente, zodat er een meer gelijkwaardige samenwerking is rond monitoring.” Foto’s en video’s zijn ook een manier van dataverzameling. Samen werken naar indicatoren Er bestaat bij de maatschappelijke partners een behoefte om meer samen te werken bij het formuleren van passende indicatoren. Hierbij is het belangrijk dat er in partnerschap wordt gewerkt aan het “uniform en meerjarig meten van de inzet van personen, teams en organisaties”.

Dit betekent ook: “Dat degenen die het ‘werk’ doen mede-eigenaar zijn van de te behalen doelen.” En: “Niet meten maar projectleiding geloven op zijn woord dat een cliënt veel vooruitgang maakt (vertrouwen in de kunde van de professional).” (Collective) story telling Eén verhaal is er maar één: “Verhalen over de impact van bewoners en vrijwilligers moeten daarom zichtbaarder worden gemaakt aan de hand van story telling”. In Helmond is bij de Sociaal Adviesraad gewerkt met gezamenlijke verhalen “geen één story, maar een clubke”. Zeker in de sociale basis is het collectieve verhaal heel relevant, omdat effecten niet alleen bij individuen te zien zijn maar vooral ook in de verbindingen tussen meerdere individuen/groepen. Bestaande monitoring - In de inwonersenquête wordt gevraagd naar hoeveel contacten/waardevolle contacten inwoners hebben. Dit kan interessant zijn voor monitoring in de sociale basis, bijv. als aanleiding om in te zetten op ontmoeting in bepaalde buurten. -

Dit zelfde geldt voor de bestaande cijfers op gebied van ervaren welzijn en de aanwezigheid van voldoende voorzieningen in een buurt.

-

In de GGD monitor wordt gevraagd naar eenzaamheid. In het vervolg zien deelnemers ook een rol voor de GGD om de monitoring uit te breiden.

Minder maar beter meten is weten

Verslag bijeenkomst doelen van monitoring in de sociale basis | 12-09-2023 | Pagina 4 van 7

-

We moeten toewerken naar minder, betere meetpunten. Geen waslijsten aan KPI’s, maar een selectie zinvolle indicatoren.

-

Meer interactie, ‘actieve meetpunten’: meer betrokken monitoring in de praktijk zou goed zijn, nu vaak statische, kwantitatieve monitoring.

Werkbezoeken In de sociale basis is meerwaarde vaak beter te ervaren dan te meten. Daarom zouden werkbezoeken ook als vorm van monitoring ingezet kunnen worden. Het is hierbij een belangrijke voorwaarde dat partners en gemeente gezamenlijk optrekken in dit type werkbezoeken.

Naar nieuwe outcome-formuleringen in de sociale basis In het tweede deel van de sessie stonden we alvast stil bij de verdere uitwerking van de outcome-formuleringen in de sociale basis: wat zijn de indicatoren waarop we gezamenlijk kunnen monitoren, om zo de doelstellingen te behalen? Er is (kort) doorgepraat over de volgende drie outcomeformuleringen: 1.

Samenkracht (sociale cohesie)

‘Erbij horen’ Een belangrijk onderdeel van sociale cohesie is het gevoel ergens bij te horen en je thuis te voelen. Door aan de hand van ‘tellen en vertellen’ de tevredenheid van bewoners over de sociale contacten per buurt in kaart te brengen, zou de gemeente volgens aanwezigen meer kunnen sturen op dit gevoel van thuis. Hiervoor kan ook gebruik worden gemaakt van de cijfers over eenzaamheid. Anneke (gespreksleider) brengt in: er kan bij het monitoren van ‘thuisgevoelens’ weer onderscheid gemaakt worden tussen gevoel van thuis, gevoel van zeggenschap en gevoel van identiteit en cultuur. ‘Naar elkaar omzien’ Een tweede onderdeel van sociale cohesie is het naar elkaar omzien in de buurt – dit sluit aan op de vrijwillige energie die ontstaat. Het gaat hier om laagdrempelige hulp in de buurt bieden, minder individuele aanspraak bij de gemeente en het versterken van eigenaarschap onder bewoners. Maar bijvoorbeeld ook een groei in het aantal contacten en de toename van het aantal activiteiten.

Verslag bijeenkomst doelen van monitoring in de sociale basis | 12-09-2023 | Pagina 5 van 7

Ervaren veiligheid De aanwezigen zien ten slotte een relatie tussen de sociale basis en toegenomen veiligheid in wijken: “Als de sociale basis sterker wordt, groeit ook de positieve sociale controle, en kan de ervaren veiligheid ook weer toenemen.” 2. Laagdrempelige ondersteuning dichtbij Bewoners hebben tijd voor elkaar Doordat het gemeenschapsgevoel toeneemt, kennen buurtbewoners elkaar meer en ontmoeten zij elkaar. De burenhulp neemt hierdoor toe, evenals het aantal bewonersinitiatieven en de deelname aan verenigingen. Andere manieren om dit in kaart te brengen zijn het formuleren van indicatoren rond zelfregie, zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Meer samenwerken in de buurt Aanwezigen vinden het belangrijk om de hoeveelheid en kwaliteit van de samenwerking binnen buurten mee te nemen in de monitoring van de sociale basis. Dit houdt ook in dat het partnerschap tussen bewonersorganisaties en de gemeente zichtbaarder wordt, en dat mantelzorgers op lange termijn minder overbelast worden – juist door die effectievere samenwerking. Effectieve samenwerking gaat hier niet alleen over de samenwerking tussen sociaal professionals, maar bijvoorbeeld ook over de samenwerking met veiligheidsprofessionals en huisartsen.

Ontmoetingsplekken in de wijk Er zijn diverse goede voorbeelden te noemen als het gaat om ontmoetingsplekken die een rol spelen bij de laagdrempelige ondersteuning in wijken. De ontwikkeling van bestaande en te ontwikkelen voorzieningen kan verder worden gevolgd. Extra aandacht kan hier uitgaan naar plekken waar oud en jong samenkomen om en samen activiteiten kunnen ondernemen, geven bewoners(organisaties) aan. De gemeente kan best practices in kaart brengen, zodat dat wat werkt breder wordt benut. Diverse bewoners geven aan dat het op ontmoetingsplekken cruciaal is om drempelvrije zelfhulporganisaties aan te bieden. Dit kan letterlijk zijn – door plekken fysiek toegankelijk te maken – of figuurlijk, door uitnodigend en inclusief te werk te gaan. Minder tweedelijns ondersteuning Als gevolg van een sterkere sociale basis zouden de hulp- en zorgvragen die voortkomen uit eenzaamheid af. Een voorgestelde outcome was dat de huisarts minder zorgvragen zou krijgen voortkomend uit eenzaamheid en andere sociale problematieken. Doordat minder van deze vragen bij de huisarts terechtkomen, komen er vervolgens ook minder hulp- en zorgvragen bij de tweedelijnszorg terecht. Hierdoor dalen de zorgkosten weer (preventie).

Verslag bijeenkomst doelen van monitoring in de sociale basis | 12-09-2023 | Pagina 6 van 7

3.

Inwoners(initiatieven) ervaren meer ruimte en vertrouwen om te doen wat nodig is

Persoonlijk contact met ambtenaren Er ontstaat meer vertrouwen wanneer gemeenteprofessionals vaker in gesprek gaan met actieve bewoners. Een deelnemer (bewoner) licht toe: “We ervaren ruimte door het persoonlijke contact met ambtenaren van de gemeente (doordat er een ambtenaar van de gemeente, een vast contactpersoon, eens in de zoveel tijd langskomt om te kijken hoe het gaat en de verhalen van professionals serieus te nemen voelt men ruimte en vertrouwen om te doen wat nodig is).” Vereenvoudigde subsidies Initiatieven ervaren nog steeds diverse drempels bij het aanvragen van subsidies. Het is goed om de toegankelijkheid van dit proces te blijven volgen: “Is het proces ook echt eenvoudiger geworden? En hoe lang duurt het proces van A tot Z?”

Verslag bijeenkomst doelen van monitoring in de sociale basis | 12-09-2023 | Pagina 7 van 7