rekenkamerbrief HOV3 210520

Rekenkamercommissie Leden van de raad CC College B&W Gemeentesecretaris

27 mei 2021

Geachte leden van de raad,

REKENKAMERQUICKSCAN HOV 2 EN BESLUITVORMING HOV3 In maart 2020 ontving u de rekenkamerquickscan HOV2. De rekenkamer verrichtte de quickscan1 om u te ondersteunen in de besluitvorming over HOV3. Graag brengt de rekenkamer de aanbevelingen nog eens onder uw aandacht en roept u op om de aandachtspunten te betrekken bij besluitvorming over de HOV3.

Aandachtspunten voor de gemeenteraad bij de besluitvorming HOV3 • • • • •

Wat zijn de afspraken tussen de gemeente Eindhoven en provincie, over de te leveren prestaties en de verantwoordelijkheden bij het realiseren van de mobiliteitseffecten?2 Wat zijn de grootste onzekerheden respectievelijk risico-factoren om de beoogde mobiliteitseffecten te realiseren en hoe speelt het college daarop in ? Zijn de successen en leerpunten uit de HOV2 evaluatie ook geborgd in HOV3? En hoe? Wat zijn de grootste risico’s bij de HOV3? Wat is de inschatting van de risicokans en wat is de verwachte impact bij optreden van het risico? En welke beheersmaatregelen worden daarop ingezet? Welke aspecten van de HOV3 zijn anders dan bij de HOV2? Wat zijn mogelijke gevolgen van deze andere aspecten? En hoe daarmee om te gaan?

Aanbevelingen voor de besluitvorming HOV3 1.

Zorg voor één ‘ProjectInitiatieDocument’ (PID) voor de gemeenteraad, met: a. de exacte scope en de (deel)projecten met een korte omschrijving; b. de planning; c. de doelen; d. de benodigde financiële middelen (kosten) en de dekking (baten); e. de grootste risico’s (kans x impact) en de beheersmaatregelen.

2.

Leg bij de doelen vast: a. wie (gemeente Eindhoven/ provincie als concessieverlener/ vervoersmaatschappij als concessiehouder) verantwoordelijk is voor het realiseren van welke doelen. b. welke informatie vóór de start van de HOV3 nodig is om de effecten te kunnen meten en wie verantwoordelijk is voor het meten en leveren van de informatie. c. welke randvoorwaarden noodzakelijk zijn voor het realiseren van de beoogde mobiliteitsdoelstellingen als de modal shift. Zorg voor frequente (jaarlijkse) navolgbare voortgangsrapportages aan de gemeenteraad en een eindevaluatierapport, met het PID als basis en met de afwijkingen/wijzigingen.

3.

Voor de volledigheid staan op de volgende pagina nog eens de conclusies naar aanleiding van de quickscan HOV2.

1

Het eerdere plan was rekenkameronderzoek te doen naar de HOV2, de kritische succesfactoren en mogelijk lessen te trekken voor besluitvorming over het HOV3traject. De besluitvorming stond gepland voor najaar ’19. 2 De provincie is tegelijkertijd: – waarschijnlijk – subsidiegever voor de realisatie van de infrastructuur HOV3 aan de gemeente, en – concessieverlener aan openbaar vervoersmaatschappij(en) en heeft een belangrijke rol in doelstellingen als modal shift, de optimale inzet van de (door gemeente Eindhoven) aangelegde infrastructuur.

Quickscanconclusies over ambtelijke evaluatie HOV2 De meeste informatie geeft een juist beeld, echter onderstaande punten verdienen nuancering: • De evaluatie meldt 1 december ’15 als oorspronkelijke datum waarop de HOV2 in exploitatie wordt genomen. Eerdere documenten melden 1 januari ’15. • Projectscope HOV2: de Park &Ride Genneperparken zat wel in de oorspronkelijke scope. Dit is relevant omdat de P+R in een latere projectfase nog financiële effecten had (waaronder het verhogen van de dekkingspost ‘gemeentelijke reserves/activa’ met ca. € 6.000.000,- en toevoegen SPUK3 als dekkingspost.) • De oorspronkelijke doelen zijn niet geheel volledig weergegeven. Een doel is weggevallen (‘realisering van een tweede HOVlijn met een ongelijkvloerse kruising met de Ring’). En een doel is niet helemaal volledig weergegeven (over verbetering van de toegankelijkheid voor doelgroepen; zowel fysiek dan wel gratis en/of goedkoop vervoer). • De directe, korte termijn mobiliteitseffecten van de HOV2 geven een juist beeld. De middellange en langetermijneffecten zijn nog niet bekend. Indirecte effecten en/of mobiliteitsontwikkelingen (bijvoorbeeld voor het OV in Zuidoost Brabant) zijn niet één op één aan de HOV2 te relateren. Volledigheid: de evaluatie geeft nuttige informatie, maar op onderstaande punten was extra informatie wenselijk: • Diverse scopewijzigingen zijn transparant.

De exacte oorspronkelijke scope en wat de financiële effecten en mogelijke effecten van de scopewijzigingen op de doelstellingen zijn, ontbreken deels. • De doeltreffendheid is niet eenduidig doordat: o voor een deel van de doelstellingen zijn de provincie en vervoersmaatschappij verantwoordelijk. De gemeente is verantwoordelijk voor de aanleg van de HOV-infrastructuur. De provincie en vervoersmaatschappij zijn bepalend voor hoe de HOVbanen worden gebruikt. Zoals de frequentie van buslijnen, ritprijs, e.d.. o de effecten niet altijd direct zijn te relateren aan de aanleg van de infrastructuur/HOV2 alleen. o de effecten op langere termijn moeten nog blijken. • De financiële informatie: de oorspronkelijke totaalbegroting- en dekking zijn opgenomen met een aantal wijzigingen en oorzaken. Een aantal wijzigingen is niet concreet toegelicht. Overzichtelijke informatie over de financiële ontwikkelingen als onderdeel van de evaluatie zou een navolgbaar inzicht geven over het financiële verloop. • Risico’s en risicobeheersende maatregelen: procesmatig goed belicht. De inhoudelijke risico’s komen op het planningsrisico na, nagenoeg niet aan bod. Inzichtelijkheid: de evaluatie is helder geschreven. Het geeft echter de raad meer inzicht als: • de informatie vanaf begin tot eind van het project navolgbaar is. Want het langlopend HOV2 project neemt meerdere raadsperiodes.

• de informatie was opgenomen in de evaluatie over: o de exacte projectscope, o de oorspronkelijke projectdoelen met concrete omschrijving, o een korte toelichting op de tijdlijn (inhoudelijke essentie van wat is besloten) en o de financiële tijdlijn met toelichting op de wijzigingen.

Drs. W. Hartmann Voorzitter Rekenkamercommissie 3 Specifieke Uitkering Stimulering Sport