Raadsvoorstel Zienswijze Brabants nascheidingsinitiatief

gemeente Eindhoven Inboeknummer 7910055_02 Dossiernummer 25.15.252 B&W beslisdatum 08 april 2025

Raadsvoorstel Zienswijze Brabants nascheidingsinitiatief Inleiding Sinds 2020 werken de gemeenten ’s-Hertogenbosch, Helmond, Meierijstad, Oss en de GR Cure (met daarbij betrokken Eindhoven, Geldrop-Mierlo en Valkenswaard) samen met de provincie Noord-Brabant om te onderzoeken of nascheiding van huishoudelijk restafval een bijdrage kan leveren aan het behalen van onze afvaldoelstellingen. Onder het motto ‘bronscheiding waar het kan, nascheiding waar het moet’ streven wij ernaar om onze VANG-doelen (Van Afval Naar Grondstof) te realiseren, grondstoffen te hergebruiken, CO2-uitstoot te verminderen, de kosten van afvalbeheer beter beheersbaar te maken en de dienstverlening aan onze inwoners op peil te houden. Het doel in 2020 was om een businesscase te ontwikkelen voor een Brabantse nascheidingsinstallatie, die zoals toegezegd is bij de behandeling van “de Afvalstrategie” op 28 april 2021 aan de raad zou worden voorgelegd (zie m.b.t. toelichting nascheidingsinstallatie bijlage 4 van de “Afvalstrategie” https://raadsinformatie.eindhoven.nl/document/11743400/1/Bijlage+4++Gezamenlijke+notitie+Nascheidingsinitiatief?connection_type=1&connection_id=69553) Vanuit de markt (marktonderzoeken tussen 2020 en 2022) bleek echter uiteindelijk beperkte interesse, waardoor het plan van een Brabantse nascheidingsinstallatie niet haalbaar bleek.

Als alternatief zijn gesprekken gevoerd met de Coöperatieve Vereniging Midwaste over een publiek-publieke samenwerking (zie voor uitleg over Midwaste: bijlage 1), waarbij bestaande publieke afvalverwerkingsbedrijven hun installaties voor nascheiding en verwerking kunnen uitbreiden of nieuwe faciliteiten kunnen bouwen. Midwaste kan een sleutelrol spelen door haar 14 leden (regionale afval- en reinigingsbedrijven, waaronder Cure), die 72 gemeenten en 461.000 ton restafval vertegenwoordigen, erbij te betrekken. In 2022 kozen de betrokken gemeenten voor de uitwerking van een Publiek-publieke samenwerking via Midwaste. U werd hierover geïnformeerd via een raadsinformatiebrief (https://raadsinformatie.eindhoven.nl/document/12680035/1#search=%22nascheiding%22 ) en een bijeenkomst voor Brabantse gemeenteraden (22 mei 2023).1 In 2024 startte Eindhoven vervroegd met PBD-nascheiding binnen het bestaande contract van Cure met de huidige afvalverwerker (tot 28 januari 2028). Uw raad werd hierover geïnformeerd via een Raadsinformatiebrief (https://raadsinformatie.eindhoven.nl/document/12740134/2#search=%22cure%22).

1 In Bijlage 2 is een korte historie van het nascheidingsinitiatief weergegeven.

Inboeknummer 7910055_02 De resultaten zijn tot nu toe op alle fronten positief vergeleken met bronscheiding. In 2024 en begin 2025 is de publieke samenwerking met Midwaste inhoudelijk en juridisch uitgewerkt in nauwe afstemming met juristen van Midwaste, (externe juristen van) Cure en die van de overige aangesloten gemeenten. Om verwerkers zekerheid te bieden voor de nascheiding van Brabants restafval per februari 2028, moeten de betrokken gemeenten via Midwaste een principeakkoord verstrekken en aanvullende verwerkingsovereenkomsten sluiten. Uw college is voornemens dit principeakkoord af te geven, zodat Cure als lid van Midwaste een aanvullende verwerkingsovereenkomst met Midwaste definitief kan uitwerken en aan gaan. Het restafval van Eindhoven wordt dan vanaf 1 februari 2028 nagescheiden en verwerkt door Midwaste gecontracteerde partijen. Midwaste houdt zich bij het aangaan van de contracten aan de Europese aanbestedingsregels. De gemaakte afspraken en voorwaarden tussen de leden (waaronder Cure) met Midwaste staan in bijlage 3. Nascheiding maakt deel uit van het gemeentelijk afvalbeleid (“Afvalstrategie”). De uitvoering daarvan inclusief het afsluiten van samenwerkingsafspraken en/of afvalverwerkingscontracten is aan de GR Cure overgedragen.

Nu een businesscase voor een Brabantse nascheidingsinitiatief niet meer aan de orde is kan strikt formeel (het DB van) de Gr Cure, als lid van Midwaste, een definitieve overeenkomst voor nascheiding sluiten met Midwaste (addendum op de al bestaande overeenkomst). Echter, gezien de toezegging (28 april 2021) leggen wij dit voornemen alsnog aan u ter zienswijze voor. Wettelijke taak Op grond van Artikel 10.21 van de Wet milieubeheer (Wm) is de inzameling van huishoudelijk afval een wettelijke taak Doelstelling Onze VANG-doelen (Van Afval Naar Grondstof) te realiseren, grondstoffen te hergebruiken, CO2-uitstoot te verminderen, de kosten van afvalbeheer beter beheersbaar te maken en de dienstverlening aan onze inwoners op peil te houden Voorstel 1. Als zienswijze aan het college mee te geven positief te staan tegenover het afgeven van een principeakkoord voor het aangaan van de Publiek-publieke samenwerking met Midwaste voor de nascheiding van restafval. 2. De zienswijze van de raad te verzenden aan het DB van de GR Cure

Argumenten 1.1

Het principeakkoord biedt zekerheid en stelt Midwaste in staat tijdig definitieve afspraken te maken met publieke verwerkers om de benodigde nascheidingsinstallaties uiterlijk 28 januari 2028 uit te breiden of te realiseren.

2

Inboeknummer 7910055_02 Om het restafval van (Brabantse) gemeentes te kunnen nascheiden, moeten de aangesloten publieke verwerkers investeren in voldoende nascheidingscapaciteit per 28 januari 2028. Midwaste heeft hiervoor zekerheid nodig over de aanlevering van restafval, zodat zij definitieve afspraken kan maken met de verwerkers. Vastgelegd is dat het uitsluitend gaat om een exclusieve aanleverplicht van het na te scheiden restafval, dus geen volumeverplichting (tonnages) per gemeente (zie ook bijlage 3: afspraken samenwerking met Midwaste). Dit voorkomt mogelijke compensatieclaims en zorgt ervoor dat beleidswijzigingen niet worden belemmerd, zoals eerder gebeurde bij de huidige verwerker. 1.2

De voorliggende Publiek-publieke samenwerking met Midwaste biedt op voordelen op het gebied van zeggenschap, beleidsvrijheid en maatschappelijke kosten ten opzichte van een reguliere aanbesteding met één private partij. Midwaste richt zich als coöperatieve vereniging en verbinder in de afvalketen op het maximaal publiek belang zonder winstoogmerk en werkt kostendekkend, met een balans tussen maatschappelijke kosten en duurzaamheid. De samenwerking met Midwaste en de aan te gane contracten bieden ruimte voor innovatie en uitbreiding, zoals nascheiding van extra afvalfracties. De meeste betrokken gemeentes, waaronder Cure (voor de gemeente Eindhoven), zijn al lid van Midwaste, waardoor het nascheidingsinitiatief en mogelijke uitbreidingen jaarlijks in de Algemene Ledenvergadering worden besproken. Individuele gemeentes hebben vaak te weinig volume voor effectieve marktwerking, terwijl collectiviteit binnen Midwaste dit versterkt. Bovendien biedt samenwerking van Cure met Midwaste en publieke verwerkers meer regie over een circulaire en duurzame afzet van uitgaande stromen. 1.3

De voorliggende Publiek-publieke samenwerking met Midwaste met meerdere verwerkers vermindert risico’s die bij een “normale” aanbesteding met één partij aanwezig zijn. In de huidige veranderende en turbulente wereld van afvalverwerkers is er altijd het risico dat een installatie (tijdelijk) buiten gebruik is vanwege calamiteiten, groot onderhoud of zelfs faillissement waardoor gemeentes hun afval niet meer kwijt kunnen. Omdat er meerdere verwerkers zijn/worden gecontracteerd door Midwaste is dit risico aanzienlijk verlaagd. Na acceptatie van het gemeentelijk afval is Midwaste verantwoordelijk voor verwerking en kan dus bij calamiteiten schakelen met de verwerkers. Daarnaast, de rechtsvorm van Midwaste is een Coöperatieve Vereniging U.A. (uitgesloten van aansprakelijkheid). Wat zoveel betekent dat de gemeentes als lid niet bijdragen in een tekort van de coöperatie. Kanttekeningen 1.1. Aansluiting via Midwaste voor nascheiding van het restafval bij bestaande verwerkers buiten Brabant betekent dat nog steeds de nodige transportbewegingen van het Brabants afval zal plaatsvinden. Eén van de voordelen/doelen van de in 2020 beoogde Brabantse nieuwe nascheidingsinstallatie was ook het verminderen van transportbewegingen (CO2-reductie)

3

Inboeknummer 7910055_02 en kosten. De transportkosten zijn echter in verhouding gering in het totale verwerkingsproces (Midwaste werkt met coöperatieve tarieven waarmee individuele afstanden minder belangrijk worden). Bovendien dient na nascheiding het restafval ook in geval van een Brabantse nascheidingsinstallatie, alsnog op transport gezet worden richting de verbrandingsinstallatie. In dit construct is de nascheidingsinstallatie deels verbonden of in de nabijheid van de verbrandingsinstallatie van de verwerkers: transportbewegingen zijn daarmee minder relevant geworden. Daarbij, inmiddels zijn en worden meer en meer volledig elektrische voertuigen ingezet waardoor de Co2 belasting wordt verminderd. 1.2.

De huidige constructie van Publiek-publieke samenwerking met kostprijs+ constructie kan voor de korte termijn een klein financieel nadeel opleveren. Hoewel nu nog onduidelijk maar theoretisch zou bij een reguliere aanbesteding met een private partij op basis van marktwerking een beperkt goedkopere prijs kunnen worden afgesproken. Dit weegt niet op tegen de eerder gestelde voordelen van de voorliggende Publiek- publieke Samenwerking van Midwaste: op langere termijn geeft deze constructie rust en zekerheid. Door transparantie in de kostenopbouw is het navolgbaar voor de gemeente welke kosten Midwaste maakt en hoe dit opbouwt tot het tarief wat de gemeente moet betalen. Tot slot geldt dat externe kosten van bv. rijks-/ of Europese overheidswegen van toepassing zijn op alle situaties, of het nu via Midwaste gaat (zoals in voorliggend voorstel) of via een eigenstandig uitgevoerde aanbesteding. Personele consequenties Dit besluit heeft geen personele consequenties Financiële consequenties Binnen het samenwerkingsconstruct met Midwaste zijn met betrekking tot de kostprijs (tarief) de volgende afspraken gemaakt: • Uitgangspunt is een nascheidingstarief gelijk aan of lager dan verbranding.

De totale verwerkingstarieven stijgen in 2028 naar verwachting sterk mede door de ingevoerde verbrandingsbelasting en de aankomende CO2-heffing (het precieze effect van deze heffing is nog niet volledig duidelijk). Nascheiding helpt deze kostenstijging te beperken, omdat herbruikbare grondstoffen vrijgesteld zijn van verbrandingsbelasting en CO2-heffing. Uitgaande van de nu bekende gegevens is in bijlage 3 een geprognotiseerde kostenvergelijking tussen verbranden en nascheiding opgesteld. • Tarief is ‘kostprijs +’: Hieronder valt handlingskosten Midwaste en terugbetaling voorinvestering (voorbereidingskosten) van de initiatief nemende Brabantse gemeenten voor inhuur derden. • Inzamelvergoeding NRA (nagescheiden restafval) van Verpact komt terecht bij gemeente. • Omdat GR Cure de verwerkingsovereenkomst met Midwaste voor de gemeente Eindhoven aangaat, worden financiële consequenties, tenzij anders vermeld,

4

Inboeknummer 7910055_02 gedragen door Cure en opgenomen in haar begroting. Gemeente Eindhoven levert aan deze begroting een jaarlijkse begrote financiële bijdrage, zoals bekend. Communicatie De besluitvorming over het nascheidingsinitiatief is zoveel mogelijk gelijktijdig gepland binnen de Brabantse gemeentes, afhankelijk van het besluitvormingsproces per gemeente (raadsbesluit in Eindhoven, collegebesluit of Rib in andere gemeentes). De verantwoordelijk wethouder van Eindhoven zal voor de gezamenlijke aangesloten Brabantse gemeentes woordvoerder zijn voor eventuele persvragen. Planning en uitvoering - In de tweede helft van 2025 zal een addendum op de Standaardovereenkomst van Midwaste (lidmaatschap) getekend worden waarin de definitieve -voorwaarden beschreven staan waaraan de uitvoering dient te voldoen. - De daadwerkelijke levering van het NRA (na te scheiden restafval) zal ingaan per 1 februari 2028. Dit heeft te maken met het aflopen van de huidige verwerkersovereenkomst van huishoudelijk restafval, deze loopt namelijk af op 31 januari 2028. Evaluatie n.v.t.

Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: - Bijlage 1: Zienswijze Brabants nascheidingsinitiatief: Uitleg Midwaste - Bijlage 2: Zienswijze Brabants nascheidingsinitiatief: Historie Brabants nascheidingsinitiatief - Bijlage 3: Zienswijze Brabants nascheidingsinitiatief: Toelichting afspraken samenwerking met Midwaste - Bijlage 4: Zienswijze Brabants nascheidingsinitiatief: toelichting kosten nascheiding versus verbranding 2028. - Bijlage 5: Zienswijze Brabants nascheidingsinitiatief: concept zienswijze Brabants nascheidingsinitiatief aan het DB van de Gr cure.

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

5

Inboeknummer 7910055_02

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ** april 2025; besluit: 1. Als zienswijze aan het college mee te geven positief te staan tegenover het afgeven van een principeakkoord voor het aangaan van de Publiek-publieke samenwerking met Midwaste voor de nascheiding van restafval. 2. De zienswijze van de raad te verzenden aan het DB van de GR Cure

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

6