Raadsvoorstel Welkom in Eindhoven 2025-2027

gemeente Eindhoven Inboeknummer 7861988_02 Dossiernummer 25.05.851 B&W beslisdatum 28 januari 2025

Raadsvoorstel ‘Welkom in Eindhoven’ 2025-2027

Inleiding In het bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ 2022-2026 is de volgende ambitie uitgesproken: ‘We zorgen dat alle nieuwkomers vanaf dag één kunnen meedoen: dat ze Nederlands leren en zo mogelijk een opleiding volgen of vrijwilligerswerk doen.’ Het college van B&W heeft besloten om als grote stad in de regio haar verantwoordelijkheid te nemen door bij te dragen aan menswaardige opvang voor mensen die bescherming zoeken én hierin 1200 asielzoekers op te vangen conform de Spreidingswet. Gelet op de landelijke ontwikkelingen is de Spreidingswet momenteel op losse schroeven komen te staan. Hiermee is onduidelijk of en wanneer de Spreidingswet ingetrokken wordt. Tot het moment van intrekking is de wet van kracht en dienen gemeenten zich te houden aan de gestelde opgaven.1 Het onderhavige beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ 2025-2027 gaat in op welke manier we asielzoekers in onze stad willen opvangen en wat we daarbij belangrijk vinden. Eindhoven is een sociale stad, waarin we streven naar een inclusieve samenleving, waar plek is voor iedereen. •

Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college: Bestuursakkoord “Samen morgen mooier maken” 2022-2026: ‘We zorgen dat alle nieuwkomers vanaf dag één kunnen meedoen: dat ze Nederlands leren en zo mogelijk een opleiding volgen of vrijwilligerswerk doen.’

Doelstelling We hebben de beoogde visie (impact) die we met het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ 2025-2027 willen maken, als volgt geformuleerd: ‘In onze stad vinden we dat asielzoekers 1 Q&A Spreidingswet, Ministerie van Justitie en Veiligheid 22-8-2024.

Inboeknummer 7861988_02 opvangen verder gaat dan een dak boven het hoofd bieden. Asielzoekers moeten zich welkom voelen in Eindhoven en moeten al vanaf dag één van hun verblijf in het opvangcentrum kunnen integreren en participeren in de samenleving.’ Dit vertalen we in de volgende ambities: 1. We investeren vroegtijdig in zelfredzaamheid en integratie door te ondersteunen aan ‘werken aan perspectief’. 2. We dragen bij aan een menswaardige opvang en een veilige plek voor bewoners van het opvangcentrum en omwonenden uit de buurt. 3. Oude en nieuwe Eindhovenaren voelen zich meer verbonden met elkaar door ontmoetingen en het creëren van meer bewustzijn. De ambities worden gerealiseerd middels de volgende pijlers: 1. Participatie We begeleiden asielzoekers vroegtijdig bij het participeren via werk (betaald of vrijwillig). 2. De taal leren We zetten vroegtijdig in op het leren van de Nederlandse taal. 3. Doorgaande lijn De asielzoeker die een verblijfsstatus krijgt start vanaf het verkrijgen van de status met de wettelijke inburgering. 4. Menswaardige opvang De visie van ‘Welkom in Eindhoven’ passen we toe op alle huidige en toekomstige opvanglocaties in Eindhoven. 5. Samenleven vanaf dag één We zetten in op verbinding tussen de buurt, de stad en opvangcentrum. 6. Aansluiting bestaande programma’s We investeren in aansluiting op bestaande initiatieven en beleid in Eindhoven.

Voorstel 1. Onder voorwaarde van een positief besluit van raadsvoorstel 24bst01551”Diensten bij TGO & COA geleide locaties” het beleidsplan Welkom in Eindhoven 2025-2027 vast te stellen met als belangrijkste uitgangspunten 1. Visie: ‘In onze stad vinden we dat asielzoekers opvangen verder gaat dan een dak boven het hoofd bieden. Asielzoekers moeten zich welkom voelen in Eindhoven en moeten al vanaf dag één van hun verblijf in het opvangcentrum kunnen integreren en participeren in de samenleving.’ 2. Ambities: 1. We investeren vroegtijdig in zelfredzaamheid en integratie door te ondersteunen aan ‘werken aan perspectief’. 2. We dragen bij aan een menswaardige opvang en een veilige plek voor bewoners van het opvangcentrum én omwonenden uit de buurt. 3. Oude en nieuwe Eindhovenaren voelen zich meer verbonden met elkaar door ontmoetingen en het creëren van meer bewustzijn.

2

Inboeknummer 7861988_02 3. Pijlers: 1. Participatie 2. De taal leren 3. Doorgaande lijn 4. Menswaardige opvang 5. Samenleven vanaf dag één 6. Aansluiting bestaande programma's 2. In te stemmen met de begrote projectkosten (€1.518.000 in de periode van 2025 tot en met 2027) en deze kosten te dekken uit de reserve Gemeentelijke Opvang Ontheemden Oekraïne (€1.438.000) en projectmiddelen Arbeidsmarkt Economische Zaken (€80.000). 3. In te stemmen met de bijgevoegde begrotingswijziging NB: een nadere specificatie (i.c. de projectkosten op jaarbasis (ad € 506.000) gedurende de periode van 1 januari 2025 t/m 31 december 2027 alsmede de dekkingsbronnen in deze periode) blijkt uit de tabel onder de financiële paragraaf. Argumenten 1.1. en 2.1 Werk draagt bij aan snellere integratie ‘Werk’ kwam als een van de belangrijkste resultaten naar voren uit de inwonerraadpleging. Ook asielzoekers geven aan graag snel aan de slag te gaan. Hierdoor leren ze sneller de Nederlandse taal, leren ze werknemersvaardigheden die van belang zijn in Nederland (ten opzichte van eigen cultuur) én het helpt ze bij het opbouwen van een sociaal netwerk. Het beleidsplan voorziet hier in de eerste pijler in en vraagt daarbij om middelen vrij te maken voor het inzetten van extra personeel om asielzoekers aan een baan te helpen.

Deze middelen worden gebruikt om zowel aan de kant van de werkgevers als de kant van de asielzoekers aan de slag te gaan om de verbinding te leggen. Ook werkleerbedrijf Ergon wordt hierbij betrokken voor het realiseren van werkplekken en begeleiding. De verwachting is dat uiteindelijk minder beroep zal worden gedaan op een bijstandsuitkering. 1.2.

Vroegtijdig investeren in de zelfredzaamheid en ontwikkeling van asielzoekers zorgt voor snellere en betere integratie. Gelet op het inwilligingspercentage over de afgelopen jaren (gemiddeld 80%), zien we dat het grootste gedeelte uiteindelijk in Nederland blijft wonen. In de tijd dat asielzoekers wachten op de uitkomst van hun procedure staat hun leven voor het grootste gedeelte stil. Het lange wachten vormt een belemmering op het gebied van integratie voor Nederland en daarmee de gemeente waar de asielzoeker uiteindelijk in komt te wonen: vluchtelingen die lange tijd stil hebben gezeten, integreren namelijk moeilijker. Door vroegtijdig in te zetten op zelfredzaamheid middels de pijlers uit het beleidsplan, streven we ernaar dat een groot deel van deze groep niet lang afhankelijk hoeft te zijn van gemeentelijke of andersoortige professionele ondersteuning.

3

Inboeknummer 7861988_02 1.3.

De asielzoekers in de Eindhovense opvangcentra die een vergunning krijgen blijven grotendeels inwoner van Eindhoven. Met het COA zijn afspraken gemaakt over wie we opvangen in onze opvangcentra. In eerste instantie stellen we de opvanglocaties beschikbaar voor statushouders die aan Eindhoven gekoppeld zijn en in afwachting zijn van een woning. Daarna worden de opvanglocaties beschikbaar gesteld voor asielzoekers die, na het verkrijgen van een verblijfsvergunning, zo veel mogelijk gehuisvest worden in Eindhoven. Door deze afspraak met het COA zorgen we ervoor dat het geleerde in de Eindhovense opvanglocaties wordt gecontinueerd en de opgebouwde sociale netwerken voortgezet kunnen worden in hun toekomst in Eindhoven. 1.4. Goede opvang vraagt meer dan een dak boven het hoofd bieden. Het college van B&W heeft besloten om verantwoordelijkheid te nemen in het opvangen van asielzoekers die bescherming zoeken. We geloven erin dat goede opvang niet stopt bij het bieden van onderdak. Zo zien we dat onder andere veiligheid van inwoners én asielzoekers in het opvangcentrum geborgd wordt op het moment dat asielzoekers werken aan hun toekomstperspectief en daarbij gebruik maken van nuttige dagbesteding. Dit zorgt vervolgens weer voor meer draagvlak in de stad. Om die reden beschrijven we in dit beleidsplan hoe we hier middels de beschreven ambities en pijlers invulling aan willen geven.

Tevens sluiten deze aan bij de visie van de Koers 2040: “In (2)040 voelen alle Eindhovenaren zich thuis in onze stad, kan iedereen meedoen in onze samenleving, kan iedereen zich ontwikkelen en kijken we om naar elkaar.’’ We zetten het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ in op alle opvanglocaties in de stad. Er bestaan verschillende vormen van opvanglocaties, zoals een TGO (Tijdelijke Gemeentelijke Opvang) en door het COA beheerde locaties. De visie, ambities en pijlers uit het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ passen we toe op alle opvanglocaties. Op die manier zorgen we ervoor dat we investeren in alle asielzoekers in Eindhoven die ook in de toekomst grotendeels inwoner van Eindhoven blijven. 1.5.

1.6.

Het beleidsplan wordt breed gedragen door inwoners, asielzoekers en maatschappelijke partners. In de tweede helft van 2023 is een brede inwonerraadpleging uitgezet met als onderwerp “Samenleven vanaf dag één” (zie bijlage 2, 3 en 4). Wat is er volgens inwoners en vluchtelingen nodig om goed samen te leven? En wat moet de gemeente hiervoor regelen? Er is een online raadpleging gehouden en een fysieke raadpleging (in de vorm van een spel) waarin we spraken met Eindhovenaren met een migratieachtergrond, praktisch geschoolden, jongeren en vluchtelingen. Meer dan 3300 inwoners van Eindhoven hebben meegedaan met de raadpleging. Eindhovenaren en ook vluchtelingen zijn het opvallend vaak eens over wat er nodig is om goed samen te leven. Taal en cultuur, werk en opleiding en veiligheid zijn het belangrijkste. Met de zes pijlers wordt hier invulling aan gegeven. Aanvullend aan de raadpleging zijn er, naast de inzet van verschillende afdelingen in de eigen organisatie, verschillende partijen betrokken geweest

4

Inboeknummer 7861988_02 in de verdere visievorming en/of hebben al een bijdrage geleverd aan de participatie en integratie van asielzoekers op onze huidige TGO, zoals asielzoekers uit onze stad, maatschappelijke partners, zoals Taalkracht, Vluchtelingenwerk, WIJeindhoven, Springplank, Ergon, Wasbeer & Pauw, Samen voor Eindhoven, COA, Brainport voor Elkaar en Memories of Damascus en de cliëntenraad Sociaal Domein over hun visie op integratie en participatie. Verder heeft Jong040 in december 2024 een advies uitgebracht over hoe jonge asielzoekers vanaf dag één mee te kunnen laten doen in onze stad. We nemen deze input mee verder mee in de uitwerking van de plannen. 1.7. Dit beleid zoekt aansluiting bij bestaande initiatieven in de stad Er wordt in onze stad veel moois gedaan. Zo is er al veel beleid en zijn er initiatieven die de participatie en gelijke kansen voor iedereen garanderen, ongeacht hun achtergrond. Het streven hiervoor is dat het aansluitende aanbod in de stad in beeld gebracht wordt en direct ook beschikbaar is voor elke opvanglocatie in onze stad. Dit maakt de stap naar buiten makkelijker voor zowel de partijen die actief zijn op de opvanglocatie als voor de asielzoekers. Het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ 2025-2027 is volgens de uitgangspunten van de transformatietool (zie bijlage 7) opgesteld.

De transformatietool is een methode om beleid op een logische en gestructureerde manier te ontwikkelen. De focus ligt op het formuleren van een gewenst einddoel. Vervolgens ondersteunt de tool bij het stapsgewijs uitwerken van het proces om dit doel te bereiken. De tool bestaat uit vijf elementen: impact, outcome, output, activiteiten en input. Impact draait om de vraag wat je wilt bereiken voor de inwoners van de stad. Outcome betreft de manier waarop je meet of deze impact daadwerkelijk is gerealiseerd. Het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ is gebaseerd op één visie (impact), drie ambities en zes pijlers. Elke pijler is verder uitgewerkt in concrete en meetbare doelen voor de komende periode (outcome). De activiteiten die nodig zijn om deze doelen te behalen worden uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. 1.8.

Het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ 2025-2027 draagt bij aan de bestedingsdoelen van de reserve gemeentelijke opvang ontheemden Oekraïne (ROOO) en de projectmiddelen uit de EZ-arbeidsmarkt. De middelen uit de reserve voor de opvang ontheemden Oekraïne zijn een overschot dat de gemeente van het Rijk heeft ontvangen. Dit overschot wordt door het Rijk niet teruggevorderd, waardoor deze vrij te besteden zijn. Door een deel van deze reserve te bestemmen voor het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ blijven de middelen gereserveerd voor de opvang van mensen die hun land zijn ontvlucht. De projectmiddelen uit de Arbeidsmarkt Economische Zaken worden benut om asielzoekers te laten participeren via werk (betaald of vrijwillig). Door deze inzet kunnen nieuwkomers effectief en snel richting de arbeidsmarkt worden geleid, wat voordelen biedt voor zowel de individu als de samenleving als geheel. Dit draagt bij aan de doelstelling van de EZ-arbeidsmarkt. 2.2.

5

Inboeknummer 7861988_02 Kanttekeningen 1.1. De toekomst van de spreidingswet is onzeker. Het nieuwe kabinet heeft verschillende aankondigingen gedaan op het gebied van asiel en migratie. Zo heeft de minister onder andere aangekondigd de Spreidingswet in te willen trekken en de asielinstroom te willen beperken. Dit is nog niet gebeurd en een wet intrekken kan jarenlang duren. Tot die tijd blijft de Spreidingswet van kracht en dienen wij als gemeente per 1 juli 2025 te voldoen aan de voor ons gestelde opgave van 1198 asielplekken. De landelijke ontwikkelingen hebben in de verdere toekomst mogelijk invloed op het aantal asielzoekers die wij als stad kunnen opvangen. Ongeacht het aantal asielzoekers vormt dit plan een visie op de manier waarop wij asielzoekers in onze stad opvangen. 1.2.

We hebben te maken met snel op elkaar volgende landelijke ontwikkelingen op het gebied van asiel. De landelijke ontwikkelingen volgen elkaar snel op, het kabinet beraadt zich op nieuwe plannen rondom asiel en migratie. Zo wordt er onder andere in het landelijke regeerakkoord gesproken over ‘versoberde opvang’. Het Rijk heeft hier invloed op door de financiële middelen die het ministerie bijdraagt aan de opvang. In januari wordt aan de gemeenteraad ter besluitvorming voorgelegd om op de nieuwe opvanglocaties het sociaal beheer uit eigen middelen te bekostigen. Bij dit beleidsplan worden ook financiële middelen gevraagd voor de dekking van de kosten om uitvoering te kunnen geven aan ‘Welkom in Eindhoven’. Desondanks bevinden wij ons op schuivende panelen, waar dit plan zich tot moet verhouden en om die reden een adaptief vermogen moet hebben. Indien de landelijke ontwikkelingen raken aan de uitvoerbaarheid van het beleidsplan en hierdoor in de komende drie jaar aanpassingen moeten worden gemaakt in de koers, zullen we uw raad hier tijdig over informeren. 1.3.

De duur van het verblijf van de bewoners is onbekend én van tijdelijke aard. De asielprocedure is nog niet altijd opgestart en/of de uitkomst is (nog) onbekend. Het afgelopen jaar lag het inwilligingspercentage lager dan de jaren hiervoor, namelijk 59%. Gelet op de voorgaande jaren ligt het inwilligingspercentage gemiddeld genomen rond de 80%. Dit houdt in dat ongeveer 20% van de asielzoekers Nederland uiteindelijk moeten verlaten. Desondanks gelden de ambities uit het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ ook voor deze asielzoekers. Door het leidende principe ‘niet wachten, maar leven’, maakt dat we de periode dat we de asielzoekers willen opvangen willen benutten met ‘items’ die ook mee te nemen zijn, op iedere locatie toepasbaar en in iedere fase van het leven in te zetten zijn. Denk daarbij aan denk hierbij aan dagritme, structuur en werknemersvaardigheden. Personele consequenties Voor de pijler participatie is extra personele capaciteit nodig. Dit betreft extra personele inzet binnen het Werkgelegenheidsteam (WGT) en team migratie. De dekking hiervoor wordt toegelicht bij de financiële consequenties.

6

Inboeknummer 7861988_02 Financiële consequenties De periode waarop we deze ambitie waar willen maken betreft drie jaar, namelijk van 2025 tot en met 2027. De financiering wordt voor deze periode gedekt uit incidentele middelen, namelijk de reserve opvang ontheemden Oekraïne en gedeeltelijk uit de projectmiddelen vanuit de EZ-arbeidsmarkt. In totaal gaat het om een bedrag van €1.518.000,- om uitvoering te geven aan het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ voor de periode 2025-2027. Met deze middelen wordt extra personele inzet gepleegd en uitvoering gegeven aan de pijlers samen met maatschappelijke partijen in de vorm van pilots en projecten. In de uitvoeringsagenda wordt hier verder invulling gegeven. In onderstaande tabellen vindt u een overzicht van de begrote bestedingen.

Budget ‘Welkom in Eindhoven 2025 – 2027’ 2025

2026

2027

Totaal

Participatie

290.000

290.000

290.000

870.000

Taaleducatie

150.000

150.000

150.000

450.000

Uitvoeringskosten

66.000

66.000

66.000

198.000

Totaal

506.000

506.000

506.000

1.518.000

Dekking

2025

2026

2027

Totaal

Reserve GOO

426.000

506.000

506.000

1.438.000

EZ-arbeidsmarkt

80.000

-

-

80.000

Totaal

506.000

506.000

506.000

1.518.000

Voor dekking van deze kosten wordt een beroep gedaan op de Reserve Opvang Ontheemden Oekraïne. Verloopoverzicht Reserve Opvang Ontheemden Oekraïne d.d. 9 januari 2025 2024 2025 2026 2027 Saldo 1 januari 22.461.147 25.957.147 14.272.147 5.222.147 Stortingen 30.932.000 Onttrekkingen 27.436.000 11.259.000 8.544.000 Openstaande claims* 426.000 506.000 506.000 Saldo 31 december 25.957.147 14.272.147 5.222.147 4.716.147 *: inclusief claim projectkosten beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven 2025-2027' Dit beleidsplan loopt van 2025 tot en met 2027, in het laatste jaar vindt een eindevaluatie plaats. Op basis van alle resultaten zal een keuze gemaakt worden omtrent te voortzetting

7

Inboeknummer 7861988_02 van dit beleidsplan. Afhankelijk van de eindevaluatie i.c.m. de (landelijke) dynamiek in dit beleidsveld, komen we in 2027 bij u terug met een aanvullend voorstel inclusief dekking. Communicatie Zoals toegelicht onder argument 1.5 is de stad op verschillende manieren en op verschillende momenten betrokken geweest bij de totstandkoming van het beleidsplan. Aanvullend hieraan zijn er bezoeken gepleegd aan andere opvanglocaties in het land om van elkaar te kunnen leren. We blijven de komende jaren de maatschappelijke partijen, inwoners van onze stad én asielzoekers betrekken bij de ontwikkelingen binnen dit beleidsplan. Planning en uitvoering Middels dit beleidsplan geven we invulling aan de ambities voor de jaren 2025 tot en met 2027. Een aantal zaken zijn al in Eindhoven geïmplementeerd, andere zaken worden in de komende jaren uitgevoerd. Dit zal in die jaren resulteren in concrete plannen en pilots die een plek krijgen in een uitvoeringsagenda. Bij het opstellen en uitvoeren van de uitvoeringsagenda wordt samengewerkt met partijen die actief zijn op de opvanglocaties en partners uit het maatschappelijk veld. Op deze wijze wordt ingespeeld op de actualiteiten in onze samenleving. De uitvoeringsagenda zal medio 2025 aan het college worden gepresenteerd ter besluitvorming en ter informatie naar uw raad worden verstuurd.

Evaluatie In de komende jaren wordt de voortgang gemonitord en geëvalueerd, waardoor we scherp blijven op de realisatie van ambities uit de zes pijlers uit ‘Welkom in Eindhoven’. Indien nodig, bijvoorbeeld bij afwijkende keuzes, zal de gemeenteraad tijdig worden geïnformeerd. In het laatste jaar vindt een eindevaluatie plaats. Deze evaluatie wordt gedeeld met uw raad. Op basis van de resultaten zal een keuze gemaakt worden omtrent te voortzetting van dit beleidsplan. Afhankelijk van de eindevaluatie i.c.m. de (landelijke) dynamiek in dit beleidsveld, komen we eind 2027 bij uw raad terug met een aanvullend voorstel inclusief dekking.

Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • (1) Beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ 2025-2027 • (2) Samenvatting resultaten raadpleging ‘Samenleven vanaf dag één’ • (3) Rapportage online raadpleging • (4) Rapportage fysieke raadpleging • (5) Advies CRSD inzake beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ • (6) Reactie advies CRSD inzake beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ • (7) ‘Hoe is de opvang van asielzoekers in Nederland geregeld?’ • (8) Adviesrapport Vluchtelingen Jong040 • (9) Transformatietool Eindhoven

8

Inboeknummer 7861988_02 •

(10) Begrotingswijziging 2024 Welkom in Eindhoven

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

9

Inboeknummer 7861988_02 Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ;

besluit: 1. Onder voorwaarde van een positief besluit van raadsvoorstel 24bst01551”Diensten bij TGO & COA geleide locaties” het beleidsplan Welkom in Eindhoven 2025-2027 vast te stellen met daarbij de belangrijkste uitgangspunten 1. Visie: ‘In onze stad vinden we dat asielzoekers opvangen verder gaat dan een dak boven het hoofd bieden. Asielzoekers moeten zich welkom voelen in Eindhoven en moeten al vanaf dag één van hun verblijf in het opvangcentrum kunnen integreren en participeren in de samenleving.’ 2. Ambities: 1. We investeren vroegtijdig in zelfredzaamheid en integratie door te ondersteunen aan ‘werken aan perspectief’. 2. We dragen bij aan een menswaardige opvang en een veilige plek voor bewoners van het opvangcentrum én omwonenden uit de buurt. 3. Oude en nieuwe Eindhovenaren voelen zich meer verbonden met elkaar door ontmoetingen en het creëren van meer bewustzijn. 3. Pijlers: 1. Participatie 2. De taal leren 3. Doorgaande lijn 4. Menswaardige opvang 5. Samenleven vanaf dag één 6. Aansluiting bestaande programma's 2. In te stemmen met de begrote projectkosten (€1.518.000 in de periode van 2025 tot en met 2027) en deze kosten te dekken uit de reserve Gemeentelijke Opvang Ontheemden Oekraïne (€1.438.000) en projectmiddelen Arbeidsmarkt Economische Zaken (€80.000). 3. In te stemmen met de bijgevoegde begrotingswijziging Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

10