Raadsvoorstel Voorbereiding Aardgasvrij Eindhoven Noordoost

gemeente Eindhoven Inboeknummer 23bst01230 Dossiernummer 23.40.253 B&W beslisdatum 03 oktober 2023

Raadsvoorstel Voorbereidingen Aardgasvrij Eindhoven Noordoost Inleiding Uw raad heeft op 30 november 2021 ingestemd met de Transitievisie Warmte (hierna: TVW) met als doel aardgasvrije warmte voor iedereen in 2050 (21bst01448). In dat kader is in de TVW de aanvraag vanuit het Rijk voor een specifieke uitkering (hierna: SPUK) voor de derde ronde proeftuinen van het Programma Aardgasvrije Wijken (hierna: PAW)’ voor de realisatie van een warmtenet in (een deel van) de Generalenbuurt aangekondigd. Deze SPUK ad. € 5.840.867 (excl. BTW) is in maart 2022 door het Rijk toegekend en ontvangen. Met onze collegebrief van 10 maart 2022 is uw raad hierover geïnformeerd (22bst00400). Uitgangspunt van deze SPUK is de aanleg van een warmtenet waarop uiteindelijk circa 8.000 woningen aansluiten. In eerste instantie is voor de proeftuin uitgegaan van circa 580 woningen in de Generalenbuurt die uiterlijk in 2035 aardgasvrij moeten zijn. De nabijgelegen rioolwaterzuiveringsinstallatie (hierna: RWZI) van Waterschap de Dommel levert de benodigde duurzame warmte voor in potentie circa 8.000 woningen in Eindhoven Noordoost. We zijn voornemens de realisatie hiervan gefaseerd uit te voeren.

Fase 1 start met het aansluiten van de bron (voor geheel Eindhoven Noordoost; circa 8.000 woningen), het zuidelijk transportnet en een distributienet in de buurten Generalenbuurt en Oude Toren (enkel hoogbouw Hudsonlaan), inclusief een drietal buurtwarmtecentra (BWC) in deze buurten. In fase 1 sluiten we 1.358 huurwoningen op het warmtenet aan en bieden we daarnaast 675 koopwoningen de mogelijkheid aan te sluiten. Voor gemeente Eindhoven is dit de eerste keer dat we een warmtenet met deze omvang en complexiteit gaan aanleggen. Dit leidt tot een flinke ontwerpopgave en stevige investeringen voorafgaand aan de daadwerkelijke realisatie. In dit dossier vragen wij uw raad om middelen om fase 1 voor te bereiden.   Wettelijke taak  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college

Inboeknummer 23bst01230 We geven invulling aan onze ambitie op het gebied van klimaat en energie zoals opgenomen in het Bestuursakkoord 2022-2026.   Onvermijdelijk Doelstelling Het aardgasvrij maken van alle gebouwen in Eindhoven als bijdrage aan ten minste 55% CO2 reductie in 2030 en ten minste 95% in 2050. Om dit mogelijk te maken wordt voorzien in de aanleg van een duurzaam warmtenet in Eindhoven Noordoost (waaronder Generalenbuurt), waarop in potentie maximaal circa 8.000 woningen kunnen aansluiten. Voorstel 1. Kennis te nemen van de door het Rijk toegekende specifieke uitkering ad. € 5.841.000 voor de ‘Derde ronde proeftuinen van het Programma Aardgasvrije Wijken’. 2. Kennis te nemen van de ‘Samenvatting Participatieplan Aardgasvrije Generalenbuurt en omliggende wijken’. 3. In te stemmen met het beschikbaar stellen van een voorbereidingsbudget ad. € 534.000 om de realisatie van een warmtenet in Eindhoven Noordoost (fase 1) voor te bereiden in 2023. 4. De benodigde middelen ad. € 534.000 (2023) te dekken uit de reserve strategische investeringsmiddelen. 5. In te stemmen met het investeren ad. € 3.359.000 in de ontwerpkosten voor het warmtenet (fase 1) in 2023 (€ 5.000), 2024 (€ 2.523.000) en 2025 (€ 831.000). 6. De benodigde middelen ad. € 3.359.000 te dekken door het gedeeltelijk inzetten van de door het Rijk ontvangen specifieke uitkering. 7.

De begrotingswijziging dienovereenkomstig vast te stellen. Argumenten 1.1 De in maart 2022 toegekende SPUK-middelen worden (deels) ingezet voor het aardgasvrij maken van Eindhoven Noordoost. Met onze collegebrief van 10 maart 2022 is uw raad geïnformeerd over de door het Rijk toegekende SPUK ad. € 5.840.867 (22bst00400). Met dit voorstel neemt uw raad kennis van de daadwerkelijke (gedeeltelijke) inzet van de ontvangen SPUK-middelen voor het aardgasvrij maken van Eindhoven Noordoost c.q. Generalenbuurt en omliggende buurten. 1.2 Het voorstel is in lijn met eerdere besluitvorming. Uw raad heeft op 18 februari 2020 in opmaat naar de TVW de ’Warmtevisie 2020’ behandeld (19bst01788). Hierin is aangegeven dat Eindhoven in drie pionierbuurten (waaronder Generalenbuurt) is gestart met de verkenning naar aardgasvrij wonen. Ook heeft uw Raad op 9 maart 2021 het raadsvoorstel ‘Sturing en eigendom van collectieve warmte- en koudevoorzieningen’ aangenomen (21bst00037). Hierin is vastgesteld om uitbreidingen van de gemeentelijke warmtevoorziening en de daarvoor benodigde duurzame broncapaciteit, onder te blijven brengen binnen de gemeentelijke organisatie. Daarnaast heeft uw Raad op 16 november 2021 de TVW vastgesteld, waarin de aanleg van een warmtenet in de Generalenbuurt – met een rijksbijdrage – is aangekondigd

2

Inboeknummer 23bst01230 (21bst01448). Tot slot geven we met dit voorstel invulling aan de in het collegeakkoord opgenomen ambitie om een aanzienlijke versnelling te realiseren om in 2030 klimaatneutraal te zijn. 1.3 We geven uitvoering aan het Duurzaamheidspact ‘Anders Denken, Gewoon Doen!’ De gemeente Eindhoven, 'thuis, Wooninc., Sint Trudo en Woonbedrijf en de huurdersorganisaties hebben in juli 2018 een Duurzaamheidspact gesloten. Hierin zijn de gezamenlijke ambities op het gebied van duurzaamheid weergegeven. Ook is de afspraak gemaakt om intensiever samen te werken om te komen tot een aardgasvrije gebouwde omgeving. Genoemde woningcorporaties hebben ongeveer de helft van alle woningen in de Generalenbuurt en de omliggende buurten in eigendom. 1.4 Woningcorporaties maken hun woningen geschikt voor aansluiting op het warmtenet. In oktober 2021 is een commitmentovereenkomst opgesteld tussen het meedenkteam (bestaande uit bewoners), de huurdersorganisaties van de Eindhovense corporaties (Platform Eindhovense Klantenraden (PEK), de woningcorporaties in Generalenbuurt (’thuis, Sint Trudo, Woonbedrijf en Wooninc.), TU Eindhoven, Architectuurcentrum Eindhoven (ACE), Waterschap de Dommel en gemeente Eindhoven om Generalenbuurt aardgasvrij te maken.

Mede in dit kader zijn woningcorporaties de afgelopen tijd actief geweest met hun woningen voor aansluiting op het warmtenet geschikt te maken. De komende jaren gaan ze hiermee door zodat alle woningen uiteindelijk hiervoor geschikt zijn. Woonbedrijf verwacht haar bezit in de Generalenbuurt hiervoor in 2023 grotendeels gereed te hebben. Het is belangrijk dat ook Eindhoven nu doorpakt zodat onze partners aangehaakt blijven en ook de mogelijkheid krijgen bij te dragen aan de landelijke doelstelling om tot 2030 450.000 bestaande corporatiewoningen aardgasvrij te maken. Nu doorpakken geeft bijvoorbeeld de mogelijkheid om 364 woningen aan de Hudsonlaan aardgasvrij te maken. Doen we dat niet, dan doet zich pas bij de volgende renovatieronde van Woonbedrijf (over 15 à 20 jaar) een nieuwe mogelijkheid voor. 1.5 De voorbereidingen voor een warmtenet in Eindhoven Noordoost zijn al gestart. Na het toekennen van de SPUK zijn we begin 2023 samen met onze partners gestart met de voorbereiding om te komen tot een warmtenet in Eindhoven Noordoost. De dekking hiervoor wordt met dit voorstel geborgd. 1.6 De voorbereiding voor een warmtenet vindt plaats in afstemming met het projectteam 'publiek energiebedrijf'. Op 30 mei 2023 heeft uw raad ingestemd met onderzoek naar publieke energieactiviteiten aan de hand van verschillende type projecten in de stad, waaronder Generalenbuurt (23bst00400).

Het ontwerp en de realisatie van het warmtenet in Eindhoven Noordoost, waaronder Generalenbuurt wordt, na toekenning van de gevraagde middelen, in afstemming met projectteam 'publiek energiebedrijf' opgepakt (conform beoogd Wetsvoorstel collectieve warmtevoorziening).

3

Inboeknummer 23bst01230 3.1 In de Kadernota 2024 is aangekondigd dat een dekkingsvoorstel voor het warmtenet Generalenbuurt, vanuit de reserve strategische investeringen, wordt voorbereid. De reserve strategische investeringen wordt ingezet voor incidentele dekking. De (incidentele) voorbereidingskosten voor de realisatie van een warmtenet in Eindhoven Noordoost worden gedekt uit de reserve strategische investeringen. 5.1 De ontvangen specifieke uitkering is bedoeld voor een warmtenet in Generalenbuurt. Uitgangspunt van de toegekende specifieke uitkering is de aanleg van een warmtenet waarop circa 8.000 woningen gefaseerd worden aangesloten en in eerste instantie de aansluiting van circa 580 woningen in de Generalenbuurt. We starten in fase 1 met het aansluiten van de bron (voor geheel Eindhoven Noordoost; circa 8.000 woningen), het zuidelijk transportnet en het distributienet in de buurten Generalenbuurt en Oude Toren (enkel hoogbouw Hudsonlaan), inclusief een drietal BWC’s in deze buurten. In fase 1 sluiten we 1.358 huurwoningen op het warmtenet aan en bieden we daarnaast 675 koopwoningen de mogelijkheid aan te sluiten. Voor de koopwoningen gaan we er van uit dat 473 woningen (70%) daadwerkelijk aansluit op het warmtenet, maar dit percentage is onzeker. Hierna wordt het warmtenet gefaseerd uitgebreid, zie tabel hieronder. Fase

Realisatie Huur 1.358

1

Aan te sluiten woningen Koop1 Totaal2 473 (675) 1.831 (23%)

Bronaansluiting RWZI, transportnet Zuid, Generalenbuurt, Oude Toren (enkel hoogbouw Hudsonlaan) 2 Oude Gracht West (Cliostede), Oude Toren (overig) 883 936 (1.337) 1.819 (23%) 3 Transportnet Noord, Eckart (zuidelijk deel) 1063 129 (184) 1.192 (15%) 4 Vlokhoven (zuidelijk deel) 376 498 (711) 874 (11%) 5 Eckart (noordelijk deel), Vlokhoven (noordelijk deel) 907 377 (539) 1.284 (17%) 6 Generalenbuurt/ Winston Churchilllaan (deel boven Generaal 415 428 (611) 843 (11%) Marshallweg) en Generalenbuurt/Kennedylaan (deel langs Kennedylaan) Totaal aantal aansluitingen 5.002 2.841 7.843 (100%) 1 Verwachting is dat 70% van de koopwoningen aansluit op het warmtenet. Tussen haakjes is het totale aantal koopwoningen vermeld (potentieel). 2 Totaal aantal aansluitingen verwacht er van uitgaande dat 70% van de koopwoningen aansluit op warmtenet

5.2 Bewoners worden actief betrokken bij het aardgasvrij maken van hun buurt. We betrekken bewoners actief bij de aanleg van het warmtenet in hun buurt. In lijn met het bestaande participatiebeleid is het ‘Participatieplan Aardgasvrije Generalenbuurt en omliggende buurten’ opgesteld. Dit plan heeft enkel betrekking op fase 1. Voor volgende fasen worden telkens een nieuw participatieplan opgesteld. Het college bepaalt – binnen de kaders van de Omgevingswet – de definitieve locaties voor het warmtenet en BWC’s. Bewoners worden hierover geïnformeerd en krijgen met name een rol bij de implementatie van een BWC in hun buurt. Dit biedt bewoners de mogelijkheid mee te denken in de uiterlijke vormen van het BWC en inrichting directe omgeving. De inzichten en ervaringen die in dit project worden opgedaan zijn input voor opschaling in de rest van de stad. Ook betrekken we hierbij ervaringen uit proeftuinen uit het land en de stad (’t Ven-Lievendaal).

4

Inboeknummer 23bst01230 Kanttekeningen 2.1 Er zijn nog geen samenwerkingsovereenkomsten met onze partners getekend. De bereidheid van onze partners om te komen tot een warmtenet is groot. Met deze partners wordt – met de commitmentovereenkomst uit 2021 als uitgangspunt – overleg gevoerd om te komen tot twee samenwerkingsovereenkomsten: één met woningcorporaties en één met Waterschap de Dommel. Op dit moment werken we samen met onze partners op basis van vrijwilligheid. Instemming met dit raadsvoorstel bestendigt ons commitment in de samenwerking richting deze partijen. 4.1 Het financieel plaatje is nog in ontwikkeling. Voor de SPUK-aanvraag is een eerste financiële berekening voor een warmtenet in Generalenbuurt opgesteld. De scope van het warmtenet is inmiddels vergroot van enkel Generalenbuurt naar Eindhoven Noordoost. Daarom wordt de financiële berekening herijkt. Eind 2023 ontstaat een beter inzicht in de te verwachten kosten en in welke mate de investeringen terugverdiend worden. De verwachte investering behorende bij fase 1 genereert onvoldoende terugverdiencapaciteit om in deze fase reeds een positieve financiële berekening te genereren. Reden hiervoor is dat de kosten voor het aansluiten bron geënt zijn op 8.000 aansluitingen, terwijl het daadwerkelijk aantal aan te sluiten woningen (circa 2.000) in fase 1 (aanzienlijk) lager ligt.

De verwachting is dat de financiële berekening voor een warmtenet waarop uiteindelijk circa 8.000 woningen zijn aangesloten, op termijn wel positief eindigt. Aan uw raad wordt voorafgaand aan elke fase een investeringsdossier voorgelegd. In deze investeringsdossiers nemen we de financiële risico’s en hoe deze zo veel mogelijk te beperken op. In Q4 2024 leggen we op basis van een actuele financiële berekening en kostenraming het investeringsdossier aan uw raad voor ter dekking van de realisatiekosten warmtenet Eindhoven Noordoost (fase 1) vanaf 2025 en verder. Voor aanleg fase 1 verwachten we een bedrag van ordegrootte € 90 miljoen nodig te hebben. In het investeringsdossier geven we ook een doorkijk naar de totale investering voor aansluiting van 8.000 woningen op het warmtenet. Bij het investeringsdossier zal, afhankelijk van uw definitieve besluit omtrent oprichting, het projectteam 'publiek energiebedrijf' actief betrokken zijn (conform beoogd Wetsvoorstel collectieve warmtevoorziening). Vooruitlopend op het investeringsdossier dienen al wel voorbereidingen getroffen te worden (€ 534.000) en dient tevens gestart te worden met investeren door middel van ontwerpkosten voor het warmtenet (€ 3.359.000) vanuit de ontvangen Rijksmiddelen. 4.2 De realisatietermijn van het totale warmtenet in Eindhoven Noordoost is nog onzeker.

De planning is Generalenbuurt en Oude Toren (enkel hoogbouw Hudsonlaan) in de periode 2025 t/m 2027 (fase 1) aan te sluiten op het warmtenet. Daarna wordt het warmtenet gefaseerd uitgebreid naar de omliggende buurten. Dit gebeurt in afstemming met de woningcorporaties, in verband met hun renovatieplannen, en met Enexis vanwege

5

Inboeknummer 23bst01230 de benodigde aanpassingen van het elektriciteitsnet. Ook intern zal afstemming plaatsvinden in relatie tot andere werkzaamheden (werk met werk maken). Financiële consequenties Ter voorbereiding realisatie warmtenet zijn middelen nodig. De benodigde incidentele middelen in 2023 (€ 534.000) worden gedekt vanuit de reserve strategische investeringen. Ook worden t/m 2025 investeringen (ad. € 3.359.000). gedaan in de vorm van ontwerpkosten (fase 1): € 5.000 (2023), € 2.523.000 (2024) en € 831.000 (2025). De benodigde structurele middelen worden gedekt door het gedeeltelijk inzetten van de ontvangen SPUK. Van de SPUK resteert hierna een bedrag van ad. € 2.482.183 welke op een later moment ingezet wordt. Hierna is een overzicht gegeven van de geraamde voorbereidings- en ontwerpkosten voor het project Aardgasvrij Eindhoven Noordoost (fase 1) in de jaren 2023 t/m 2025. Geraamde kosten per jaarschijf 2023 2024 2025 Voorbereidingskosten Personeel (o.a. projectmanagement, interne advisering) Onderzoek (o.a. ecologie, proefsleuven, archeologie, bodem) Externe advisering (systeem en techniek) Benodigde middelen voorbereiding per jaarschijf Ontwerpkosten Personeel (o.a.

projectmanagement, interne advisering) Communicatie/participatie (faciliteiten, ondersteuning, buurtplatform) Bouwteam (voorlopig ontwerp en definitief ontwerp) Onvoorzien (25% van kosten) Benodigd middelen ontwerp per jaarschijf

€ 448.716 € 15.000 € 70.000 € 533.716

€ 5.000

€ 5.000

€0

€0

€ 692.960 € 200.000 € 1.125.000 € 504.490 € 2.522.450

€ 230.987 € 59.000 € 375.000 € 166.247 € 831.234

De SPUK is op basis van derde ronde proeftuinen van het Programma Aardgasvrije Wijken toegekend. Het is belangrijk om de doelmatigheid van onze investeringen te kunnen aantonen. De SPUK is niet afhankelijk gesteld van een al dan niet daadwerkelijk gerealiseerd warmtenet. Communicatie Tijdens de voorbereiding en realisatie wordt daar waar nodig met bewoners en partners gecommuniceerd. Het ‘Participatieplan Aardgasvrije Generalenbuurt en omliggende buurten’ biedt hiervoor de basis. Een samenvatting is opgenomen in de bijlage. Planning en uitvoering T/m Q1 2025: Voorbereiding warmtenet Eindhoven Noordoost (fase 1). Q4 2024: Besluitvorming investeringsvoorstel warmtenet Eindhoven Noordoost (fase 1). Q1 2025 en verder: Bij instemming met het investeringsvoorstel kan vanaf 2025 met de realisatie fase 1 van het warmtenet worden gestart. Evaluatie Na elke fase evalueren we de voortgang en sturen we bij daar waar nodig.

6

Inboeknummer 23bst01230

Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Begrotingswijziging • Visualisatie tracé warmtenet en BWC’s Aardgasvrij Eindhoven Noordoost • Visualisatie Aardgasvrij Eindhoven Noordoost • Samenvatting ‘Participatieplan Aardgasvrije Generalenbuurt en omliggende buurten’ Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

7

Inboeknummer 23bst01230

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 3 oktober 2023;

besluit: 1. Kennis te nemen van de door het Rijk toegekende specifieke uitkering ad. € 5.841.000 voor de ‘Derde ronde proeftuinen van het Programma Aardgasvrije Wijken’. 2. Kennis te nemen van de ‘Samenvatting Participatieplan Aardgasvrije Generalenbuurt en omliggende wijken’. 3. In te stemmen met het beschikbaar stellen van een voorbereidingsbudget ad. € 534.000 om de realisatie van een warmtenet in Eindhoven Noordoost (fase 1) voor te bereiden in 2023. 4. De benodigde middelen ad. € 534.000 (2023) te dekken uit de reserve strategische investeringsmiddelen. 5. In te stemmen met het investeren ad. € 3.359.000 in de ontwerpkosten voor het warmtenet (fase 1) in 2023 (€ 5.000), 2024 (€ 2.523.000) en 2025 (€ 831.000). 6. De benodigde middelen ad. € 3.359.000 te dekken door het gedeeltelijk inzetten van de door het Rijk ontvangen specifieke uitkering. 7. De begrotingswijzigingen dienovereenkomstig vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 28 november 2023.

, griffier.

8