Raadsvoorstel Visie op de Sociale Basis Eindhoven Goed voor Elkaar

gemeente Eindhoven Inboeknummer 23bst01353 Dossiernummer 23.44.651 B&W beslisdatum 31 oktober 2023

Raadsvoorstel Visie op de Sociale Basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’

Inleiding Eindhoven heeft het in veel opzichten goed voor elkaar. We zijn de stad van design, technologie en innovatie. We groeien als Eindhoven in economisch opzicht, we groeien in aantal inwoners, we groeien qua diversiteit in onze stad. Groeien we ook naar elkaar toe, of groeien we juist uit elkaar? Zijn we goed voor elkaar? Zorgen we goed voor elkaar? en wat is er nodig om het in Eindhoven nog beter voor elkaar te krijgen? In het bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ (2023-2026) staat omschreven dat we “een nieuwe visie op de rol en de versterking van de sociale basis ontwikkelen”. De ‘sociale basis’, waar hebben we het dan over? We maken binnen de sociale basis een onderscheid tussen drie, deels overlappende, ‘sferen’: (1) het directe steunende sociale netwerk van inwoners (de persoonlijke sociale basis), (2) de (in)formeel georganiseerde netwerken of gemeenschappen in de lokale samenleving, zoals verenigingen en inwonersinitiatieven (de gemeenschappelijke sociale basis) en (3) de collectieve voorzieningen en ondersteuning waar je zonder indicatie gebruik van kan maken, zoals jongerenwerk of het steunpunt mantelzorg verlicht (de institutionele sociale basis). Met de Eindhovense ambitie om een nieuwe visie te ontwikkelen, sluiten we aan bij een landelijk beeld: anno 2023 staat de sociale basis (weer) volop in de aandacht.

Zo staat in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) als concrete actie voor gemeenten opgenomen dat elke gemeente uiterlijk in 2024 een beleidsvisie heeft op de sociale basis. De sociale basis is niet nieuw. De sociale basis is er altijd geweest en het versterken van de sociale basis is een continu proces dat nooit af is. In 2014 stelden we in Eindhoven de kadernotitie ‘De kracht van de Stad; de sociale basis van WIJeindhoven’ vast. Nu, 9 jaar later, zoomen we opnieuw in op de sociale basis. Voortbouwend op wat er was en is, en met het oog op de ontwikkelingen die op ons af komen. We zijn opnieuw met partners, inwoners en de raad in gesprek gegaan over de sociale basis van Eindhoven. In dit

Inboeknummer 23bst01353 voorstel presenteren we het resultaat daarvan: de nieuwe visie op de sociale basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’.  Wettelijke taak  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Het opleveren van een nieuwe visie op de sociale basis is opgenomen in het bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ (2023-2026) (hoofdstuk 3.2 Zorgzame stad, p.19)   Onvermijdelijk

Doelstelling We hebben de beoogde impact die we in de sociale basis willen maken, gezamenlijk, als volgt geformuleerd: “In Eindhoven voelen inwoners zich fijn, gezien en gesteund. We kijken om naar elkaar en helpen elkaar als het nodig is waardoor we het vertrouwen houden dat het (weer) goed komt”. Voorstel 1. Vaststellen van bijgevoegde ‘Visie op de Sociale Basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ met als belangrijkste uitgangspunten: a. Impact In Eindhoven voelen inwoners zich fijn, gezien en gesteund. We kijken om naar elkaar en helpen elkaar als het nodig is waardoor we het vertrouwen houden dat het (weer) goed komt. b. Resultaten 1. Samenkracht (sociale cohesie) Steeds meer Eindhovenaren hebben het gevoel ergens bij te horen, niet alleen te staan, maar zich gesteund te voelen als het nodig is. 2. Laagdrempelige ondersteuning dichtbij Eindhovenaren kunnen terugvallen op laagdrempelige vormen van (georganiseerde) ondersteuning in de eigen vertrouwde omgeving. 3. Gemeente als partner De gemeente stelt zich op als betrokken en faciliterende partner in het versterken van de sociale basis c. Prioriteiten 1.1.

Faciliteren van (buurt)ontmoeting Het mogelijk maken en ruimte geven aan plekken (niet alleen fysiek) waar inwoners elkaar ontmoeten, initiatieven

2

Inboeknummer 23bst01353

1.2.

1.3.

2.1.

2.2.

2.3.

3.1.

3.2.

kunnen ontstaan en activiteiten en ondersteuning wordt geboden. Vrijwilligers en vrijwillige energie Het versterken en optimaal ondersteunen van de vrijwillige energie die er in Eindhoven is. Samen de sociale basis versterken Dialoog en actie met inwoners en Eindhovense organisaties (werkgevers, onderwijs, woningbouw) over het belang en ieders rol in het versterken van de sociale basis. Sterkere positie voor de sociale basis Het verbeteren van de samenwerking tussen en met organisaties in de sociale basis met als uitgangspunt de meer informele organisaties en initiatieven optimaal in hun kracht te zetten. Zicht op de sociale basis Het optimaliseren van de informatievoorziening naar de inwoner. Nieuwe vormen van laagdrempelige ondersteuning Het vormgeven aan nieuwe laagdrempelige (collectieve) ondersteuningsvormen Vereenvoudiging subsidies Verdere vereenvoudiging van subsidieregelingen en bijbehorende monitoring en verantwoording. Integraal samenwerken aan de sociale basis Integraal (gebiedsgericht) (samen)werken binnen en vanuit de gemeente

Argumenten 1.1. Met het oog op de toekomst is het van belang om blijvend te investeren in de sociale basis. Deze visie biedt een inhoudelijke onderbouwing. Centraal in de visie WIJeindhoven stond en staat een sterke sociale basis waarin inwoners kunnen terugvallen op elkaar en op de aldaar aanwezige ondersteuning. Sinds de decentralisaties in 2015 wordt opgeroepen tot een transformatie van zorg en ondersteuning met meer focus op maatwerk, integraliteit, preventie en de eigen kracht van inwoners en hun sociale omgeving. Er wordt daarbij steeds opgeroepen tot het versterken van de sociale basis. Toch zien we die transformatie (nog) niet in de volle breedte gestalte krijgen. Nu en naar de toekomst toe lijken de verwachtingen van de sociale basis alleen maar groter en explicieter te worden (bijvoorbeeld in het GALA waarnaar werd verwezen in de inleiding, maar bijv. ook in de Hervormingsagenda Jeugd). Door de druk op het zorgstelsel, de groei van onze stad, de crises in onze samenlevingen zijn de verwachtingen hoog. Met de nieuwe visie ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ gaan we uitgebreid in op de trends en

3

Inboeknummer 23bst01353 ontwikkelingen die op ons af komen, maken we helder wat we in Eindhoven verstaan onder de sociale basis en welke prioriteiten we stellen voor de komende jaren. 1.2.

Met ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ zorgen we voor een up to date en (theoretisch én praktisch) onderbouwde visie op de sociale basis. Een inhoudelijke onderlegger voor veel aanpalend beleid. ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ is tot stand gekomen op basis van diverse bronnen: zowel theorie als praktijk (zie argument 1.3). De visie die er lag uit 2014 is opnieuw kritisch bezien in het licht van de huidige tijd en de toekomst die op ons afkomt. De nieuwe visie staat niet op zichzelf, maar biedt een inhoudelijke onderlegger voor veel aanpalend beleid en bijbehorende uitvoeringsplannen. ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ presenteert een aantal brede, sector-overstijgende, prioriteiten, maar biedt daarnaast vooral een inhoudelijk kader waarbinnen je veel toekomstig beleid kunt bezien en beoordelen.

1.3.

De visie op de Sociale Basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ is tot stand gekomen samen met de stad op basis van de Eindhovense Transformatietool. Een breed begrip als ‘sociale basis’ dreigt snel een containerbegrip te worden als je niet samen bepaalt wat eronder verstaan wordt. Een eenduidige landelijke definitie ontbreekt waardoor spraakverwarring en verkeerde verwachtingen op de loer liggen. Daarom zijn we aan de hand van de Eindhovense Transformatietool en een ‘gespreksmodel sociale basis’ in verschillende werkbijeenkomsten met partners en inwoners(initiatieven) aan de slag gegaan om samen tot een gedeelde visie en taal te komen. Op basis van brede werkbijeenkomsten over de impact, outcome en afbakening van de sociale basis is een concept versie van de visie geschreven. Hierin zijn ook de uitkomsten uit de brede participatietrajecten Blik op Eindhoven en de Stadsgesprekken rondom diversiteit meegenomen. De concept versie van de visie is zowel fysiek (in een toets-bijeenkomst) als digitaal (via een filmpje en mailcontact) getoetst bij een brede vertegenwoordiging van betrokken partijen. Het Verwey Jonker (onderzoeks)instituut, Fontys lectoraat Sociale Veerkracht en het Instituut voor Publieke Waarden zijn betrokken geweest bij de verschillende stappen om te komen tot de visie.

De betrokken onderzoekers van Verwey Jonker en Fontys hebben ook tegen gelezen en meegedacht bij het visiestuk dat er nu ligt. Ook de Cliëntenraad Sociaal domein (CRSD) is in de werksessie en via het uitbrengen van een advies betrokken geweest bij de voorliggende visie.

Kanttekeningen 1.1. De visie op de sociale basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ geeft nog geen concreet antwoord op de vraag wat we anders gaan doen (activiteiten). Een visie is een visie en nog geen concreet uitvoeringsplan. Zoals de CRSD ook aangaf in haar advies ‘wordt alleen bij verdere uitwerking duidelijk wat de sociale basis nu daadwerkelijk voorstelt én of er meer of minder moet worden ingezet’. Met

4

Inboeknummer 23bst01353 het stellen van prioriteiten geven we al wel een concrete doorkijk naar de dossiers die volgen. Daarin geven we meer duidelijkheid over de concrete acties die we gaan oppakken, bijvoorbeeld op het gebied van buurtontmoeting en vrijwilligers. Ook in separate dossiers vanuit andere beleidsthema’s (jeugd, wmo, participatie etc.) en domeinen zal het inhoudelijke verhaal dat gepresenteerd wordt in deze visie steeds meer concrete lading krijgen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de activiteiten vanuit het Deltaplan Jeugd (preventief jeugdbeleid), het aangekondigde ouderenbeleid, het beleid rondom (mentale) gezondheid, en acties vanuit gebiedsgerichte programma’s zoals Pact Woensel-Zuid. 1.2.

De inhoudelijke ambities zijn hoog, terwijl budgetten onder druk staan De verwachtingen van wat de sociale basis kan (of zou moeten kunnen) bieden zijn hoog. Dat blijkt ook uit de visie zoals we die nu voorleggen. Dit is een visiestuk voor de komende jaren. Het steeds verder versterken van de sociale basis is niet iets wat je van de één op de andere dag geregeld of ‘af’ hebt. Het is een doorlopend proces dat vraagt om een lange adem. Het vraag om diepteinvesteringen in tijd, aandacht en middelen. Door de financiële druk die we binnen de gemeente, en meer specifiek binnen het Sociaal Domein kennen, kan de sociale basis onder druk komen te staan. Daar staat tegenover dat we met het transformatiefonds sociaal domein voor de langere termijn financiële ruimte maken om juist te investeren in o.a. preventie en de beweging van 2>1>0 om daarmee te investeren in het verminderen van de verwachte tekorten. Het vraagt de komende jaren een breed commitment in de stad om met elkaar te blijven werken aan een sterke sociale basis, ook in financieel uitdagende tijden.

Personele consequenties Geen. De activiteiten die volgen uit de gestelde prioriteiten worden opgepakt binnen de bestaande formatie. Financiële consequenties De structurele middelen die we op de begroting hebben voor de sociale basis vallen binnen het sociaal domein onder taakveld 6.1. Deze landen in diverse subsidieregelingen zoals de subsidieregeling Versterken sociale basis (VSB) (voor professionals), subsidieregeling Versterken sociale basis voor vrijwilligers, subsidieregeling Basisdagbesteding voor volwassenen, subsidieregeling Inclusief samenleven, subsidieregeling Huurcompensatie, en de subsidieregeling Mantelzorgcompliment. Regeling VSB (professionals)

Subsidieplafond 2024 Voeding taakveld 6.1 excl. index 27.398.000 12.826.000

VSB voor vrijwilligers

1.420.000

1.420.000

Basisdagbesteding

4.638.000

4.638.000

Inclusief samenleven

650.000

650.000

5

Inboeknummer 23bst01353 Huurcompensatie

267.000

267.000

Mantelzorgcompliment

590.000

590.000

34.963.000

20.391.000

Totaal

Daar bovenop hebben we vanuit de specifieke uitkering (SPUK) vanuit het rijk voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis (behorend bij het GALA) incidenteel (2023-2026) een bedrag ontvangen voor een vijftiental thema’s. Één daarvan is het thema ‘Versterken sociale basis’. Vanuit deze SPUK is hiervoor €487.334 (2024) toegevoegd aan TV6.1. Die incidentele middelen zullen we aanwenden voor kosten die we maken om uitvoering te geven aan de gestelde prioriteiten zoals we die presenteren in de visie ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’. Zoals ook met u gedeeld in het voorstel ‘Plan GALA en begrotingswijziging’ (23bst01199), zetten we de middelen in ter ondersteuning, versterking en waardering van vrijwilligers(initiatieven) en voor concrete activiteiten onder het thema (buurt)ontmoeting. Ook voor de praktische vertaling van de overige prioriteiten in acties doen we, waar nodig, een beroep op dit budget. Overigens, ook de overige thema’s (en dus budgetten) in deze SPUK dragen direct bij aan het versterken van de sociale basis, zoals de activiteiten onder het thema Mantelzorg of het thema ‘Één tegen eenzaamheid’.

Naast de reguliere subsidieregelingen en de genoemde specifieke incidentele middelen, zal er, zoals gedeeld bij het raadsvoorstel begroting 2024, vorm gegeven worden aan een transformatiefonds om onze slagkracht te vergroten en de transformatie van zorg in brede zin vorm te geven via concrete projecten. Omdat een groot deel van de uitvoering van activiteiten die in lijn liggen met deze visie bij andere beleidsthema’s landen, is de financiële dekking ook terug te vinden in diverse taakvelden, zoals Jeugd (bijv. deltaplan jeugd), Integraal gebiedsgericht werken en/of Wmo (bijv. doordecentralisatie beschermd wonen). Maar ook onder de taakvelden van sport, cultuur en onderwijs zijn er budgetten die bijdragen aan een sterke sociale basis. Communicatie Zoals toegelicht onder argument 1.3 zijn diverse partners en stakeholders in de sociale basis op verschillende manier en op verschillende momenten betrokken geweest bij de totstandkoming van de nieuwe visie. Dialoog met de stad zal een rode draad blijven in de beleidsplannen en activiteiten die volgen op deze visie. Bovendien is één van de prioriteiten (1.3. samen de sociale basis versterken) expliciet gericht op de blijvende dialoog met inwoners en partners over ieders rol en verantwoordelijkheid in de sociale basis. Planning en uitvoering We zijn al aan de slag want de sociale basis is niet nieuw.

Vooruitlopend op het vaststellen van de visie hebben we bijvoorbeeld al een stap gemaakt in het vereenvoudigen van de subsidieregeling voor vrijwilligersorganisaties. Ook zijn we al

6

Inboeknummer 23bst01353 gestart met eerste stappen in het te vormen beleid op buurtontmoeting, vrijwilligersbeleid en het vormgeven van een passende sociale kaart. Na vaststelling van de visie, gaan we pro-actief door met de acties die volgen uit de gestelde prioriteiten. Het college zal u hierover op verschillende momenten informeren. Bovendien zijn we al verder aan de slag met de stap ‘output’ uit de transformatietool. In de eerste helft van 2024 volgt een nieuw monitoringsplan voor de sociale basis. Evaluatie Het aangekondigde monitoringsplan op de sociale basis zal meer inzicht geven in de wijze waarop we het bereiken van resultaten in de sociale basis willen meten. Daarin gaan we o.a. in op de manier waarop we de raad in de begroting en jaarstukken (beter) inzicht kunnen geven in de resultaten in de sociale basis. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • (1) Visie op de sociale basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ • (2) Bijlage 4 – verslag van bijeenkomsten afbakening sociale basis • (3) Advies CRSD over visie sociale basis september 2023 • (4) Reactiebrief college advies CRSD • (5) Commissieadvies Memo terugblik en conclusies werkbijeenkomst 7 maart Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

7

Inboeknummer 23bst01353

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 31 oktober 2023; gehoord de Cliëntenraad Sociaal Domein; gehoord diverse stakeholders in de sociale basis;

besluit: 1. Vaststellen van bijgevoegde ‘Visie op de Sociale Basis ‘Eindhoven Goed voor Elkaar’ met als belangrijkste uitgangspunten: a. Impact In Eindhoven voelen inwoners zich fijn, gezien en gesteund. We kijken om naar elkaar en helpen elkaar als het nodig is waardoor we het vertrouwen houden dat het (weer) goed komt. b. Resultaten 1. Samenkracht (sociale cohesie) Steeds meer Eindhovenaren hebben het gevoel ergens bij te horen, niet alleen te staan, maar zich gesteund te voelen als het nodig is. 2. Laagdrempelige ondersteuning dichtbij Eindhovenaren kunnen terugvallen op laagdrempelige vormen van (georganiseerde) ondersteuning in de eigen vertrouwde omgeving. 3. Gemeente als partner De gemeente stelt zich op als betrokken en faciliterende partner in het versterken van de sociale basis c. Prioriteiten 1.1.

1.2.

1.3.

Faciliteren van (buurt)ontmoeting Het mogelijk maken en ruimte geven aan plekken (niet alleen fysiek) waar inwoners elkaar ontmoeten, initiatieven kunnen ontstaan en activiteiten en ondersteuning wordt geboden. Vrijwilligers en vrijwillige energie Het versterken en optimaal ondersteunen van de vrijwillige energie die er in Eindhoven is. Samen de sociale basis versterken Dialoog en actie met inwoners en Eindhovense organisaties (werkgevers, onderwijs, woningbouw) over het belang en ieders rol in het versterken van de sociale basis.

8

Inboeknummer 23bst01353

2.1.

2.2.

2.3.

Sterkere positie voor de sociale basis Het verbeteren van de samenwerking tussen en met organisaties in de sociale basis met als uitgangspunt de meer informele organisaties en initiatieven optimaal in hun kracht te zetten. Zicht op de sociale basis Het optimaliseren van de informatievoorziening naar de inwoner. Nieuwe vormen van laagdrempelige ondersteuning Het vormgeven aan nieuwe laagdrempelige (collectieve) ondersteuningsvormen

3.1.

Vereenvoudiging subsidies Verdere vereenvoudiging van subsidieregelingen en bijbehorende monitoring en verantwoording.

3.2.

Integraal samenwerken aan de sociale basis Integraal (gebiedsgericht) (samen)werken binnen en vanuit de gemeente

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 19 december 2023

, griffier.

9