Raadsvoorstel Vaststelling gebiedsvisie Groots Gestel

gemeente Eindhoven Inboeknummer 24bst01022 Dossiernummer 24.36.452 B&W beslisdatum 03 september 2024

Raadsvoorstel Vaststelling gebiedsvisie Groots Gestel

Inleiding In het Verstedelijkingsakkoord voor het Stedelijk Gebied Eindhoven (juni 2022) is een aantal principes geformuleerd waarlangs de opgave van 40.000 nieuwe woningen in de stad gerealiseerd kan worden tot 2040. Een belangrijk principe voor de verstedelijking is de stedelijke ontwikkeling langs bestaande en nieuw te realiseren OV-assen. Dit geldt in het bijzonder voor de nieuw aan te leggen HOV4-as van Eindhoven centrum richting de ASML-campus en De Run in Veldhoven met een aftakking naar de High Tech Campus. In het aangrenzende gebied van deze HOV4 lijn zal verdicht worden. Deze gebiedsvisie Groots Gestel schetst een toekomstperspectief hoe Gestel als het centrale deel van de ontwikkelas zich kan ontwikkelen in combinatie met deze verdichting. Op 20 februari 2024 heeft u een besluit genomen over het raadsvoorstel ‘Kaders voor participatie concept gebiedsvisie ontwikkelas zuidwest’ (23bst01624). Middels dit raadsbesluit heeft u de proceskaders uit het participatieplan voor de concept gebiedsvisie vastgesteld en heeft u ingestemd met de inhoudelijke principes die benoemd zijn in de concept gebiedsvisie. Vervolgens zijn wij aan de slag gegaan met de uitvoering van de participatie (maart – juni 2024) en zijn de resultaten van deze participatie verwerkt.

Dat heeft geleid tot de gebiedsvisie Groots Gestel (voorheen gebiedsvisie ontwikkelas zuidwest, zie bijlage 1) en het bijbehorende participatieverslag (zie bijlage 3). De naam van de gebiedsvisie is gewijzigd, omdat ‘ontwikkelas zuidwest’ de bewoners van het gebied weinig zegt; het is vanuit communicatief oogpunt een lastige naam. Door de naam te wijzigen naar ‘Groots Gestel’ is het voor de eindgebruikers direct duidelijk over welk gebied deze gebiedsvisie gaat. De gebiedsvisie Groots Gestel is namelijk een integrale visie die zich richt op een kwaliteitsverbetering in het stadsdeel Gestel én de toevoeging van een significant aantal woningen (3.500 – 6.000) langs de HOV4-as die door dit stadsdeel gaat lopen. Langs de gehele HOV4-as worden 11.400 woningen toegevoegd conform de investeringsafspraken die in het Bestuurlijk Overleg

Inboeknummer 24bst01022 Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO-MIRT) van 2022 en in het convenant van Rijk en Regio over investeringen in ondernemingsklimaat microchipsector (‘Beethoven’) van maart 2024 zijn gemaakt. Deze gebiedsvisie vormt de basis voor de gebiedsgebonden investeringen voor deze as. In de definitieve gebiedsvisie zijn de richtinggevende principes uit de concept gebiedsvisie vertaald naar thematische ambities en randvoorwaarden voor de verdichtingsopgave. De stedenbouwkundige uitgangspunten zijn nagenoeg gelijk gebleven en aangevuld met gebiedskennis vanuit het participatietraject. De opbouw van de gebiedsvisie is aangepast naar aanleiding van de opgehaalde informatie uit het participatietraject (zie bijlage 3 voor het volledige participatieverslag). De visie geeft daarmee richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van Gestel en biedt kaders voor de verdere uitwerking in deelgebieden en uiteindelijk concrete projecten. Uit het participatietraject zijn vijf belangrijke thema’s naar voren gekomen: 1. Gestel is bont als een vintage lappendeken; 2. Gestel heeft het hart op de juiste plek(ken); 3. Gestel maakt van onbegrepen inbegrepen; 4. Gestel is voor ’t leven; 5. Gestel maakt zich klaar.

In de gebiedsvisie Groots Gestel zijn deze vijf thema’s vertaald naar een ruimtelijke uitwerking: • Identiteit (thema 1); • Verbinden (thema 2); • Voorzieningen (thema’s 3 en 4); • Kansen voor ontwikkeling (thema 5). Op deze manier is de gebiedsvisie voor bewoners duidelijker opgebouwd en zijn de uitkomsten van de participatie herkenbaar terug te vinden in de gebiedsvisie. De gebiedsvisie gaat hierdoor ook over de verhalen die leven, hoe mensen het wonen in dit stadsdeel ervaren en hoe ze de toekomst zien. Dat zorgt voor een compleet beeld en een completere visie voor de toekomst. In dit voorstel wordt aan u gevraagd de gebiedsvisie Groots Gestel en het daarbij behorende participatieverslag vast te stellen. Daarnaast doen we een voorstel voor het vervolgproces van de gebiedsontwikkeling van het gebied. Hierin is ook uw rol als raad meegenomen. De gebiedsvisie wordt conform de oude procedure vastgesteld door uw raad, aangezien het traject rondom deze gebiedsvisie ten tijde van het besluit (april 2024) over de nieuwe procedure rondom gebiedskaders al vergevorderd was. Hierover bent u middels een raadsinformatiebrief (24bst00430) geïnformeerd.

2

Inboeknummer 24bst01022   Wettelijke taak  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college   Onvermijdelijk Doelstelling • Door duidelijke en herkenbare principes in de gebiedsvisie Groots Gestel een stap zetten richting een kwaliteitsverbetering voor de wijk en de realisatie van extra woningen langs de HOV4-as; • De opbrengst van het participatieproces tot zover borgen en inzetten voor vervolgacties in de gebiedsontwikkeling; • Middels het vervolgproces de volgende stappen duidelijk definiëren. Voorstel 1. Vaststellen van de gebiedsvisie Groots Gestel, met als belangrijkste uitgangspunten: a. De vier ruimtelijke ambities die samen de integrale ruimtelijke visie vormen: I. Herkenbare identiteit; II. Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap; III. De juiste voorzieningen op de juiste plek; IV. Kansen voor ontwikkeling; b. De randvoorwaarden voor deze gebiedsontwikkeling; c. Het vervolgproces inclusief de rol van uw raad: I. Op het totale gebied via de gebiedsvisie Groots Gestel en investeringsprojecten; II. Deelgebieden via het proces gebiedskaders waarbij uw raad om wensen en bedenkingen wordt gevraagd; III. Clusterniveau en separate projecten via het omgevingsplan. Argumenten 1.1 De gebiedsvisie is een eerste stap naar de daadwerkelijke toevoeging van woningen langs de ontwikkelas zuidwest (HOV4-as) in Gestel.

De woningnood is hoog en dat is ook in onze regio te merken. Om de verdichting aan de HOV4-as in Gestel te faciliteren en een significant aantal woningen toe te voegen aan onze woningvoorraad biedt dit een unieke kans: de bestaande stad kan voldoende robuust worden gemaakt voor de toevoeging van een dergelijk aantal woningen en er kan tegelijkertijd worden geïnvesteerd in de kwaliteit van de stedelijke structuren, groen, voorzieningen en meer diversiteit in het woningaanbod voor de huidige bewoners. In de visie is indicatief aangegeven waar de verdichtingsopgave gaat plaats vinden, maar wordt nog geen keuze gemaakt over de exacte locaties waar de woningen moeten komen of hoe deze eruit komen te zien. Wel is inzicht gegeven in de kwaliteitsverbetering die nodig is om deze verdichtingsopgave werkelijkheid te laten worden. De ambities zijn hiervoor

3

Inboeknummer 24bst01022 leidend en bieden voldoende kaders en houvast om de volgende stappen te kunnen zetten. 1.2 Er wordt invulling gegeven aan de gemaakte afspraken in het BO-MIRT. In het BO-MIRT is als voorwaarde voor de subsidie voor de HOV4 afgesproken dat er langs de HOV4-as ten minste 11.400 extra woningen worden toegevoegd. De ontwikkelas is opgeknipt in 3 delen (centrum Eindhoven, Gestel en Veldhoven). In het centrum van Eindhoven zijn de woningbouwprojecten al concreter en zullen ongeveer 5.000 woningen worden toegevoegd. Hiervoor is uw raad per project betrokken. Voor de overige twee delen is op dit moment een bandbreedte bepaald. In Gestel zullen 3.500 – 6.000 woningen worden toegevoegd, hier is de gebiedsvisie Groots Gestel voor opgesteld. In Veldhoven gaat het om 1.500 – 3.000 woningen. Verder is afgesproken dat de bouw van ten minste 6.655 woningen uiterlijk eind 2030 start. Van deze 6.655 woningen worden 5.200 woningen binnen de gemeente Eindhoven gebouwd. Hier vallen ook projecten in het centrum onder (VDMA, Nieuw Bergen, en een gedeelte van het Stadhuisplein). In zijn totaliteit zal alles in 2040 gereed zijn. Dit voorstel heeft betrekking op het deel in Gestel, en gaat niet over de andere twee delen van de ontwikkelas, en heeft dus geen betrekking op deze woningen.

Er zijn uiteraard wel afhankelijkheden tussen deze ontwikkelingen onderling (ook met Knoop XL). Daarom sturen we op de samenhang hierin en werken we bijvoorbeeld ook samen met de gemeente Veldhoven. 1.3 In de concept gebiedsvisie komen belangrijke, maatschappelijke thema’s bij elkaar; het is een integrale visie op het gebied. Bij het opstellen van de gebiedsvisie is breed gekeken. Thema’s zoals groen, parkeren, energie, biodiversiteit, klimaatadaptatie, wonen en stedenbouw zijn meegenomen. Dit is altijd in afstemming en samen met de gemeente Veldhoven en de woningcorporaties gedaan. De gebiedsvisie geeft op hoofdlijnen aan wat de ruimtelijke opgave is met daarin duidelijke ambities voor de genoemde thema’s. In de nadere uitwerking van het gebied in deelgebieden zal de uitwerking steeds gedetailleerder worden, waarbij we uiteindelijk de woningen kunnen realiseren en de openbare ruimte kunnen optimaliseren/opwaarderen. Hierbij is ook nadrukkelijk aandacht voor de huidige en toekomstige bewoners van het gebied. 1.4 Participatie heeft geleid tot een betere gebiedsvisie, omdat de omgeving heeft meegedacht. Het doorlopen van het participatieproces heeft geleid tot inzichten uit diverse groepen belanghebbenden. Woningcorporaties, bewonersorganisaties, belangenorganisaties en individuele bewoners gaven input.

Om ook goed te luisteren naar het minder georganiseerde ‘stille midden’, zijn op verschillende plekken en momenten in het gebied straatgesprekken gevoerd. Zo zijn veel inzichten ontvangen van huidige en toekomstige bewoners die de gebiedsvisie verder inkleuren en versterken. De inhoudelijke uitgangspunten in de concept-visie werden door participanten herkend en bevestigd. De

4

Inboeknummer 24bst01022 opbrengst van participatie vormde daarbij aanleiding om de gebiedsvisie in thematische ambities te herschrijven, zodat die niet alleen stedenbouwkundig klopt, maar ook beter aansluit bij de visie van Gestelnaren. 1.5 Een validatieronde heeft de verwerking van de participatie-opbrengst in de definitieve gebiedsvisie bevestigd Na het ophalen van de eerste reacties op de concept gebiedsvisie door het organiseren van workshops, straatgesprekken en online participatie is de input gevalideerd. Hiervoor boden we zowel een onlinemogelijkheid, als een live participatiebijeenkomst. Meer dan 80% kon zich vinden in de omschreven thema’s. 1.6 Het vaststellen van het participatieverslag is een belangrijke stap om te voldoen aan ons gemeentelijk participatiebeleid In het participatieproces hebben we gewerkt aan doelgericht maatwerk, een bewust gesprek, en energie en vernieuwing, zoals in het verslag te lezen is. Dit zijn belangrijke uitgangspunten voor participatie die door uw raad zijn vastgesteld in de Nota IOP (2021). Met het vooraf kenbaar maken van de kaders voor participatie en nu, bij besluitvorming, zichtbaar maken en vaststellen van de opbrengsten hiervan, voldoen we aan de processtappen zoals die in onze Verordening Inwonersparticipatie (2023) in het participatiebeleid Omgevingswet (2021) door uw raad zijn vastgelegd.

Na besluitvorming kunnen we in lijn met de voorschriften in de Verordening ook communiceren over het eindresultaat in relatie tot besluitvorming (terugkoppeling) en aan de slag om de geleerde lessen uit dit proces te delen (evaluatie). 1.7 De gebiedsvisie wordt verder uitgewerkt in deelgebieden via gebiedskaders. Voor Groots Gestel wordt een ontwikkelstrategie en business case opgesteld. De gebiedsvisie beschrijft de ontwikkelrichting van het gebied Groots Gestel. Het is een grote ontwikkeling die om actieve sturing van de gemeente vraagt. Waar de gebiedsvisie Groots Gestel vooral het ‘wat’ beschrijft, is het ook zaak om na te denken over het ‘hoe’. Hiervoor stellen we een Ontwikkelstrategie op waarin de wijze waarop Gestel de komende jaren tot ontwikkeling wordt gebracht wordt uitgewerkt en vastgelegd. Ook gaat het om de aanpak om tot ontwikkeling te komen, welke procedures daarbij worden gevolgd en op welke manier dit wordt verankerd in processen, afspraken en overeenkomsten. Bij de ontwikkelstrategie hoort ook een businesscase. De ontwikkelstrategie en de businesscase gaan over het hele gebied. Voor de inhoudelijke uitwerking en detaillering van de gebiedsvisie werken we via een getrapt ruimtelijk kader. Dit wordt gedaan middels het inzoomen op deelgebieden. Om de beoogde woningen en kwaliteitsslag te realiseren worden gebiedskaders opgesteld.

Dit gebeurt in eerste instantie voor drie deelgebieden: Kastelenplein (ontwikkelkader reeds vastgesteld), de Kop van Gestel en de strook langs de Karel De Grotelaan /Schubertlaan/Offenbachlaan. De gebiedskaders geven meer kaders voor de uitwerking van deze gebiedsvisie. Dat op deze deelgebieden verder ingezoomd wordt betekent niet dat de rest van het gebied stil staat. We nemen alle kansen die voorbij komen in dit gebied

5

Inboeknummer 24bst01022 met beide handen aan. Initiatieven van derden die passen bij deze gebiedsvisie faciliteren we. 1.8 De gemeenteraad stuurt mee op de ontwikkelingen in Groots Gestel en wordt per schaalniveau passend betrokken. Bij behandeling van de concept gebiedsvisie heeft het college toegezegd een voorstel te doen naar aanleiding van de motie ‘De raad langdurig in positie bij Zuidwest’. In hoofdstuk 5 van de gebiedsvisie wordt hier een voorstel voor gedaan. Uitgangspunt is dat er nauwe betrokkenheid van uw raad gevraagd wordt, want de uitwerking van de gebiedsvisie is langlopend, complex en omvangrijk. Uw raad wordt per schaalniveau in het getrapt ruimtelijk kader op een passende manier betrokken. Kanttekeningen 1.1 Er heeft nog geen financiële doorrekening plaats gevonden. In dit stadium heeft nog geen financiële doorrekening plaats gevonden. In de gebiedsvisie is een voorzet gedaan voor verdere uitwerking van de deelgebieden. Samen met de woningcorporaties (zij hebben het meeste bezit in dit gebied) en andere eigenaren, zullen afspraken moeten worden gemaakt om te komen tot een gebiedskader. Per deelgebied kan vervolgens een eerste financiële doorrekening plaatsvinden op basis van aantal woningen, type woningen, m2 openbare ruimte, etc. waarbij de ambities en randvoorwaarden die in de definitieve gebiedsvisie staan worden meegenomen en uitgewerkt.

Deze vormen ook input voor de totale business case van het gebied. 1.2 Randvoorwaarden voor de gebiedsontwikkeling Het gebied vraagt om een kwalitatief hoge ruimtelijke kwaliteit en tegelijkertijd gaat er flink verdicht worden. In de gebiedsvisie zijn randvoorwaarden gedefinieerd op de volgende onderwerpen: aanleg HOV4, parkeren & mobiliteit, klimaatneutraal wonen, werken en mobiliteit, water en bodem sturend, klimaatadaptatie en vergroening, woonprogramma, voorzieningen en veiligheid & veiligheidsbeleving. Deze randvoorwaarden dienen bij de verdere uitwerking in een ontwikkelstrategie en vervolgens bij de gebiedskaders en/of projectgebieden nader integraal beschouwd en uitgewerkt te worden. Dat vraagt om concrete keuzes van de oplossingen, bijvoorbeeld over haltelocaties van HOV4, benodigde parkeerruimte en maatschappelijke voorzieningen, en de verwerking van de consequenties van die keuzes in de te definiëren deelgebieden. Dit vraagt ook om bovenplanse projecten die de verdichting in dit gebied moeten dragen, bijvoorbeeld rondom een energie-infrastructuur of parkeervoorzieningen. 1.3 De gebiedsvisie is abstract en hoog-over. Het participatieproces vraagt om een zorgvuldig vervolg. De gebiedsvisie geeft een toekomstbeeld voor Gestel dat nog vrij abstract is. Tijdens het participatieproces bleek dat het soms lastig is om uit de hedendaagse problematiek te raken.

Om te komen tot voldoende input voor de definitieve gebiedsvisie Groots Gestel hebben we bij de straatgesprekken goed door moeten vragen, met de focus op

6

Inboeknummer 24bst01022 oplossingen richting de toekomst. Daarnaast hebben we de opbouw van de gebiedsvisie beter laten aansluiten op de manier waarop Gestelnaren hiernaar kijken. In het vervolgtraject wordt uitwerking steeds concreter: bij gebiedskaders gaat het al over een kleiner gebied. Ook voor individuele ontwikkellocaties die op met name direct omwonenden veel impact hebben, zal de participatie een goed vervolg moeten krijgen. De basis hiervoor is met dit traject gelegd. 1.4 Het participatieplan is uitgevoerd na instemming met de concept gebiedsvisie door de gemeenteraad. Gestel is een groot en divers gebied. Er waren verschillende meningen bij de participanten over het moment en de timing van participeren. Zo vroegen enkele bewoners zich af waarom er niet voor het opstellen van de concept gebiedsvisie is geparticipeerd. Zonder handvatten een gesprek voeren over de toekomstvisie van Gestel is lastig. Input wordt dan minder concreet en bruikbaar. Daarom is ervoor gekozen om eerst een concept gebiedsvisie en een participatieplan op te stellen. Deze concept gebiedsvisie gaf handvaten voor het voeren van de straatgesprekken en het organiseren van de workshop met belanghebbende partijen. Het participatieplan is vervolgens uitgevoerd en bood voldoende ruimte voor alle inbreng van de participanten.

1.5 Gestel is een divers gebied waar het lastig is om iedereen te spreken Gestel is een groot en divers gebied. Het is lastig om elke wijk en doelgroep goed vertegenwoordigd te krijgen tijdens het participeren. De groep 20- tot 40-jarigen is met 35% van de populatie groot in Gestel. Dit is ook de groep die lastig te bereiken is tijdens participatieprocessen. Toch is het gelukt om 25% van de straatgesprekken in deze categorie te laten vallen. Ook wilden we een gedegen percentage deelnemers per wijk bereiken. Wat opvalt is dat het overgrote deel van de buurten goed vertegenwoordigd is. Bennekel-Oost, Blaarthem en Hanevoet zijn iets sterker vertegenwoordigd in verhouding tot het aantal inwoners per buurt. De Schrijversbuurt en de Genderbeemd zijn wat minder sterk vertegenwoordigd. Voor toekomstige ontwikkelingen ligt een uitdaging om ook de bewoners in deze buurten goed te horen. 1.6 Wijziging ten opzichte van vastgesteld participatieplan Nadat uw raad had ingestemd met de kaders voor participatie, is op basis hiervan de participatieaanpak verder uitgewerkt en uitgevoerd. Tijdens het traject hebben we op basis van de inzichten die dit opleverde een aanpassing gedaan. Tijdens de eerste ronde van participatiemomenten bleek dat er meer behoefte was om onderling in het eigen gebied met elkaar in gesprek te gaan, dan om een excursie naar elders te ondernemen.

Op basis hiervan is deze excursie geschrapt, en is de verdiepingsbijeenkomst voor belangenorganisaties verbreed naar een gezamenlijke participatiebijeenkomst voor buurtbewoners, buurtorganisaties en belangenorganisaties in café ’t Rozenknopje.

7

Inboeknummer 24bst01022 Personele consequenties Dit besluit heeft geen directe personele consequenties. Financiële consequenties Er is een projectbudget beschikbaar gesteld voor het opstellen van de gebiedsvisie ontwikkelas zuidwest, een ontwikkelstrategie en een businesscase1. Dit besluit valt binnen dit eerder beschikbaar gestelde budget. Communicatie Definitieve gebiedsvisie De definitieve gebiedsvisie is opgesteld met collega’s van diverse expertises, woningcorporaties, bewoners, belangenorganisaties, bewonersorganisaties, gemeente Veldhoven en de provincie. De woningcorporaties, gemeente Veldhoven en de provincie staan achter de gebiedsvisie en nemen deze mee richting de verdere uitwerking van (deel)gebieden en projecten. In dat proces zal de participatie ook een vervolg krijgen en zal de raad op de juiste momenten worden meegenomen/om een besluit worden gevraagd conform de Omgevingswet. Participatie Na besluitvorming van de raad wordt een publieksversie van de gebiedsvisie (een samenvatting) in het gebied verspreid. Daarnaast wordt gestart met de ontwikkeling van participatieplannen voor gebiedskaders en concrete projecten. Evaluatie Definitieve gebiedsvisie Voordat de definitieve gebiedsvisie aan de raad werd aangeboden, is samen met de betrokken partijen gekeken of de visie compleet is om voortvarend verder te kunnen met de ontwikkeling van het gebied.

Na het besluit wordt het gehele proces geëvalueerd en worden de punten meegenomen in de inrichting van het vervolgproces. Participatie Na vaststelling van het participatieverslag vindt er een evaluatie plaats. Aandachtspunten worden meegenomen in vervolgtrajecten. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: 1. Gebiedsvisie Groots Gestel 2. Gebiedsvisie Groots Gestel - bijlagen 3. Participatieverslag Groots Gestel

1 Raadsvoorstel Opvolging BO MIRT 2022 Gemeente Eindhoven

8

Inboeknummer 24bst01022 Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

9

Inboeknummer 24bst01022

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ;

besluit: 1. Vaststellen van de gebiedsvisie Groots Gestel, met als belangrijkste uitgangspunten: a. De vier ruimtelijke ambities die samen de integrale ruimtelijke visie vormen: I. Herkenbare identiteit; II. Verbinding tussen bestemmingen en binding van de gemeenschap; III. De juiste voorzieningen op de juiste plek; IV. Kansen voor ontwikkeling; b. De randvoorwaarden voor deze gebiedsontwikkeling; c. Het vervolgproces inclusief de rol van uw raad: I. Op het totale gebied via de gebiedsvisie Groots Gestel en investeringsprojecten; II. Deelgebieden via het proces gebiedskaders waarbij uw raad om wensen en bedenkingen wordt gevraagd; III. Clusterniveau en separate projecten via het omgevingsplan.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

10