Raadsvoorstel Vaststellen DO Fase 2 en actualisatie budget Herinrichting Binnenstad

gemeente Eindhoven Inboeknummer 23bst00962 Dossiernummer 23.28.252 B&W beslisdatum 11 juli 2023

Vaststellen DO Fase 2 en actualisatie budget Herinrichting Raadsvoorstel Binnenstad Inleiding Het centrum van Eindhoven is volop in ontwikkeling. De straten krijgen een geheel nieuwe inrichting en we zorgen voor meer groen. Ook komt er nieuwe, slimme openbare verlichting in de Binnenstad. Het project Herinrichting binnenstad sluit aan op het Bestuursakkoord 2022 – 2026 en de Binnenstadsdeal 2022-2024. Een binnenstad waar Eindhovenaren en bezoekers zich thuis voelen. Een groene en gezonde omgeving om te verblijven, ontspannen of elkaar te ontmoeten. Een fijne plek voor iedereen. De binnenstad krijgt de kwaliteit, beleving en uitstraling die past bij het hart van Brainport Eindhoven. In september 2019 heeft de raad uitvoeringskrediet beschikbaar gesteld voor het project Herinrichting Binnenstad. Sinds november 2021 wordt met de aannemer in bouwteamverband samengewerkt. Hierbij wordt de herinrichting in verschillende fasen (deelgebieden) uitgevoerd, zodat steeds de ‘lessons learned’ (zie onderdeel complexiteit verderop) van de vorige fase mee kunnen worden genomen in de volgende fase. Ook wordt door het opknippen van het project in deelgebieden, de hinder voor de omgeving zo veel als mogelijk beperkt. Per fase wordt een ontwerp voor de herinrichting van de straten opgesteld en ter besluitvorming aan het college aangeboden.

Op dit moment is fase 1 Stratumseind volop in uitvoering, is het definitief ontwerp voor fase 2 Demer, Rechtestraat en Hooghuisstraat in afronding en staat de start van het ontwerp van fase 3 Vrijstraat, Marktstraat, Hermanus Boexstraat, Jan van Hooffstraat en Nieuwstraat op de planning. De Herinrichting van de Binnenstad is een complex project. Het project heeft te maken met veel onvoorziene omstandigheden zowel onder- als bovengronds. Daarnaast is de planning afhankelijk van veel externe factoren. Deze complexiteit legt ook druk op de financiële haalbaarheid van het project binnen het eerder beschikbaar gestelde budget. Ook de recente prijsstijgingen leggen druk op de financiële haalbaarheid. In september 2019 is dan ook reeds de belofte gedaan dat bij de raad wordt teruggekomen, als blijkt dat de daadwerkelijke financiering uit de pas loopt met de raming. Op dit moment van faseovergang wordt een tekort voorzien op het project en wordt het voorstel aan u voorgelegd om aanvullend budget beschikbaar te stellen en u inzicht te geven in bijbehorende afwegingen en consequenties.

Inboeknummer 23bst00962

 Wettelijke taak  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college  Onvermijdelijk Doelstelling Het actualiseren van het projectbudget voor het herinrichten van de openbare ruimte in Stratumseind (fase 1), de winkelstraten Demer, Rechtestraat en Hooghuisstraat (fase 2) en de planuitwerking voor Vrijstraat, Marktstraat, Nieuwstraat, Hermanus Boexstraat en Jan van Hooffstraat (fase 3), waarvoor een dekkingsvoorstel ter besluitvorming aan u wordt voorgelegd. Voorstel 1. Kennis te nemen van het definitief ontwerp fase 2 Demer, Rechtestraat en Hooghuisstraat (bijlage 1) 2. Een aanvullend krediet beschikbaar te stellen ad. € 3.400.000 en dit te dekken uit: a. Het naar voren halen van een gedeelte van de voor dit project beschikbare middelen vanuit ’de Markt’ (Fase 4) ad. €1.310.000; b. Ophoging krediet ad. € 700.000 (2023) waarbij de kapitaallasten ad. €16.000 (2025) en vanaf 2026 €34.000 te dekken uit de stelpost kapitaallasten binnen het budget ‘Projecten Maatschappelijk Nut Groen’; c. Ophoging krediet ad. € 1.390.000 (2023) door het omzetten van het krediet Groen overig (20 jaar) in het krediet groeninrichting (bomen en parkrenovaties) (40 jaar) waaruit de volgende budgetneutrale kapitaalaanpassing volgt: € 14.000 (daling 2023), € 22.000 (daling 2024), € 7.000 (daling 2025) en € 18.000 (stijging 2026); 3. In te stemmen met bijgevoegde begrotingswijziging. 4.

De middelen die mogelijk beschikbaar komen bij vaststelling begroting 2024 vanuit Fonds Bovenwijks ad. €620.000, op dat moment toe te voegen aan het projectbudget ter aanvulling van het naar voren gehaalde krediet uit Fase 4. Argumenten 1.1 Het Definitief Ontwerp fase 2 biedt de kwaliteit, beleving en uitstraling die past bij het hart van Brainport Eindhoven en sluit consistent aan bij de eerdere fase 1 Stratumseind. We zijn gestart met het herinrichten van Stratumseind (fase 1). Het voorliggende ontwerp (fase 2) heeft betrekking op de volgende fase waarin drie winkelstraten, Demer, Rechtestraat en Hooghuisstraat, aan de beurt zijn. Met het vaststellen van het Definitief Ontwerp voor fase 2, wordt continuïteit in ontwerp en uitvoering geborgd met eerdere fases. 1.2 Het Definitief Ontwerp fase 2 geeft invulling aan het behalen van klimaatdoelstellingen. Een deel van de klimaatmaatregelen zal niet zichtbaar zijn: de aanleg van een gescheiden rioolstelsel zodat het regenwater kan worden afgekoppeld, de ondergrondse waterberging om het regenwater in vast te houden en de verbindingen naar de ondergrondse boomvakken voor het bevochtigen van de bomen vanuit de waterberging. Bovengronds en zichtbare maatregelen zijn de groenvakken (in plaats van verhard

2

Inboeknummer 23bst00962

oppervlak) zodat water kan infiltreren. Bomen hebben we steeds harder nodig vanwege de effecten op de waterhuishouding, klimaat en temperatuur, de biodiversiteit en de luchtkwaliteit. We voegen ruim 50 bomen van diverse soorten toe in fase 2 en circa 10% van de oppervlakte wordt onthard en opgevuld met een mix van vaste planten, heesters en siergrassen ter bevordering van de biodiversiteit. Eerder is besloten om asfalt toe te passen voor de rijloper. Parallel aan de voorbereiding van fase 2 zal worden uitgezocht welke mogelijkheden er nog zijn om de asfaltlaag minder hittestress-gevoelig te maken, bijvoorbeeld door aanpassing van het materiaal en/of de kleur. Daarnaast zullen we zelf een paar keer gaan meten. Indien hier nog winst te behalen valt, passen we dit waar mogelijk nog toe. 1.3 De marktkramen op de Demer (op dinsdagen) zijn opgenomen in de nieuwe inrichting en worden geïntegreerd geplaatst tussen het groen In de gemeentelijke visie op de markten wordt, evenals bij winkelgebieden, ingezet op de perspectiefrijke warenmarkten. Dit betekent dat Eindhoven de focus terugbrengt naar de vier grotere warenmarkten, waaronder de dinsdagmarkt in het centrum. Een groot deel van de marktbezoekers combineert een bezoek aan de warenmarkt met een bezoek aan nabijgelegen winkels.

Ook in algemene zin wordt de aanwezigheid van de weekmarkt als meerwaarde voor de werking en inclusiviteit van het hele centrum ervaren. 2.1 Aanvullend budget is nodig voor de voortzetting van het project. Het project Herinrichting Binnenstad heeft een projectbudget van € 21,1 miljoen. Dit budget is onderverdeeld in een gedeelte voor de planuitwerking en een gedeelte voor de uitvoering van de verschillende fases. Voor de planuitwerking en de uitvoering van fase 1 is een herijking van het projectbudget gedaan, voor de uitvoering van fase 2 is het Definitief Ontwerp vertaald naar een kostenraming (SSK raming). Het huidige tekort voor de planuitwerking tot en met een Definitief Ontwerp voor fase 3, de uitvoering van fase 1 en 2 bedraagt € 3,4 mln. en wordt als volgt onderbouwd: • Prijsstijgingen: €1.200.000 De grootste oorzaak van het tekort is ontstaan door prijsstijgingen als gevolg van de coronacrisis, de oorlog in Oekraïne en de huidige inflatie. • Bijstelling prognose o.b.v. opgetreden risico’s: €1.630.000 Op basis van de ervaringen in de eerste fase is een bijstelling noodzakelijk op het budget. Bouwbegeleiding is toegenomen vanwege de complexiteit van werken in de binnenstad (€550.000), intensievere afstemming met de omgeving en stakeholders en meer onvoorziene zaken in de ondergrond dan eerder uit de onderzoeken mocht worden aangenomen.

Daarnaast is nadeelcompensatie hoger uitgevallen (€300.000). Om beter inzicht te krijgen in nadeelcompensatie wordt voor fase 2 en 3 aanvullend een risicoanalyse uitgevoerd. Risico’s van vondsten in de bodem blijven altijd bestaan en leveren meteen een (flinke) verhoging van de kosten op. Op basis van de huidige ervaringen is ook de prognose voor explosieven onderzoek opgehoogd (€130.000). Recente archeologische vondsten bij de Catharinakerk hebben geleid tot een hogere risicoreservering op archeologie (€400.000). Door aangetroffen verontreinigingen is ook het saneren van bodemverontreiniging (€250.000) opgehoogd.

3

Inboeknummer 23bst00962

•

Hogere uitvoeringskosten: €570.000 Op een aantal onderdelen vallen de kosten hoger uit, zoals de aanleg van een intelligent lichtsysteem in fase 1 en 2 (€230.000), aanleg van lijngoten in plaats van kolken in fase 2 (€100.000), aanleg van uitleggers voor toekomstige hemelwateraansluitingen (€40.000), robuuster groen in de plantvakken (€55.000) en het toevoegen van beschermende voorzieningen rond de plantvakken (€35.000). Door deze stijging gaan ook de staartkosten van de aannemer omhoog (110.000).

Kanttekeningen 1.1 De Stichting Binnenstad Eindhoven (SBE) en de ondernemers van de Demer maken zich zorgen over de doorstroming van verkeer en ruimte voor voetgangers. De SBE en ondernemers omarmen de vergroening om de aantrekkelijkheid van de binnenstad te vergroten en vanwege klimaatdoelstellingen, maar ze verwachten nadelige gevolgen. Het toevoegen van groen in relatie tot de bevoorrading leidt volgens de SBE mogelijk tot opstoppingen en beschadiging van groenvakken. Het ontwerp houdt rekening met opstelruimte ten behoeve van bevoorrading, maar die wordt ten opzichte van de huidige straat beperkter, omdat vergroenen noodzakelijk is vanwege klimaatadaptatie en voorkomen van hittestress. Dit sluit ook aan op de “Binnenstadsdeal 2022-2024” en de Uitvoeringsagenda Stadslogistiek om de inzet van kleinere en elektrische voertuigen te stimuleren en het gebruik van niet-emissievrije vrachtwagens te ontmoedigen door steeds verder inperken van laad- en losmogelijkheden. Daarnaast zijn er zorgen geuit over de doorstroming van bezoekers- en kooppubliek, met name op drukke (markt)dagen. Een onafhankelijk extern onderzoek van CrowdProfessionals laat zien dat de doorstroming door de straat, ook met de marktkramen, bankjes en afvalbakken en de kruisende en tegengestelde stromen, nog steeds goed mogelijk is.

De straks nieuw ingerichte en vergroende Demer biedt tijdens de markt ruimte voor doorstroming van 5.976 personen per kwartier. De gemeten waarden van 3.289 personen op de drukste dag (Black Friday) in het drukste kwartier blijven hier ruim onder. De doorstroming en bereikbaarheid blijven gegarandeerd voor hulpdiensten, bewoners, bezoekers, klanten en medewerkers van bedrijven en winkels, op de dinsdagen, maar ook op de drukste dagen. 1.2 Beheer en onderhoud is essentieel. Er zijn ook zorgen geuit over vieze vlekken in de bestrating en schades aan hekjes, banken en groeninvulling. In de binnenstad geldt ook nu al het hoogste niveau voor beheer en onderhoud. De voorgestelde inrichting en materialen, die toegepast worden, vallen binnen dit kwaliteitsniveau. Het hoogste kwaliteitsniveau betekent echter niet dat er iedere dag wordt schoongemaakt en dat niet iedere week schade wordt hersteld. Het aanleggen van groenvakken in het winkelgebied zal vragen om frequent onderhoud en indien noodzakelijk herstel van de beplanting. Daarbij leert de ervaring dat groen dat in goede staat verkeert, uitnodigt om te respecteren. We plaatsen zogeheten voethekjes om de groenvakken die de beplanting bescherming bieden.

4

Inboeknummer 23bst00962

2.1 Forse prijsstijgingen spelen niet alleen bij dit project een rol. In het proces van de begroting 2024 wordt onderzocht welke prijsstijgingen kunnen worden opgevangen binnen de beschikbare middelen. Vanuit het project is een verzoek tot compensatie ingebracht van € 1.200.000 en ook een impuls voor Fonds Bovenwijks waarin Herinrichting Binnenstad wordt genoemd (Kadernota). Hiermee kan een gedeelte van het budget voor fase 4 Herinrichting Markt weer worden aangevuld. Op dit moment is dekking vanuit de beschikbare middelen nog niet gegarandeerd. Toch is gekozen voor de voorgestelde financiële opzet zodat het project doorgang kan vinden en omdat niet kan worden gewacht tot de goedgekeurde begroting aan het einde van het jaar. 2.2 Ook voor fase 3 en 4 zijn aanvullende middelen nodig. Het project Herinrichting Binnenstad zal op zijn vroegst in 2027 worden afgerond en dat betekent mogelijk dat de prijzen verder zullen stijgen en er op termijn meer prijsstijging ontstaat. Gezien de lange looptijd is het onduidelijk met welke prijsstijging de vervolgfasen te maken krijgen. Nu is 7,5% indexatie per jaar meegenomen. Voordat de uitvoering van fase 3 of fase 4 start vindt opnieuw een herijking plaats.

De raming wordt op basis van het ontwerp opgesteld en wordt, in combinatie met eventuele tegenvallers of meevallers uit eerdere fasen, te zijner tijd ter besluitvorming aan het bestuur voorgelegd. Er kan besloten worden om dan geen opdracht te geven. Zonder aanvullend budget is uitvoering van vervolgfases niet mogelijk omdat we het volledige projectbudget nodig hebben voor realisatie van Fase 1 en 2 en het ontwerp voor Fase 3. Bij het raadsdossier in 2019 is ook reeds aangegeven dat er niet voldoende middelen beschikbaar waren voor de gehele uitvoering van het project. Daarnaast werd het beschikbaar gestelde krediet in 2019 niet geïndexeerd naar verwachte uitvoeringsjaar. Middelen die mogelijk beschikbaar komen bij vaststelling begroting 2024 vanuit Fonds Bovenwijks worden toegevoegd aan het projectbudget ter aanvulling van het naar voren gehaalde krediet uit Fase 4. Financiële consequenties Na het beschikbaar komen van de SSK – raming behorende bij het DO van fase 2 is het totale projectbudget tot en met uitvoeringsfase 2 en DO fase 3 tegen het licht gehouden. Voor uitvoeringsfase 3 en 4 vindt in een latere fase een herijking plaats. De herijking tot en met DO fase 3 heeft geleid tot een tekort van € 3.400.000. Schematisch ziet het tekort per fase er als volgt uit: Omschrijving Planuitwerking

Huidig budget 5.200.000

Verwachte kosten 5.300.000

Tekort -100.000

Fase 1 Fase 2

5.900.000 5.300.000

7.100.000 7.400.000

-1.200.000 -2.100.000

Subtotaal

16.400.000

19.800.000

-3.400.000

Om dit tekort ad. € 3.400.000 te dekken wordt het krediet opgehoogd ad. € 2.090.000. €700.000 wordt gedekt vanuit de middelen groen en recreatie (de stelpost kapitaallasten binnen het budget ‘Projecten Maatschappelijk Nut Groen’). Het bedrag ad. € 1.390.000 wordt budgetneutraal gedekt in de begroting door de afschrijvingstermijn vanuit middelen groen te splitsen tussen 20 jaar en 40 jaar. Daarnaast worden de dekkingsmiddelen

5

Inboeknummer 23bst00962

t.b.v. de Markt (fase 4) ad. € 1.310.000 nu ingezet voor fase 1 en 2 (naar voren gehaald). *Mocht in de tussenliggende periode extra aanvullende dekking gevonden worden, dan wordt geen of lager budget vanuit Fonds bovenwijks voor Fase 4 naar voren gehaald.

Communicatie De ondernemers en eigenaren zijn nauw betrokken bij het tot stand komen van het ontwerp. In verschillende stadia is gevraagd om mee te denken en aandachtspunten te melden (zie verslag van de samenspraak in bijlage 2). Via infobrieven en het digitale communicatieplatform Chainels wordt over het project gecommuniceerd naar ondernemers en pandeigenaren in de binnenstad. Inwoners worden over de besluitvorming en het vervolg van de herinrichting geïnformeerd via de gemeentelijke (online) media. Planning en uitvoering Fase 1 Stratumseind wordt medio 2023 opgeleverd. De omleiding van de riolering over het Stadhuisplein kan in verband met de veiligheidseisen niet gelijktijdig met Stratumseind worden uitgevoerd en staat nu ingepland voor na de zomervakantie van 2023. Tijdens recente voorbereidende werkzaamheden van de nutsbedrijven zijn ter hoogte van de Catharinakerk archeologische resten aangetroffen. Deze maken deel uit van een voormalige begraafplaats. Om meer duidelijkheid te krijgen over onder meer de ligging en de aard van de resten rondom de Catharinakerk, is het noodzakelijk om een archeologisch vooronderzoek uit te voeren. Ook krijgen we dan eventuele andere obstakels in beeld, voordat we met de werkzaamheden voor de herinrichting kunnen starten. Vervolgfasen De planning voor de vervolgfasen is op de ervaringen met Stratumseind aangepast.

Tijdens en na iedere fase vindt evaluatie plaats. Globaal is de planning als volgt: Fase 2 Rechtestraat, Hooghuisstraat en Demer: voorbereidingsfase tot eind 2023 en de uitvoering start begin 2024 en wordt wederom opgeknipt in delen. Op basis van huidige inzichten wordt deze fase eind 2025 afgerond. Fase 3 Jan van Hooffstraat, Vrijstraat, Markstraat, Hermanus Boexstraat en Nieuwstraat: start van de ontwerpfase zomer 2023 tot eind 2024. De planning wordt waar mogelijk verder geoptimaliseerd. Onder voorbehoud van aanvullende financiële dekking voor realisatie start de voorbereidingsfase begin 2025 en start de uitvoering in het najaar van 2025 en is de oplevering medio 2027. Fase 4 Markt en Jan van Lieshoutstraat start onder voorbehoud van aanvullende financiële dekking de visievorming begin 2024, start het ontwerpproces begin 2025, voorbereiding medio 2026 en uitvoering vanaf 2027. Bouwteam Voor de uitvoering is gekozen om in bouwteamverband te werken. Dat betekent dat de aannemer samenwerkt en zijn specifieke kennis en ervaring inbrengt om tot optimalisatie te komen in kosten, kwaliteit en efficiency. Het contract kent een methodiek dat de nu onvoorziene zaken in de volgende fase in het raamcontract worden opgenomen zodat die zaken in de toekomst niet onvoorzien zijn (wat normaal leidt tot meerwerk).

6

Inboeknummer 23bst00962

Daarnaast kunnen uitvoeringsrisico’s en afstemming met de omgeving beter worden gemanaged doordat de aannemer in de ontwerpfase meekijkt en adviseert. Daarmee neemt het risicoprofiel voor de uitvoering af. Fase 1 kent vanwege de veiligheidseisen het grootste risicoprofiel voor de aannemer. Tussentijds kan afscheid genomen worden van de aannemer. Daar is op dit moment geen aanleiding toe. De huidige aannemer levert kwalitatief goed werk en een wisseling zou verlies geven op de gebiedskennis. Complexiteit De complexiteit van het werken in een binnenstad is van invloed op de planning. Zo zijn we afhankelijk van externe en interne afstemming. Bij voorkeur vervangen de nutsbedrijven de gas-, water- en elektrakabels vooruitlopend op de herinrichting. De planning is dus mede afhankelijk van de nutsbedrijven. Indien zij vertraging oplopen, heeft dit effect op de doorlooptijd van de herinrichting. Gelijktijdig met de herinrichting betekent extra afstemming, tijd en geld. Andere afstemming betreft de uitbreiding van het cameratoezicht in de binnenstad, vervanging van het pollersysteem door een camerasysteem, nieuw terrasbeleid en terrasaanpassingen, citybeacons en feestverlichting. Daarnaast zijn er raakvlakken met bijvoorbeeld de bereikbaarheid, bevoorrading, het tijdelijk verplaatsen van de kramen van de dinsdagmarkt, evenementen en de periode rond kerst.

Ook worden kansen benut: zo passen we in Fase 2 speciaal ontworpen putdeksels toe die voortkomen uit een uitvraag van Stichting Cultuur Eindhoven, waarbij designers en erfgoedstichtingen tot een ontwerp kwamen dat uiting geeft aan de Wederopbouwperiode. En we kijken met ondernemers hoe hun sfeerverlichting aan kan sluiten bij de openbare verlichting. Evaluatie In zowel de uitvoering van Stratumseind als bij het ontwerp voor de Rechtestraat, Hooghuisstraat en Demer hebben we geleerd dat een te ambitieuze planning is nagestreefd. Met die wetenschap is bovenstaande aangepaste planning en kostenraming opgesteld. De ervaringen, die in elke fase worden opgedaan, gebruiken we voor de vervolgfasen. Wat niet werkt of wat beter kan, passen we aan. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Ontwerp raadsbesluit Vaststellen DO Fase 2 en actualisatie budget Herinrichting Binnenstad; • Begrotingswijziging; • Bijlage 1 - Definitief Ontwerp Fase 2 Herinrichting Binnenstad; • Bijlage 2 - Verslag Samenspraak Ontwerpproces Fase 2;

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

7

Inboeknummer 23bst00962

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 11 juli 2023;

besluit: 1. 2.

3. 4.

Kennis te nemen van het definitief ontwerp fase 2 Demer, Rechtestraat en Hooghuisstraat (bijlage 1) Een aanvullend krediet beschikbaar te stellen ad. € 3.400.000 en dit te dekken uit: a. Het naar voren halen van een gedeelte van de voor dit project beschikbare middelen vanuit ’de Markt’ (Fase 4) ad. €1.310.000; b. Ophoging krediet ad. € 700.000 (2023) waarbij de kapitaallasten ad. €16.000 (2025) en vanaf 2026 €34.000 te dekken uit de stelpost kapitaallasten binnen het budget ‘Projecten Maatschappelijk Nut Groen’; c. Ophoging krediet ad. € 1.390.000 (2023) door het omzetten van het krediet Groen overig (20 jaar) in het krediet groeninrichting (bomen en parkrenovaties) (40 jaar) waaruit de volgende budgetneutrale kapitaalaanpassing volgt: € 14.000 (daling 2023), € 22.000 (daling 2024), € 7.000 (daling 2025) en € 18.000 (stijging 2026); In te stemmen met bijgevoegde begrotingswijziging. De middelen die mogelijk beschikbaar komen bij vaststelling begroting 2024 vanuit Fonds Bovenwijks ad. €620.000, op dat moment toe te voegen aan het projectbudget ter aanvulling van het naar voren gehaalde krediet uit Fase 4.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 20 september 2023.

, griffier.

8