Raadsvoorstel Uitgangspunten Participatie Knoop XL

gemeente Eindhoven Inboeknummer

24bst01040

Dossiernummer

24.37.351

B&W beslisdatum 10 september 2024

Raadsvoorstel Uitgangspunten Participatie Knoop XL

Inleiding Het betrekken van inwoners, bezoekers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, overheidsorganisaties en andere partijen bij de ontwikkelingen in Knoop XL krijgt terecht veel aandacht. En uiteraard is dat voor een grote ontwikkeling als Knoop XL zeer van belang en biedt het de mogelijkheid om met inbreng van anderen plannen beter te maken. Middels een motie die het college heeft omarmd (motie dd. 24 januari 2023) is aandacht gevraagd voor participatie van het deelgebied Fellenoord, met de vraag om alle Eindhovenaren te betrekken en hiervoor een participatiestrategie voor Fellenoord op te stellen. Met dit raadsvoorstel geven we uitvoering aan deze motie. In de tussentijdse beantwoording van de motie (collegebrief d.d. 19 december 2023) is aangegeven dat het college hiertoe een startnotitie met uitgangspunten aan de raad voorlegt. Ook is in deze collegebrief gemeld dat het college participatie voor het deelgebied Fellenoord als onderdeel ziet van een participatiestrategie voor de gehele ontwikkeling van Knoop XL. Die betreft naast Fellenoord aan de noordkant van station Eindhoven Centraal ook de ontwikkeling van de deelgebieden aan de zuidkant van station Eindhoven Centraal en de ontwikkeling van de OV-knoop (www.ovknoopeindhoven.nl). Zoals bekend zijn meerdere ontwikkelingen in de genoemde gebieden al gaande. Daarbij vindt participatie al plaats.

De aankomende Participatiestrategie moet daarom aansluiten op de ‘rijdende trein’ van de lopende ontwikkelingen in het gebied. En het streven is om met de participatiestrategie een te basis leggen voor een lange termijn samenwerking met de stad. Om samen plannen beter te maken en een mooi stukje stad te ontwikkelen voor de huidige en de toekomstige inwoners.

Inboeknummer 24bst01040

Het plangebied Knoop XL is onder te verdelen in 3 deelgebieden, namelijk: 1. Fellenoord 2. OV-Knoop Eindhoven (bestaande uit de Multimodale Knoop en de Spoorknoop) 3. Stationsgebied Zuid De ontwikkeling van de deelgebieden (en projecten daarbinnen) bevindt zich in verschillende fases. Diverse initiatiefnemers en partnerschappen gaan meerdere plannen en activiteiten (uitwerking, bouwen, slopen, kappen etc) uitvoeren, waar vaak vergunningaanvragen voor nodig zijn en daarmee ook participatie. Participatie krijgt op verschillende manieren vorm, afhankelijk van de ruimte voor invloed die er is voor participanten, maar ook de fase waarin de opgave zich bevindt (zie figuur 1). De uitwerking van de Participatiestrategie voor de hele Knoop XL vraagt om het balanceren tussen schaalniveaus. Van internationale partners tot de inwoner die de impact van plannen direct ervaart. We benadrukken dat het eigenaarschap voor het vormgeven en doorlopen van een participatietraject afhankelijk is van de initiatiefnemer van een plan of activiteit. Dat kan de gemeente, maar ook een andere partij zijn. Het is en blijft daarom een doorlopende zoektocht naar het juiste moment en de juiste vorm om inwoners en stakeholders (ontwikkelaars, bedrijven, belangengroepen etc) op een goede manier te bereiken en te betrekken.

Figuur 1: Fasen planontwikkeling deelgebieden in 2024 Met dit raadvoorstel legt het college de uitgangspunten voor die de basis vormen voor een door het college op te stellen participatiestrategie, waarmee omgevingsmanagement, communicatie, placemaking en participatie verder worden uitgewerkt en uitgevoerd (zie begrippen in de tabel). Communicatie

op het juiste moment luisteren naar, informatie delen met, het gesprek aangaan met en het verhaal vertellen aan verschillende stakeholders over een programma of project

Placemaking

een methode om identiteitsontwikkeling vorm te geven, het verhaal voor Knoop XL te maken en uit te dragen en de ‘brede’omgeving te enthousiasmeren

2

Inboeknummer 24bst01040

Stakeholdersmanagem ent & Participatie

het vroegtijdig en structureel betrekken van stakeholders bij deelopgaven en projecten . incl. Voorafgaand aan bv. de vergunningenprocedure (door initiatiefnemers)

Stakeholders Het is een uitdaging om participatie zo vorm te geven dat partners en inwoners die, in de loop van de ontwikkeling met de vele deelprojecten én de doorlooptijd van vele jaren, als logisch blijven ervaren. Daarbij is ons doel om als rode draad een verbindend relatienetwerk (in een logische structuur met partners en inwoners) te ontwikkelen. Daarin hebben bestaande netwerken een plek, (belangengroepen, de vele geïnteresseerden in het gebied) maar ook nieuwe netwerken (met bijvoorbeeld toekomstige bewoners of gebruikers). Op basis van een reeds uitgevoerde stakeholdersanalyse en lopende of reeds verlopen participatietrajecten zal in kaart worden gebracht wie (nog meer) betrokken moet worden en op welke manier (meeweten, meedenken, meedoen of meebeslissen). Daarbij blijven de bestaande afspraken met partners in stand. Doelstelling De doelstelling van de uitgangspunten en de aankomende participatiestrategie is om een zo optimaal mogelijk gestroomlijnde participatie ten behoeve van geheel Knoop XL (en daarbinnen de verschillende deelgebieden en onderliggende projecten) vorm te geven, zodanig dat een langjarig relatienetwerk van inwoners en stakeholders kan ontstaan en beklijven. Voorstel De raad voor te stellen om: 1. De ‘Uitgangspunten Participatiestrategie Knoop XL’ vast te stellen.

1.1 Uitgangspunt 1: Participatie wordt op diverse niveaus vormgegeven: op het niveau van heel Knoop XL, op het niveau van de drie deelgebieden (Fellenoord, de zuidkant van station Eindhoven Centraal en de OV-knoop) en op het niveau van de projecten binnen deze deelgebieden. 1.2 Uitgangspunt 2: De aankomende participatiestrategie sluit aan op de “rijdende trein” van de lopende ontwikkelingen en is van toepassing op nieuwe, nog te starten ontwikkelingen. Op de lopende ontwikkelingen zijn de reeds bestaande participatiekaders van toepassing. 1.3 Uitgangspunt 3: De gemeente stimuleert en inspireert initiatiefnemers om gemeentelijk participatiebeleid toe te passen.

3

Inboeknummer 24bst01040

1.4 Uitgangspunt 4: We benutten de innovatie en creatieve kracht van de stad en regio om participatie inclusief, toegankelijk en leuk te maken voor de huidige en toekomstige inwoners. 1.5 Uitgangspunt 5: We reflecteren regelmatig over voortgang, uitwerking en mate van succes van participatie. Argumenten De hiernavolgende uitgangspunten hebben betrekking op toekomstige ontwikkelingen en initiatieven in het gebied van Knoop XL. Immers: er heeft op onderdelen al participatie plaatsgevonden. 1. Met de uitgangspunten geven we op passende wijze richting aan de uitwerking van de participatiestrategie. Uitgangspunt 1: Participatie wordt op diverse niveaus vormgegeven: op het niveau van heel Knoop XL, op het niveau van de drie deelgebieden (Fellenoord, de zuidkant van station Eindhoven Centraal en de OV-knoop) en op het niveau van de projecten binnen deze deelgebieden. Op elk niveau spelen er verschillende vraagstukken en zijn er verschillende stakeholders en uitdagingen per gebied. Omdat op verschillende niveaus gewerkt wordt aan plannen, en deze elkaar soms overlappen, is van belang de samenhang hiertussen te blijven duiden. Het kan zijn dat bijvoorbeeld in de uitvoering al vergunningen nodig zijn (bv. voor kabels en leidingen) terwijl er op gebiedniveau nog plannen gemaakt worden. Door goed in kaart te brengen wat wanneer speelt, de rollen i.r.t.

participatie scherp te duiden, en stakeholders aan elkaar te verbinden, kunnen we de samenhang bij participatie tussen de schaalniveaus van het gebied blijven duiden. Uitgangspunt 2:. De aankomende participatiestrategie sluit aan op de “rijdende trein” van de lopende ontwikkelingen en is van toepassing op nieuwe, nog te starten ontwikkelingen. Op de lopende ontwikkelingen zijn de reeds bestaande participatiekaders van toepassing. In de tussentijdse beantwoording van de motie (collegebrief d.d. 19 december 2023) is aangegeven dat meerdere ontwikkelingen in het gebied al gaande zijn. Hier is ook al veel aan participatie gedaan in relatie tot de ontwikkelingen binnen Knoop XL (denk aan de sessies tijdens de Dutch Design Week of de participatie rondom de ontwikkelingen van het de OV-knoop die op dit moment loopt). Dat wat al loopt, moet uiteraard door blijven gaan. Na vaststelling van voorliggende uitgangspunten wordt een concretere participatiestrategie opgesteld en door het college vastgesteld. Vanaf het moment dat deze strategie is vastgesteld, is deze van toepassing op nieuwe participatietrajecten.

4

Inboeknummer 24bst01040

Uitgangspunt 3: De gemeente stimuleert en inspireert initiatiefnemers om gemeentelijk participatiebeleid toe te passen. Ook voor ons als gemeente blijft het een doorlopend aandachtspunt om vanuit onze eigen rol participatie goed vorm te geven. Onze participatiekaders zoals het Participatiebeleid Omgevingswet (2021), de Nota Inwoners- en overheidsparticipatie (2021) en de Verordening Inwonersparticipatie (door de raad vastgesteld op 11 december 2023) zijn onverkort van toepassing als de gemeente verantwoordelijk is voor participatie. De kaders helpen ons om een goed participatieproces te organiseren. Bijvoorbeeld door de doelen van participatie scherp te maken, het onderwerp, mate van invloed, de deelnemers en de rollen vast te leggen kunnen we verwachtingen managen en teleurstellingen voorkomen. Duidelijk maken wat er verwacht wordt, hoe er met de inbreng van participanten wordt omgegaan en wat uit eerdere trajecten wordt meegenomen, helpt bij het bereiken van goede kwaliteit van participatie. Uiteraard is het mogelijk dat ook na een goed georganiseerd proces niet iedereen tevreden is. In de groeiende stad kunnen we niet iedereen gelijk geven. We streven naar participatietrajecten die kwalitatief goed en transparant zijn en conform afspraken zijn verlopen. Daarbij gaan we op zoek naar de balans tussen doel en middel van participatie.

Uitgangspunt 4: We benutten de innovatie en creatieve kracht van de stad en regio om participatie inclusief, toegankelijk en leuk te maken voor de huidige en toekomstige inwoners. Met innovatie als kracht kunnen we deze kracht ook inzetten voor participatie. Hiermee willen we zorgen dat iedereen die wil meedoen dat op een leuke en toegankelijke manier kan doen. Uiteraard letten we hierbij goed op diversiteit, representativiteit en het betrekken van toekomstige inwoners. Bijvoorbeeld door het ontdekken van nieuwe vormen van participatie, zoals digitaal (VR, AI). Maar ook bij het ontwerpen van participatieprocessen, verslaglegging, uitvoering en evaluatie, zetten we de ontwerpkracht graag in. Uiteraard vergeten we onze beproefde manieren van participeren ook niet, zoals fysieke bijeenkomsten of een gezellige kop koffie. Waar mogelijk zullen we de creatieve bedrijven en startups hierin een kans bieden. En zullen we bij de andere partijen samenwerking stimuleren met creatieve partijen in het vormgeven van participatietrajecten. Daarbij hoort ook de doorontwikkeling van kennis en expertise hierop. En blijven we leren van de vele participatietrajecten in de stad. Uitgangspunt 5: We reflecteren regelmatig over voortgang, uitwerking en mate van succes van participatie. Verbouwen terwijl de winkel open is, zal de uitdaging zijn van de komende jaren voor Knoop XL.

En dat geldt ook voor participatie. Daarom maken we reflectie onderdeel van

5

Inboeknummer 24bst01040

het proces om continu verbeteringen door te voeren, zoals dat nu gemeentebreed al gebeurt. Gelet op de complexiteit, de nieuwe rollen (bijlage 1a) als gevolg van de omgevingswet (bijlage 1b) en het feit dat in korte tijd veel stappen gemaakt worden in het gebied van Knoop XL is het ook van belang om met de Raadscommissie periodiek stil te staan en te bespreken wat goed gaat en wat beter kan bij participatie. Kanttekeningen 1. Mogelijke vertraging in het planproces als gevolg van participatie Uiteraard streven we naar een voorspoedig planproces en is de druk om woningen en een nieuwe OV-knoop te realiseren groot. Dat participatie tijd kost is evident, net zoals evident is dat participatie een vast onderdeel is van elk traject of project met impact op de leefomgeving. Het goed vormgeven van participatie, uiteindelijk integraal met de hele gebiedsfasering, is onder andere bedoeld om mensen goed te betrekken zodat plannen beter worden en ook om juridische strijd aan het eind te verminderen. Dit vraagt constant een scherpe blik op de omgeving. Bij goede participatie kan de inbreng van anderen (van professionele partners tot een individuele inwoner) zo impactvol zijn, dat aanpassingen nodig zijn in plannen of zelfs tijdens de uitvoering. Dat kan vertraging opleveren, maar hoort er wel bij.

Zeker in een complexe ontwikkeling als dit, met veel onderlinge samenhang, is dit een uitdaging. Dat kan in sommige gevallen de keuze opleveren voor college of raad tussen beoogd resultaat of ruimte en tijd voor participatie. Met een goed participatieproces in beeld (doel van deze uitgangspuntennotitie) moet dit te organiseren zijn, echter zekerheid is er niet. 2. Door invoering omgevingswet bij start mogelijke onduidelijkheid in rollen tijdens participatie De Omgevingswet die op 1 januari 2024 van kracht is gegaan, brengt veranderingen in procedures. Het duurt naar verwachting nog een tijd voordat helder is hoe de nieuwe regelgeving precies juridisch wordt uitgelegd. De veranderende rollen en verantwoordelijkheden voor initiatiefnemers, college, raad en ambtelijke organisatie moeten daarmee ook nog verder vorm krijgen. Daarin is het belangrijk om hierover richting elkaar en participanten helder te communiceren over alle processen en ieders rol hierin. 3. Mogelijke onduidelijkheid over het doel en samenhang van participatie Doordat de planvorming, uitvoering van plannen en de veelheid aan betrokken partijen groot is, kan het zo zijn dat er op diverse schaalniveaus geparticipeerd wordt (bv. een

6

Inboeknummer 24bst01040

groot bouwplan en een kapvergunning in twee verschillende clusters). Dat kan soms onduidelijkheid opleveren. Uiteraard streven we ernaar om dit zoveel mogelijk te voorkomen. Personele consequenties Het uitvoeren van de participatie geschiedt door meerdere partijen, nl. Gemeente of Gemeente met samenwerkingspartners of partners alleen. Daarmee zijn ook de personele consequenties “verdeeld”. Voor de vormgeving van de Participatiestrategie zijn de werkzaamheden onderdeel van het reguliere werk. Mogelijk dat bij de verdere uitwerking personele gevolgen ontstaan. Dan zal dit te zijner tijd in kaart worden gebracht. Het college heeft binnen het programma Knoop XL ruimte gemaakt voor een strategisch omgevingsmanager die recent is gestart. Financiële consequenties De kosten voor het opstellen van de Participatiestrategie vallen binnen de reguliere werkzaamheden van het programma PSM en onderhavige projecten. Mogelijk blijkt dat na het opstellen van dit product vervolgbudget nodig is. Indien dit het geval is, zal worden bezien of hierin een besluit van uw raad nodig is. De participatie die wij als gemeente zelf uitvoeren, valt binnen de reguliere budgetten van projecten. De kosten voor participatie die ontwikkelaars (waaronder ook NS, Prorail) zelf uitvoeren, zijn voor hun eigen rekening en risico. Communicatie n.v.t.

Planning en uitvoering In de eerste helft van 2025 komt de Participatiestrategie tot afronding en wordt deze door het college vastgesteld. Deze zal daarna ter kennisname aan uw raad gestuurd worden. Evaluatie Voorstel is om doorlopend te reflecteren, waar nodig met de raadscommissie, in een van de reguliere bijeenkomsten.

Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren:

7

Inboeknummer 24bst01040

●

Bijlage o

1a: rollen ten aanzien van Participatie

o

1b: rollen raad en college in relatie tot instrumenten omgevingswet

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

8

Inboeknummer 24bst01040

Ontwerp Raadsbesluit

De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 10 september 2024; besluit: 1. De ‘Uitgangspunten Participatiestrategie Knoop XL’ vast te stellen: 1.1 Uitgangspunt 1: Participatie wordt op diverse niveaus vormgegeven: op het niveau van heel Knoop XL, op het niveau van de drie deelgebieden (Fellenoord, de zuidkant van station Eindhoven Centraal en de OV-knoop) en op het niveau van de projecten binnen deze deelgebieden. 1.2 Uitgangspunt 2: De aankomende participatiestrategie sluit aan op de “rijdende trein” van de lopende ontwikkelingen en is van toepassing op nieuwe, nog te starten ontwikkelingen. Op de lopende ontwikkelingen zijn de reeds bestaande participatiekaders van toepassing. 1.3 Uitgangspunt 3: De gemeente stimuleert en inspireert initiatiefnemers om gemeentelijk participatiebeleid toe te passen. 1.4 Uitgangspunt 4: We benutten de innovatie en creatieve kracht van de stad en regio om participatie inclusief, toegankelijk en leuk te maken voor de huidige en toekomstige inwoners. 1.5 Uitgangspunt 5: We reflecteren regelmatig over voortgang, uitwerking en mate van succes van participatie.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

9