Raadsvoorstel Strategische koers Ergon 2027-2032

Inboeknummer 8073043_02 Dossiernummer 25.47.651 B&W beslisdatum 18 november 2025

Raadsvoorstel Strategische koers Ergon 2027-2032 Inleiding Ergon is de uitvoeringsorganisatie van de Gemeenschappelijke Regeling Werkvoorzieningsschap Regio Eindhoven (GRWRE). Ergon voert gesubsidieerde arbeid en re-integratietaken uit in opdracht van de gemeente Eindhoven en vier regiogemeenten. Hierdoor kunnen inwoners met een grotere ondersteuningsvraag via de inzet van loonkostensubsidie en begeleiding aan betaald werk geholpen worden en bijstandsgerechtigden zich ontwikkelen naar regulier betaald werk. De huidige strategische koers voor Ergon loopt eind 2026 af. Doordat het Rijk bezuinigd heeft op deze vormen van gesubsidieerd werk, past de huidige koers niet meer. De afgelopen tijd is daarom gewerkt aan een nieuwe strategische koers voor de periode 2027 t/m 2032 waarbij toekomstvarianten ontwikkeld zijn. Het Algemeen Bestuur van de GRWRE ‘Ergon’ heeft eind oktober 2025 ‘variant 3’ vastgesteld waarbij jaarlijks de aantallen en budgetten worden bepaald. Dit onder voorbehoud van zwaarwegende argumenten vanuit de gemeenteraden. Met deze nieuwe koers wordt voor Ergon een stevige basis neergezet. Ook gaat Ergon meer focus aanbrengen op het zoveel mogelijk werken bij een externe, reguliere werkgever. Hierbij wordt meer nadruk gelegd op (mens)ontwikkeling en maatwerk in plaats van op productiegericht werken.

Daarnaast onderzoeken we hoe we via het instrument loonkostensubsidie meer mensen uit de bijstand aan werk kunnen helpen. Tenslotte hebben we flexibiliteit ingebouwd waarbij we jaarlijks aangeven hoeveel bijstandsgerechtigden we verwachten te kunnen ondersteunen in uitstroom naar vormen van gesubsidieerd werk. We hechten er waarde aan dat uw raad een oordeel kan vormen over deze nieuwe koers en leggen deze voor zienswijze aan u voor. Doelstelling Zoveel mogelijk inwoners met een grotere ondersteuningsvraag helpen bij het vinden en behouden van betaald werk.

Inboeknummer 8073043_02 Voorstel Als zienswijze aan de GRWRE kenbaar te maken dat de gemeenteraad van Eindhoven zich kan vinden in variant 3 waarbij de aantallen en budgetten jaarlijks worden vastgesteld onder voorbehoud van goedkeuring van onze jaarlijkse begroting. De raad ziet daarbij dat er voor Ergon een grote opgave ligt om de koers vorm te geven op zowel de inhoudelijke als de financiële opgave. Argumenten 1.1 Gezien de Rijksbezuinigingen moeten we Ergon toekomstbestendig maken om zoveel mogelijk inwoners met een arbeidsbelemmering te ondersteunen naar en in werk. Werk is meer dan een inkomen Werk is zo veel meer dan een inkomen alleen, het betekent sociale contacten met collega's, je ontwikkelen en persoonlijk groeien, zelfvertrouwen krijgen, meedoen in onze samenleving en nog veel meer. Daarnaast blijkt dat werken gunstige effecten heeft op de gezondheid van mensen, schulden en andere zorgkosten. We zien verder dat onze arbeidsmarkt zeer krap is en er zijn veel openstaande vacatures zijn, in alle sectoren en op alle niveaus. Ook werkgevers hebben er dus belang bij om mensen met een grotere ondersteuningsvraag aan werk te helpen. We willen dat zoveel mogelijk inwoners ook de kans krijgen en ook meedelen in de kansen die onze brainportregio biedt. Gemeenten hebben een taak om inwoners met een arbeidsbeperking aan werk te helpen.

Daarbij is wel een forse Rijksbezuiniging ingeboekt. Voor inwoners met een arbeidsbeperking hebben gemeenten een specifieke verantwoordelijkheid zodat zij ook mee kunnen doen aan het arbeidsproces. Dit is vastgelegd in de Participatiewet. Daarbij kunnen loonkostensubsidie en begeleiding op de werkplek ingezet worden. Tot 2015 was de Wsw daarvoor de wettelijke basis. Na invoering van de Participatiewet is er geen instroom in de Wsw mogelijk maar kunnen inwoners met een arbeidsbeperking via loonkostensubsidie en beschut werk aan werk worden geholpen. De bedoeling is dat werknemers daarbij zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers aan de slag zijn. De Rijksfinanciering is hierop gebaseerd. Echter, een deel van de inwoners heeft een andere ondersteuningsvraag waardoor werken bij een reguliere werkgever (nog) niet passend is. Deze inwoners kunnen werken bij de interne werkplekken van Ergon zoals de wasserij, in het groen, post. Door het Rijk is met de Participatiewet een forse bezuiniging ingeboekt. Voor de Wsw ontvingen gemeenten per werkplek een hoger bedrag van het Rijk dan voor loonkostensubsidie/beschut werk. Aangezien het aantal Wsw-plekken ieder jaar afbouwt en het volume loonkostensubsidie/beschut werkplekken ieder jaar toeneemt, wordt de financiële druk voor gemeenten ieder jaar hoger. We moeten daarom anticiperen op deze ontwikkelingen. Naar een nieuwe Strategische koers.

We hebben extern bureau Berenschot gevraagd om een analyse te maken van de huidige situatie van Ergon. Hieruit blijkt dat Ergon in vergelijking met andere sociaal

2

Inboeknummer 8073043_02 ontwikkelbedrijven financieel goed presteert, het behoort bij de 25% best presterende bedrijven. Een aantal interne werkbedrijven doet het financieel goed (groen, facilitair, post) terwijl er ook een aantal verliesgevend zijn (wasserij, logistieke diensten Acht, kwekerij). Ook blijkt uit de analyse dat relatief veel mensen een arbeidsovereenkomst bij Ergon hebben en niet in dienst zijn van een reguliere werkgever. Dit komt niet zozeer door het hoge aantal interne werkplekken maar door de vele detacheringen (o.a. bij DAF). Dus veel mensen zijn aan de slag bij een externe inlener maar in dienst van Ergon. Gezien bovenstaande analyses betekent het toekomstbestendig maken van Ergon: - meer mensen werken bij reguliere werkgevers. Voor werknemers die bij Ergon zelf werken moet de focus veel meer gelegd worden bij de ontwikkeling van werknemers in plaats van op productiegericht werken. Zo wordt het werken bij een reguliere werkgever laagdrempeliger. Op termijn moeten we uitkomen op een samenstelling die het Rijk beoogt en waarbij meer mensen bij reguliere werkgevers in dienst zijn. Hierbij verstrekt Ergon loonkostensubsidie en, indien nodig, begeleiding op de werkplek. - het verbeteren van het operationeel resultaat van de verliesgevende werkbedrijven van Ergon.

- meer bijstandsgerechtigde inwoners met een (structurele) ondersteuningsvraag aan het werk helpen waardoor de lasten op de BUIG beperkt worden en er andere positieve maatschappelijke effecten gerealiseerd worden. Hierbij kan het instrument loonkostensubsidie ingezet worden omdat de realisatie van loonkostensubsidie door het Rijk gecompenseerd wordt sinds 2022. De ontwikkelde varianten voor een nieuwe koers. Op basis van de analyses en onze wensen om meer inwoners met een ondersteuningsvraag aan werk te helpen en Ergon toekomstbestendig te maken, hebben we Berenschot gevraagd om varianten te ontwikkelen en advies te geven voor de toekomstige lijn voor Ergon. Berenschot heeft drie varianten ontwikkeld: - Bij variant 1 wordt gestimuleerd dat zoveel mogelijk mensen bij reguliere werkgevers aan de slag gaan als dat mogelijk is, dus de beweging van ’binnen naar buiten’. - Bij variant 2 worden meer bijstandsgerechtigde inwoners die een grotere ondersteuningsbehoefte hebben aan werk geholpen met het instrument loonkostensubsidie. Daarbij is 250 fte (330 inwoners) in het jaar 2032 als globale richting c.q. beweging opgenomen. Er vindt bij deze variant geen extra beweging van ‘binnen naar buiten’ plaats. - Variant 3 is een combinatie van deze twee varianten.

We stimuleren de beweging van ‘binnen naar buiten’ én we gaan meer bijstandsgerechtigde inwoners met een ondersteuningsvraag bij/via Ergon aan de slag helpen. Variant 2 is geen realistische variant omdat we Ergon hierbij niet toekomstbestendig maken omdat dit niet in lijn ligt met de bedoeling van de Participatiewet en de kosten te hoog oplopen.

3

Inboeknummer 8073043_02 Bij variant 1 zorgen we ervoor dat mensen zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers kunnen werken en meedoen in de samenleving. Daarnaast heeft dit een positieve impact op de begeleidingskosten. Bij deze variant krimpt Ergon van 1.500 fte naar 1.270 fte in 2032 waardoor er op termijn naar verwachting ingegrepen moet worden op de infrastructuur, bijvoorbeeld door een intern werkbedrijf te sluiten. Bij variant 3 helpen we meer mensen aan werk en besparen we ook op de begeleidingskosten door de beweging van binnen naar buiten maar, omdat we meer mensen aan werk helpen, worden de begeleidingskosten in totaliteit hoger. Zoals eerder is aangegeven, stimuleren we dat werknemers zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers gaan werken. Ergon krimpt daardoor van 1.500 naar 1.400 fte maar dit heeft minder impact op het aantal verschillende werksoorten en de infrastructuur van Ergon. We besparen op de bijstandsgelden (BUIG) omdat mensen uitstromen van bijstand naar betaald werk. We lichten dit verder toe in de financiële paragraaf. 1.2 Met de keuze voor variant 3, waarbij aantallen en budgetten jaarlijks worden vastgesteld, zorgen we ervoor dat we de stappen zetten die we moeten zetten. Met de nieuwe koers: - zorgen we dat zo veel mogelijk mensen met een ondersteuningsvraag mee kunnen doen.

- maken we de beweging van productiegericht werken naar de focus op ontwikkeling en maatwerk. - hebben we een kompas voor toekomstige keuzes waarbij strategische ambities en operationele behoeften leidend zijn. - kunnen we nog meer bijstandsgerechtigde inwoners toegang tot werk bieden. - zetten we een stevige basis neer met breed gedragen afspraken over volumes, kwaliteit, financiële kaders en doelgroep. Met variant 3 kunnen we de interne werkbedrijven en hun verschillende werksoorten blijvend benutten. De interne werkbedrijven zijn immers belangrijk en hebben een aantal functies: - opstap: ontwikkelen en leren zodat daarna de stap naar een reguliere werkgever gemaakt kan worden. - passende werkplek voor de werknemers die hier langere tijd op aangewezen zijn. - vangnet: als in de praktijk blijkt dat een dienstverband bij een reguliere werkgever nog (niet) haalbaar is. Ergon gaat fors investeren in ontwikkeling, begeleiding en maatwerk, de mens moet centraal staan. Ergon gaat mensen ontwikkelen naar én in werk. Van belang is duurzaam werk en passende werkplekken met goede begeleiding. Ergon zet daarbij in op persoonlijke groei en zaken als vak- en werknemersvaardigheden. Daarnaast investeert Ergon ook in (de begeleiding van) werknemers op het gebied van onder meer gezondheid, geldzaken en taal- en cultuuraspecten.

4

Inboeknummer 8073043_02 Als gemeente zetten we voor Ergon een stevige basis neer waarbij we jaarlijks afspraken maken over hoeveel bijstandsgerechtigde inwoners we verwachten te kunnen ondersteunen naar vormen van gesubsidieerd werk. Dat zorgt ervoor dat we mee kunnen ademen op ontwikkelingen en operationele behoeften. Daarnaast gaan we portfolioanalyses maken van een aantal werkbedrijven waaronder de kwekerij omdat de erfpacht afloopt en de wasserij waarbij het operationeel resultaat moet worden verbeterd. Ergon gaat de samenwerking met werkgevers intensiveren en zet daarbij in op duurzame, innovatieve werkconcepten. Ook wordt een verbeterplan opgesteld om het ziekteverzuim te beperken en de duurzaamheid van de plaatsingen te bevorderen. Tenslotte zullen deze ontwikkelingen ook van invloed zijn op de huisvesting op de Rooijakkersstraat 3. We houden bij de verdere ontwikkeling van de huisvestingsplannen rekening met deze nieuwe koers van Ergon. Kanttekeningen 1.1 We lopen (financiële) risico’s als de beweging van binnen naar buiten niet succesvol is of als de toestroom van kandidaten achterblijft. We willen een grote beweging ‘van binnen naar buiten’ in gang zetten bij Ergon en meer de focus leggen op ontwikkeling, begeleiding en maatwerk in plaats van op productie. Dit vereist een forse cultuur- en organisatieverandering bij Ergon.

We lopen risico als de toestroom en/of de beweging van binnen naar buiten achterblijft. Dit wordt deels gecompenseerd door de met Ergon afgesproken financieringssystematiek waarbij de budgetten meebewegen met het aantal ondersteunde inwoners. Om deze beweging te laten slagen is ook de bereidwilligheid van werkgevers nodig om mensen zelf in dienst te nemen. Op diverse manier stimuleren we dit als gemeente door een gerichte werkgeversdienstverlening, onder meer via de Banenafspraak, het stimuleren van jobcarving/crafting, Human Capital Agenda’s, social return, Talentsleutel, Brainport Academy, ontwikkelpaden en bijvoorbeeld het Brabants Talentenfestival. We willen samen met alle partners investeren in bewustwording van werkgevers dat de krapte op de arbeidsmarkt óók noopt tot het in dienst nemen van inwoners met een grotere, vaak structurele ondersteuningsvraag. Personele consequenties Dit wordt nader uitgewerkt door Ergon waarin ook aandacht is voor het beperken van het ziekteverzuim en de duurzaamheid van plaatsingen. De personele consequenties zijn verwerkt in de strategische koers waardoor dit geen consequenties heeft voor de benodigde financiële middelen. Financiële consequenties De ontwerpbegroting van Ergon 2026 inclusief meerjarenbegroting 2027-2029 is begin 2025 in het algemeen bestuur van de GRWRE vastgesteld.

Omdat de jaren 2026-2029 een tekort in onze begroting lieten zien, hebben we vanaf 2026 structureel € 1,8 miljoen

5

Inboeknummer 8073043_02 vanuit de mitigerende maatregelen (pagina 53 van onze begroting) toegevoegd om deze jaren sluitend te maken. De begroting van Ergon en de begroting Eindhoven voor de jaren 2026, 2027, 2028, en 2029 sloten dus op elkaar aan. Er is echter tijdens de doorrekeningen van de nieuwe koers gebleken dat Ergon voor de jaren 2027, 2028 en 2029 te lage bedragen heeft opgenomen in de Ergon-begroting 2026/meerjarenbegroting 2027-2029. Dat komt door twee zaken: - er is voor de jaren 2027-2029 geen indexatie doorgevoerd voor de begeleidingsvergoeding en aanvullende gemeentelijke bijdrage. - daarnaast was de oude koers nog gebaseerd op het jaarlijks dalen van het aantal Wsw-werknemers (door pensioen etc.) van 4%, terwijl gebleken is dat deze afname fors hoger was, te weten 6,5%. Dat betekent dat er hogere aantallen plaatsingen loonkostensubsidie/beschut werk opgenomen zijn in de nieuwe koers. Dat komt omdat er, conform de Rijksfinanciering, afgesproken is dat de opbouw van het aantal plekken loonkostensubsidie/beschut werk synchroon loopt met de afbouw van de Wsw (één Wsw-werknemer die uitstroomt door pensioen etc. betekent één nieuwe werknemer loonkostensubsidie/beschut werk).

Als we deze twee aspecten verwerken, ontstaat er in de basisvariant (waarbij er sprake is van ongewijzigd beleid in de komende jaren) een tekort in onze meerjarenbegroting van respectievelijk € 2,3 miljoen in 2027, € 2,6 in 2028 en € 3,5 miljoen in 2029 en voor de jaren vanaf 2030 verder oplopend. Als we daarna de nieuwe strategische koers doorrekenen, dan leidt dat tot onderstaande overzichten voor de verschillende varianten voor het Eindhovense deel. Daarbij is ook de basisvariant opgenomen. In deze tabellen is dus opgenomen wat er in onze begroting is opgenomen, wat de financieringsvraag van Ergon is en wat het tekort is in onze begroting. Daarbij is het goed te vermelden dat de budgetten in onze meerjarenbegroting op constant niveau zijn, terwijl de rijksbudgetten jaarlijks stijgen omdat het rijk rekening houdt dat het aantal plekken loonkostensubsidie/beschut werk ieder jaar stijgen, evenals de prijs per plek (volume- en prijsaanpassingen). De eventuele hogere rijksbudgetten voor begeleidingskosten zijn echter niet alleen voor Ergon bedoeld, deze budgetten werden in het verleden niet 1 op 1 doorgezet maar tevens ingezet als algemeen dekkingsmiddel (integrale afweging). Met de compensatie voor de Loonkostensubsidie (LKS) is wel al rekening gehouden in onderstaande overzichten per variant omdat het Rijk het LKSbudget beschikbaar stelt op basis van realisatie (t+1).

Overzicht basisvariant (x miljoen €) 2027

2028

2029

2030

2031

2032

Begroting Eindhoven

25,3

25,3

25,3

25,3

25,3

25,3

Claim Ergon

30,1

32,3

34,4

36,6

38,5

40,1

Compensatie LKS

2,5

4,4

5,6

6,8

7,9

8,8

Tekort begroting

2,3

2,6

3,5

4,5

5,3

5,9

6

Inboeknummer 8073043_02 Overzicht variant 1 (x miljoen €) 2027

2028

2029

2030

2031

2032

Begroting Eindhoven

25,3

25,3

25,3

25,3

25,3

25,3

Claim Ergon

30,3

32,8

34,7

36,7

38,5

40,0

Compensatie LKS

2,5

5,3

6,5

7,8

8,9

9,9

Tekort begroting

2,5

2,2

2,9

3,6

4,2

4,8

Overzicht variant 2 (x miljoen €) 2027

2028

2029

2030

2031

2032

Begroting Eindhoven

25,3

25,3

25,3

25,3

25,3

25,3

Claim Ergon

33,9

38,1

41,9

45,8

47,7

49,4

Compensatie LKS

4,4

8,4

10,6

12,9

14,0

15,0

Tekort begroting

4,2

4,4

6,0

7,6

8,4

9,1

2027

2028

2029

2030

2031

2032

Begroting Eindhoven

25,3

25,3

25,3

25,3

25,3

25,3

Claim Ergon

33,6

37,8

41,3

45,0

46,5

48,2

Compensatie LKS

4,4

8,3

10,6

12,9

13,9

15,0

Tekort begroting

4,0

4,1

5,4

6,8

7,3

8,0

Overzicht variant 3 (x miljoen €)

Bij variant 3 is er sprake van extra uitstroom uit de bijstand, waardoor er bespaard wordt op de BUIG (naast de andere positieve effecten die gepaard gaan met betaald werk zoals minder zorgconsumptie op andere leefgebieden). Deze besparing op de BUIG kan echter niet 1 op 1 ingeboekt worden aangezien er al een ingeboekte besparing op de BUIG van €1,7 miljoen is verwerkt in de gemeentelijke begroting 2026 (mitigerende maatregelen). Overzicht variant 3, extra uitstroom bijstand en besparing BUIG 2027

2028

2029

2030

2031

2032

Aantal extra uitstroom

138

196

265

330

330

330

Extra besparing BUIG

1,6

2,2

3,0

3,6

3,6

3,6

Bij de behandeling van de begroting Ergon 2027 (maart 2026) zullen we aangeven op welke manier we de dekking willen organiseren. Naar verwachting kan een deel gedekt worden uit de stijgende rijksbudgetten voor deze doelgroep onder voorbehoud van de jaarlijkse goedkeuring van de begroting (integrale afweging). Daarnaast kan een deel van de bespaarde uitkeringen als dekking worden ingezet. De resterende benodigde dekking zal bij het financieel bericht (voorjaar 2026 vóór de verkiezingen) als input voor de coalitieonderhandelingen meegenomen moeten worden. We hebben als college de opdracht gegeven om in de aanloop naar de nieuwe bestuursperiode in beeld te brengen op welke manieren de financiële (rest)problematiek opgelost kan worden waarbij de huidige inzet van de BUIG-middelen betrokken wordt.

7

Inboeknummer 8073043_02

Communicatie De Strategische koers wordt, nadat deze door het bestuur is vastgesteld, via de GRWRE aan de pers en derden beschikbaar gesteld worden. Dit raadsvoorstel is besproken in de vergadering van de cliëntenraad op 4 november 2025. Het advies van de cliëntenraad en onze reactie hierop treft u in de bijlagen aan. Planning en uitvoering De uitvoering zal ter hand genomen worden na vaststelling. Evaluatie Via de jaarrekening en de jaarlijkse planning en control-cyclus voeren we evaluaties uit. Daarnaast worden er periodiek medewerkers-tevredenheidsonderzoeken uitgevoerd bij Ergon. In het bestuur van Ergon hebben we verder besloten om een tussentijdse evaluatie uit te voeren om te kijken of we bijstellingen van het strategisch plan moeten plaatsvinden. Voor de wasserij wordt er begin 2028 een evaluatie uitgevoerd. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Strategische koers Ergon 2027-2032 • Adviesrapport Berenschot • Brief zienswijze • Reactie cliëntenraad (deze wordt nagezonden) • Reactie college op brief van de cliëntenraad (deze wordt nagezonden) Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

8

Inboeknummer 8073043_02

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ;

besluit: Als zienswijze aan de GRWRE kenbaar te maken dat de gemeenteraad van Eindhoven zich kan vinden in variant 3 waarbij de aantallen en budgetten jaarlijks worden vastgesteld onder voorbehoud van goedkeuring van onze jaarlijkse begroting. De raad ziet daarbij dat er voor Ergon een grote opgave ligt om de koers vorm te geven op zowel de inhoudelijke als de financiële opgave.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

9