Raadsvoorstel startdocument burgerberaad thema Veiligheid

gemeente Eindhoven Inboeknummer 8103581_02 Dossiernummer 26.03.151 B&W beslisdatum 13 januari 2026

Raadsvoorstel Startdocument burgerberaad thema Veiligheid Inleiding en voorgeschiedenis In het bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ 2022-2026 is opgenomen dat we deze bestuursperiode een burgerberaad organiseren. Zo willen we inwoners meer direct een stem geven, waarvan we ook kunnen leren voor de toekomst. Het raadslid dhr. Bamenga (D66) heeft in de raadsvergadering van 15 februari 2022 een toelichting gegeven op het initiatiefvoorstel ‘Burgerberaad: laat inwoners meebeslissen over de toekomst van de stad’. Het college heeft een reactie gegeven op dit voorstel (22bst00627) en vervolgens heeft uw raad het voorstel in de meningsvormende vergadering van 10 mei 2022 besproken. De ambitie om een burgerberaad in Eindhoven te organiseren kreeg daarna een plek in het bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ en in de bestuursopdracht van de stadsgezant Brainport voor Elkaar en Inwonersparticipatie (22bst01629). In februari 2025 hebben we u een voorstel aangeboden voor een burgerberaad met de vraag ‘Hoe wil Eindhoven beslissingen nemen die gezamenlijk gedragen zijn?’ (7876041_02). In de raadsvergadering van 15 april 2025 heeft uw raad besloten om dat voorstel van de agenda af te voeren. Na een bespreking in de meningsvorming van 23 september 2025 heeft uw raad op 30 september 2025 de motie VM2 ‘Burgerberaad met thema Veiligheid’ aangenomen.

Met deze motie heeft u het college de opdracht gegeven om in Q1 2026 te komen met een startnotitie voor een burgerberaad met als thema (sociale) veiligheid. Het college onderschrijft dat veiligheid een belangrijk thema is dat iedere inwoner van Eindhoven aangaat. In Eindhoven ervaren veel inwoners hun buurt als een veilige plek om te wonen, werken en leven. Gemiddeld krijgt het veiligheidsgevoel in hun eigen buurt een rapportcijfer van 7,3. Uit de inwonersenquête 2024 blijkt dat het percentage inwoners van Eindhoven dat zich wel eens onveilig voelt sinds 2018 jaarlijks tussen de 37 en 40% ligt, in de eigen buurt ligt dit percentage tussen de 24% en 27%. Het percentage dat denkt dat er veel criminaliteit in de stad is ligt tussen de 14% en 18%. Door verschillende gemeentelijke sectoren wordt met diverse betrokken ketenpartners dagelijks gewerkt om

Inboeknummer 8103581_02 onze stad veilig en leefbaar te houden én het iedere dag een beetje beter te maken. We zijn echter ook benieuwd welke ideeën onze inwoners hebben. Middels dit raadsvoorstel geven we uitvoering aan de motie VM2 om via een burgerberaad in gesprek met inwoners te gaan over wat zij belangrijk vinden om de stad veiliger te maken. Het bijgevoegde startdocument is gebaseerd op de voorstellen die we in februari 2025 aan uw raad hebben aangeboden. Doelstelling Vaststellen van kaders voor de uitvoering en evaluatie van het burgerberaad over het thema Veiligheid. Voorstel De raad besluit: 1. Het startdocument ‘Het burgerberaad over het thema Veiligheid’ vast te stellen conform het bijgevoegd concept waarin de navolgende randvoorwaarden en uitgangspunten zijn opgenomen: 1.1.

De startvraag, waarbij de opdracht aan het burgerberaad wordt gegeven om zelf tot aanscherping en focus van deze vraag te komen in de eerste twee bijeenkomsten, vast te stellen: Startvraag: Hoe kunnen we samen de veiligheid op straat in Eindhoven vergroten?

1.2.

Het mandaat voor de adviezen van het burgerberaad vast te stellen:

De gemeenteraad behandelt het resultaat van het burgerberaad als een zwaarwegend advies. Dat is een advies dat met inachtneming van het beslisrecht van de raad in principe wordt overgenomen, mits het aan de volgende vijf randvoorwaarden voldoet: Randvoorwaarde 1: De adviezen zijn breed gedragen door het beraad, volgens de besluitvormingsprocedure die het beraad zelf heeft vastgesteld. De invulling van deze besluitvormingsprocedure en het bepalen wat voor het beraad een breed gedragen advies is, wordt aan het beraad overgelaten. Hiervoor begeleiden we het beraad in de eerste twee bijeenkomsten, zodat het proces vorm krijgt op een manier die past bij het onderwerp en bij de groep deelnemers. In het eindverslag van het beraad staat beschreven welke besluitvormingsprocedure zij hebben gekozen. Randvoorwaarde 2: De adviezen vallen onder het wettelijk takenpakket van de gemeente op het gebied van (sociale) veiligheid in Eindhoven en kunnen door de gemeente worden uitgevoerd.

2

Inboeknummer 8103581_02 Randvoorwaarde 3: De adviezen zijn niet in strijd met de rechten en plichten die inwoners van Nederland wettelijk hebben. Randvoorwaarde 4: De adviezen zijn zowel juridisch als praktisch uitvoerbaar. Dit wordt door de gemeente en deskundigen getoetst. Als adviezen in strijd zijn met bestaand beleid, maakt de gemeente hierover een expliciete afweging en communiceert zij deze terug aan het burgerberaad. Randvoorwaarde 5: De adviezen passen binnen de gemeentelijke begroting. 1.3. a.

b.

c.

d.

De kaders voor loten, communicatie en ondersteuning van de deelnemers vast te stellen: Voor de uitnodiging en selectie van de deelnemers werken we met een 2-staps gestratificeerd en gewogen lotingsproces dat op landelijke en Eindhovense praktijkervaringen aansluit en representativiteit borgt. Raadsleden, commissieleden, collegeleden en ambtenaren van de gemeente Eindhoven, betaalde medewerkers van politieke partijen en gekozen politici van Provinciale Staten, Eerste en Tweede Kamer en het Europees Parlement doen niet mee met de bijeenkomsten, tenzij ze uitgenodigd worden door het burgerberaad (bijvoorbeeld als expert). Deelname wordt voor alle geselecteerde deelnemers toegankelijk gemaakt door persoonlijk contact en ondersteuning op maat. De deelnemers krijgen een vergoeding. Met deelnemers en met de stad wordt op een toegankelijke wijze via diverse kanalen en in heldere taal gecommuniceerd. We gebruiken creatieve interventies (bijvoorbeeld het gebruik van social design) om de deelnemers en de stad te motiveren en te betrekken.

1.4. De uitgangspunten voor de evaluatie vast te stellen: a. De deelnemers worden voor, tijdens en na het burgerberaad gevraagd naar hun ervaringen: tevredenheid over het proces, onafhankelijkheid van de adviezen en aanbevelingen voor de toekomst. b. We sluiten aan bij de standaarden van BZK en VNG door de deelnemers aan het begin en aan het eind een korte vragenlijst in te laten vullen (zogenoemde 0meting en 1-meting). c. Op basis van interviews en een gezamenlijke evaluatiesessie met betrokkenen (vertegenwoordigers van de deelnemers, politiek, ambtelijk projectteam en externe procesbegeleider) leggen we de geleerde lessen vast voor de toekomst. Argumenten 1.1.1. De startvraag voldoet aan randvoorwaarden van het burgerberaad, is maatschappelijk en politiek relevant en sluit aan op de veiligheidsopgaven van de stad.

3

Inboeknummer 8103581_02

Conform kenmerken zoals beschreven in het startdocument, is de startvraag beknopt, eenduidig en helder. Het is breed genoeg om uiteenlopende aanbevelingen mogelijk te maken. En het gaat over een belangrijk onderwerp dat in de stad leeft. Als vijfde stad van Nederland maakt Eindhoven de komende jaren een stevige groei door. Veiligheid is de basis voor een duurzame groei en ontwikkeling van de stad. Het is hét fundament voor een plek waar het voor iedereen fijn samenleven is. Waar veiligheid onder druk staat, staan ook ontwikkeling en groei onder druk. Op een plek waar het onveilig is of onveilig aanvoelt, kan een samenleving niet tot bloei komen. Daarom is het juist in deze tijd van stedelijke verdichting van belang om na te denken over maatregelen voor de veiligheid in de stad. 1.1.2. We gebruiken de brede vraag uit de motie VM2 als startvraag en laten het burgerberaad de brede vraagstelling zelf aanscherpen. De brede vraagstelling zoals geformuleerd in de motie VM2 is overgenomen in het startdocument. Hier is bewust voor gekozen om daarmee het burgerberaad ruimte en vertrouwen te geven om zelf de focus te kiezen. Hiermee is het aan het beraad om te bepalen welk onderdeel binnen dit brede thema veiligheid de meeste interesse en aandacht van de inwoners heeft.

Deze focus is van belang, omdat uit ervaringen van onder andere de gemeente Helmond blijkt dat een brede vraagstelling op het onderwerp veiligheid veel inspanning van het burgerberaad vraagt en tot uiteenlopende adviezen kan leiden. Door het burgerberaad zelf de brede vraagstelling verder te laten concretiseren, krijgen inwoners de zeggenschap om de meest relevante en actuele onderwerpen binnen het thema veiligheid te kiezen die in de stad leven. Deze aanpak is op andere thema’s eerder succesvol toegepast in gemeenten zoals Maastricht. De uitvoerende partij begeleidt dit keuzeproces samen met inhoudsdeskundigen. Hiervoor wordt een extra bijeenkomst ingepland, waardoor de eerste twee bijeenkomsten gericht zijn op het concretiseren van de vraagstelling en het proces. 1.2.1. De kaders en het mandaat zijn gebaseerd op de ervaringen van andere gemeenten. Ze geven voldoende ruimte en geven duidelijk de grenzen van het advies. Het mandaat van een burgerberaad is groter dan bij andere participatievormen en gaat gepaard met randvoorwaarden. We kiezen voor een ‘mandaat met verantwoordingsplicht’: de gemeenteraad behandelt adviezen als zwaarwegend zolang ze binnen de vooraf vastgestelde randvoorwaarden vallen. De intentie is om deze adviezen te omarmen en in uitwerking te zetten tenzij er zwaarwegende redenen zijn om het niet te doen.

De vijf randvoorwaarden geven duidelijk de grenzen die binnen wettelijke kaders vallen en uitvoering van de adviezen door de gemeente waarborgen. De gemeenteraad behoudt het beslisrecht en motiveert waarom adviezen wel of niet worden overgenomen.

4

Inboeknummer 8103581_02 In het geval dat het burgerberaad met adviezen komt die niet passen bij één of meerdere randvoorwaarden, kan de gemeenteraad beslissen wat er met die adviezen gedaan wordt. Vooraf informeren we het burgerberaad dat er met deze adviezen mogelijk niets gedaan wordt. 1.2.2. Het burgerberaad bepaalt gezamenlijk op welke wijze het besluitvormingsproces wordt ingericht dat voor breed gedragen adviezen zorgt. De adviezen van het burgerberaad moeten breed gedragen zijn door de deelnemers. Het beraad zal in de eerste twee bijeenkomsten in gezamenlijkheid bepalen hoe zij tot overeenstemming komen over hun adviezen. Op deze manier is het beraad medeverantwoordelijk voor het proces en de wijze van besluiten nemen. 1.3.1. Voor het proces van het loten uitnodigen en selecteren van de deelnemers gebruiken we methodes die eerder bewezen zijn en representativiteit borgen. Van bepaalde groepen inwoners verwachten we op basis van eerdere ervaringen (zoals bij het project ‘Blik op Eindhoven’ en brede raadpleging ‘Samenleven vanaf dag 1’) iets lagere respons op de uitnodiging. Om te voorkomen dat in de tweede fase van de loting te weinig personen uit deze groepen worden ingeloot, sturen we naar deze groepen in de eerste fase relatief wat meer uitnodigingen. Na de aanmelding volgt de tweede fase.

Daar letten we ook op kenmerken waar niet vooraf op geselecteerd kan worden, zoals genoten opleiding en veiligheidsbeleving. We communiceren op een aantrekkelijke manier en nemen persoonlijk contact op om deelname te vergroten. 1.3.2. Door deze kaders worden belangrijke aspecten zoals onafhankelijkheid, inclusiviteit en transparantie van het burgerberaad geborgd. Door persoonlijke benadering, ondersteuning op maat en een financiële vergoeding maken we het Eindhovense burgerberaad inclusief en toegankelijk. De onafhankelijkheid van het burgerberaad wordt geborgd door de onafhankelijke begeleiding en het scheiden van de rollen met de ambtelijke, bestuurlijke en politieke organisaties van de gemeente. Brede communicatie via diverse kanalen zorgt voor bekendheid. Door met de stad de informatie te delen die het beraad krijgt op basis waarvan het beraad haar advies vormt, bevorderen we de transparantie van het proces met de gehele stad. 1.4.1. De evaluatie tijdens en na het proces maakt het mogelijk om tijdens het burgerberaad waar nodig verbeteringen door te voeren en achteraf goed te reflecteren op het proces. De geleerde lessen gebruiken we voor verdere professionalisering van inwonersparticipatie. Kanttekeningen 1.1.

Het positieve effect van het burgerberaad kan minder worden of zelfs negatief zijn als de adviezen niet worden opgevolgd.

5

Inboeknummer 8103581_02 Het college ziet een burgerberaad als mogelijkheid om tot betere oplossingen te komen én een bijdrage te leveren aan meer vertrouwen van inwoners in de overheid. Hiervoor is het cruciaal dat het resultaat van het burgerberaad ook na de verkiezingen met de nieuwe gemeenteraad een goede opvolging krijgt en dat de volgende raad de adviezen van het burgerberaad serieus neemt. 1.2.

De adviezen van het burgerberaad komen later tot stand dan wanneer het nieuwe beleidskader integrale veiligheid ter besluitvorming in routing wordt gebracht. Het huidige beleidskader integrale veiligheid kent een looptijd van 2023-2026. Dit betekent dat er in 2026 gewerkt wordt aan een nieuw beleidskader integrale veiligheid voor de periode 2027-2030. Om het nieuwe beleidskader voor het einde van het jaar 2026 vastgesteld te hebben zal dit stuk medio september 2026 in routing worden gebracht. Omdat de resultaten van het burgerberaad later gereed zijn, zullen in het nieuwe beleidskader de adviezen van het burgerberaad nog niet verwerkt zijn. Gezien het feit dat het beleidskader een strategisch/tactisch document is, verwachten wij hier geen problemen. 1.3 De uitvoering van de adviezen van het burgerberaad is niet specifiek begroot. De uitvoering van de adviezen van het burgerberaad is niet specifiek begroot. In principe moeten de adviezen van het burgerberaad passen binnen de gemeentelijke begroting; dit is ook opgenomen in de randvoorwaarden. Waar nodig moet financiering separaat worden gevonden in de bestaande begroting, op het moment dat de adviezen er liggen. Als uit de adviezen blijkt dat de beschikbare middelen niet toereikend zijn, kan de raad besluiten om de uitvoering van de adviezen aanvullend te financieren. 1.4

Door de brede startvraag kan een deel van de adviezen van het burgerberaad betrekking hebben op collegebevoegdheden. In de motie VM2 stond opgenomen dat: ‘Een burgerberaad tot concrete adviezen moet leiden binnen de bevoegdheden van de raad’. De bevoegdheden van de raad binnen het domein van veiligheid zijn beperkt. Deze beperking past niet in de brede vraagstelling die in de startvraag wordt geformuleerd. Daarom is dit niet opgenomen als randvoorwaarde in het startdocument. In het geval dat de adviezen van het burgerberaad betrekking hebben op een collegebevoegdheid, zal het college waar nodig de raad om een opdracht vragen om de adviezen uit te voeren. Personele consequenties Voor het organiseren en uitvoeren van het burgerberaad wordt een projectleider ingehuurd. Ook geven we opdrachten aan externe partijen, bijvoorbeeld voor de onafhankelijke procesbegeleiding. Tot slot worden interne en externe experts betrokken. Financiële consequenties Het organiseren en uitvoeren van dit burgerberaad zelf past binnen reeds beschikbare budgetten Inwoners en Overheidsparticipatie (oorspronkelijke dekkingsbron reserve SMMM). Deze middelen zijn via het reserveringendossier 2025 beschikbaar in 2026.

6

Inboeknummer 8103581_02 Eventuele resterende middelen 2026 kunnen via een voorstel in het reserveringsdossier van 2026 overgeheveld worden naar 2027 om het project af te ronden en te evalueren. Het totaalbudget inclusief inhuur van projectleider, inhuur van onafhankelijke procesbegeleiding, vergoedingen aan deelnemers, voorbereidingen, uitvoering, evaluatie en nazorg wordt op €489.000,- geschat. Het startdocument geeft een voorlopig inzicht in de verdeling van de beoogde kostenposten. Communicatie Een aanpak voor de communicatie over het burgerberaad is op hoofdlijnen in het startdocument meegenomen en wordt verder in een communicatieplan uitgewerkt. Planning en uitvoering In het startdocument is de opbouw van het burgerberaad op hoofdlijnen opgenomen. Nadat de raad een besluit heeft genomen, starten we met voorbereidingen voor de uitvoering. Het college informeert de raad voor de zomer 2026 over de planning. Evaluatie De uitgangspunten voor de evaluatie van het burgerberaad zijn in het startdocument meegenomen. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Startdocument ‘Het burgerberaad over het thema Veiligheid’

7

Inboeknummer 8103581_02

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven, , secretaris.

8

Inboeknummer 8103581_02

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ; besluit: 1. Het startdocument ‘Het burgerberaad over het thema Veiligheid’ vast te stellen conform het bijgevoegd concept waarin de navolgende randvoorwaarden en uitgangspunten zijn opgenomen: 1.1 De startvraag, waarbij de opdracht aan het burgerberaad wordt gegeven om zelf tot aanscherping en focus van deze vraag te komen in de eerste twee bijeenkomsten, vast te stellen: Startvraag: Hoe kunnen we samen de veiligheid op straat in Eindhoven vergroten? 1.2.

Het mandaat voor de adviezen van het burgerberaad vast te stellen:

De gemeenteraad behandelt het resultaat van het burgerberaad als een zwaarwegend advies. Dat is een advies dat met inachtneming van het beslisrecht van de raad in principe wordt overgenomen, mits het aan de volgende vijf randvoorwaarden voldoet: Randvoorwaarde 1: De adviezen zijn breed gedragen door het beraad, volgens de besluitvormingsprocedure die het beraad zelf heeft vastgesteld. De invulling van deze besluitvormingsprocedure en het bepalen wat voor het beraad een breed gedragen advies is, wordt aan het beraad overgelaten. Hiervoor begeleiden we het beraad in de eerste twee bijeenkomsten, zodat het proces vorm krijgt op een manier die past bij het onderwerp en bij de groep deelnemers. In het eindverslag van het beraad staat beschreven welke besluitvormingsprocedure zij hebben gekozen. Randvoorwaarde 2: De adviezen vallen onder het wettelijk takenpakket van de gemeente op het gebied van (sociale) veiligheid in Eindhoven en kunnen door de gemeente worden uitgevoerd. Randvoorwaarde 3: De adviezen zijn niet in strijd met de rechten en plichten die inwoners van Nederland wettelijk hebben. Randvoorwaarde 4: De adviezen zijn zowel juridisch als praktisch uitvoerbaar. Dit wordt door de gemeente en deskundigen getoetst. Als adviezen in strijd zijn met bestaand beleid, maakt de gemeente hierover een expliciete afweging en communiceert zij deze terug aan het burgerberaad.

9

Inboeknummer 8103581_02 Randvoorwaarde 5: De adviezen passen binnen de gemeentelijke begroting. 1.3. a.

b.

c.

d.

De kaders voor loten, communicatie en ondersteuning van de deelnemers vast te stellen: Voor de uitnodiging en selectie van de deelnemers werken we met een 2-staps gestratificeerd en gewogen lotingsproces dat op landelijke en Eindhovense praktijkervaringen aansluit en representativiteit borgt. Raadsleden, commissieleden, collegeleden en ambtenaren van de gemeente Eindhoven, betaalde medewerkers van politieke partijen en gekozen politici van Provinciale Staten, Eerste en Tweede Kamer en het Europees Parlement doen niet mee met de bijeenkomsten, tenzij ze uitgenodigd worden door het burgerberaad (bijvoorbeeld als expert). Deelname wordt voor alle geselecteerde deelnemers toegankelijk gemaakt door persoonlijk contact en ondersteuning op maat. De deelnemers krijgen een vergoeding. Met deelnemers en met de stad wordt op een toegankelijke wijze via diverse kanalen en in heldere taal gecommuniceerd. We gebruiken creatieve interventies (bijvoorbeeld het gebruik van social design) om de deelnemers en de stad te motiveren en te betrekken.

1.4. De uitgangspunten voor de evaluatie vast te stellen: a. De deelnemers worden voor, tijdens en na het burgerberaad gevraagd naar hun ervaringen: tevredenheid over het proces, onafhankelijkheid van de adviezen en aanbevelingen voor de toekomst. b. We sluiten aan bij de standaarden van BZK en VNG door de deelnemers aan het begin en aan het eind een korte vragenlijst in te laten vullen (zogenoemde 0meting en 1-meting). c. Op basis van interviews en een gezamenlijke evaluatiesessie met betrokkenen (vertegenwoordigers van de deelnemers, politiek, ambtelijk projectteam en externe procesbegeleider) leggen we de geleerde lessen vast voor de toekomst.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

10