Raadsvoorstel Plan van aanpak Stadsvisie Het Eindhoven van de Toekomst

gemeente Eindhoven Inboeknummer 24bst00175 Dossiernummer 24.14.104 B&W Beslisdatum 02 april 2024

Raadsvoorstel Plan van Aanpak Stadsvisie ‘Het Eindhoven van de Toekomst’

Inleiding In november 2023 hebben wij met u gesproken over de Brainport Balans Check en de Startnotitie Visie op de Stad. Met beide voorstellen zoeken wij samen met u naar een werkwijze om te komen tot handvaten voor de ontwikkeling van onze stad. Met de Brainport Balans Check nam u onlangs kennis van de monitor Brede Welvaart van het CBS, heeft u onze beleidsreactie gehad, en heeft u hierover een debat gevoerd in uw raad. Dit debat gaat over de vraag hoe we moeten omgaan met de groei en ontwikkeling van de stad nu en in de nabije toekomst. De eventuele vragen en politieke wensen die hieruit volgen, betrekken wij zoals gewoonlijk bij onze afwegingen in het begrotingsproces en zo nodig in afzonderlijk dossiers. Ook heeft u ingestemd met het opstellen van een stadsvisie, die vooral draait om lange termijn doelen. Eindhoven kent nogal wat uitdagingen, het woord groeipijn wordt vaak genoemd. Dit wordt vaak gekoppeld aan een lijstje met voorbeelden, zoals dat we huizen moeten bouwen, groen aanleggen, de fiets ruim baan geven, energiebesparen en rekening houden met klimaatverandering. Ouderen hebben hulpmiddelen nodig, scholieren een schoolgebouw. En dat allemaal tegelijk. De opgaven zijn talloos, ze zijn met elkaar verweven en ook nog onontkoombaar. Maar de samenhang is lang niet altijd goed te zien. We merken dat onze inwoners dit steeds vaker ervaren als ‘betonblokken op de weg’.

Dat maakt onzeker en ondergraaft het vertrouwen en het gevoel van vertrouwdheid dat we inwoners willen bieden. Kan het wel en hoe dan? En hoe ziet Eindhoven er dan in de toekomst uit? Hierover willen we met elkaar het gesprek aangaan, op zoek naar wat het waard maakt om in Eindhoven te wonen en te werken. Hoe kunnen we de betonblokken verbrokkelen zodat we weer zicht krijgen op de weg?

Inboeknummer 24bst00175

Daar hebben we verbeeldingskracht en inspiratie voor nodig. Dat we ondanks, of mét deze ontwikkelingen vertrouwen houden in de toekomst en trots blijven op onze stad. Met de stadsvisie ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ gaan we samen met inwoners en partners uit de stad de kracht van Eindhoven verkennen en duurzaam verstevigen. U heeft ons gevraagd om terug te komen met een procesbeschrijving over hoe we dit gaan doen en hoe we daar inwoners en partners bij gaan betrekken. Uw besluit van 28 november is (23bst01222): Instemmen met het voorstel om te komen tot een “visie op Eindhoven 2050”: a. Daarbij een integraal model met lange termijn ontwikkeldoelen voor de stad nader uit te werken; b. In het eerste kwartaal van 2024 naar de raad te komen hoe het proces om tot een stadsvisie te komen gaat zijn en hoe inwoners in het proces worden meegenomen. In dit raadsvoorstel met het bijgevoegde plan van aanpak ‘Het Eindhoven van de Toekomst’, vindt u ons voorstel, aangescherpt op basis van uw opmerkingen op 28 november. Graag leggen wij dit ter besluitvorming aan u voor.  Wettelijke taak ☒ Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college De startnotitie is opgenomen in de termijnkalender van het uitvoeringsprogramma van het Bestuursakkoord. ☒ Onvermijdelijk Invulling van toezegging om een plan van aanpak voor te leggen.

Doelstelling Het doel van dit raadsvoorstel is om invulling te geven aan de toezegging om de raad zicht te geven op het proces hoe we tot een stadsvisie komen, hoe inwoners in het proces worden meegenomen, en hoe we een integraal model met lange termijn ontwikkeldoelen voor de stad nader uit gaan werken. Voorstel 1. Onder voorbehoud van dekking ad € 250.000 voor 2025 en 100.000 per jaar voor 2026 tot en met 2029,- via de Begroting 2025, in te stemmen met het plan van aanpak ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ dat bijgevoegd is als bijlage 1 bij dit voorstel, om te komen tot het proces ‘Het Eindhoven van de Toekomst’, resulterend in: - Richtinggevende ontwikkeldoelen voor de toekomstige ontwikkeling van de stad; - Nieuwe perspectieven op de toekomst van Eindhoven voor inwoners, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en medeoverheden, door het

2

Inboeknummer 24bst00175 organiseren van creatieve en voor verschillende doelgroepen aansprekende activiteiten die verbeeldingskracht oproepen en inspiratie geven, verspreid over 2024 t/m 2029. Argumenten De stadsvisie ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ draagt bij aan een nieuw narratief, aan een positief toekomstperspectief van Eindhoven. Eindhoven maakt een sterke ontwikkeling door. Het succes van de regio vormt een magneet voor mensen die hier aan de slag willen. Deze ontwikkeling is Eindhoven niet vreemd: de stad heeft zich in de recente geschiedenis in grote groeispurten ontwikkeld. Dat zien we nog steeds terug in de stad, denk aan Philipsdorp, Drents Dorp en het Witte Dorp, maar ook de Lichttoren, de TU/e en het Evoluon. Ter vergelijking met de groei van nu: alleen al tussen 1920 en 1940 verdrievoudigde de bevolking door de stormachtige uitbreiding van Philips. Begin jaren negentig ging het net andersom: door een sterke economische terugslag kampten we met het verlies van dertig duizend banen in korte tijd. Het was de aanzet om te komen tot een succesvolle triple-helix samenwerking in de Brainport tussen bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen, gericht op het aanjagen van onze unieke economische positie. 1.1.

En nu komen we in een nieuwe fase. Een fase waarin we, naast het verder versterken va het hightech ecosysteem als hart van onze economie, nog meer aandacht moeten geven aan de kwaliteit van leven in onze stad. De economische ontwikkeling in de regio zorgt voor banen en een hoog niveau van welvaart, maar legt ook druk op de beschikbaarheid van woningen en andere voorzieningen. Tegelijkertijd spelen ook in onze regio grote uitdagingen rond duurzaamheid en op sociaal gebied. Daartoe wordt op alle fronten op dit moment een grote inspanning gepleegd, van mobiliteit tot wonen, van de energievoorziening tot het onderwijs, van armoedebestrijding tot vergroening van de stad. Tegelijkertijd hebben we de behoefte om verder vooruit te kijken, om na te denken over de stad van de toekomst. Bij de huidige dynamiek is het urgent om met elkaar vast te stellen wat we zeker willen meenemen naar de toekomst, wat we willen versterken en wat we willen vernieuwen of toevoegen. We brengen hierbij verschillende invalshoeken samen: naast dat we inzoomen op de identiteit en kracht van de stad en de stadsdelen zoals ze zijn, kijken we ook vanuit het perspectief van de positie van onze stad in de regio, en de plek van de Brainport-regio in Nederland, Europa en zelfs de wereld. Ons de toekomst voorstellen is heel lastig.

Het menselijk voorstellingsvermogen schiet al snel te kort en ontwikkelingen zijn niet altijd strak te sturen. Maar wat we wel kunnen vaststellen met elkaar is welke waarden we willen vasthouden, versterken of toevoegen.

3

Inboeknummer 24bst00175 Verbeeldingskracht kan helpen om hier samen met de stad het goede gesprek over te voeren. Dat gaan we doen in dit traject van de stadsvisie om te komen tot gedeelde beelden over ‘Het Eindhoven van de toekomst’. In het bijgevoegde plan van aanpak schetsen we hoe we dat proces willen inrichten. Met ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ schetsen we samen met de stad de waarden die we in Eindhoven willen behouden, versterken en vernieuwen; en vormen we richtinggevende ontwikkeldoelen. Om te komen tot ‘Het Eindhoven van de toekomst’, wordt een actief traject uitgezet, waarbij we met de stad in gesprek gaan over de toekomst van Eindhoven. Tijdens het traject zoeken we inspiratie en verbeeldingskracht om daarmee uit te komen op richtinggevende ontwikkeldoelen voor de stad. Dit zijn ambities die positief, constructief/opbouwend en toekomstbestendig zijn, en specifiek voor Eindhoven gelden. Ze worden herkend en erkend door Eindhovenaren en door de vele partijen, organisaties en communities in de stad. De ambities gaan over wat we als stad willen behouden (bijvoorbeeld identiteit, cultureel erfgoed, de ‘Unescolijst’ van Eindhoven), wat we willen versterken (bijvoorbeeld leidende principes ‘in Eindhoven doen we het zó’), en wat we daaraan willen vernieuwen of toevoegen (wat betekent dat bijvoorbeeld voor onze toekomst).

Iedereen in de stad kan de ontwikkeldoelen gebruiken om samen te werken aan de toekomst van Eindhoven. Deze ontwikkeldoelen moeten overeind kunnen blijven in voor- en tegenspoed. 1.2.

Het traject moet een positief perspectief bieden op ontwikkelingen in de stad. We kijken verder vooruit dan alleen de uitdagingen waar we vandaag voor staan, we gaan op zoek naar een vernieuwende blik op de toekomst en naar perspectieven die de actuele groeipijn kan verlichten. Naar een nieuw en breed gedragen narratief over de toekomst van de stad. Om zo Eindhoven op een goede manier naar een volgende fase in haar ontwikkeling te brengen. Het traject naar ‘Het Eindhoven van de toekomst’ is geen ‘eenmalig eindproduct’. Geen boekje voor in de etalage of de onderste lade, geen nietje dat we door eerdere (deel)visies halen, maar het is vooral een continu proces. We gaan met de stad interactief en iteratief aan de slag met onze gedeelde toekomst. Daarbij staat niet de eindstip, maar de reis en alles wat we onderweg daarnaartoe leren centraal. 1.3. Het traject ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ is een gezamenlijke reis. ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ is een voortdurend proces. We gebruiken hiervoor de metafoor van een reis, die we met de stad gaan afleggen. Tijdens de reis die gevuld is met inspirerende en verbeeldende activiteiten, wordt de stad betrokken en uitgedaagd om mee te denken over, input te leveren aan en geïnspireerd te raken door nieuwe perspectieven van de Eindhovense toekomst. In het plan van aanpak (bijlage 1) is meer te lezen over de activiteiten.

4

Inboeknummer 24bst00175 ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ is niet enkel het verhaal van de van de gemeente en haar bestuur. Wij zijn partij, maar niet de enige. We zien de gemeente als één van de partijen die samen met anderen de stad maakt. Het moeten de waarden en de ontwikkeldoelen van de stad worden. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, hiermee gaan we de uitdaging aan om vele inwoners en partijen bij de reis te betrekken. Want wie is dat, ‘de stad’. De Stad, dat zijn inwoners, jong en oud, uit verschillende wijken; hier geboren of ooit aangekomen. De Stad, dat zijn studenten en scholieren en hun kennisinstellingen. Het zijn ondernemers; mensen die werken bij culturele instellingen of maatschappelijke organisaties die bij inwoners achter de voordeur komen; medewerkers die werken binnen de Brainport bedrijven. De stad zijn ook inwoners zonder betaalde baan; inwoners actief in de wijk, vrijwilligers, mantelzorgers. De stad is kortom iedereen die in Eindhoven woont, werkt en verblijft, of voor de stad en haar inwoners zorgt. Dit maakt dat het resultaat van dit brede traject anders zal zijn dan andere inhoudelijke visies die door de gemeente zijn uitgevoerd. Al deze stakeholders zijn belangrijk voor de vorming van een toekomstbeeld dat gezamenlijk tot stand komt.

Ze zullen op allerlei verschillende wijzen worden betrokken in het traject, sterker nog: zij, wij, vormen samen het traject. Alleen dan lukt het om niet alleen een visie op de stad te schetsen, maar ook een visie van de stad. Eerder opgestelde visiedocumenten, of -trajecten die nog in ontwikkeling zijn, bieden waardevolle input voor dit traject. Inwoners en andere betrokkenen hebben vaak al mee nagedacht over inhoudelijke thema’s, die verder gaan dan de uitdagingen van vandaag de dag. Dit geldt onder andere voor het traject dat we eerder met Blik op Eindhoven hebben uitgevoerd, de reflectie hiervan is in juli ’23 met de raad gedeeld (23bst01106). Dit heeft geleid tot waardevolle inzichten en opbrengsten, bijvoorbeeld over het werven van de deelnemers, het aanspreken via verschillende communities, het gebruik van diverse werkvormen en het kiezen voor verschillende locaties in de stad voor de activiteiten. Deze waardevolle inzichten van Blik op Eindhoven en andere visietrajecten nemen we mee in dit traject over Het Eindhoven van de Toekomst. Kanttekeningen 1.1. We stellen een ander type proces en product voor dan een ‘traditionele’ stadsvisie We hebben in Eindhoven geen behoefte aan een ‘traditionele’ stadsvisie die een gestold ideaalbeeld van de stad schetst in de toekomst. Dergelijke visies zijn vaak heel globaal en leiden vaak tot doelen die abstract zijn.

Zoals “Wij willen de meest groene en sociale stad van Nederland zijn”. Daarnaast is al veel relevante visievorming gedaan in de afgelopen jaren. In het plan van aanpak vindt u hier een opsomming van. Dit willen we niet overdoen en een stadsvisie die een ‘nietje’ slaat tussen alle ontwikkelde visiedocumenten vinden we niet van toegevoegde waarde. 1.2. De raad is niet als enige aan zet bij de ontwikkeling van de ontwikkeldoelen. De stad is en wordt gevormd door velen in de Eindhovense samenleving. We zetten daarom in op een breed en interactief traject zodat de ontwikkeldoelen of ambities blijvend

5

Inboeknummer 24bst00175 breed gedragen worden. De voorgelegde ontwikkeldoelen zijn daarbij niet een voorstel vanuit het college, maar het resultaat van een interactief traject met de stad. We nodigen u actief uit om te participeren in het traject, zodat u goed kennis kan nemen van alle overwegingen, zorgen en perspectieven uit de stad. De uitkomst van dit traject is een opbrengst van de stad. Het is aan u als raad om te bepalen of u deze formeel wilt vaststellen, of dat u ze omarmt of aanvaart als advies van de stad aan de raad. Tevens hopen we dat de raad in de vorm van een raadswerkgroep nauw betrokken wil blijven bij het verder vormgeven van de ‘reis’. Eens in de vier jaar staan we actief opnieuw stil bij onze visie op de toekomst en de ontwikkeldoelen, en bespreekt de raad de ontwikkeling en het perspectief en past zonodig de ontwikkeldoelen aan. Personele consequenties Het maken en onderhouden van de ontwikkeldoelen maakt onderdeel uit van de reguliere werkzaamheden van de sector Strategie & Opgaven in nauwe samenwerking met partijen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. Wel zal er voor de komende jaren extra inzet noodzakelijk zijn om activiteiten te organiseren en de eerste versie van dit product in nauwe samenwerking met alle relevante stakeholders tot stand te laten komen.

Financiële consequenties Voor het uitvoeren van het plan van aanpak is voor 2024 en 2025 € 250.000 per jaar benodigd. Deze kosten zijn voor de bouwjaren van het traject ‘Het Eindhoven van de Toekomst’, om activiteiten te programmeren en in gang te zetten en coördinatie hierop te organiseren. Het betrekken van stakeholders, inclusief inwoners maakt hier onderdeel van uit. Voor 2026 tot en met 2029 is voor de continuering van het proces € 100.000 per jaar nodig, in 2028 wordt met de nieuwe raad gesproken over het vervolg van het proces. Daarbij blijven voortdurend activiteiten georganiseerd zoals lezingen, het debatcentrum, de Eindhovense Toekomstprijs, creatieve bijeenkomsten, etc. Kosten van 2024 van 250.000 worden gedekt uit daartoe door de raad beschikbaar gestelde middelen voor organisatie ontwikkelingen (begroting 2024). Kosten voor 2025 tot en met 2029 worden als serieel incidentele budgetaanvraag meegenomen in de integrale afweging tijdens de behandeling van de Begroting 2025 e.v.

Communicatie In de verdere uitwerking van het traject ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ zal een communicatieplan ontwikkeld worden als onderdeel van het plan van aanpak. Planning en uitvoering De eerste zichtbare activiteiten van ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ voorzien wij in de tweede helft van 2024. Basis hiervoor is het plan van aanpak dat is bijgevoegd in bijlage

6

Inboeknummer 24bst00175 1. Een aantal activiteiten zijn hierin al concreet benoemd, andere activiteiten worden nog verder vormgegeven na instemming van de raad op dit voorstel. In het najaar van 2025 presenteren wij de eerste versie aan u en de stad. Evaluatie Eind 2025 informeren we u over de tussenresultaten en ervaringen het proces ‘Het Eindhoven van de Toekomst’. Op basis van deze tussenresultaten en ervaringen nemen we de nieuwe raad mee in het proces, in de loop van 2026. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: 1. Plan van aanpak stadsvisie Het Eindhoven van de Toekomst. 2. Begrotingswijziging stadsvisie Het Eindhoven van de Toekomst. Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

7

Inboeknummer 24bst00175

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ; 2 april 2024 besluit: 1. Onder voorbehoud van dekking ad € 250.000 voor 2025 en 100.000 per jaar voor 2026 tot en met 2029,- via de Begroting 2025, in te stemmen met het plan van aanpak ‘Het Eindhoven van de Toekomst’ dat bijgevoegd is als bijlage 1 bij dit voorstel, om te komen tot het proces ‘Het Eindhoven van de Toekomst’, resulterend in: o Richtinggevende ontwikkeldoelen voor de toekomstige ontwikkeling van de stad; o Nieuwe perspectieven op de toekomst van Eindhoven voor inwoners, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en medeoverheden, door het organiseren van creatieve en voor verschillende doelgroepen aansprekende activiteiten die verbeeldingskracht oproepen en inspiratie geven, verspreid over 2024 t/m 2029.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

8