Raadsvoorstel Oprichting publiek energie- en warmtebedrijf Eindhoven

gemeente Eindhoven Inboeknummer 24bst01138 Dossiernummer 24.41.251 B&W beslisdatum 08 oktober 2024

Raadsvoorstel Oprichting publiek energie- en warmtebedrijf

Inleiding In de Klimaatverordening 2016 is vastgelegd dat de uitstoot van broeikasgassen binnen Eindhoven in 2050 tot nagenoeg nul moet zijn teruggebracht. Dit doel sluit aan bij het nadien gesloten Nationale Klimaatakkoord, waarin gemeenten een regierol in de warmtetransitie krijgen toebedeeld. Deze taak is nader uitgewerkt in de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw)1 die gemeenten de verantwoordelijkheid geeft om aan te geven welk gebied wanneer en met welk warmtealternatief aardgasvrij wordt gemaakt. Daarnaast wordt via de aanstaande Wet collectieve warmte (Wcw)2 vastgelegd dat de invulling van de collectieve warmtevoorziening een publieke taak wordt. In 2021 besloot de gemeenteraad in de visie op de lokale warmtemarkt (21bst00037) dat de warmtevoorzieningen in publieke handen moeten komen en aandeelhouderschap in een gemeentelijk warmtebedrijf te onderzoeken. Met het bestuursakkoord 2022-2026 is deze visie bestendigd en verbreed met het onderzoeken van een publiek energiebedrijf, om daarmee meer grip te krijgen op de energietransitie, de snelle groei van de stad en de energievraag.

In mei 2023 heeft de raad de startnotitie publiek energiebedrijf (23bst00400) vastgesteld en daarmee vijf publieke belangen benoemd waaraan de Eindhovense energievoorziening dient bij te dragen: 1) betaalbaar en inclusief, 2) duurzaam, 3) betrouwbaar, 4) efficiënt en voortvarend en 5) maatschappelijk en financieel rendabel. In juni 2023 is een kernteam gestart met het onderzoek. Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Het voorstel geeft vorm aan de ambitie en besluiten van de raad en het college ten aanzien van onderzoek en oprichting van een publiek energiebedrijf. Doelstelling Het oprichten van een publiek energiebedrijf met als opdracht de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van energieprojecten en -activiteiten die de publieke belangen in de energievoorziening realiseren en borgen. 1 2

De Wgiw is op 23 april 2024 aangenomen door de Tweede Kamer (kamerstuk 36387) De Wcw ligt ter behandeling voor in de Tweede Kamer, verwachte ingangsdatum: 1 juli 2025.

Inboeknummer

24bst01138

Voorstel 1. Eventuele wensen en bedenkingen kenbaar te maken betreffende het voorgenomen besluit van het College om de Besloten Vennootschap (BV) ‘Eindhoven Energie BV’ op te richten, conform de concept akte van oprichting. 2. Een kapitaalstorting vast te stellen ten behoeve van het benodigde eigen vermogen van Eindhoven Energie BV, in de vorm van een kapitaalgarantie. De kapitaalgarantie bedraagt maximaal € 18.000.000 in de periode van 2025-2032. a. De rentelasten hierover ad. € 180.000 vanaf 2025 te dekken uit de stelpost kapitaallasten strategische investeringen Klimaat en Weer. 3. Voorbereidingen te treffen om het warmtenet Meerhoven en haar exploitatie vóór invoering van de Wcw, tegen boekwaarde, in te brengen als eigen vermogen in de door ‘Eindhoven Energie B.V.’ op te richten Besloten Vennootschap (BV) ‘Eindhoven Warmte BV’. 4. Een budget van € 8.500.000,- te reserveren in de reserve strategische investeringen voor de eerste drie jaar (2025, 2026 en 2027) vanaf oprichting van Eindhoven Energie BV, om de organisaties Eindhoven Energie BV en Eindhoven Warmte BV in te richten en te ontwikkelen. a. Van dit budget voor 2025 € 2.600.000,- beschikbaar te stellen en te onttrekken uit de reserve strategische investeringen, zoals aangekondigd in de kadernota 2025. 5. De begrotingswijziging(en) vast te stellen.

Argumenten 1.1 Met een publiek energiebedrijf heeft de gemeente meer grip op het realiseren van een duurzame, betaalbare en betrouwbare energievoorziening voor inwoners en bedrijven. Een energiebedrijf waarvan de gemeente 100% aandeelhouder is kan op unieke wijze de publieke belangen van inwoners en bedrijven in de Eindhovens energievoorziening dienen. Met de opdracht om publieke belangen op het gebied van de energievoorziening te realiseren en borgen, kan Eindhoven Energie BV inspelen op onderdelen van de energievoorziening waar dat niet of onvoldoende gebeurt. Dat betreft in eerste instantie veelal warmteprojecten, maar biedt ook mogelijkheden op het gebied van bijvoorbeeld opwek of opslag van elektriciteit. De juridische vorm van een besloten vennootschap biedt hiertoe de nodige flexibiliteit, terwijl de aandeelhouder controle houdt over mogelijke uitbreidingen. Het energiebedrijf en de aandeelhouder kunnen wederzijds voorstellen doen om specifieke energie-activiteiten te ontwikkelen, aan te trekken, exploiteren, te vervreemden of beëindigen. Wanneer onder het energiebedrijf voor een specifieke energie-activiteit een dochterbedrijf wordt opgericht, kunnen waardevolle partners als medeaandeelhouder aan dat specifieke project worden verbonden.

Het splitsen van en samenwerken in bedrijfsactiviteiten onder een holding voorkomt ook dat potentiële waardevolle partners worden uitgesloten. 1.2 Het energiebedrijf handelt conform de opdracht van de vennootschap en via de AvA geeft het college sturing aan het energiebedrijf en onderliggende vennootschappen.

2

Inboeknummer

24bst01138

De Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA) onderwerpt besluiten van het bestuur van het energiebedrijf aan haar goedkeuring en geeft aanwijzingen waarnaar het bestuur zich dient te gedragen. Ook benoemt de AvA de bestuurders van het energiebedrijf en keurt zij investeringsvoorstellen, jaar- en meerjarenplannen van het energiebedrijf goed. Vanuit het college vertegenwoordigt de wethouder Financiën de rol van aandeelhouder en ziet toe op beheersmatige aspecten van de bedrijfsvoering. Vanuit het college vertegenwoordigt de wethouder belast met het beleidsterrein Energie de rol van opdrachtgever. De opdrachtgever borgt de kwaliteit, aard en omvang van de dienstverlening van het energiebedrijf. Dit betreft de beleidsmatige aspecten van de bedrijfsvoering. Het college informeert de raad over besluiten met betrekking tot het energiebedrijf. Ook stelt de raad via haar budgetrecht financiële middelen beschikbaar aan het college voor activiteiten aangaande het energiebedrijf. In bijlage 6 ‘Overzicht juridische verhoudingen’ zijn de rollen en taken van het college, de raad, het bedrijfsbestuur en de AvA uitgewerkt. 1.3 Het energiebedrijf start met het oprichten van Eindhoven Warmte BV, waarmee meer grip ontstaat op een inclusieve, duurzame, betaalbare en betrouwbare warmtetransitie.

Een eigen warmtebedrijf, met een 100% publieke aandeelhouder, kan op unieke wijze de publieke belangen van inwoners en bedrijven in de Eindhovense warmtevoorziening vertegenwoordigen. Conform de Wcw wordt het warmtebedrijf via publiek aandeelhouderschap georganiseerd. Dit vereist de oprichting van een naamloze of besloten vennootschap, waarbij de besloten vennootschap de meeste flexibiliteit biedt. Het warmtebedrijf heeft een integrale ketenverantwoordelijkheid om duurzame warmte op betaalbare en betrouwbare wijze te transporteren en te leveren aan inwoners en bedrijven. Daartoe moet het juridisch en economisch eigenaarschap met betrekking tot transport en levering zijn ondergebracht bij het warmtebedrijf. In voorkomende gevallen zal het warmtebedrijf ook eigenaar zijn van bronnen om grip te hebben op betaalbaarheid en om bronnen zo efficiënt mogelijk in te zetten in het publiek belang. Denk aan de inzet van schaars beschikbare bodemenergie om zoveel mogelijk verdichtingsopgaven in de stad te voorzien van warmte, zoals nu al gebeurt in bijvoorbeeld de ontwikkelingen in het centrum. 1.4 Een warmtebedrijf maakt passende samenwerking in warmtevoorzieningen mogelijk. Met de oprichting van Eindhoven Warmte BV kunnen partnerschappen worden gecreëerd die waarde toevoegen in het bereiken van het doel.

Het warmtebedrijf zal in eerste instantie als aanbestedende dienst partnerschappen aangaan. Op termijn is het mogelijk om met publieke en/of private partijen medeaandeelhouderschap aan te gaan. Voorlopig wachten partijen besluitvorming over de Wcw af. Het aangaan van duurzame samenwerkingsverbanden ligt ter goedkeuring voor bij de AvA.

3

Inboeknummer

24bst01138

1.5 Een op afstand geplaatst warmtebedrijf kan aanspraak maken op de Warmtenetten Investeringssubsidie. De Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS) is een subsidie voor bedrijven voor de aanleg van een warmtenet om bestaande woningen aardgasvrij te maken. In 2024 is hiervoor € 400.000.000,- beschikbaar gesteld. Overheden mogen deze subsidie niet aanvragen, gemeentelijke warmtebedrijven wel. 2.1 Dit maakt de ontwikkeling van een solide projectportfolio en groeistrategie mogelijk. Het doel van Eindhoven Warmte BV is om warmtevoorzieningen te ontwikkelen, realiseren en exploiteren in het publiek belang. In het onderzoek zijn de projecten Stadhuisplein, Fellenoord, Eindhoven Noordoost en ’t Ven-Lievendaal onderzocht en begeleid vanuit het perspectief van toekomstige exploitatie. Voor het project Eindhoven Noordoost is besloten om een extra tussenstap te maken in het schetsontwerp. De uitkomsten hiervan hebben impact op de business case en exploitatie. Het bouwteam werkt de tussenstap van het schetsontwerp de komende maanden uit. Hierna kan de business case worden opgesteld. Met de huidige inzichten leveren de projecten Stadhuisplein, Fellenoord en ’t VenLievendaal (fase 1) als portfolio een haalbare en uitvoerbare exploitatie op. Hierbij is een redelijk rendement van de ACM op warmteprojecten gehanteerd, conform staand beleid (23bst00289).

Als de gemeente het WKO-systeem bij Mercado in eigendom heeft (24bst00726), zal het warmtebedrijf na inrichting, tijdens de AvA een verzoek indienen om dit eigendom van de gemeente aan het warmtebedrijf over te dragen om de ontwikkeling van de warmtevoorziening op en rond het Stadhuisplein te versterken. Daarnaast voorziet de kapitaalstorting in een verbetering van het netwerk in Meerhoven. Middels de kapitaalstorting wordt het eigen vermogen van het energiebedrijf gevuld om deze warmteprojecten te ontwikkelen, realiseren en exploitatie te verbeteren. 2.2 Met de projecten wordt Eindhoven Warmte BV het aangewezen warmtebedrijf. Wanneer de gemeente de warmteprojecten laat ontwikkelen door Eindhoven Warmte BV wordt bij invoering van de Wcw het warmtebedrijf automatisch het aangewezen warmtebedrijf en mag zij warmte transporteren en leveren in deze warmteprojecten. Als de projecten ontwikkeld worden door de gemeente en de Wcw wordt ondertussen ingevoerd, dan moet het warmtebedrijf een procedure doorlopen om, na toetsing door de ACM, aangewezen te kunnen worden door het college. 2.3 De daadwerkelijke kapitaalstorting vindt gefaseerd plaats. Met het vaststellen van de kapitaalgarantie houdt de gemeente tot 2032 rekening met een te storten bedrag van in totaal € 18.000.000.

Aangezien de projecten, mede vanuit risicobeheersing, gefaseerd ontwikkelen vindt daadwerkelijke kapitaalstoring pas plaats op verzoek van het energiebedrijf bij haar aandeelhouder tijdens een AvA. Dat doet het energiebedrijf middels haar jaarplan of een investeringsvoorstel per project.

4

Inboeknummer

24bst01138

3.1 Dit sluit aan op aanstaande wetgeving en krijgt Eindhoven Warmte BV de vergunning. Het eigendom en de exploitatie van het bestaande gemeentelijke warmtenet in Meerhoven mogen onder bestaande wetgeving worden ingebracht in een publiek warmtebedrijf. Door het warmtenet en de exploitatie in te brengen binnen Eindhoven Warmte BV vóórdat de Wcw inwerking treedt, wordt Eindhoven Warmte BV automatisch het aangewezen warmtebedrijf en kan de exploitatie voortduren vanaf inwerkingtreden van de Wcw naar verwachting medio 2025. Het publieke warmtebedrijf moet dan tenminste het juridisch en economisch eigendom bezitten over het transportnet en de aflevering van warmte, wat hiermee is georganiseerd. Door de exploitatie onder te brengen in het warmtebedrijf ontvangt het warmtebedrijf, na toestemming van de ACM, de warmte leveringsvergunning die relevant is binnen de bestaande wetgeving en ingezet kan worden in projecten die in ontwikkeling zijn. 4.1 Door werkkapitaal te verschaffen drukken de aanloopkosten niet op eerste projecten Voor de ontwikkeling van de organisaties worden kosten gemaakt. Bij de start staan hier geen exploitatie inkomsten tegenover om de kosten te dekken. Wanneer de ontwikkelkosten drukken op de eerste warmteprojecten heeft dat consequenties voor de individuele business cases van die warmteprojecten en de prijs die inwoners moeten betalen voor hun warmte.

Het betekent dat de afnemers van deze paar warmtenetten de ontwikkelkosten voor de stadsbrede organisatie betalen. Het budget voorkomt dit ongewenste effect. Kanttekeningen 1.1 Een publiek energiebedrijf ontneemt marktpartijen hun positie. Het is geen doel om zoveel mogelijk activiteiten te ontwikkelen onder het energiebedrijf. Het doel is om activiteiten te ontwikkelen (a) waar dat nodig is, (b) waar dat gewenst is, en (c) waar het kan en mag. Daarbij dient de AvA goedkeuring te verlenen alvorens nieuwe energie-activiteiten zouden worden opgestart. De versnelling die een publiek energiebedrijf kan bereiken, biedt ook nieuwe kansen voor private partijen. 1.2 Een publiek warmtebedrijf ontneemt marktpartijen hun positie. Sinds de aankondiging van de Wcw hebben de private warmtebedrijven nagenoeg geen nieuwe collectieve warmteprojecten meer opgestart. Een publieke partij met een heldere taak is nodig om de ontwikkeling van nieuwe projecten aan te jagen. Een publiek warmtebedrijf kan daarbij op verschillende manieren samenwerkingen aangaan met andere warmtebedrijven, zo ook private partijen, om daarmee kennis, kunde en middelen van deze partijen te kunnen inzetten ten behoeve van projecten in Eindhoven. 2.1 De kapitaalstorting is gebaseerd op huidige inzichten. De investeringen zijn gebaseerd op huidige inzichten in de warmteprojecten. De

5

Inboeknummer

24bst01138

warmteprojecten zijn nog in ontwikkeling en business cases zijn onderhevig aan definitieve ontwerpen en het contracteren van leveranciers en afnemers. Daarom worden warmteprojecten gefaseerd ontwikkeld en zal per fase een beroep gedaan worden aan de aandeelhouder voor benodigde kapitaalstorting. 3.1 De Bio Energie Centrale blijft in eigendom van de gemeente Het eigendom en de exploitatie van de Bio Energie Centrale in Meerhoven blijft vooralsnog onderdeel van de gemeente. De financiële effecten hiervan blijven achter binnen de gemeente. Hiervoor moet mogelijk een voorziening worden getroffen. Een dergelijke voorziening kan niet zondermeer vergeven worden aan Eindhoven Warmte BV. Eindhoven Warmte BV koopt warmte in van de gemeente om te voldoen aan de warmteleveringsplicht. De gemeente kan de volgende fase voor het uitfaseren van biomassa naderen uitwerken. 4.1 Het budget is gebaseerd op huidige inzichten. De kosten zijn gebaseerd op huidige inzichten in de kosten van de organisatie. Jaarlijks zal het budget voor de organisatie- en ontwikkelingskosten worden gespecificeerd en vervolgens aangevraagd. 4.2 De oprichting- en inrichtingskosten dienen zorgvuldig ingezet te worden in het kader van staatsteun De wetgever merkt de toekomstige taakstelling van warmtebedrijven aan als zogeheten ‘dienst van algemeen economisch belang’ (‘DAEB’).

Voor dergelijke DAEB’s mag onder voorwaarden compensatie worden verleend zonder dat sprake is van (onrechtmatige) staatssteun. Naast DAEB biedt de Algemene Groepsvrijstellingsverordening ook mogelijkheden op vrijstelling op het gebied van energie. Als laatste en uiterste variant kan een melding van de steun worden gedaan bij de Europese Commissie. In het verleden heeft Eindhoven dit eerder gedaan. Bij inzet van deze middelen wordt hier rekening mee gehouden. Gelet op de verschillende opties zijn er voldoende mogelijkheden om de steun te rechtvaardigen. Personele consequenties Na oprichting van Eindhoven Energie BV wordt een organisatie gevormd met naar verwachting circa 13 fte in 2025. Financiële consequenties Een kapitaalgarantie wordt afgegeven oplopende tot € 18.000.000 tot het doen van een kapitaalstorting ten behoeve van het benodigde eigen vermogen van Eindhoven Energie BV. De rentelast hierover ad. € 180.000 wordt vanaf 2025 gedekt uit de stelpost kapitaallasten strategische investeringen Klimaat en Weer. Eindhoven Energie BV zal de ontvangen kapitaalstortingen investeren in het ontwikkelen en realiseren van warmteprojecten. De rentelast van 1% over de kapitaalstorting aan

6

Inboeknummer

24bst01138

Eindhoven Energie BV wordt gedekt vanuit de stelpost kapitaallasten strategische investeringen Klimaat en Weer. Daarnaast een budget van in totaal € 8.500.000 miljoen (voor de jaren 2025, 2026 en 2027) ten behoeve van organisatie- en ontwikkelkosten te reserveren in de reserve strategische investeringen. Voor 2025 wordt een bedrag van ad. € 2.600.000 beschikbaar gesteld en onttrokken uit de reserve strategische investeringen. Het Warmtenet Meerhoven en bijbehorende exploitatie wordt tegen boekwaarde ingebracht als eigen vermogen in de door “Eindhoven Energie BV” op te richten Besloten Vennootschap (BV) “Eindhoven Warmte BV”. Communicatie Stakeholders van de in ontwikkeling zijnde warmteprojecten worden geïnformeerd over de vaststelling van het besluit. Dit zijn bijvoorbeeld, maar niet uitsluitend: projectontwikkelaars, woningbouwcorporaties, gebouw- en woningeigenaren, ondernemers, de netbeheerder, publieke en private warmtebedrijven en betrokken aannemers, uitvoerders, ingenieurs en gemeentelijke projectteams. Aandacht gaat uit naar de bewoners en bedrijven die aangesloten zijn op het warmtenet van de Gemeente Eindhoven in Meerhoven. Zij worden tijdig en helder geïnformeerd. Planning en uitvoering Na het in overweging nemen van eventuele wensen en bedenkingen van de raad kan het college besluiten het voorstel uit te voeren.

Het voorstel is om Eindhoven Energie BV en Eindhoven Warmte BV op te richten en de boeken te openen per 1 januari 2025. Om dit mogelijk te maken worden voorbereidingen getroffen betreffende de vacature voor een (tijdelijke) directeur. Bij oprichting wordt het benodigde budget ingebracht, de (tijdelijke) directeur aangesteld, gestart met het inrichten van de organisatie en het eerste jaarplan. Het warmtenet Meerhoven wordt ingebracht vóór invoering van de Wcw. Eindhoven Warmte BV zal dit samen met de binnen de gemeente verantwoordelijke medewerker voor het warmtenet Meerhoven vormgeven, hierover afstemmen met de ACM en de aandeelhouder verzoeken tot inbreng van het warmtenet en de bijbehorende exploitatie. Gelijktijdig wordt een eventueel benodigde financiële voorziening voor de Bio Energie Centrale onderzocht. Evaluatie Het functioneren van Eindhoven Energie BV en Eindhoven Warmte BV wordt tenminste tweemaal per jaar geëvalueerd tijdens de strategische en financiële aandeelhoudersvergadering. Het college informeert de raad middels een collegebrief over uitkomsten van beide AvA’s en legt verantwoording af via de jaarrekening en begroting van de gemeente. Desgevraagd verzorgt het energiebedrijf in de eerste drie jaar na oprichting een maal per jaar een fysieke toelichting aan de raad.

7

Inboeknummer Bijlagen Als bijlagen bij dit voorstel behoren: • Bijlage 1: Technische toelichting • Bijlage 2: Overzicht aanpak startnotitie • Bijlage 3: Rapportage Publiek energie- en warmtebedrijf (GEHEIM) • Bijlage 4: Concept akte van oprichting Eindhoven Energie BV • Bijlage 5: Concept akte van oprichting Eindhoven Warmte BV • Bijlage 6: Overzicht van juridische verhoudingen • Bijlage 7: Geheimhoudingsbesluit • Bijlage 8: Begrotingswijziging (124377) • Bijlage 9: Verloopoverzicht Reserve strategische investeringen

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

8

24bst01138

Inboeknummer

24bst01138

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ;

besluit: 1

2

3

4

5

Geen wensen en bedenkingen kenbaar te maken betreffende het voorgenomen besluit van het College om de Besloten Vennootschap (BV) "Eindhoven Energie BV" op te richten, conform de concept akte van oprichting. Stelt een kapitaalstorting vast ten behoeve van het benodigde eigen vermogen van “Eindhoven Energie BV” , in de vorm van een kapitaalgarantie. De kapitaalgarantie bedraagt maximaal € 18.000.000 in de periode van 2025-2032. a. Dekt de rentelasten hierover ad. € 180.000 vanaf 2025 uit de stelpost kapitaallasten strategische investeringen Klimaat en Weer. Om het warmtenet Meerhoven en haar exploitatie vóór invoering van de Wcw, tegen boekwaarde, in te brengen als eigen vermogen in de door ‘Eindhoven Energie B.V.’ op te richten Besloten Vennootschap (BV) ‘Eindhoven Warmte BV’ en hiertoe voorbereidingen te treffen. Stelt een budget van € 8.500.000,- beschikbaar voor de eerste drie jaar (2025, 2026 en 2027) vanaf oprichting van “Eindhoven Energie BV” en “Eindhoven Warmte BV”, om de organisaties in te richten en te ontwikkelen. a. Onttrekt van dit budget voor 2025 € 2.600.000,- uit de reserve strategische investeringen, zoals aangekondigd in de kadernota 2025. Stelt de begrotingswijziging(en) vast.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van ………………..

, griffier.

9