Raadsvoorstel Ontwerp programma gezonde leefomgeving 2026-2035

gemeente Eindhoven Inboeknummer 8061907_03 Dossiernummer 25.44.252 B&W beslisdatum 28 oktober 2025

Raadsvoorstel ontwerp programma gezonde leefomgeving 2026-2035 Inleiding De gemeente Eindhoven staat voor grote uitdagingen op het gebied van gezondheid en ruimtelijke ontwikkeling. De verschillen in levensverwachting tussen wijken en buurten zijn groot, terwijl de stad snel groeit en complexe maatschappelijke opgaven zich opstapelen zoals bestaanszekerheid, woningbouw, klimaatverandering, polarisatie en gezondheid. Tegelijkertijd worden veel initiatieven gestart zonder duidelijk inzicht in hun daadwerkelijke impact op gezondheidswinst. De Omgevingswet verplicht tot borging van gezondheid in ruimtelijke plannen, maar dat gebeurt nu nog onvoldoende. Daarom is een integrale afweging op gezondheid niet alleen noodzakelijk, maar ook wettelijk verplicht. Doorbraken zijn nodig. De gemeente wil investeren op plekken waar de meeste gezondheidswinst te halen is. Gebiedsgerichte samenwerking met sociaal maatschappelijke opgaven, woningbouw en economie vergroot de effectiviteit, en is de sleutel om samen met inwoners en partners zoals corporaties, zorg –en welzijnsorganisaties, gebiedsontwikkelaars en beleggers de gezonde leefomgeving structureel te verbeteren.

Doelstelling Eindhoven bouwt aan een gezonde, groene stad waarin inwoners langer en beter leven. Die ambitie vertalen we stap voor stap naar actie. Het programma heeft drie centrale doelen vóór 2030: 1. Drie extra gezonde levensjaren voor iedereen: aantoonbare gezondheidswinst 2. 20% minder gezondheidsverschillen tussen gebieden: prioriteit voor gebieden met de meeste potentie. 3. Gezondheid structureel verankerd in stedelijke ontwikkeling: impactgericht sturen wordt verplicht.

Voorstel

Inboeknummer 8061907_03 1. Geen wensen en bedenken ter kennis van het college te brengen ten aanzien van het ontwerp programma gezonde leefomgeving 2026-2035, dat de volgende doelen bevat: a. Drie extra gezonde levensjaren voor iedereen: aantoonbare gezondheidswinst b. 20% minder gezondheidsverschillen tussen gebieden: prioriteit voor gebieden met de meeste potentie. c. Gezondheid structureel verankerd in stedelijke ontwikkeling: impactgericht sturen wordt verplicht. 2. De milieuvisie gemeente Eindhoven: ambitie 2030 (03.R546.001); in te trekken bij de inwerkingtreding van het programma gezonde leefomgeving 2026-2035.

Argumenten 1.1 Het programma gezonde leefomgeving vertaalt doelen uit de omgevingsvisie, Koers(2)040, het integraal gezondheidsbeleid en het coalitieakkoord naar concrete acties en vormt daarmee een noodzakelijke schakel tussen strategisch beleid en uitvoering. Het programma maakt helder waar, met wie en welk type maatregelen genomen kunnen worden om gebiedsgericht gezondheidswinst te halen. 1.2 Met het programma gezonde leefomgeving voldoen we aan verplichtingen onder de omgevingswet. Gezondheid wordt zo wettelijk verankerd in een programma conform de Omgevingswet. Uitvoering is niet vrijblijvend en afdwingbaar vanuit de Omgevingswet (zelfbindend). 1.3 Het programma biedt houvast en sturing op inhoud, maatregelen en samenwerking. We sturen op 8 indicatoren die zijn vastgesteld in juli 2024 (24bst0080). Met hulp van de gezondheidskaart brengen we in beeld waar veel gezondheidswinst te halen is en welke bundel van maatregelen ontworpen en ingezet kan worden voor aantoonbare gezondheidswinst. Door te kiezen voor een beperkt aantal samenhangende indicatoren in plaats van een uitgebreide stapeling van normen is uitvoering eenvoudiger en doeltreffender. Het programma is sturend voor alle gemeentelijke plannen zoals gebiedskaders en projectkaders. 1.4 We betrekken de raad actief bij het ontwerp van het programma gezonde leefomgeving.

Door de raad actief te betrekken bij het ontwerp programma gezonde leefomgeving bieden we de raad de mogelijkheid om richting te geven aan de verdere uitwerking en uitvoering en om te toetsen of het programma aansluit bij bredere gemeentelijke ambities en maatschappelijke belangen. 1.5 Participatie over het programma gezonde leefomgeving is zorgvuldig uitgevoerd conform het door het college vastgestelde participatieplan.

2

Inboeknummer 8061907_03 De inhoud van het programma is gedeeld en getoetst met een brede groep belanghebbenden, partners, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. Het proces en de opbrengsten van de participatie zijn beschreven en als bijlage toegevoegd. De zorgen en kansen zijn zoveel mogelijk verwerkt in het ontwerp programma. Daarnaast zijn de data van drie van de indicatoren (stress, eenzaamheid en ervaren gezondheid) rechtstreeks afkomstig van de inwoners, aangezien ze komen uit de inwoner enquête en de GGD-monitor. Het ontwerp programma wordt zes weken ter inzage gelegd, zodat eenieder hier reactie op kan geven. 1.6 De wensen en bedenkingen van de raad worden gelijktijdig verwerkt met de terinzagelegging. Eventuele wensen en bedenkingen van de raad, zoals vastgelegd in de procesafspraken omtrent alle programma’s onder de Omgevingswet, worden tegelijk verwerkt met de reacties uit de publieke terinzagelegging. Zo zorgen we dat alle signalen - van zowel inwoners, organisaties als van de raad - in samenhang worden beoordeeld. Deze gelijktijdigheid stelt ons ook in staat het programma in februari 2026 vast te stellen, zodat we voortvarend van start kunnen gaan. 1.7 Met het vaststellen van het programma gezonde leefomgeving 2026-2035 wordt het bestaande beleid geactualiseerd en geconcretiseerd.

Door de ‘milieuvisie gemeente Eindhoven: ambitie 2030’ in te trekken, wordt voorkomen dat verouderde beleidsdocumenten naast het nieuwe programma blijven bestaan. De doelstellingen uit de milieuvisie om inwoners tegen milieuhinder te beschermen worden in het programma gezonde leefomgeving opgenomen. 1.8 openbaarheid gezondheidskaart In het ontwerp programma wordt de gezondheidskaart niet openbaar gemaakt, omdat dit specifieke locatie gerichte informatie kan bevatten waarvan we met name op het gebied van privacy uit moeten werken hoe en onder welke voorwaarden we dit kunnen ontsluiten. We streven ernaar om deze kaart in de toekomst openbaar te maken om er ook met partners mee te gaan werken in gebieden. Bij de evaluatie van het programma door het college wordt de afweging gemaakt of, op welke manier en wanneer de kaart openbaar gemaakt kan worden. In de raadsbrief die we na vaststelling van het programma versturen, zullen we uitwerken hoe we hier invulling aan geven. Kanttekeningen 1.1 De uitvoeringskosten zijn de eerste fase beperkt. De komende twee jaar (2026-2027) wordt het ontwerp programma stapsgewijs ingevoerd. Deze twee jaar wordt vooral ingezet op het toepassen en doorontwikkelen van de gezondheidskaart met gebiedsgerichte maatregelen. Dit brengen we in de praktijk op plekken in de stad waar al projecten lopen (zoals Climagen).

Climagen is een Europees project met als doel kwetsbare wijken aan te pakken (te vergroenen en gezonder te maken) en daaruit lessen te trekken voor de ruimtelijke planning. Eindhoven heeft hiervoor Circa € 900.000 gekregen in het kader van dit EU horizon project en de aanpak uit het

3

Inboeknummer 8061907_03 omgevingswetprogramma gezonde leefomgeving wordt met dit beschikbaar gesteld budget uitgewerkt en toegepast met als doel hieruit lessen voor de uitvoering in de praktijk te trekken. Door maatregelen gerichter in te zetten, verbinding te zoeken tussen sectoren en gebruik te maken van de bestaande middelen in die sectoren. Zo houden we uitvoeringskosten van het programma en benodigde capaciteit beperkt en binnen de bestaande budgetten en formatie. Na afloop van deze twee jaar evalueren we het programma en komen we tot een eerste herziening van het programma. Ook dan bezien we de mogelijkheden om gebruik te maken van bestaande budgetten. Mocht het voor de uitvoering van het programma of daarbij behorende projecten op dat moment niet meer binnen de bestaande middelen passen, dan nemen we dit mee in de herziening voor de jaren 2026-2035. Personele consequenties De uitvoering van het programma gezonde leefomgeving betreft de gemeentelijke inzet op coördinatie, begeleiding, beleidsontwikkeling, processturing voor de gebiedsgerichte aanpakken, het opstellen van gebiedskaders, monitoring en evaluatie. Deze taken worden binnen de bestaande formatie opgepakt. Het gaat hierbij nadrukkelijk om de gemeentelijke rol; de inzet van externe partijen zoals de woningcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen, GGD en bewonersinitiatieven valt buiten deze personele raming.

Financiële consequenties De uitvoeringskosten van het programma gezonde leefomgeving wordt binnen en conform de reguliere begroting uitgevoerd. Investeringen maken geen deel uit van dit programma. Het gaat dan om fysieke maatregelen die bijdragen aan gezonde leefomgeving (bijvoorbeeld vergroening). De besluitvorming over investeringen doen we per project en per gebied. Wanneer er bij evaluatie van het programma uitvoeringsmaatregelen worden opgenomen, waarvoor investeringen moeten worden gemaakt, zal op dat moment dekking moeten worden gevonden. Dit is nodig om op dat moment tot uitvoering van die maatregelen te kunnen komen. Mocht er bij evaluatie aanvullende dekking nodig zijn, dan zal een dekkingsvoorstel bestuurlijk worden voorgelegd. Communicatie Participatiefase Het participatiekader beschrijft hoe belanghebbenden en partnerorganisaties zijn betrokken bij de totstandkoming van het Programma gezonde leefomgeving. Er is een online projectpagina ingericht. Hierop worden onder andere een publiekversie van het participatietraject gepubliceerd. Vervolgstappen en resultaten worden hier bijgewerkt zodat inwoners en stakeholders het proces kunnen volgen. De uitkomsten van het participatieproces vertalen we in het programma gezonde leefomgeving verwerken we in het digitale stelsel omgevingsprogramma en op www.eindhoven.nl/gezonde-leefomgeving. Implementatiefase

4

Inboeknummer 8061907_03 In de implementatiefase communiceren we met als doel: doorvoeren programma gezonde leefomgeving in het beleid, zodat deze operationeel wordt binnen en buiten de organisatie. Simpel gezegd moet het ervoor zorgen dat gezondheid leidend is bij iedere stedelijke ontwikkeling en verankerd in elk ruimtelijk plan. Dat vergt in eerste instantie organisatorische borging. We ondersteunen die borging met communicatie. We maken gebruik van bestaande kanalen, ontwikkelen een trainingsprogramma en richten ons daarbij op de belangrijkste stakeholders. Planning en uitvoering De komende maanden staan in het teken van het afronden van het programma gezonde leefomgeving. De planning ziet er als volgt uit: • oktober-november: het ontwerpprogramma wordt ter inzage gelegd. In deze periode delen en bespreken we het ontwerp actief met overlegpartners en winnen advies in. • december: de gemeenteraad krijgt de gelegenheid om wensen en bedenkingen kenbaar te maken ten aanzien van het ontwerp programma. • januari 2026: in deze fase verwerken we zienswijzen uit de publieke terinzagelegging en de wensen en bedenkingen van de raad. • februari 2026: op basis van alle input wordt het definitieve programma leefomgeving door het college vastgesteld. • maart 2026: publicatie Programma gezonde leefomgeving. We voeren het programma stapsgewijs in.

Het Programma gezonde leefomgeving bestaat uit twee kernen: de eerste is bevordering van gezondheid, waarvoor de gezondheidskaart met 8 indicatoren opgesteld is. Deze worden vanaf vaststelling vertaald in gemeentelijke plannen en gaan we in een aantal projecten toepassen waar reeds financiële dekking voor is. Uit deze processen wordt geleerd welke maatregelen en uitvoering hierbij hoort en dit wordt input voor de eerste evaluatie van het programma eind 2028. De andere kern van het programma bestaat uit bescherming van de gezondheid. Hiervoor worden de bestaande milieuthema's gebiedsgericht gemaakt en worden met elkaar in samenhang gebracht. Hierdoor is het mogelijk om omgevingswaarden op te stellen wat de ruimte biedt om beargumenteerd per locatie andere en op elkaar afgestemde normen te stellen voor deze milieuthema's. Dit gebiedsgericht maken van de milieuthema's is als uitvoeringsmaatregel in het ontwerp programma opgenomen met als doelstelling dat deze gereed is bij de eerste herziening van het programma in 2028. Evaluatie Het programma wordt door het college na twee jaar geactualiseerd op basis van monitoring, evaluatie en nieuwe inzichten. Gezonde stadsontwikkeling is een continu proces.

Daarom wordt het programma vanaf 2028 elke vier jaar geëvalueerd, conform de procedure zoals deze ook met de vaststelling van het programma wordt gehanteerd, op basis van: • Het vastgestelde programma gezonde leefomgeving. • Monitoring van integrale gezondheid.

5

Inboeknummer 8061907_03 • • • •

De voortgang van de nieuwe werkwijze. Effectmetingen per gebied. Feedback uit praktijk en participatietrajecten. Wetenschappelijke inzichten en innovaties.

De voortgang op (milieu)gezondheid wordt verder bijgestuurd via de reguliere begrotingscyclus. Op de vier fysieke indicatoren vraagt dit nog aandacht voor de begroting 2026 e.v. De vier sociale indicatoren zijn verwerkt in taakveld 7.1 Volksgezondheid. Hiermee kunnen we de impact van maatregelen doorrekenen en de daadwerkelijke bijdrage aan gezondheidswinst bijsturen. De gezondheidskaart houden we actueel. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Ontwerp programma gezonde leefomgeving 2026-2035 incl bijlagen. • Totstandkoming en participatie programma • Verstedelijkingsprincipes omgevingsvisie • Indicatoren en kaart als kerninstrument gezondheidswinst • Mogelijke bundels van maatregelen • Definitie gezonde leefomgeving • Externe veiligheid • Geluid en trillingen; ambities en regels • Programmaonderdeel Geur • Aanpak luchtkwaliteit

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

6

Inboeknummer 8061907_03

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 28 oktober 2025;

besluit: 1. Geen wensen en bedenken ter kennis van het college te brengen ten aanzien van het ontwerp programma gezonde leefomgeving 2026-2035, dat de volgende doelen bevat: a. Drie extra gezonde levensjaren voor iedereen: aantoonbare gezondheidswinst b. 20% minder gezondheidsverschillen tussen gebieden: prioriteit voor gebieden met de meeste potentie. c. Gezondheid structureel verankerd in stedelijke ontwikkeling: impactgericht sturen wordt verplicht. 2. De milieuvisie gemeente Eindhoven: ambitie 2030 (03.R546.001), in te trekken bij de inwerkingtreding van het programma gezonde leefomgeving 2026-2035.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 16 december 2025,

, griffier.

7