Raadsvoorstel Nota Inwoners- en overheidsparticipatie

gemeente Eindhoven Inboeknummer 21bst00653 Beslisdatum B&W 18 mei 2021 Dossiernummer 21.20.451

Raadsvoorstel Nota Inwoners- en overheidsparticipatie Inleiding In Eindhoven zijn we al jaren actief aan de slag met inwoners- en overheidsparticipatie. In 2008 is de Verordening Samenspraak en Inspraak vastgesteld. Daarin zijn, behalve de wettelijke en formele vormen van inspraak zoals omschreven in afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht, ook mogelijkheden opgenomen voor samenspraak. Samenspraak is in deze verordening gedefinieerd als een vorm van inwonersparticipatie “die vroeg in een traject plaatsvindt en waarin op een minder formele wijze gekeken wordt naar mogelijkheden om gemeentelijk beleid gestalte te geven”. Hier heeft u, als Raad, sturing aan gegeven via de programma’s “Maak het mee” (2008) en “Maak het meeR” (2015). Maar ook via talloze participatie- en samenspraaktrajecten: van de Omgevings- en Woonvisie, diverse bouw- en herontwikkelingen en initiatieven in wijken en tot aan mobiliteitsopgaven, het MKB-plan, samenwerking met de Cliëntenraad en beleidsontwikkeling in het Sociaal Domein. Of het nu gaat om een toekomstvisie voor de hele stad of om een gezellige BBQ in een buurt, onze inwoners en andere stakeholders denken en doen graag mee.

De groei van de stad, de veranderingen in de samenleving, de veranderingen in de rol van de overheid en de toenemende complexiteit van globale opgaves zoals klimaatverandering en de aandacht voor brede welvaart vragen om vernieuwing en aanscherping van onze participatieaanpak. Ter voorbereiding hiervoor heeft uw Raad zich op 19 januari 2021 uitgesproken over de drie nieuwe uitgangspunten: doelgericht maatwerk, bewust gesprek en energie en vernieuwing. Op basis van uw advies en de vele ervaringen uit onze rijke traditie van samenwerking met de stad hebben wij Nota Inwoners- en overheidsparticipatie opgesteld. In de Nota schetsen we de context van relevante trends en ontwikkelingen, geven we per uitgangspunt aan wat de huidige stand van zaken is, waar wij naar toe willen werken en staan we stil bij de werkwijze waarin we de uitgangspunten de komende periode willen vertalen naar een optimale samenwerking met de stad. Ook vindt binnenkort een aantal wettelijke veranderingen plaats, zoals de nieuwe Omgevingswet en een aanpassing van de Gemeentewet (Wet versterking participatie op decentraal niveau). De Verordening Samenspraak en Inspraak 2008 en de daaraan gekoppelde richtlijnen en participatie-instrumenten moeten binnenkort aangepast worden aan deze wijzigingen.

 Wettelijke taak

Inboeknummer 21bst00653

 Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college  Onvermijdelijk Doelstelling De Nota Participatie heeft als doel om een toekomstbestendige basis te leggen voor de gemeentebrede participatieaanpak, met een duidelijke focus en voldoende ruimte voor maatwerk. Daarnaast geeft de Nota inzicht in de participatieaanpak en -focus voor onze inwoners, partners, bedrijfsleven, kennisinstellingen en belangenorganisaties en kan deze als basis worden gebruikt om in samenwerking met de stad participatie verder vorm te geven. Voorstel Vaststellen van de Nota Inwoners- en overheidsparticipatie, met als belangrijkste uitgangspunten: • Doelgericht maatwerk De samenwerking op de diverse onderwerpen met onze inwoners en partijen in de stad vraagt om een consistente aanpak, met gepast maatwerk dat afgestemd is op het doel. • Bewust gesprek De veranderingen in de stad en in de samenleving vragen om een aanpak die rekening houdt met de diverse samenstelling van de bevolking. • Energie en vernieuwing De snelle (digitale) ontwikkelingen in de maatschappij en het innovatieve karakter van Eindhoven vragen om samen met de stad in te zetten op continue ontwikkeling en vernieuwing van onze participatieinstrumenten en -methodes. Argumenten 1.1.

De Nota Inwoners- en overheidsparticipatie met daarin de nieuwe uitgangspunten adresseren actuele uitdagingen van de groei van de stad en de veranderingen in de maatschappij Vanwege de groeiende complexiteit en integraliteit van de opgaven, de veranderende rol van de overheid, de toenemende groei en diversiteit van de bevolking en de invloed van digitalisering en nieuwe technologieën moeten we mensen meer en beter betrekken bij ontwikkelingen in hun leefwereld en moeten wij beter aansluiten bij de manier en de onderwerpen waarop inwoners en partijen in de stad graag betrokken zijn. In actuele participatietrajecten zien we dat verschillende belangen steeds vaker botsen. Het bestuur moet op basis daarvan een integrale afweging van alle belangen maken, waarbij gegeven inbreng en voorkeuren niet in alle gevallen volledig worden meegenomen. Dit leidt veelvuldig tot onvrede en teleurstelling bij participanten wat met betere verwachtingenmanagement kan worden verminderd. De Nota en de nieuwe uitgangspunten adresseren deze uitdagingen door meer nadruk te leggen op evenwichtige belangenafweging, brede raadpleging van meningen en inzichten en het

2

Inboeknummer 21bst00653

gebruik van innovatieve instrumenten. We stellen voor om het proces, doel, rollen en verwachtingen scherper te managen en het stille midden nadrukkelijker te horen. We geven ook aandacht aan de benodigde organisatieontwikkeling, digitalisering en verdere professionalisering van onze participatieaanpak. 1.2. De nieuwe uitgangspunten zijn op basis van praktijkervaringen opgesteld en kunnen per direct toegepast worden in actuele thema’s en participatietrajecten Participatie is een breed thema dat in veel bestuurlijke dossiers een rol speelt. In de ontwikkelingen rondom de Omgevingswet, brede welvaart, klimaatverandering, mobiliteit, wonen, binnenstad, sport, MKB, gebiedsgericht werken, subsidies, veiligheidsopgaves, dienstverlening en beleidsontwikkelingen in het Sociaal Domein wordt uitgebreid met maatschappelijke partners, kennisinstellingen, het bedrijfsleven, belangenorganisaties en inwoners samengewerkt. De uitgangspunten geven richting aan hoe wij op een vernieuwende manier met deze samenwerking in verschillende thema’s en dossiers om willen gaan en bieden voldoende ruimte om het benodigde maatwerk direct en doelgericht toe te passen. In de uitwerking van de Nota hebben we rekening gehouden met relevante ervaringen en beschikbare evaluaties van trajecten uit het verleden zoals het rekenkamerrapport Condities voor co-creatie (2017).

Bovendien worden verschillende aspecten van de uitgangspunten al in actuele participatietrajecten succesvol toegepast. Zo zijn inwoners van Meerhoven breed betrokken geweest bij het opstellen van het gebiedsprogramma, wordt er veel aandacht besteed aan betrokkenheid van jongeren bij het opstellen van het preventief jeugdbeleid en het integrale gebiedskader Stadhuisplein en loopt er op dit moment een pilot voor een inwonersbegroting in Oud Woensel waar diverse groepen inwoners op een leuke manier kunnen beslissen over de verdeling van financiële middelen in hun wijk. Deze ervaringen laten zien dat de hoofdlijnen van de Nota direct bij de praktijk aansluiten en daardoor direct toepasbaar zijn en zullen blijven in toekomstige participatietrajecten. 1.3. De Nota Inwoners- en overheidsparticipatie levert een gemeenschappelijke basis voor verdere uitwerking van thema- of proces- specifieke beleid, participatiekaders, methodes en instrumenten Op dit moment vormt de Verordening Samenspraak en Inspraak uit 2008 grotendeels de basis waarop de verschillende trajecten vorm worden gegeven. De verordening is opgesteld met als doel om de vroege betrokkenheid van belanghebbenden te borgen, om ideeën op te halen en om draagvlak te creëren bij het opstellen van een nieuw beleid.

Hoewel dit nog steeds een belangrijk aspect van onze participatieaanpak is en zal blijven, merken we dat deze beperkte aanpak en de bijbehorende generieke instrumenten niet langer volstaan. De Nota geeft ons een gemeenschappelijke basis en voldoende ruimte voor aanvullende kaders op maat voor actuele vraagstukken waar participatie aan de orde is. Op basis van de Nota kunnen, waar nodig, thema- of processpecifieke beleidsstukken en kaders opgesteld worden en kunnen er passende instrumenten worden uitgewerkt zonder de algehele consistentie te verliezen. Ook wordt in de Nota richting gegeven aan de uitwerking van wettelijk verplichte kaders, zoals het participatiebeleid Omgevingswet en een nieuwe participatieverordening in het kader van

3

Inboeknummer 21bst00653

Wet versterking participatie op decentraal niveau. Daarnaast is er aandacht voor praktische toepassingen zoals digitale participatie en de inzet van innovatieve methodes. 1.4. Dankzij een toekomstbestendige werkwijze kunnen we als organisatie in voortdurend dialoog met de stad onze participatieaanpak blijven aanpassen en professionaliseren Participatie is nooit af, zeker niet in Eindhoven waar samenwerking vanaf het ontstaan van de stad in ons DNA is ingeweven. We introduceren daarom een nieuwe werkwijze waarmee we sneller en flexibeler kunnen aanpassen aan de veranderingen in de stad en in de maatschappij. Op deze manier willen we zorgen dat wij als lokale overheid altijd onze inwoners in staat stellen een passende bijdrage te leveren aan de ontwikkelingen in en van de stad. Participatie is niet iets wat we er “even” bij doen. Het is onderdeel van het vakmanschap van betrokken medewerkers, van onze werkcultuur en van onze organisatieontwikkeling. Dat betekent dat we blijven investeren in kaders en randvoorwaarden, leren luisteren, dezelfde taal spreken, geschikte instrumenten gebruiken, en kennis delen en vergroten. Participatie is daarom binnen de nieuwe visie organisatieontwikkeling Richting Eindhoven een onderdeel van houding, gedrag en talenontwikkeling.

Hierover moeten we met de stad en met uw Raad in gesprek blijven om samen van de praktijk te leren, waar nodig verbeteringen in te brengen, nieuwe uitdagingen tijdig op te pakken en ook successen te vieren. Kanttekeningen 1.1. Er is geen structureel werk- en ontwikkelbudget beschikbaar Het toepassen van participatie is onderdeel van het reguliere werk. Daaruit voortvloeiende kosten maken integraal onderdeel uit van de betreffende budgetten. Voor het thema Inwoners- en overheidsparticipatie als zodanig zijn er geen structurele middelen beschikbaar. We kunnen daarom op dit moment niet structureel investeren ter verbetering en doorontwikkeling van het thema. Op dit moment staan we aan de beginfase van het nieuwe beleid en hebben we hierop nog onvoldoende zicht. We gaan de komende periode ontdekken wat daarvoor noodzakelijk en wenselijk is. Kosten Participatie raakt alle domeinen binnen de gemeente. Werken aan relevante participatietrajecten en kaders maakt een onderdeel uit van het reguliere werk. Bovendien zijn er voor de periode 2021-2022 incidentele middelen beschikbaar om het thema Inwoners- en overheidsparticipatie te vernieuwen, te versterken en door te ontwikkelen. Handen en voeten geven aan dit nieuwe beleidskader hoort daarbij. Een overzicht van acties gekoppeld aan de inzet van de incidentele middelen wordt als bijlage bij het raadsvoorstel toegevoegd.

Communicatie Op basis van deze beleidsnota worden verschillende communicatiemiddelen uitgewerkt om met de stad en de organisatie te communiceren over de nieuwe uitgangspunten. Bovendien maakt communicatie een deel uit van relevante participatie trajecten waar de uitgangspunten worden toegepast.

4

Inboeknummer 21bst00653

Planning en uitvoering De Nota Inwoners- en overheidsparticipatie is wat ons betreft geen eindpunt, maar een (nieuw) beginpunt om onze participatie aanpak goed te borgen in verschillende participatietrajecten, -kaders en -instrumenten. Met behulp van de incidentele middelen zetten we een aantal acties in werking, gericht op communicatie, stimuleren van innovatie, aanpassen van wet- en regelgeving en een aantal quick wins voor verdere digitalisering en organisatieontwikkeling. Zoals aangegeven bij de kanttekening werken we ook aan meer inzicht wat er nodig is om de nieuwe werkwijze en professionalisering van het thema structureel in te bedden in de gemeentelijke organisatie. Dit alles in samenhang met andere relevante ontwikkelingen zoals integraal gebiedsgericht werken, Omgevingswet en Richting Eindhoven. Evaluatie De Raad wordt via de reguliere P&C-cyclus op de hoogte gehouden van de uitwerking. Bovendien koppelen we evaluatie momenten aan relevante ontwikkelingen, zoals de aankomende wetwijzigingen of passende participatietrajecten, om in gesprek te blijven over het thema participatie en het beleid actueel te houden. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Nota Inwoners- en overheidsparticipatie  

De bijlagen worden meegestuurd De bijlagen liggen ter inzage in de leeskamer

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

5

Inboeknummer 21bst00653

Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 18 mei 2021; gelet op de behandeling in de meningsvormende vergadering van 15 september 2021; besluit: 1 Vaststellen Nota Inwoners- en overheidsparticipatie, met als belangrijkste uitgangspunten: • Doelgericht maatwerk De samenwerking op de diverse onderwerpen met onze inwoners en partijen in de stad vraagt om een consistente aanpak, met gepast maatwerk dat afgestemd is op het doel. • Bewust gesprek De veranderingen in de stad en in de samenleving vragen om een aanpak die rekening houdt met de diverse samenstelling van de bevolking. • Energie en vernieuwing De snelle (digitale) ontwikkelingen in de maatschappij en het innovatieve karakter van Eindhoven vragen om samen met de stad in te zetten op continue ontwikkeling en vernieuwing van onze participatieinstrumenten en -methodes.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 22 september 2021.

J. Verbruggen, griffier.

6