Raadsvoorstel Leidraad voor vestiging noodzakelijke (opvang)voorzieningen

gemeente Eindhoven Inboeknummer 7914748_02 Dossiernummer 25.16.851 B&W beslisdatum 15 april 2025

Raadsvoorstel Leidraad Vestiging noodzakelijke (opvang)voorzieningen Inleiding In september 2007 heeft u als raad het ‘Protocol voor de vestiging van noodzakelijke voorzieningen voor maatschappelijke opvang en verslavingszorg’ vastgesteld. Inmiddels is er veel veranderd. In de raadsvergadering van 7 maart 2023 heeft wethouder Toub aan de raad toegezegd opnieuw naar de werkwijze in het protocol te kijken en te komen met een aangepast voorstel. Hiertoe is door middel van een uitgebreid participatietraject, de huidige werkwijze geëvalueerd. Een van de belangrijkste onderdelen zijn gevoerde dialooggesprekken met uw raad, inwoners en maatschappelijke organisaties. Over de conclusies en aanbevelingen die opgenomen zijn in een rapport en over het vervolg dat wij hieraan geven, bent u via collegebrief (nummer 24bst01228) in oktober 2024 geïnformeerd. We stellen voor om het huidige protocol in te trekken en te vervangen door een nieuwe leidraad, die (in verband met nieuwe wettelijke verplichtingen) breder kan worden toegepast en waarin de resultaten van participatie en procesverbeteringen verwerkt zijn. Om ook in de fase van realisatie en uitvoering tot een heldere rol- en taakverdeling intern alsook extern en een uniform instrumentarium te komen, werken wij daarnaast aan een handboek (met uniform instrumentarium).

De uitwerking van dit handboek beantwoordt grotendeels aan de conclusies en aanbevelingen uit het rapport dat met u is gedeeld in eerder genoemde collegebief. Deze hebben meer betrekking op uitvoeringsaspecten op het niveau van project en (project)medewerkers. Wettelijke taak Voorzieningen die onder de werking van deze leidraad kunnen worden geschaard, komen vaak voort uit een wettelijke taak of een door het college gevoeld belang en verantwoordelijkheid voor mensen in nood. En vormen een kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college.

Inboeknummer 7914748_02 Doelstelling De doelstelling van dit voorstel is het nemen van een besluit tot vaststelling van een nieuwe leidraad voor vestiging van noodzakelijke (opvang)voorzieningen met een uniforme en heldere werkwijze vaststellen voor de voorbereiding, besluitvorming en realisatie van een noodzakelijke (opvang)voorziening. Dit ter vervanging van het protocol ‘vestiging van noodzakelijke opvangvoorzieningen voor maatschappelijke opvang en verslavingszorg’ dat in 2007 is vastgesteld door de raad. Voorstel 1. De leidraad (zie bijlage 1) voor vestiging van noodzakelijke (opvang)voorzieningen waarin een uniforme werkwijze voor de voorbereiding, besluitvorming en realisatie van noodzakelijke (opvang)voorzieningen door gemeente en zo mogelijk ketenpartners/maatschappelijke organisaties is opgenomen vast te stellen, onder gelijktijdige intrekking van het ‘Protocol voor de vestiging van noodzakelijke opvangvoorzieningen voor maatschappelijke opvang en verslavingszorg’ september 2007, met daarin de volgende uitgangspunten: 1.1. Scope van de leidraad betreft een noodzakelijke (opvang)voorziening/24 uurs verblijf voor een groep inwoners die dagelijks ondersteuning nodig hebben.

Daarbij gaat het om vluchtelingen (asielzoekers, Oekraïense ontheemden etc.), maatschappelijke opvang en beschermd wonen, maar ook – mits gemotiveerd- om andere noodzakelijke opgaven of voorzieningen met een politiek-bestuurlijk of maatschappelijk gevoelig karakter. 1.2. De procedure om tot een locatie te komen bestaat uit drie fasen, te weten: a. Fase 1: de voorbereidings- en analysefase, waarin nadruk ligt op een integrale voorbereiding van besluitvorming over een geschikte locatie. De analyse wordt op basis van bestaande bronnen en informatie in samenwerking met ketenpartners uitgevoerd. Er vindt geen inwonersparticipatie plaats. Over de voorbereidingen wordt niet gecommuniceerd. b. Fase 2: de besluitvormings- en bekendmakingsfase waarin het College een besluit neemt over de definitieve locatie van een (opvang)voorziening. Inwonersparticipatie start conform participatieplan op het moment dat het College een besluit heeft genomen over de locatie. Het College maakt de locatie bekend met de motivering en afweging van belangen op het algemene afwegingskader die hieraan ten grondslag liggen. c. Fase 3: de realisatie en uitvoeringsfase bestaande uit activiteiten om te zorgen dat de voorziening met de eventueel benodigde vergunningen er komt. Inwonersparticipatie vindt op basis van een in fase 2 vastgesteld participatieplan plaats.

In samenwerking met ketenpartners, inwoners en andere stakeholders in de omgeving, worden afspraken over beheer, veiligheid en leefbaarheid gemaakt. Daarna vindt periodieke monitoring en evaluatie hiervan met de omgeving in een beheergroep plaats. 1.3 Het afwegingskader waarop de voorbereiding van en besluitvorming door het college over de definitieve locatie van een noodzakelijke (opvang)voorziening wordt gebaseerd, bevat een zorgvuldige analyse en gemotiveerde integrale

2

Inboeknummer 7914748_02 afweging op basis van het algemene afwegingskader, bestaande uit fysieke, bestuurlijke, omgevingsfactoren (waarbij we rekening houden met mogelijke spreiding/evenwichtige verdeling van voorzieningen over de stad), financiële haalbaarheid en een veiligheid en leefbaarheidsadvies. Argumenten 1 en 1.1. Er is ten opzichte van 2007 een aantal (wettelijke) veranderingen en procesverbeteringen geconstateerd die verwerkt zijn in de nieuwe leidraad. Na 2007 is er een aantal veranderingen en zijn ervaringen opgedaan, die aanleiding geven om het protocol aan de actualiteit aan te passen. Dit betreffen: 1. De scope van de leidraad: deze is verbreed naar noodzakelijke (opvang)voorzieningen voor vluchtelingen (asielzoekers, Oekraïense ontheemden etc.), maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Deze verbreding vloeit voort uit relevante wettelijke ontwikkelingen, zoals de Wmo2015, de Omgevingswet, de Spreidingswet en de verordening op inwonersparticipatie, evenals maatschappelijke opgaven zoals de opvang van asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne. Indien het College de werkwijze uit de leidraad ook geschikt acht voor andere noodzakelijke opgaven of voorzieningen, waarbij geen sprake is van 24 uurs en/of dagelijkse ondersteuning, kan deze werkwijze - mits gemotiveerdeveneens worden toegepast.

Dit kan bijvoorbeeld gelden voor een winternoodopvang voor dak- en thuislozen of andere vraagstukken met een politiek-bestuurlijk of maatschappelijk gevoelig karakter. 2. Verordening Inwonersparticipatie: in deze verordening is de procedure voor het toepassen van inwonersparticipatie omschreven. In de leidraad geven we aan waar en op welke wijze ruimte voor inwonersparticipatie is. In verband met het belang van de verantwoordelijkheid van de gemeente voor kwetsbare groepen in de samenleving, dat zwaarder weegt dan het belang van inwonersparticipatie, wordt geen participatie toegepast voordat het College een besluit neemt over de locatie. In het vervolg is er ruimte voor inwonersparticipatie conform de verordening. 3. Omgevingswet: in deze wet zijn participatieverplichtingen opgenomen in geval van ruimtelijke procedures, zoals een omgevingsvergunning. Deze procedure maakt ook deel uit van de leidraad. Hiermee dient in de realisatie van een voorziening rekening mee te worden gehouden. 1 en 1.1.

Een leidraad biedt een uniforme werkwijze en handelen, zodat aan inwoners en ketenpartners vertrouwen kan worden geboden dat een goed georganiseerd en zorgvuldig proces wordt doorlopen Een heldere werkwijze voor de realisatie van noodzakelijke (opvang)voorzieningen, biedt eveneens inzicht in aspecten waar ruimte is voor inwonersparticipatie en transparantie in communicatie richting de stakeholders. Dit biedt duidelijkheid en consistentie naar alle partijen in de stad. Deze behoefte kwam duidelijk naar voren in de aanbevelingen en conclusies die waren gebaseerd op de dialoogsessies met inwoners en ketenpartners en

3

Inboeknummer 7914748_02 die eerder met de raad zijn gedeeld. Door een leidraad in combinatie met een nog op te stellen handboek wordt grotendeels in de aanbevelingen voorzien. 1 en 1.1. In het oude protocol liep een aantal zaken door elkaar, namelijk meer (beleidsmatige) uitgangspunten, de te volgen procedure en uitvoering. In de leidraad en via het nog op te stellen handboek hebben wij procedure, beleid en uitvoering ontvlecht. De werkwijze/procedure op hoofdlijnen in de leidraad geeft helderheid over de werkwijze en ruimte voor participatie. Deze werkwijze vervangt in zijn geheel het oude protocol, dat bij vaststelling van de leidraad kan komen te vervallen. 1.2 De fasering van het proces in drie fases biedt een duidelijke onderscheid tussen voorbereiding, besluitvorming en uitvoering én helderheid over de ruimte voor inwonersparticipatie hierbij. In de voorbereidingsfase ligt de nadruk op zorgvuldig onderzoeken van de vraag, eisen en mogelijkheden van een locatie. In deze fase wordt niet gecommuniceerd met inwoners of andere stakeholders van de beoogde locatie. Wel maken we gebruik van eerder opgehaalde en actuele perspectieven als ‘Samen Leven vanaf dag een’, de jaarlijkse Inwonersenquête en objectieve gegevens uit bijvoorbeeld de Buurtkijker. Op basis van de analyse kan het college in fase 2 een afgewogen en beargumenteerd besluit nemen.

Het college legt nadat het besluit is genomen (aan de gemeenteraad en/of inwoners) verantwoording af over de motivering en belangenafweging op het algemene afwegingskader die ten grondslag ligt aan het besluit over de locatie van een (opvang)voorziening. Een werkwijze waarbij geen sprake is van openbaarmaking van locaties die tijdens de verkenning in de voorbereiding in beeld zijn geweest, is bij eerdere bezwaar- en beroepsprocedures en een verzoek op grond van de Wet open overheid (hierna: Woo) succesvol overeind gebleven. Een onderdeel van het besluit is een participatieplan dat is opgesteld. Daarin houden we rekening met maatwerk afhankelijk van de buurt en de ruimte die de specifieke locatie biedt. Door het publiceren en actief communiceren van het besluit zorgen we voor de benodigde transparantie en maken we duidelijk waar de ruimte voor invloed is. In fase 3 werken we samen met inwoners en partners in de buurt aan de realisatie van de voorziening. Tevens geven we vorm en uitvoering aan beheerafspraken over leefbaarheid en veiligheid. 1.3 De voorbereiding van en besluitvorming over de locatie van een noodzakelijke (opvang)voorziening vergt een zorgvuldige afweging van verschillende factoren/aspecten met ruimte voor maatwerk waar nodig In de leidraad is opgenomen op basis van welke factoren een zorgvuldige afweging plaatsvindt.

Het betreffen factoren die in het algemeen worden betrokken in de afwegingen op maat van de opgave en omgeving om een besluit op te baseren en te kunnen motiveren. Maatwerk met een verantwoording over de motivering van afwegingen

4

Inboeknummer 7914748_02 moet mogelijk blijven. Dit in combinatie met het uitgangspunt dat in elke buurt en wijk in Eindhoven plaats is voor een of ander type van opvang /voorziening. We vinden het belangrijk om concentratie in een bepaald gebied te voorkomen. Daarom proberen we de locaties zo veel mogelijk evenwichtig te spreiden. We kijken uiteraard naar de relevante aspecten zoals andere voorzieningen die in de buurt van de beoogde locatie al aanwezig zijn en bijvoorbeeld, de looproutes. Kanttekeningen 1. Omdat de leidraad eerder aanbevelingen dan afdwingbare regels bevat, kunnen ketenpartners/maatschappelijke organisaties die een initiatief voor een (opvang) voorziening ontplooien niet worden gedwongen om te werken conform leidraad Niet in alle gevallen is de gemeente initiatiefnemer. In sommige gevallen kan een maatschappelijke partner het initiatief nemen om te komen tot de vestiging van een voorziening. Een leidraad is niet juridisch afdwingbaar. Echter gelet op de behoefte van ketenpartners aan een duidelijke werkwijze voor een, tevens door de gemeente gesteund proces, en uniform instrumentarium via een nog te realiseren handboek in spoor 2 hebben wij vertrouwen dat maatschappelijke ketenpartners hun handelen in lijn zullen brengen met de werkwijze. Bovendien zullen wij hen stimuleren en faciliteren om het te volgen. 2.

Uit het participatietraject met inwoners blijkt dat inwoners liefst in een vroeg stadium en voor het College besluit betrokken willen worden. Een van de aanbevelingen in het rapport was om vroegtijdig bij de voorbereiding stakeholders te betrekken, nog voor dat het college een besluit over de locatie neemt. Deze behoefte is tijdens het participatieproces bevestigd door diverse deelnemers. Om het belang van en de verantwoordelijkheid voor (opvang)voorzieningen die voortkomen uit wettelijke verplichtingen of urgentie te kunnen nemen, in een situatie waarin tevens sprake is van schaarste aan locaties, passen we voor voorzieningen die onder deze leidraad vallen geen inwonersparticipatie toe als gaat om directe ruimte voor invloed op de (voorbereiding van) besluitvorming over de locatie. Dit komt overeen met de huidige procedure in het protocol. Benadrukt wordt dat inwoners zeker kunnen participeren vanaf fase 2. Wij hechten sterk aan inwonersparticipatie bij de realisatie van de voorziening om hierin oog te hebben voor de belangen en perspectieven van omwonenden én de toekomstige nieuwe buurtbewoners. 3.

Het uitgangspunt van spreiding van (opvang)voorzieningen kan niet in alle gevallen stand houden omdat er soms onvoldoende locaties zijn, die op alle eisen en belangen voldoen: er is vaak sprake van schaarste aan locaties De maatschappelijke en/of wettelijke vraag naar (opvang)voorzieningen groeit en blijft onvoorspelbaar. Daarnaast groeit onze stad snel. Ruimte wordt hierdoor steeds schaarser. Daarom nemen we spreiding in de stad als een algemeen uitgangspunt, waar per locatie naar de mogelijkheden wordt gekeken. Dit maakt deel uit van de afwegingen die met het collegebesluit worden gecommuniceerd.

5

Inboeknummer 7914748_02 Personele consequenties Aan dit voorstel zijn geen directe personele consequenties gekoppeld. In de specifieke (project)opdracht voor de realisatie van een concrete voorziening worden de personele consequenties meegenomen. Financiële consequenties Dit voorstel heeft geen directe financiële consequenties. De toepassing in voorkomende gevallen en opgaven veelal wel. Dit nemen we eveneens mee in de projectopdracht voor een specifieke opgave. Communicatie De leidraad wordt actief intern gecommuniceerd naar de medewerkers in de Sociale sectoren en Ruimtelijke economische opgaven. De leidraad en het handboek worden als handvaten voor communicatie meegegeven aan de partners. Nadat de Leidraad in de raad is vastgesteld start tevens actief de communicatie richting inwoners en ketenpartners hierover. De Leidraad komt beschikbaar op de gemeentelijke website. Planning en uitvoering Vanaf het Raadsbesluit over de leidraad kunnen partners deze werkwijze toepassen in praktijk. In het vervolg, bij het opstellen van het handboek, worden ook ketenpartners gevraagd mee te denken. Het handboek is niet statisch; het is een evoluerend document dat we zullen blijven aanpassen en ontwikkelen op basis van onze praktijkervaringen en de ervaringen van de partners. Evaluatie De werkwijze in deze leidraad is op hoofdlijnen. In het handboek wordt dit verder in detail uitgewerkt.

Als onderdeel van de realisatie van een (opvang)voorziening als bedoeld in de leidraad, wordt met inwoners en ketenpartners in de beheergroep teruggeblikt op het proces van de totstandkoming van de voorziening. Dit kan aanleiding geven om het handboek tussentijds aan te passen. Ook andere ontwikkelingen (wettelijke of maatschappelijke ontwikkelingen) kunnen van invloed zijn op het handboek Bijlage(n) • Bijlage 1: Leidraad vestiging noodzakelijke (opvang)voorzieningen • Bijlage 2: Reactie college op advies van Cliëntenraad Sociaal Domein • Bijlage 3: Advies Cliëntenraad Sociaal Domein • Bijlage 4: Participatieverslag

6

Inboeknummer 7914748_02

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

7

Inboeknummer 7914748_02

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ; besluit: 1. De leidraad (zie bijlage 1) voor vestiging van noodzakelijke (opvang)voorzieningen waarin een uniforme werkwijze voor de voorbereiding, besluitvorming en realisatie van noodzakelijke (opvang)voorzieningen door gemeente en zo mogelijk ketenpartners /maatschappelijke organisaties is opgenomen vast te stellen, onder gelijktijdige intrekking van het ‘Protocol voor de vestiging van noodzakelijke opvangvoorzieningen voor maatschappelijke opvang en verslavingszorg’ september 2007, met daarin de volgende uitgangspunten: 1.1. Scope van de leidraad betreft een noodzakelijke (opvang)voorziening/24 uurs verblijf voor een groep inwoners die dagelijks ondersteuning nodig hebben. Daarbij gaat het om vluchtelingen (asielzoekers, Oekraïense ontheemden etc.), maatschappelijke opvang en beschermd wonen, maar ook – mits gemotiveerd- om andere noodzakelijke opgaven of voorzieningen met een politiek-bestuurlijk of maatschappelijk gevoelig karakter. 1.2. De procedure om tot een locatie te komen bestaat uit drie fasen, te weten: a. Fase 1: de voorbereidings- en analysefase, waarin nadruk ligt op een integrale voorbereiding van besluitvorming over een geschikte locatie. De analyse wordt op basis van bestaande bronnen en informatie in samenwerking met ketenpartners uitgevoerd.

Er vindt geen inwonersparticipatie plaats. Over de voorbereidingen wordt niet gecommuniceerd. b. Fase 2: de besluitvormings- en bekendmakingsfase waarin het College een besluit neemt over de definitieve locatie van een (opvang)voorziening. Inwonersparticipatie start conform participatieplan op het moment dat het College een besluit heeft genomen over de locatie. Het College maakt de locatie bekend met de motivering en afweging van belangen op het algemene afwegingskader die hieraan ten grondslag liggen. c. Fase 3: de realisatie en uitvoeringsfase bestaande uit activiteiten om te zorgen dat de voorziening met de eventueel benodigde vergunningen er komt. Inwonersparticipatie vindt op basis van een in fase 2 vastgesteld participatieplan plaats. In samenwerking met ketenpartners, inwoners en andere stakeholders in de omgeving, worden afspraken over beheer, veiligheid en leefbaarheid gemaakt. Daarna vindt periodieke monitoring en evaluatie hiervan met de omgeving in een beheergroep plaats. 1.3 Het afwegingskader waarop de voorbereiding van en besluitvorming door het College over de definitieve locatie van een noodzakelijke (opvang)voorziening wordt gebaseerd, bevat een zorgvuldige analyse en gemotiveerde integrale afweging op basis van het algemene afwegingskader, bestaande uit fysieke, bestuurlijke, omgevingsfactoren (waarbij we rekening houden met mogelijke spreiding/even-

8

Inboeknummer 7914748_02 wichtige verdeling van voorzieningen over de stad), financiële haalbaarheid en een veiligheid en leefbaarheidsadvies.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

9