Raadsvoorstel Kwijtschelden van schulden Debiteuren (Participatiewet)

gemeente Eindhoven Inboeknummer 24bst00742 Dossiernummer 24.26.651 B&W beslisdatum 28 juni 2024

Raadsvoorstel Kwijtschelden van schulden Debiteuren (Participatiewet)

Inleiding Samen met onze partners helpen we inwoners met schulden. We helpen ze met het verminderen van schulden en waar mogelijk bieden we ze een schone lei. Uitzichtloze afbetalingsregelingen willen we zo veel mogelijk voorkomen, zodat inwoners weer perspectief zien. Inwoners kunnen ook schulden bij de gemeente hebben, bijvoorbeeld vanuit de Participatiewet. Het gaat dan om te veel verstrekte bijstand die inwoners moeten terugbetalen. Er kan te veel verstrekt zijn door een misverstand, maar het kan ook verwijtbaar zijn aan de inwoner. Het debiteurenbeleid gaat over de manier waarop we met deze schulden omgaan. Dit is vastgelegd in de Nadere Regeling Sociaal Domein gemeente Eindhoven (hierna NRSD). We hebben gekeken hoe we met het debiteurenbeleid kunnen bijdragen aan het verminderen van schulden van inwoners. We gaan de wettelijke mogelijkheden om mee te werken aan schuldregelingen benutten. Daarnaast willen we na een passende aflossingsperiode en aflossingsbedrag - afhankelijk van het type schuld - ambtshalve de restant schulden van inwoners gaan kwijtschelden. Dit heeft uiteraard financiële consequenties. In de vastgestelde kadernota 2025 is daarom opgenomen dat we de kosten van het afschrijven van schulden dekken uit de voorziening dubieuze debiteuren. Met dit voorstel verzoeken wij u om instemming hiervoor.

Doelstelling We dragen bij aan het aanpakken van de schulden van onze inwoners en we vermijden zoveel mogelijk uitzichtloze aflossingen. Het debiteurenbeleid draagt hier aan bij. Voorstel 1. Vast te stellen dat de financiële consequenties van het ambtshalve kwijtschelden van schulden ten laste komen van de voorziening Dubieuze Debiteuren, waarbij

Inboeknummer 24bst00742 kwijtschelding plaats vindt binnen de wettelijke kaders na een passende aflossingsperiode en aflossingsbedrag. Argumenten 1.1. Het aanpakken van schulden draagt bij aan het verminderen van stress bij inwoners wat ruimte kan bieden voor stappen richting participatie. Het is aangetoond dat het hebben van schulden zorgt voor stress bij inwoners. Dit kan ervoor zorgen dat het moeilijker wordt om (rationele) beslissingen te nemen en problemen op te lossen. Hierdoor kunnen mensen geen ruimte voelen om te werken aan hun participatie of re-integratie. Uit het landelijke SCP-rapport “Een brede blik op bijstand” uit juni 2023 is gebleken dat maar liefst 30% van de inwoners met een bijstandsuitkering schulden hebben naast ggz-problematiek. Mensen zitten dan over het algemeen lang in de uitkering en hebben minder kans op uitstroom. Door schulden aan te pakken verminderen we de stress van inwoners en dragen we bij aan de ruimte voor stappen op het gebied van participatie. 1.2.

We zorgen er zo voor dat er zo min mogelijk schulden openstaan die nog betrekking hebben op verouderd beleid.

Het debiteurenbeleid richt zich op de schulden van nu teruggaand tot 2006. Er is slechts een klein percentage (7%) dat ouder is dan 10 jaar maar toch gaat dit om een bedrag van ongeveer € 1,1 miljoen (bij 68 unieke huishoudens). Niet alleen is er tussentijds een nieuwe wet ingevoerd (van Wet Werk en Bijstand naar Participatiewet) maar ook de visie op hoe we omgaan met onze inwoners is veranderd. Er wordt gewerkt met de Omgekeerde Toets, waardoor de menselijke maat meer toegepast wordt. Door oudere schulden – na een passende aflossingsperiode en aflossingsbedrag- ambtshalve kwijt te schelden wordt er gezorgd voor een meer actueel bestand met (meer recente) schulden. 1.3.

Met de actualisatie van het debiteurenbeleid wordt voldaan aan de toezegging hiertoe.

In de collegebrief Voortgang dienstverlening Werk en Inkomen uit 2023 (23bst00756) is aan u toegezegd dat we gaan kijken naar een debiteurenbeleid waarbij we gebruik kunnen maken van de nieuwe mogelijkheden die de Participatiewet biedt en een goede afwikkeling van schulden. Deze mogelijkheden zijn nu onderzocht en hiermee wordt tegemoetgekomen aan de gedane toezegging. 1.4.

De kosten van kwijtscheldingen dienen op grond van de regels van jaarverslaggeving ten laste komen van de voorziening Dubieuze Debiteuren.

Binnen de bestaande begroting zijn er middelen gereserveerd in de Voorziening Dubieuze Debiteuren om de kosten van kwijtschelding te dekken. Kwijtscheldingen

2

Inboeknummer 24bst00742 dienen altijd ten laste te komen van deze voorziening. Dit is een eis vanuit de regels voor de jaarverslaggeving. De omvang van de voorziening is per 31-12-2023 bepaald op € 4.974.126. Dit betekent dat er ruimte is in de voorziening. Risico is wel dat bij de berekening van de voorziening per jaareinde (2024) er mogelijk een aanvullende dotatie nodig is die nu nog niet is voorzien. Zie paragraaf financiële consequenties. Kanttekeningen 1.1.

Alleen het debiteurenbeleid wijzigen is niet afdoende om schulden te voorkomen.

Door het benutten van de ruimte voor het meewerken aan schuldregelingen en de mogelijkheid om meer schulden ambtshalve kwijt te schelden vermindert het aantal schulden aan de ‘achterkant’. Het voorkomt niet dat er schulden door te veel verstrekte bijstand ontstaan. Het is uiteraard de wens om schulden te voorkomen. Het debiteurenbeleid gaat hier niet over. Inzet op preventie komt vanuit het Netwerk Werk & Inkomen, door bijvoorbeeld goede communicatie over de rechten en plichten van inwoners. Ook willen we dat inwoners regelmatig gesproken worden en dat in deze contacten besproken wordt of de situatie gewijzigd heeft en of dit gevolgen heeft. Hiermee willen we voorkomen dat mensen onterecht te veel bijstand ontvangen en hierdoor een schuld. Echter, het aanpakken van openstaande schulden is ook nodig. 1.2.

Er wordt een groter beroep gedaan op de voorziening Dubieuze Debiteuren.

Voorgesteld wordt om de kosten van het ambtshalve kwijtschelden van de schulden te dekken uit de voorziening Dubieuze debiteuren. Dit betekent dat er een groter beroep wordt gedaan op de voorziening. In de jaarlijkse vaststelling (dotatie) van de voorziening dient hier rekening mee te worden gehouden. Risico is wel dat bij de berekening van de voorziening per jaareinde op basis van het nieuwe beleid (2024 en 2025) er een aanvullende dotatie nodig is die nu nog niet is voorzien. De mogelijke aanvullende dotatie kan nu nog niet bepaald kan worden omdat er inzicht moet zijn in de daadwerkelijke omvang van het debiteurensaldo en de kwijtscheldingen. Mogelijk is een bijdrage vanuit de algemene middelen / eventuele jaarrekeningresultaat noodzakelijk. Zie ook paragraaf financiële consequenties. 1.3.

Ook verwijtbare schulden komen in aanmerking voor ambtshalve kwijtschelding.

Ook inwoners met een verwijtbare schuld kunnen in het huidige beleid in aanmerking komen voor kwijtschelding. Inwoners moeten nu echter zelf vragen om kwijtschelding. Inwoners verzoeken hier zelden om. Ook mensen met een verwijtbare schuld moeten op een gegeven moment met een schone lei kunnen starten. Daarnaast is, zoals benoemd in argument 1.2, het beleid en de visie in de afgelopen 10 jaar veranderd.

3

Inboeknummer 24bst00742 Daarom wordt voorgesteld om -binnen de wettelijke bepalingen- ook bij verwijtbare schulden de mogelijkheid van ambtshalve kwijtschelding toe te kunnen passen. Personele consequenties Op basis van de nu beschikbare informatie en indien het kwijtschelden gefaseerd ingericht wordt, is de verwachting dat dit binnen de beschikbare formatie kan worden uitgevoerd. De voortgang zal gemonitord worden. Mocht de voortgang niet naar wens zijn, zal bekeken worden wat er gedaan kan worden om de voortgang te versnellen. Zodra het ambtshalve beoordelen van kwijtschelding structureel is ingebed, is de verwachting dat er meer aandacht kan uitgaan naar nieuwe dan wel meer recente schulden van inwoners. Financiële consequenties Door actief ambtshalve te gaan kwijtschelden, binnen de gestelde voorwaarden, kunnen er meer inwoners jaarlijks in aanmerking komen voor kwijtschelding van hun openstaande schulden. Om inzicht te van de financiële consequenties zijn de maximumbedragen weergegeven met de op dit moment bekende gegevens op basis van de verstreken periode sinds het ontstaan van de schuld. Ter verduidelijking: in het bedrag onder 2024 bij terugvordering Bbz zitten terugvorderingen over de periode 2007 tot en met 2013. In het bedrag onder 2025 staan terugvorderingen uit het jaar 2014. En bij 2026 staan dan de terugvorderingen uit 2015. Categorie

Kwijtschelden

Maximumbedrag

Maximumbedrag

Maximumbedrag

Totaal

mogelijk na:

2024 (x1000)

2025 (x1000)

2026 (x1000)

maximumbedrag 2024 – 2026 (x1000)

Terugvordering Bbz 2004

10 jaar (of 360

€ 694

€ 175

€ 591

€ 1.460

€ 1.869

€ 559

€ 283

€ 2.711

€ 286

€ 68

€ 93

€ 447

€ 2.849

€ 802

€ 967

€ 4.618

termijnen)

Verwijtbare

5 respectievelijk 10

terugvordering*

jaar (of 60 termijnen of 360 termijnen)

Niet verwijtbare vordering Totaal

3 jaar (of 36 termijnen) N.v.t.

* Door de invoering van de Wet aanscherping handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving in 2013 kunnen mensen met een verwijtbare vordering na 2013 pas na 10 jaar in aanmerking komen voor kwijtschelding. Mensen met een verwijtbare vordering voor 2013 komen al na 5 jaar in aanmerking komen voor kwijtschelding (als zij voldoen aan alle voorwaarden).

De bedragen zullen naar verwachting lager zijn omdat er ook schulden zijn waar ondanks de verstreken tijd nog niet voldaan wordt aan de voorwaarden voor kwijtschelding. Bijvoorbeeld omdat mensen meerdere schulden hebben, mensen niet mee hebben gewerkt aan een betalingsregeling of omdat zij gaan werken en per maand meer kunnen aflossen waardoor de schuld al afgelost is voordat er sprake kan zijn van (ambtshalve) kwijtschelding. Helaas kunnen we niet concreet aangeven hoeveel lager, omdat dit per dossier bekeken moet worden.

4

Inboeknummer 24bst00742

Kwijtscheldingen dienen ten laste te komen van de voorziening Dubieuze Debiteuren (per 31-12-2023 bepaald op € 4.974.126). Dit is een eis vanuit de regels voor de jaarverslaggeving. De kosten passen binnen de bestaande begroting (zie ook de kadernota 2025 pagina 7 “Werk en Inkomen”). Hiermee wordt bedoeld de huidige stand van de voorziening. Voor de toekomstige financiële effecten van de wijzigingen is het van belang dat de voorziening Dubieuze Debiteuren toereikend blijft. Vanaf het moment dat het beleid vastgesteld is, zal er rekening mee worden gehouden in (de dotatie van) de Voorziening Dubieuze Debiteuren. Zoals kort hierboven benoemd is er een directe relatie tussen de financiële omvang aan debiteuren (saldo) in het Sociaal Domein en de omvang van de voorziening Dubieuze Debiteuren. Een daling van het totale debiteurensaldo mede door de kwijtscheldingen (op termijn) heeft een positief effect op de benodigde omvang van de voorziening. Ook dit is nu nog niet te kwantificeren, omdat dit niet alleen afhankelijk is van de hoeveelheid en omvang van de schulden die kwijtgescholden worden, maar ook van bijvoorbeeld de aflossingen die ontvangen worden op andere schulden en eventuele nieuwe schulden die ontstaan. Zoals eerder benoemd zal er met de impact van de kwijtschelding van de schulden rekening mee worden gehouden bij de bepaling van de voorziening.

Om dit te kunnen doen zal er ten behoeve van de berekening van de voorziening per jaareinde (2024) in 2024 gekeken worden naar de voortgang van de kwijtschelding en de mogelijke impact hiervan op de voorziening. Risico is dat er een aanvullende dotatie moet plaatsvinden in de voorziening gezien de verruimde regelgeving. Zoals eerder benoemd is op dit moment nog niet te berekenen wat de mogelijke aanvulling zal zijn, omdat er eerst inzicht moet zijn in de daadwerkelijke omvang (en samenstelling) van de kwijtscheldingen maar ook heeft omvang van het totale debiteurensaldo hier invloed. Er bestaat het risico dat er geen volledige dekking is voor de financiële consequenties van de voorgestelde beleidswijziging binnen de huidige omvang van de voorziening. In de rapportages gekoppeld aan P&C-cyclus zullen we hierover rapporteren. Naast het jaarlijks bekijken van de benodigde omvang van de voorziening bij ieder jaareinde, wordt er na 2 jaar bekeken wat de resultaten zijn van het gewijzigd beleid. Mocht er reden zijn tot aanpassing van het beleid, door bijvoorbeeld een te grote financiële impact , wordt u hierover geinformeerd. Communicatie De CRSD is om advies verzocht. Zij heeft een positief advies uitgebracht.

In de overwegingen om te komen tot een advies benoemd de CRSD dat het rust zal bieden voor inwoners, dat de mogelijkheid voor maatwerk ruimte geeft en dat het goed is om te kijken met de inwoner naar mogelijkheden om de schuld af te bouwen. In het advies worden als aandachtspunten goede informatieverstrekking, eenvoudigere/ eenduidigere terminologie en een coulante behandeling ook bij verwijtbaar gedrag meegegeven. Vanuit de wens tot goede informatieverstrekking en eenvoudigere taal wordt als advies aangegeven een deel van de gebruikte termen verder uit te werken. In lijn met dit advies

5

Inboeknummer 24bst00742 zal er op een later moment worden gekeken op welke wijze dit kan, bijvoorbeeld door een verklarende woordenlijst te gaan gebruiken bij de Nadere Regeling Sociaal Domein. Dit kan ook gebruikt worden voor communicatie richting inwoners en partners. We gaan partners, zoals WIJeindhoven en de Werkplaats Financiën XL, informeren over de wijzigingen. Inwoners die in aanmerking komen voor kwijtschelding zullen persoonlijk benaderd worden. Inwoners kunnen uiteraard ook zelf contact leggen mochten zij vragen hebben over hun schulden. Planning en uitvoering Zoals hierboven benoemd zullen de financiële consequenties en gevolgen hiervan voor de voorziening Dubieuze Debiteuren gemonitord worden. Dit verloopt via de gebruikelijke P&C-cyclus. Na de besluitvorming wordt de NRSD gepubliceerd, waarna gestart wordt met de uitvoering. Evaluatie Via de gebruikelijke P&C-cyclus wordt de voortgang en de financiële impact gemonitord. Mocht dit aanleiding zijn tot wijzigingen, zullen wij u hierover informeren. Bijlage(n) Niet van toepassing. Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

6

Inboeknummer 24bst00742

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ;

besluit: 1. Vast te stellen dat de financiële consequenties van het ambtshalve kwijtschelden van schulden ten laste komen van de voorziening Dubieuze Debiteuren, waarbij kwijtschelding plaats vindt binnen de wettelijke kaders na een passende aflossingsperiode en aflossingsbedrag. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

7