Raadsvoorstel Inzet Transformatiefonds voor uitvoering Programmaplan Transformatie Sociaal (2)040 2025–2030

gemeente Eindhoven Inboeknummer 8049766_03 Dossiernummer 25.46.651 B&W beslisdatum 11 november 2025

Raadsvoorstel Inzet Transformatiefonds voor uitvoering Programmaplan Transformatie Sociaal (2)040 2025–2030 Inleiding Eindhoven wil een zorgzame stad zijn waarin iedereen volwaardig kan deelnemen en zijn of haar talenten kan ontplooien en benutten. Gezien de toename van maatschappelijke, organisatorische en financiële uitdagingen moeten we het Sociaal Domein transformeren om de toegang en kwaliteit van ondersteuning te borgen en kosten beheersbaar te houden voor onze inwoners. De prognoses laten een toename in de ondersteuningsvraag zien, tekorten aan personeel én vermindering van rijksfinanciering. In combinatie met de groei van de stad komen kansengelijkheid en de sociale cohesie onder druk te staan de komende jaren. Daarom is een fundamentele verandering nodig in hoe we denken, handelen en organiseren binnen het sociaal domein. Dit vraagt om een herijking van onze rol als gemeente ten aanzien van ondersteuning en zorg, een bredere benadering van oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken en problemen van inwoners dan enkel vanuit een zorgperspectief, en een andere inrichting van het zorg- en ondersteuningslandschap. Deze beweging noemen we de transformatie van het sociaal domein.

De raad heeft op 8 mei 2024 gekozen om middels een transformatiefonds en programmatische aanpak te investeren in deze transformatie, waarmee een versnelling werd ingezet op de gewenste transformatiebewegingen. Er is een start gemaakt met een viertal No-regret projecten. Hiernaast is op 24 juni 2024 besloten om de implementatie van de Vereenvoudiging van het sociaal domein onderdeel te laten zijn van het transformatieprogramma. Om meer focus en richting te geven aan een toekomstbestendig sociaal domein heeft de gemeenteraad op 10 september 2024 de Koers Sociaal (2)040 vastgesteld. Op basis van de Koers zetten we nu een volgende, bepalende stap in de transformatie. Met het transformatieprogramma en het bijbehorende transformatiefonds pakken we inhoudelijke vraagstukken en de tekorten in het sociaal domein aan en investeren we gericht in structurele vernieuwing en een andere manier van werken. Met het voorliggende transformatieprogramma gaan we de komende jaren de uitvoering van de Koers versnellen via vijf met elkaar samenhangende transformatielijnen. We zetten in op effectiviteit, kwaliteit en maatschappelijke impact van interventies in het sociaal domein. Uitgangspunt is dat elke investering aantoonbaar moet bijdragen aan maatschappelijke waarde en houdbaarheid van het sociaal domein.

Hierbij is maatschappelijk en financieel rendement binnen het sociaal domein niet enkelvoudig het gevolg van een aantal onderbouwde projecten, maar het resultaat van meerjarig methodisch en impactgericht werken in het sociaal domein. Dit vraagt van ons om koersvast te blijven en consistent in te zetten op samenhangende aanpak waarbij we schaken op meerdere borden tegelijk. Om dit mogelijk te maken zetten we het door de raad vastgestelde Transformatiefonds in. Dit fonds geeft ruimte om de gewenste veranderingen door te voeren, te experimenteren met vernieuwende initiatieven en tegelijkertijd continuïteit van ondersteuning en zorg te behouden in de veranderperiode. In paragraaf 3.2 van het bijgevoegde Programmaplan zijn de concrete projecten en interventies opgenomen waarmee we aan de slag gaan.

Inboeknummer

8049766_03

In lijn met de Koers Sociaal (2)040 en het Raadsbesluit Vereenvoudiging hebben we de afgelopen periode de focus gelegd op twee omvangrijke transformatieaanpakken: Doorontwikkeling netwerk Werk en Geld en Maximaal rendement Deltaplan Jeugd. Beide aanpakken zijn uitgewerkt middels een businesscase en MKBA. Voor deze aanpakken wordt een incidenteel bedrag gevraagd van in totaal € 6,8 miljoen met een verwachte jaarlijkse netto baten van tussen €2,1 en €3,85 miljoen vanaf 2027. Zoals ook benoemd in het programmaplan en de kanttekeningen, zijn de gevraagde bedragen onder voorbehoud. De businesscases en MKBA’s geven een onderbouwde inschatting van het verwachte maatschappelijke en financiële rendement, maar garanderen geen directe besparingen op ondersteuning en zorg. Dit komt door externe factoren buiten de gemeentelijke invloed. Wel bieden de analyses voldoende basis om aan te nemen dat deze aanpakken maatschappelijke waarde creëren en bijdragen het terugdringen van tekorten. In combinatie met stelselkeuzes op outputniveau, waarbij ingezet wordt op keuzes in volume, reikwijdte, toegang en ondersteuningsvorm, kan gerichter gestuurd worden op besparingen. Deze keuzes hebben gevolgen voor de ondersteuning en zorg die inwoners ontvangen. In dit dossier leggen we de gemeenteraad besluiten voor met betrekking tot inzet van het Transformatiefonds.

Het Programmaplan Transformatie Sociaal (2)040 is ter informatie als onderlegger bijgevoegd.

Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Transformatie Sociaal Domein maakt onderdeel uit van het Bestuursakkoord

Doelstelling Met het programmaplan Transformatie Sociaal (2)040 zetten we in lijn met de Koers Sociaal (2)040 in op een stevige sociale basis met ondersteuning nabij, sociale netwerken en gemeenschapsvorming. Op deze manier kan iedereen meedoen en behouden we kwalitatief goede, betaalbare, beschikbare en bereikbare zorg en ondersteuning in Eindhoven voor de inwoners die dat nodig hebben. Het transformatiefonds zetten we in om de noodzakelijke investeringen, gericht op structurele vernieuwingen en verbeteringen in het stelsel, tijdens de overgangsfase mogelijk te maken.

Voorstel 1. Vaststellen van het onttrekken van € 9.429.000 aan incidentele middelen uit de reserve "Transformatiefonds Sociaal Domein" ten behoeve van het doorontwikkelen van het programma middels de transformatielijnen (€ 1.350.000), uitvoeren van de tweede tranche projecten (€ 6.807.000) en het uitvoeren van het programma (€ 1.272.000). 2. Vaststellen van bijgevoegde begrotingswijziging.

2

Inboeknummer

8049766_03

Argumenten 1.1. Met het transformatieprogramma zetten we in op versnelling van de uitvoering van de Koers Sociaal (2)040 In de Koers Sociaal (2)040 omschrijven we de visie, ambities, leidende principes en opgaven voor het sociaal domein met het oog op (2)040. Met het transformatieprogramma zetten we in op het waarmaken van deze visie en ambities door versnelling aan te brengen aan de uitvoering van de opgaven en de gewenste bewegingen. Dit gebeurt middels innovatieve projecten en aanpakken die van betekenis zijn voor onze inwoners, zoals bijvoorbeeld: het versterken van buurt- en steunnetwerken, herstelgerichte inzet tijdens het wachten op zorg, woonplekken voor jeugdigen uit jeugdhulp, collectieve jeugdhulp op scholen, pilots om inwoners sneller naar werk en financiële zekerheid te helpen en nieuwe woonvormen voor de MO/BW doelgroep. Tegelijkertijd werken we op stelselniveau aan keuzes over hoe we ondersteuning en zorg organiseren en financieren met het oog op de houdbaarheid (o.a. toegang, reikwijdte, positionering en sturing) . Hierbij werken we op basis van de effecten van de innovatie een voorstel voor keuzes uit m.b.t. inzet en verschuiving van taken en middelen in het stelsel. 1.2.

Met de vijf transformatielijnen zetten we in op een samenhangende totaalaanpak gericht op duurzame verandering en houdbaarheid van het sociaal domein. In tegenstelling tot traditionele transformatieplannen beperkt dit programmaplan zich niet tot het uitvoeren van enkel innovatieve projecten. De combinatie van innovatieve projecten en aanpakken in verbinding met stelselkeuzes, vereenvoudiging van het stelsel, cultuurverandering en methodisch en datagedreven werken maken dat dit programmaplan een samenhangende totaalaanpak biedt met het oog op kwaliteit en houdbaarheid van het sociaal domein. De ervaring van 10 jaar decentralisatie heeft geleerd dat het niet mogelijk is de Transformatie succesvol te laten zijn binnen de huidige regelgevende kaders. Verder is duidelijk geworden dat op vele terreinen (verordening, communicatie, inkoop, etc.) actie ondernomen moet worden – dat hoeft en kan niet altijd gelijktijdig maar het moet wel in samenhang gebeuren. De Transformatielijnen borgen deze aanpak. 1.3.Transformatie vraagt om investeringen aan de voorkant, de kosten gaan voor de baten uit. Transformatie brengt tijdelijk dubbele lasten met zich mee: we moeten blijven voldoen aan de huidige ondersteuningsvraag op basis van wettelijke taken, terwijl we tegelijkertijd investeren in nieuwe werkwijzen, samenwerkingsvormen en innovaties. Het Transformatiefonds is hierbij essentieel.

Het biedt de benodigde financiële ruimte om in de overgangsfase te kunnen experimenteren, leren en borgen. Hierdoor kunnen we de continuïteit van bestaande zorg en ondersteuning waarborgen, terwijl we tegelijkertijd bouwen aan een houdbaar sociaal domein. Kanttekeningen 1.1 Ondanks de potentie van Transformatie Sociaal (2)040 is het volledig dichten van de structurele toekomstige tekorten niet realistisch De ontwikkelingen binnen het sociaal domein zijn complex en moeilijk te voorspellen. Ze worden beïnvloed door externe factoren die vaak buiten de invloedssfeer van de gemeente 3

Inboeknummer

8049766_03

liggen, zoals landelijke beleidswijzigingen, gerechtelijke uitspraken (bijvoorbeeld in de jeugdzorg), stijgende zorgkosten, demografische verschuivingen en maatschappelijke trends. Deze dynamiek brengt onzekerheid met zich mee over het rendement van onze investeringen vanuit het transformatiefonds. Daarom maken we een voorbehoud bij het verwachte financiële rendement van het transformatiefonds. Tegelijkertijd weten we dat we via stelselkeuzes invloed kunnen uitoefenen op outputniveau. Door bewust te sturen op wat we als gemeente aanbieden en inkopen, in welke vorm en voor wie, krijgen we meer grip op de reikwijdte van voorzieningen, de toegankelijkheid en effectiviteit ervan voor inwoners. Indien de verwachte effecten uitblijven of vertragen, monitoren we dit actief en sturen we zo nodig bij. Afwijkingen worden opgenomen in de reguliere planning & controlcyclus, zodat het college en de raad tijdig geïnformeerd worden. Indien nodig worden alternatieve scenario’s uitgewerkt met bijbehorende consequenties. 1.2 Transformatie is ook ontwerpend werken en experimenteren Hoewel we stevig inzetten op onderbouwde initiatieven (evidence based, businesscase) hebben we ook te maken met diverse vraagstukken die nog geen pasklare oplossingsrichting kennen.

Ontwerpen, pionieren en experimenteren (soms met een andere dan de verwachte uitkomst of impact) is daarom een onlosmakelijk onderdeel van transformeren. Inzet in deze fase laat zich niet vooraf volledig kwantificeren. Voor initiatieven waarin we ontwerpend werken (social design) en inzetten op co-creatie met inwoners en partners, ligt de nadruk op het ontwikkelen van gedragen en werkende oplossingen vanuit de leefwereld van inwoners. De maatschappelijke baten van deze procesgerichte eerste fase vormen een essentiële voorwaarde voor latere effectiviteit en impact. Daarom zijn is voorinvestering nodig: dit creëert de basis voor interventies die bijdragen aan de doelen van de transformatie en in een volgende fase onderbouwd kunnen worden met businesscases en MKBA’s. 1.3 De subsidieregeling Preventie plus Jeugd is gepubliceerd Het fiche/project ‘maximaal rendement businesscases Deltaplan Jeugd bepalen’ onderzoekt het maximale rendement van de kansrijke businesscases uit het afgeronde Deltaplan Jeugd en via de subsidieregeling Preventie plus Jeugd in 2026 en 2027. Besluitvorming door het college over deze subsidieregeling heeft reeds plaatsgevonden, zodat het benodigde subsidie proces (publicatie en start inschrijven) kon starten en de subsidiebeschikking tijdig verstrekt kunnen worden.

Daarbij is een voorbehoud gemaakt over de besluitvorming over het toekennen van de benodigde incidentele financiering uit het Transformatiefonds. 1.4 Voor een drietal onderdelen van het Transformatieplan is er mogelijke alternatieve financiële dekking. Voor een drietal onderdelen is er mogelijk alternatieve dekking vanuit de Rijksmiddelen Versterking Dienstverlening, te weten Integrale sturing en informatieuitwisseling, Implementatie van de Vereenvoudiging en het Actieonderzoek naar menswaardige toegang. Planning is dat de dossiers Rijksmiddelen Versterking Dienstverlening en Transformatieprogramma gelijktijdig voorgelegd worden aan de raad.

4

Inboeknummer

8049766_03

Personele consequenties Voor de uitvoering van het programmaplan is extra capaciteit nodig. Tijdelijke formatieuitbreiding voor de programmaorganisatie voor 2026 tot en met 2027 van in totaal 1,83 fte. Het gaat om de rol van een programmamanager, strategisch communicatieadviseur en senior business controller. Na besluitvorming door het college en gemeenteraad worden t.a.v. de benodigde personeelscapaciteit inclusief transformatieprojecten daar waar nodig separate dossiers ter besluitvorming aangeboden.

Financiële consequenties

De totale uitgaven in dit dossier bedragen € 9.429.000. Aan de raad wordt voorgesteld de financiële dekking van de beschreven inzet ten laste te brengen van de reserve “Transformatiefonds Sociaal Domein”. De voorgestelde bestedingen voldoen aan het doel van de reserve. Met deze incidentele inzet verwachten we een netto besparing van ten minste structureel € 2.1 mln te realiseren. Hiervan is in de begroting 2026 al €1.736.000 aan structurele besparingen ingeboekt. Indien sprake is van aanvullende structurele besparingen, wordt dit in de P&C cyclus meegenomen. In de prioritering van toekomstige transformatieprojecten is de mate van (financiële) impact doorslaggevend. De ambitie is dat succesvolle trajecten na een incidentele impuls vanuit het Transformatiefonds tot verschuivingen leiden in de budgetten, verwachte tekorten dempen, en verankerd worden in de werkwijze van het sociaal domein. Na voorliggend voorstel resteert een bedrag van € 2.398.832. Voor de verdere detaillering in de begroting zullen daar waar nodig separate dossiers ter besluitvorming worden aangeboden. 5

Inboeknummer

8049766_03

Communicatie Communicatie speelt een centrale rol in het succes van de beoogde transformatie. Het vraagt een gezamenlijk narratief én dialoog dat aansluit bij de noodzaak tot verandering, de Koers Sociaal (2)040 en het programmaplan. Het programmaplan is geformuleerd op basis van brede input die we de afgelopen periode intern en extern hebben opgehaald, onder andere in het kader van de Koers Sociaal (2)040. We gaan onze samenwerking met partners en inwoners verder versterken. We richten een Strategisch partneroverleg en een dynamische klankbord voor inwoners in die een adviesfunctie hebben richting de gemeente. De overkoepelende communicatie wordt planmatig vanuit het programmateam georganiseerd en richt zich op de bedoeling, organisatie en inrichting van het programma, evenals de samenhang tussen projecten en benodigde samenwerkingen. Communicatie over individuele projecten wordt opgenomen in het projectplan en valt onder de verantwoordelijkheid van de betreffende projectleider. Planning en uitvoering • 2025 tot en met 2027: zowel onderzoeken als ontwerpen, implementeren, uitvoeren en monitoren via de vijf transformatielijnen. • Eind 2026: tussentijdse evaluatie. • Eind 2027: bestuurlijke besluitvorming over de programma-periode na 2027.

Evaluatie Binnen de transformatielijn ‘methodisch en datagedreven werken’ ontwikkelen we een monitor voor het sociaal domein, waarmee we terug kunnen maar ook vooruit kunnen kijken aan de hand van de programmadoelen. De projecten uit het Transformatiefonds worden gemonitord en periodiek geëvalueerd en waar nodig bijgestuurd. De verantwoording van de projecten gebeurt via de reguliere P&C cyclus. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Begrotingswijziging; • Verloopoverzicht reserve Transformatiefonds SD ter informatie; • Programmaplan Transformatie Sociaal (2)040 2025-2030 ter informatie; • Advies Cliëntenraad Sociaal domein en reactiebrief van het college ter informatie.

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

6

Inboeknummer

7

8049766_03

Inboeknummer

8049766_03

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ;

besluit: 1. Vaststellen van het onttrekken van € 9.429.000 aan incidentele middelen uit de reserve "Transformatiefonds Sociaal Domein" ten behoeve van het doorontwikkelen van het programma middels de transformatielijnen (€ 1.350.000), uitvoeren van de tweede tranche projecten (€ 6.807.000) en het uitvoeren van het programma (€ 1.272.000). 2. Vaststellen van bijgevoegde begrotingswijziging. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

8