Raadsvoorstel Inzet rijksmiddelen aanpak energiearmoede

gemeente Eindhoven Inboeknummer 22bst01094 Dossiernummer 22.35.252 B&W beslisdatum 30 augustus 2022

Raadsvoorstel inzet rijksmiddelen aanpak energiearmoede Inleiding Sinds eind 2021 zien we een ongekende stijging van de gas- en elektraprijzen. Dit brengt huishoudens in Eindhoven in de financiële problemen, vooral wanneer zij een smalle beurs hebben. Sinds 2019 pakt de gemeente actief de bestrijding van energiearmoede op. Met de start van het Energiebesparingsprogramma in september 2021 is deze aanpak geïntensiveerd en uitgebreid. Ook het Rijk heeft besloten om via een specifieke uitkering (SPUK) middelen vrij te maken om huishoudens die te maken hebben met energiearmoede te ondersteunen bij het nemen van energiebesparende maatregelen. Gelijktijdig heeft de gemeente middelen uitgekeerd gekregen uit het Nationale Isolatieprogramma. Het totaal van deze middelen moet voor 31 december 2023 ingezet zijn. In totaal ontvangt Eindhoven € 8.301.000. Het grootste deel, € 7.270.000, is afkomstig uit de middelen ter bestrijding van energiearmoede. Daarnaast is de som van € 1.031.000 toegekend vanuit het Nationale Isolatieprogramma 2022. De extra middelen vanuit het Rijk zorgen ervoor dat de bestaande aanpak van energiearmoede waaraan reeds langere tijd wordt gewerkt, kan uitgebreid en verrijkt worden. Het voorliggende raadsvoorstel presenteert, zoals onlangs toegezegd door uw College op 12 juli 2022 naar aanleiding van motie JR.M01, deze uitgebreide aanpak.

Hierin zijn acties die zowel de huurder als de eigenaar-bewoner kunnen helpen om energiebesparende maatregelen te treffen, in opgenomen. Deze maatregelen hebben zowel een positief effect op de CO2 -uitstoot als op de energierekening van de inwoners. Aangezien een groot deel van de huishoudens die te maken hebben met energiearmoede in een (sociale) huurwoning woont, zijn twee van de drie deelprojecten mede tot stand gekomen met de inzet van de vier corporaties in Eindhoven, vertegenwoordigd in het Duurzaamheidspact.

 Wettelijke taak  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college  Onvermijdelijk Doelstelling Doel van de aanpak is woningeigenaren én huurders te stimuleren om energie te besparen en daarmee hun CO₂ -uitstoot te verminderen in lijn met de klimaatverordening van 2016. Op sociaal - economisch vlak draagt de aanpak bij aan het verminderen en/of voorkomen van energiearmoede. Voorstel 1) In te stemmen met de inhoudelijke besteding van de twee toegekende specifieke uitkeringen (SPUK) ad. € 8.301.000 voor de volgende activiteiten: a) Deelproject 1: Inzet van klusbussen ad. € 6.996.000

Inboeknummer 22bst01094

Deelproject 2: Energiebox plus advies en installatiehulp ad. € 274.000 Deelproject 3: Aanpak koopwoningen met de drie laagste energielabels €1.031.000; Kennis te nemen van de stand van zaken van het Energiebesparingsprogramma; In te stemmen met de bijgevoegde Begrotingswijziging. b) c)

2) 3)

Argumenten 1.1 Het project draagt bij aan de Klimaatverordening van Eindhoven om in 2030 de CO 2 -uitstoot met 55% te verminderen. Om onze CO2-doelstellingen te kunnen halen, zijn bijdragen vanuit het Rijk onmisbaar. Net zo belangrijk is het feit dat iedere inwoner van Eindhoven kan deelnemen aan de energietransitie. De middelen worden ingezet voor zowel kleine als grote energiebesparende maatregelen, in combinatie met advies over gedragsverandering. Dit levert zowel meteen CO2-besparing op als besparing op de energierekening. 1.2 Kleine energiebesparende maatregelen en gedragsverandering zijn een onmisbare eerste stap in het terugdringen van energiearmoede. Volgens TNO onderzoek zijn er in Eindhoven ca. 14.000 huishoudens die leven in energiearmoede1. 75% daarvan woont in een sociale huurwoning. Kleine energiebesparende maatregelen zijn mogelijk voor álle huishoudens in Eindhoven die te maken hebben met energiearmoede. De (implementatie van de) maatregelen is laagdrempelig, het levert meteen voordeel op voor de bewoner en er is geen toestemming van de woningeigenaar nodig. 1.3 De geleerde lessen uit het verleden leiden tot een project dat zich kenmerkt door eenvoud en hoge impact. In voorgaande jaren heeft de gemeente deelgenomen aan de Regeling Reductie Energiegebruik (RRE) en de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) (20bst00184 en 21bst00330).

Eén van de geleerde lessen is het aanbrengen van focus in het aantal verschillende activiteiten, zodat de ambtelijk capaciteit optimaal kan worden ingezet. Daarnaast heeft de gemeente ervaring opgedaan welke aanpak leidt tot het gewenste resultaat. Dat heeft erin geresulteerd dat er wederom gekozen wordt voor een samenwerking vanuit het Duurzaamheidspact met Energiebox. 1.4 De deelprojecten kennen een natuurlijke opbouw, waarbij de inzet van klusbussen een logische volgende stap is. Het aanbieden van energieadvies en kleine energiebesparende maatregelen vormt een aanpak die al enkele jaren succesvol is. Daarom wordt gekozen om deze aanpak ook verder door te zetten. Een volgende logische stap is de inzet van klusbussen. Onderzoek heeft ook uitgewezen dat de inzet van klusbussen het meest kansrijk voor Eindhoven is. De klusbussen brengen huisbezoeken, waarbij er ter plekke kleine energiebesparende maatregelen geïnstalleerd én uitgevoerd worden. Dat kan het aanbrengen van kier- en naaddichting zijn zodat huizen minder tochtig worden. Maar ook het aanbrengen van radiatorfolie, het vervangen van de douchekop door een waterbesparend exemplaar en het aanbrengen van tochtstrips, deurdrangers of brievenbusborstels. Doordat de klusbussen elke woning bezoeken, kan er gekeken worden welke maatregelen passend zijn voor de omstandigheden in de woning. Zo kan er maatwerk geboden worden.

Door de gekozen aanpak van deelproject 1 en 2 kan de gemeente zoveel mogelijk huishoudens bereiken. In deelproject 1 is de doelstelling ca.14.000 huishoudens en in deelproject 2 ca. 1.000 huishoudens. Deelproject 3 is een pilot waarbij we ca. 200 huishoudens beogen te bereiken. De drie aangeboden deelprojecten lopen gedurende

1

Berekend op basis van data uit 2019: https://www.tno.nl/nl/over-tno/nieuws/2021/9/tno-brengtenergiearmoede-gedetailleerd-in-kaart/

2

Inboeknummer 22bst01094

de hele periode door. Zij hebben verschillende instapniveaus en kunnen gestapeld worden voor een maximale impact. 1.5 Inzet op drie pilotprojecten met het oog op toekomstige toekenning vanuit het Nationale Isolatieprogramma. In juni 2022 heeft het Rijk de hoofdlijnen van haar Nationaal Isolatieprogramma 2023 gepresenteerd. Een van de actielijnen is actielijn 1 ‘Lokale aanpak isoleren 750.000 koopwoningen met labels E, F en G samen met gemeenten’. Met de bijdrage uit het Nationaal Isolatieprogramma 2022 wordt de focus specifiek gelegd op particulier bezit met de lage energielabels. Daarin worden twee sporen gevolgd. Het ene spoor betreft individuele huishoudens die o.a. via makelaars en hypotheekadviseurs worden benaderd. Het andere spoor is collectief: acties in buurten met lage energielabels. Daarbij gaan we experimenteren met de inzet van energieambassadeurs en onderzoeken we de mate van ontzorging waaraan de bewoner behoefte heeft. De ervaringen uit deelproject 3, tezamen met de opgedane kennis vanuit het Energiebesparingsprogramma, kunnen worden meegenomen in het voorstel dat de gemeente kan indienen in de periode 2023 - 2030 bij het Nationale Isolatieprogramma 2023 voor een uitgebreide aanpak voor alle particuliere koopwoningen in Eindhoven met de labels E, F en G. 1.6 Binnen de gestelde kaders vanuit het rijk is de DAEB en de subsidieregeling de meest duurzame weg.

Volgens data van TNO, woont het merendeel van huishoudens (75%) levend in energiearmoede, in een sociale huurwoning. De woningcorporaties zijn dus onmisbare partners in het bereiken van deze doelgroep. Het College heeft ervoor gekozen om via een Dienst Algemeen Economisch Belang (DAEB) en bijbehorende subsidieregeling de samenwerking met de corporaties rondom de klusbussen vorm te geven. De corporaties kunnen via de regeling de opdracht voor de klusbussen aan hun vaste ketenpartners verstrekken. Deze ketenpartners kennen de markt, kennen de bewoners, kennen de woningen en zijn lokaal geworteld. Op deze manier wordt de aanpak van energiearmoede een breed gedragen aanpak, waarbij gemeente, corporaties en het lokale bedrijfsleven zich gezamenlijk maximaal inspant om de rijksmiddelen op de plek te krijgen waar zij het meeste effect hebben voor de kwetsbaarste doelgroep. 1.7 Gezien de urgentie van het probleem, is snelheid geboden. Volgens gegevens van de Provincie Noord-Brabant, heeft inmiddels meer dan 75% van alle huishoudens een energiecontract met flexibele tarieven. Stijgende prijzen voor gas en elektra zijn meteen voelbaar in de portemonnee. Met het najaar en de winter voor de deur, is het belangrijk om snel te kunnen handelen om te voorkomen dat gezinnen in de problemen komen. Het College deelt de zorgen van de Raad en onderstreept de urgentie van een doeltreffende aanpak.

Binnen de kaders van wat er mogelijk is van zowel wet- en regelgeving als interne procedures is gekozen voor snelheid. Zo fungeert de DAEB als een versnelde route naar gezamenlijk opdrachtgeverschap voor de inzet van de klusbussen. Met de installatiehulp van Energiebox kan meteen gestart worden. Door snel te schakelen in de interne procedures, bijvoorbeeld door met voorschotten te werken bij de subsidieregeling, maakt de gemeente zo veel vaart als mogelijk. Hierbij wordt een nauwe samenwerking tussen het Ruimtelijke en het Sociale Domein opgezet, om zorg te dragen dat de doelgroepen maximaal bereikt worden.

3

Inboeknummer 22bst01094

Het streven is om in het laatste kwartaal van 2022 een of meerdere klusbussen op de weg te hebben, waarna de capaciteit gedurende 2023 verder uitgebreid kan worden. Dit is mede afhankelijk van de beschikbare capaciteit bij de aanbieders. We verwachten dat het Rijk vaker soortgelijke bedragen voor de aanpak van energiearmoede zal uitkeren aan gemeenten. De raadsvoorstellen die vervolgens nodig zijn om deze middelen te kunnen besteden, nemen behoorlijk wat tijd in beslag. Het is het onderzoeken waard of een verkorte raadsprocedure voor bestedingen op het onderwerp energiearmoede gewenste tijdswinst kan opleveren. 2.1 De voorgestelde acties binnen deze aanpak passen binnen het Energiebesparingsprogramma (EBP) waar energiearmoede als een rode draad doorheen loopt. Met de activiteiten en projecten van het Energiebesparingsprogramma (EBP) in de periode 2021-2023 wil de gemeente inwoners stimuleren om verduurzaming van hun woning mogelijk maken (zie ook 22bst00068). Investeringen voor de warmtetransitie en stijgende energieprijzen mogen niet leiden tot een onevenredige financiële impact op inwoners. Om energiearmoede te voorkomen, heeft het EBP specifieke aandacht voor inwoners en woningenaren met een smalle beurs. Zo biedt het EBP bijvoorbeeld collectieve inkoopacties aan. Bij de buurtselectie is rekening gehouden met energiearmoeden.

Er zijn 15 buurten geselecteerd waar een relatief groot deel van de bewoners te maken heeft met energie-armoede. Daarnaast zijn er 11 buurten geselecteerd waar de energielabels laag zijn (labels E, F en G) en het energieverbruik hoog is. Een samenvatting van de activiteiten van het EBP is toegevoegd in de bijlage. Onderstaand schema vat het programma samen voor de periode 2022 -2023 en vet gedrukt is aangegeven welke acties specifiek worden ingezet voor de bestrijding van energiearmoede. Particuliere huur

Eigenaar-bewoners

Sociale huur

Energiebox & EnergieboxPLUS

Energiebox & EnergieboxPLUS

Energiebox & EnergieboxPLUS

Voucher à €70

Voucher à €70

Voucher à €70

Energiebespaarrace

Energiebespaarrace

Energiebespaarrace

Digitaal energieloket

Digitaal energieloket

Digitaal energieloket

Mobiel energieloket

Mobiel energieloket

Mobiel energieloket

Fysiek energieloket

Fysiek energieloket

Fysiek energieloket

Energie spreekuur bibliotheek

Energie spreekuur bibliotheek Energieloket ‘t Ven

Energie spreekuur bibliotheek

Energieloket Generalenbuurt Klusbus

Klusbus

Klusbus

Collectieve inkoopactie

Duurzaamheidspact

Volkshuisvestigingsfonds

Groene Wijk Weken

Pilot laagste 3 energielabels

Collectieve inkoopactie

VvE’s: alle bovenstaande acties plus het VVE Transitiecentrum Brabant Lobby, samenwerking en netwerk: o.a. 040energie, VNG, PAW, Provincie, B5 en gemeentelijk intern op onderwerpen als wet Natuurbescherming, ruimtelijke kwaliteit en elektriciteitsnetwerk

4

Inboeknummer 22bst01094

Kanttekeningen 1.1 Vanwege Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is niet bekend welke huishoudens (op adresniveau) te maken hebben met energiearmoede. Er wordt gekozen voor de buurtgerichte werkwijze om persoonsgegevens zoveel mogelijk te beschermen. We proberen de huishoudens die te maken het met energiearmoede in kaart te brengen door data van de gebouwde omgeving, het Sociaal Domein en CBS te combineren zodat we zo precies mogelijk weten in welke straten de energiearmoede het hoogste is. Uiteraard wordt daarbij de Algemene Verordening Gegevensbescherming in acht genomen. Vanwege de tijdsdruk op dit traject is kunnen we niet garanderen dat we alle 14.000 huishoudens een aanbod doen die volgens de cijfers van TNO in energiearmoede leven, maar met een buurtgerichte aanpak en persoonlijk contact komen we daar het dichtst bij in de buurt. 1.2 Er speelt een capaciteitsvraagstuk op meerdere niveaus binnen de energietransitie. De energieprijzen zijn afgelopen jaar enorm gestegen en het einde hiervan is nog niet in zicht. Dat brengt een grote vraag naar verduurzamingsmaatregelen met zich mee, met als gevolg een markt die overspannen aan het raken is. De geraamde kosten van diverse kleine en grotere energiebesparende maatregelen zijn gestegen. Daarnaast wordt er ook een tekort voelbaar aan uitvoeringscapaciteit.

Door te werken met lokale ketenpartners proberen we voldoende capaciteit te zekeren. 1.3 Een structurele oplossing kost tijd. Met bovenstaande aanpak wordt maar een deel van het probleem opgelost. Een structurele oplossing voor het vraagstuk energiearmoede vraagt om extra financiering, tijd en de aanpassing van wet- en regelgeving. Zo wordt op dit moment grootschalige isolatie bemoeilijkt door de wet Natuurbescherming. Ook het op grote schaal installeren van (hybride) warmtepompen wordt bemoeilijkt door o.a. capaciteits- en leveringsproblemen bij zowel leveranciers als het elektriciteitsnet. De gemeente zet zich onverminderd in om in goed overleg met het Rijk en de Provincie te komen tot oplossingen die verduurzaming van de woning voor de meest kwetsbare doelgroepen kunnen versnellen. Het betekent dat de acties in dit raadsvoorstel helaas geen oplossing bieden voor het acute probleem van (energie-)armoede. Inkomensondersteuning blijft noodzakelijk voor huishoudens met een smalle beurs. Financiële consequenties Vanuit het Ministerie van BZK is een bedrag ontvangen ad. € 7.270.000 (middelen voor energiearmoede). Daarnaast is een bedrag ontvangen vanuit het Nationaal Isolatieprogramma 2022 ad. € 1.031.000. Iedere gemeente in Nederland ontvangt deze specifieke uitkeringen (SPUK).

De hoogte is afhankelijk van het aantal huishoudens die te maken hebben met energiearmoede en het aantal koopwoningen met lage energielabels. De kosten per deelproject worden gedekt vanuit de regeling, waarbij deelproject 1 en 2 betaald worden uit de middelen voor energiearmoede en deelproject 3 uit de middelen uit het Nationale Isolatieprogramma 2022. De proceskosten omvatten o.a. juridische kosten om extern advies in te winnen, onvoorziene kosten en kosten voor de communicatie. De interne uren die gemaakt worden voor projectmanagement zijn niet in de regeling meegenomen en komen uit de bestaande formatie. De kosten worden dan ook ingezet voor de volgende activiteiten:

5

Inboeknummer 22bst01094

Het totale bedrag ad. € 8.301.000 is in 2022 ontvangen. Het bedrag t.b.v. jaar 2023 (€8.002.000) wordt middels de reserve MN i.o. overgeboekt naar 2023. Personele consequenties De benodigde personele inzet kan geleverd worden vanuit de bestaande formatie. Communicatie Aan de hand van de beschikbare data wordt zo goed mogelijk in kaart gebracht in welke straten, buurten, wijken de energiearmoede het grootste is. Er wordt een uitgebreide wervings- en communicatiecampagne opgericht die zich primair richt op deze gebieden en vervolgens uitwaaiert over de stad. De bewoner zal via verschillende media en op verschillende manieren geïnformeerd worden hoe hij kan deelnemen aan een van de acties. Daarnaast worden energie-ambassadeurs ingezet om van deur tot deur te gaan. Evaluatie Gedurende de looptijd van de drie deelprojecten, zal regelmatig geëvalueerd en bijgestuurd worden. Waar nodig, wordt de communicatie aangepast of gaan de energieambassadeurs een keer extra langs. Bijlagen Samenvatting stand van zaken Energiebesparingsprogramma Subsidieregeling inclusief Dienst Algemeen Economisch Belang (DAEB) Concept gemeenteblad Begrotingswijziging Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

6

Inboeknummer 22bst01094

Ontwerp Raadsbesluit

De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van de inzet rijksmiddelen aanpak energiearmoede; besluit: 1)

2) 3)

In te stemmen met de inhoudelijke besteding van de twee toegekende specifieke uitkeringen (SPUK) ad. € 8.301.000 voor de volgende activiteiten: a) Deelproject 1: Inzet van klusbussen ad. € 6.996.000 b) Deelproject 2: Energiebox plus advies en installatiehulp ad. € 274.000 c) Deelproject 3: Aanpak koopwoningen met de drie laagste energielabels €1.031.000; Kennis te nemen van de stand van zaken van het Energiebesparingsprogramma; In te stemmen met de bijgevoegde Begrotingswijziging.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 21 september 2022;

, griffier.

7