Raadsvoorstel HOV4 Voorkeursalternatief Tracé en Plan van Aanpak Voorlopig Ontwerp

gemeente Eindhoven Inboeknummer 23bst00490 Dossiernummer 23.17.551 B&W beslisdatum 25 april 2023

Raadsvoorstel Voorkeursalternatief Tracé HOV4 en plan van aanpak Voorlopig Ontwerp

Inleiding In het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BOMIRT) van 2022 zijn investeringsafspraken gemaakt. Rijk, Provincie, Regio en private partijen investeren gezamenlijk € 270 miljoen in de HOV4 verbinding, in combinatie met de realisatie van de 11.400 woningen (waarvan 8.600 in Eindhoven en 2.800 in Veldhoven). Het Verstedelijkingsakkoord (2022) en het MIRT-onderzoek (2020) vormden de onderleggers voor deze afspraken. U bent daar steeds over geïnformeerd. Met de investeringsafspraken voor de HOV-verbinding tussen Eindhoven, HTC en Veldhoven wordt invulling gegeven aan de ambities, kaderstelling en randvoorwaarden die Eindhoven en de regio al jaren nastreven en die integraal onderdeel uitmaken van het Bestuursakkoord 2022-2026 “Samen Morgen Mooier Maken”.

Daarnaast maakt deze specifieke HOV-verbinding ook deel uit van eerder door College en uw Raad meegegeven kaders en uitwerkingen: • Eindhoven op weg (2013) en de actualisatie van Eindhoven op Weg (2022) • Toekomstbeeld Openbaar Vervoer 2040 • Onderzoek naar haalbaarheid van de Brainportlijn (2020) • Groeifondspropositie Brainportlijn (2020) • MIRT-onderzoek Verstedelijking en Bereikbaarheid Brainport Eindhoven (2020) • Verstedelijkingsakkoord SGE (2022) In dit raadsvoorstel leggen wij u het voorkeursalternatief voor het tracé van de Hoogwaardige Openbaar Vervoerverbinding tussen Eindhoven Centraal, High Tech Campus en Veldhoven De Run (hierna HOV4) voor. Hiermee geven we, samen met Veldhoven en de provincie, invulling aan een belangrijke afspraak uit het BO-MIRT van 2022 en voorwaarde voor financiering: “Conform uitwerkingen van het in 2020 opgeleverde MIRT Onderzoek werkt de regio het tracé van HOV4 uit waarbij meerdere tracé-alternatieven worden afgewogen.

Inboeknummer 23bst00490

Daarbij zijn de voorbereidingskosten die gemoeid zijn met de uitwerking van deze werkzaamheden, met het Raadsvoorstel Opvolging BO MIRT 2022 (23bst00384) aan u voorgelegd ter besluitvorming op 30 mei 2023. Daarnaast wordt u gelijktijdig met dit raadsvoorstel ook geïnformeerd over de uitwerking van de gebiedsvisie.  Wettelijke taak Het vaststellen van het tracé op Eindhovens grondgebied is voorbehouden aan het bestuur van de gemeente Eindhoven.  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Behorend bij de invulling van de afspraken zoals gemaakt op het BO-MIRT van 2022 en de uitvoering van het bestuursakkoord.  Onvermijdelijk Voor verdere planvorming en realisatie van de HOV4 verbinding is een besluit m.b.t. een voorkeursalternatief voor het tracé onvermijdelijk. Doelstelling De doelstelling van dit raadsvoorstel is tweeledig: • Vaststellen van een voorkeursalternatief voor het tracé van de HOV4 verbinding zodat daarop verdere uitwerking tot een voorlopig ontwerp en de bijbehorende participatie kan plaatsvinden. • Vaststellen van het Plan van Aanpak voor de vervolgfase: het maken van een Voorlopig Ontwerp (VO). Voorstel 1. Kennis te nemen van de uitkomsten van het onderzoek en het bijbehorende participatieproces naar een voorkeursalternatief voor het tracé (bijlage 1). 2.

Het tracé Eindhoven Centraal-Centrum-Mecklenburgstraat-Karel de Grotelaan/Meerveldhovenseweg-Kempenbaan incl. de aftakking naar de High Tech Campus via Roffart en Locatellistraat vast te stellen als voorkeursalternatief voor verdere uitwerking tot een Voorlopig Ontwerp; a. Waarbij voor het centrumdeel, tussen Eindhoven Centraal en de Mecklenburgstraat, twee varianten worden uitgewerkt: i. het tracé met een dubbele busbaan over FellenoordElisabethtunnel-Vonderweg-Mauritsstraat (hieronder en in bijlage 1 het zgn. Alternatief centrumtracé nieuw (route B)) ii. het gesplitste tracé met staduitwaarts Fellenoord-ElisabethtunnelVonderweg-Mauritsstraat en stadinwaarts Willem de ZwijgerstraatGrote Berg-Keizersgracht-Emmasingel-Boschdijktunnel-Fellenoord (hieronder en in bijlage 1 het zgn. Alternatief centrumtracé circuit (route B)) b. en waarbij voor het deel bij het Kastelenplein nog een afweging plaatsvindt tussen twee opties: i. busbaan en auto’s in twee richtingen via de Meerveldhovenseweg

2

Inboeknummer 23bst00490 ii. busbaan en auto’s in één richting via de Karel de Grotelaan en in één richting via de Meerveldhovenseweg. 3. Vaststellen van het Plan van Aanpak voor het Voorlopig Ontwerp (bijlage 2). Argumenten 1.1 Met de uitwerking van de tracéalternatieven geven we invulling aan een gemaakte afspraak met het Rijk Met het Rijk is op het BO-MIRT van 2022 de volgende afspraak gemaakt: “Conform uitwerkingen van het in 2020 opgeleverde MIRT Onderzoek werkt de regio het tracé van HOV4 uit waarbij meerdere tracéalternatieven worden afgewogen. De gemeente Eindhoven en Gemeente Veldhoven stellen daarnaast samen met private partijen, provincie, BZK, EZK en IenW een ontwikkelvisie op voor de integrale gebiedsontwikkeling langs een nieuw te projecteren HOV4 as tussen Eindhoven Centraal en Veldhoven-De Run. Hierin worden alle aspecten, inclusief mobiliteit, woningbouw en werkgelegenheid, meegenomen […..] Genoemde uitwerkingen geven gezamenlijk invulling aan de regionale Verkenning.” Met het uitvoeren van deze tracéstudie geven we invulling aan de gemaakte afspraak. Daarnaast wordt parallel, maar in nauwe verbinding met deze studie, gewerkt aan een visie op de gebiedsontwikkeling. Uw Raad wordt hierover gelijktijdig en in samenhang met dit raadsvoorstel in het 2e kwartaal van 2023 geïnformeerd.

Aan het eind van 2023 zal ook deze gebiedsvisie ter besluitvorming aan uw Raad worden aangeboden.

3

Inboeknummer 23bst00490 Overzicht van het voorkeursalternatief met daarin alle nog mogelijke opties conform voorstel 2

2.1 De uitkomst van de tracéstudie laat zien dat Alternatief centrum nieuw (route B) de beste mogelijkheden biedt voor een snelle en hoogwaardige openbaar vervoerverbinding. Bij de keuze voor een voorkeursalternatief is gestart met 7 realistische alternatieven die tot stand zijn gekomen door studie en door input van inwoners die deelgenomen hebben aan de participatiebijeenkomsten. Vervolgens zijn de 7 realistische alternatieven getrechterd naar 3 kansrijke alternatieven en er is op basis van verdere studie en het participatieproces één alternatief naar voren gekomen als het voorkeursalternatief. Bij het trechteren van 7 naar 3 kansrijke alternatieven zijn de 4 alternatieven die o.a. via de Noord-Brabantlaan of via HTCE (meerdere opties) liepen, afgevallen. Het voornaamste argument hiervoor is dat deze alternatieven fors minder vervoerswaarde genereren en er dus minder reizigers worden getrokken. Daarmee kan op die alternatieven niet de frequentie gereden worden die hoort bij de kwaliteit van een hoogwaardig openbaarvervoerssysteem (HOV). Bovendien hadden deze alternatieven geen rol in de ontsluiting van de woningbouwopgave, een belangrijk voorwaarde voor Rijksbijdrage aan de financiering. Een gedeeltelijke tunneluitvoering is niet haalbaar gelet op de kosten.

Voor het centrumgedeelte van het tracé zijn uit het onderzoeks- en participatietraject drie kansrijke alternatieven gekomen. Deze kennen onderling geen verschil wat betreft het verdere tracé over Karel de Grotelaan en Kempenbaan in Veldhoven). Deze alternatieven zijn hieronder nader toegelicht en gevisualiseerd: ▪ Alternatief centrumtracé bestaand loopt via Emmasingel, Keizersgracht, Grote Berg, Willem de Zwijgerstraat en Mecklenburgstraat. ▪ Alternatief centrumtracé nieuw via Boschdijktunnel, Mathildelaan (route A) of via Fellenoord, Elisabethtunnel (route B) naar Vonderweg, Mauritsstraat en Mecklenburgstraat. ▪ Alternatief centrumtracé circuit via een gesplitst tracé: naar CS via Willem de Zwijgerstraat, Grote Berg, Keizersgracht en Emmasingel (cf. alt. centrumtracé bestaand) en vanaf CS via Vonderweg en Mauritsstraat (cf. alt. centrumtracé nieuw).

4

Inboeknummer 23bst00490 Belangrijkste argumenten om te kiezen voor Alternatief centrum nieuw (route B): ▪ De alternatieven zijn niet of nauwelijks onderscheidend op het gebied van: o leefbaarheid; o milieueffecten; o vervoerswaarde c.q. potentieel aantal reizigers; o effecten op het autoverkeer. ▪ Alle alternatieven kennen knelpunten qua ruimtelijke inpasbaarheid, waarbij Alternatief centrum bestaand ruimtelijk niet inpasbaar is zonder geweld te doen aan een belangrijk uitgangspunt, nl. de bereikbaarheid van woningen en bedrijven. ▪ Alternatief centrum bestaand bundelt alle OV-routes door het centrum over hetzelfde tracé waardoor de kans op vertragingen erg groot wordt en mogelijk veel hinder ontstaat voor met name voetgangers en fietsers. ▪ Alternatief centrum nieuw (route B) voldoet het beste aan de uitgangspunten betreffende snelheid, betrouwbaarheid en frequentie en geeft daarmee de meeste garantie op de vereiste Hoogwaardige OV-kwaliteit. ▪ Alternatief centrum nieuw (route B) zorgt voor een betere spreiding van de het OV over de routes in het centrum, waardoor de kans op vertragingen op alle lijnen door het centrum lager is en er geen extra hinder ontstaat voor voetgangers en fietsers.

▪ Splitsing van het tracé (Alternatief centrum circuit (route B) is weliswaar het best inpasbaar, maar is voor reizigers onduidelijk wat betreft de locaties om in- en uit te stappen en zal daarom iets minder reizigers trekken en afbreuk doen aan de HOV-kwaliteit. 2.2 Uit de participatiebijeenkomsten komt naar voren dat bewoners ernstige zorgen hebben over de inpasbaarheid en de effecten op de leefbaarheid van Alternatief centrum nieuw (route B). Het onderzoek en de participatie laten zien dat de ruimtelijke inpassing op de Mauritsstraat niet eenvoudig wordt. We streven naar een inrichting die aan de basiskwaliteitseisen voldoet en die acceptabel is voor de bewoners. Dit wordt pas duidelijk op het detailniveau van een voorlopig ontwerp. Daarom wordt voorgesteld om voor het centrumdeel van het tracé ook Alternatief centrum circuit (route B) uit te werken tot een Voorlopig Ontwerp. Beide ontwerpen zullen aan het College worden aangeboden. Op deze manier kan het College een goede en zorgvuldige afweging maken voor het uiteindelijke voorstel dat aan uw Raad zal worden voorgelegd, maar wordt wel gezorgd voor vaart in het proces zonder kostbare tijd te verliezen richting realisatie.

2.3 Om te komen tot een voorstel voor een voorkeursalternatief is een uitgebreid participatie traject doorlopen Vanaf september 2022 is door de gemeenten, provincie en het onderzoeksconsortium onderzoek verricht, zijn 2 online informatiebijeenkomsten en 6 goed bezochte workshops georganiseerd met betrokkenen en belanghebbenden (bewoners, bedrijven, forensen, hulpdiensten e.d.). Een tweetal workshops was specifiek gericht op het HOV4-tracé door het centrum van Eindhoven, omdat hier de ruimte voor vrijliggende infrastructuur beperkt is. In de volgende fase van (gedetailleerdere) ontwerpen worden weer, voor alle delen van HOV4, participatiebijeenkomsten georganiseerd waar bewoners, bedrijven en andere

5

Inboeknummer 23bst00490 belanghebbenden actief mee kunnen denken met en werken aan het ontwerp voor HOV4. Met belangrijke stakeholders als ASML, MMC, Hermes, NS, Veldhovens Ondernemers Contact (VOC), Stichting Ondernemersverenigingen Eindhoven (OVE) en VNO-NCW zijn ook afzonderlijke gesprekken gevoerd. De adviezen en kanttekeningen die we vanuit het participatietraject hebben ontvangen zijn opgenomen in het plan van aanpak voor het Voorlopig Ontwerp, de belangrijkste zijn: ▪ Ruimte in delen van het centrum is te beperkt voor vrije busbaan als ‘alles’ mogelijk moet blijven: keuzes maken t.a.v. (auto)verkeer en autoluwte in het centrum. ▪ Leefbaarheid van de stad kan en moet verbeteren met behulp van dit project (vergroening, verkeer, luchtkwaliteit, geluid, trillingen). ▪ Beperk het doorgaande autoverkeer door centrum. De Ring moet beter benut worden. ▪ HOV4 moet gezien worden in samenhang met andere plannen en projecten (met name Masterplan Mobiliteit incl. verkeerscirculatie). ▪ Neem de inbreng vanuit de participatiebijeenkomsten serieus en blijf bewoners betrekken. ▪ HOV4 is een kans maar vraagt ook om keuzes. 2.4 De keuze voor het voorgestelde tracé helpt bij het realiseren van andere doelen op het gebied van leefbaarheid, groen en duurzaamheid.

De gekozen uitgangspunten zorgen ervoor dat HOV4 geen solitaire verbinding wordt maar gekoppeld wordt aan het tegelijkertijd aanpakken van de vergroenings- en duurzaamheidsopgave en de aanleg van (snel)fietsroutes evenals de koppeling met mogelijke woningbouwlocaties langs de HOV4-as (Ontwikkel-as Zuidwest). HOV4 is immers geen doel maar een middel om (deze) plekken te verbinden. 3.1 Het Plan van Aanpak vormt de basis voor het proces van verdere uitwerking in een Voorlopig Ontwerp. In lijn met de aanbevelingen van de rekenkamercommissie van 27 mei 2021 wordt uw Raad hierbij een Plan van Aanpak ter vaststelling aangeboden waarin opgenomen o.a. de exacte scope, de planning, de doelen, de benodigde financiële middelen (kosten), de dekking (baten) en de grootste risico’s. Uit het onderzoek en uit de participatie zijn waardevolle elementen voor de verdere uitwerking voor de ontwerpfase naar voren gekomen. Die worden verwerkt in het Plan van Aanpak (zie bijlage 2). Kanttekeningen 2.1 Verkeerscirculatie effecten, parkeren en bereikbaarheid Zowel uit het onderzoek als uit de participatiebijeenkomsten komt naar voren dat de keuzes voor HOV4 (met name in het centrum) keuzes vergen wat betreft autoverkeer en circulatie in en nabij het centrum en op de Ring.

De tracékeuze voor HOV4 dient te passen binnen het Masterplan mobiliteit, waarin we onder meer doorgaand verkeer door de stad ontmoedigen en een vlotte doorstroming op de Ring en de belangrijke uitvalswegen (de radialen) stimuleren. De verwachting is dat dit masterplan voor het eind van 2023 aan uw Raad wordt aangeboden. Het VO voor HOV4 in het eerste kwartaal van

6

Inboeknummer 23bst00490 2024. Binnen het voorlopig ontwerp moeten ook oplossingen gezocht worden voor de parkeerplaatsen die verdwijnen langs de route, dit is onderdeel van de project scope. 2.2 Ruimtelijke inpassing en omgeving Voor de hele route geldt dat de inpassing en uitvoering van het tracé goed moet worden afgestemd met andere opgaven (o.a. Gebiedsvisie de Run, Gebiedsvisie Ontwikkel-as Zuidwest, groot- en kleinschalige ontwikkelingen langs de route en de MIRT-verkenning OV-knoop Brainport Eindhoven). Daarvoor worden in het Plan van Aanpak voor het Voorlopig Ontwerp handreikingen gedaan. 2.3 Sommige keuzes kunnen pas gemaakt worden tijdens de uitwerking in de ontwerpfase Op een tweetal locaties kan de keuze voor het exacte tracé pas gemaakt worden na uitwerking van meerdere opties op het niveau van voorlopig ontwerp, incl. een kostenraming. Dat is met name het geval voor: ▪ Het tracé bij het Kastelenplein: dubbele busbaan en twee rijstroken voor auto over de Meerveldhovenseweg óf gesplitste bus- en rijbanen over Karel de Grotelaan (staduitwaarts) en Meerveldhovenseweg (stadinwaarts). Deze keuze moet worden gemaakt in nauwe afstemming met de Gebiedsvisie Ontwikkelas Zuidwest (HOV4) die gelijktijdig wordt opgesteld. ▪ Het tracé tussen Vonderweg en Fellenoord/Eindhoven Centraal: via Elisabethtunnel en Fellenoord óf via Mathildelaan en Boschdijktunnel.

Belangrijk onderdeel van het maken van het Voorlopig Ontwerp is het scherp krijgen van de kosten die gemoeid zijn met een eventuele aanpassing van de Elisabethtunnel. 2.4 Het voorkeurstracé kan impact hebben op de nog te maken keuzes ten aanzien van de multimodale knoop Een voorbeeld hiervan is de eventuele noodzaak voor een vijfde toegangstunnel vanuit de Elizabethtunnel onder de Fellenoord voor de verbinding van het HOV4 tracé met het busstation. Een vijfde tunnelbuis zit op dit moment nog niet in de scope van de Multimodale Knoop Eindhoven. De tracékeuze en de uitwerking hebben dus invloed op de lopende MIRT-verkenning OV Knoop Eindhoven en zullen hier dus ook in meegenomen moeten worden. Belangrijk onderdeel van het maken van het Voorlopig Ontwerp is ook het scherp krijgen van de kosten die gemoeid zijn met deze oplossing. 2.5 De Gemeenteraad van Eindhoven stelt het voorkeurstracé vast voor het Eindhovense deel; de Gemeenteraad van Veldhoven stelt het voorkeurstracé vast voor het Veldhovense deel van HOV4 Het tracé van HOV4 gaat over het grondgebied van de gemeenten Eindhoven en Veldhoven. De bevoegdheid voor besluitvorming in deze ligt voor elke gemeente op het eigen grondgebied.

7

Inboeknummer 23bst00490 Personele consequenties Voor de ontwerpfase zijn de personele consequenties afgedekt in het Overkoepelend Raadsdossier uitwerking MIRT-afspraken 2022 – Raadsvoorstel Opvolging BO MIRT 2022. Financiële consequenties De financiële consequenties tot en met het voorlopig ontwerp (VO) zijn gedekt in het Overkoepelend Raadsdossier uitwerking MIRT-afspraken 2022 – Raadsvoorstel Opvolging BO MIRT 2022. Zoals te doen gebruikelijk zal van VO naar een Definitief Ontwerp (DO) een nieuwe, meer gedetailleerde (SSK-) kostenraming opgeleverd worden. Communicatie Na het besluit van de Raad informeren we de betrokkenen uit het participatieproces. Daarnaast geven we op de projectwebsite aan welk besluit de Raad genomen heeft. In de ontwerpfase worden wederom informatie- en participatiebijeenkomsten gehouden, waarbij we met de betrokkenen en belanghebbenden inzoomen op het detailniveau van het ontwerp. In het (raads)voorstel over het voorlopig ontwerp geven we inzicht in welke resultaten deze participatie heeft opgeleverd en op welke wijze deze resultaten verwerkt zijn in het ontwerp. Planning en uitvoering ▪ Onderzoek en participatie Voorkeursalternatief (september 2022-juni 2023). ▪ Voorlopig Ontwerp (juli 2023-eerste kwartaal 2024). ▪ Definitief Ontwerp en Aanbesteding (2024-2025) ▪ Realisatie (2026-2027) ▪ Start nieuwe openbaar vervoerconcessie (2028).

De planning is afhankelijk van de voortgang op enkele andere dossiers zoals de Gebiedsvisie Ontwikkelas Zuidwest en het Masterplan Mobiliteit. De hoge groei van het aantal inwoners van Eindhoven en regio en het aantal werknemers op De Run de komende 5 jaren vragen om tempo in het proces. De mobiliteitstransitie die wij nastreven vraagt erom dat de infrastructuur voor alternatieven voor de auto gereed is voordat de nieuwe woningen in grote getale worden opgeleverd. Evaluatie Het proces en de inhoudelijke voortgang zullen jaarlijks geëvalueerd worden. De resultaten van deze evaluaties worden opgenomen in de reguliere planning & control documenten. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Onderliggende studie • Plan van Aanpak voor de VO-fase

8

Inboeknummer 23bst00490

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

9

Inboeknummer 23bst00490

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 9 mei 2023;

besluit: 1. Kennis te nemen van de uitkomsten van het onderzoek en het bijbehorende participatieproces naar een voorkeursalternatief voor het tracé (bijlage 1). 2. Het tracé Eindhoven Centraal-Centrum-Mecklenburgstraat-Karel de Grotelaan/Meerveldhovenseweg-Kempenbaan incl. de aftakking naar de High Tech Campus via Roffart en Locatellistraat vast te stellen als voorkeursalternatief voor verdere uitwerking tot een Voorlopig Ontwerp; a. Waarbij voor het centrumdeel, tussen Eindhoven Centraal en de Mecklenburgstraat, twee varianten worden uitgewerkt: i. het tracé met een dubbele busbaan over FellenoordElisabethtunnel-Vonderweg-Mauritsstraat (hieronder en in bijlage 1 het zgn. Alternatief centrumtracé nieuw (route B)) ii. het gesplitste tracé met staduitwaarts Fellenoord-ElisabethtunnelVonderweg-Mauritsstraat en stadinwaarts Willem de ZwijgerstraatGrote Berg-Keizersgracht-Emmasingel-Boschdijktunnel-Fellenoord (hieronder en in bijlage 1 het zgn. Alternatief centrumtracé circuit (route B)) b. en waarbij voor het deel bij het Kastelenplein nog een afweging plaatsvindt tussen twee opties: i. busbaan en auto’s in twee richtingen via de Meerveldhovenseweg ii. busbaan en auto’s in één richting via de Karel de Grotelaan en in één richting via de Meerveldhovenseweg. 3. Vaststellen van het Plan van Aanpak voor het Voorlopig Ontwerp (bijlage 2).

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

10