Raadsvoorstel Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025

gemeente Eindhoven Inboeknummer Dossiernummer B&W beslisdatum

21bst01332 21.36.351 7 september 2021

Raadsvoorstel Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025 Inleiding De Wet publieke gezondheid (Wpg) is het wettelijke kader om de collectieve gezondheid van onze inwoners en van specifieke groepen in de stad te beschermen en te bevorderen. Het doel van de wet is om ziekten te voorkomen en vroegtijdig op te sporen. Gezondheid geldt voor velen als het allergrootste goed. Het bepaalt onze individuele mogelijkheden en die van onze samenleving. Ondanks dat we steeds meer geld uitgeven aan gezondheidszorg en ‘gezonde’ producten, wijzen de gezondheidscijfers en trends de verkeerde kant op: gezondheidsverschillen nemen toe. Bovendien heeft Corona bestaande verschillen en ongelijkheid nog groter gemaakt. Hoewel we de afgelopen jaren ons hebben ingezet om de wettelijke taken uit te voeren, zien we de noodzaak om meer preventief en op een integrale manier aan de slag te gaan. De gevolgen van corona op het sociaal domein zijn groot, want bestaande kwetsbare groepen worden hard geraakt én er komen nieuwe groepen bij die een beroep doen op de gemeente. Al stijgt de gemiddelde levensverwachting, het aantal levensjaren in goede gezondheid stijgt niet even hard mee, wat betekent dat we deze extra levensjaren in slechte(re) gezondheid doormaken. De opgaven in het sociaal domein verzwaren en daarmee neemt de urgentie om in te zetten op het transformeren van het sociaal domein.

Bovendien is het middels de Buurtkijker Eindhoven inzichtelijk dat er grote verschillen zijn in kansen op gezondheid tussen wijken en sociaal economische positie van inwoners. Dit is een aangrijpend gegeven. Hierin ligt de opdracht voor de gemeente als overheid en geeft voorliggende nota rondom de gezondheid van inwoners als prioriteit weer. Uw Raad heeft voor 2021 daarom extra aandacht gevraagd en middelen beschikbaar gesteld voor ‘Preventie en Gezondheid’. Vanuit de verschillende domeinen (Sociaal Domein, Ruimtelijk Domein, Sport, Economie en Cultuur) is in kaart gebracht wat er al wordt gedaan op het gebied van het bevorderen, stimuleren van gezondheid en gezond gedrag en het voorkomen van ziekte. Dat hebben we integraal (domein overstijgend) gedaan, want samen werken aan het bevorderen van gezondheid is noodzakelijk. Uw Raad is bevraagd om gezamenlijk de gewenste impact van deze nota te bepalen (zie gewenste impact). Naast de kaders die uw Raad heeft meegegeven, vormt ook het traject ‘Blik op Eindhoven’ rondom Brede Welvaart de basis voor de nota. Brede Welvaart en het

Inboeknummer 21bst01332

gezondheidsbeleid liggen in elkaars verlengde en zijn tegelijkertijd nauw verweven. Voor de totstandkoming van het beleid en de stappen daarna is en wordt daarom ook nauw samengewerkt. De Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025 ‘Gezondheid telt voor iedereen’ is volgens de transformatietool (zie bijlage Transformatietool Eindhoven) opgesteld en beschrijft de kaders waarmee de komende 4 jaar de gezondheid van inwoners wordt beschermd en bevorderd. De nota beschrijft echter enkel de Impact en de Outcome. Middels een uitvoeringsagenda wordt de Output, Input, en Activiteiten beschreven.

 Wettelijke taak Wet publieke gezondheid  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Begroting taakveld 7.1 Volksgezondheid  Onvermijdelijk

Doelstelling (gewenste impact) Als stad willen we de komende 10 jaar de volgende impact maken: ‘Eindhovenaren leven lang en gelukkig(er). Inwoners voeren zoveel mogelijk regie over hun eigen gezondheid en leven en hebben daarin gelijke kansen. Eindhoven is een stad met een sociale, groene leefomgeving waar de gezonde levensverwachting en kwaliteit van leven stijgt en je graag actief meedoet in de samenleving. Wat is de outcome van dit beleid? De gemeente Eindhoven streeft ernaar dat elke Eindhovenaar in 2030 3 jaar extra in goed ervaren gezondheid leeft. Dit streven hebben we samen met andere Brabantse overheden omarmd. We hebben de handen ineengeslagen om deze beweging in gang te zetten. Voor Eindhoven betekent dit dat we in 2022-2025 inzetten op de volgende doelen: 1. De kwaliteit van leven voor iedere Eindhovenaar neem toe; Dit doel is individueel, ervaringsgericht en geldt iedere dag opnieuw voor iedere Eindhovenaar. Hoewel de samenleving niet maakbaar is streven we ernaar dat geluk en kwaliteit van leven kunnen worden ervaren ondanks eventuele tegenslagen. 2. De gezondheidsverschillen tussen wijken en groepen inwoners worden kleiner; Dit doel is collectief, probleemgericht en werkt structureel aan het bieden van gelijke kansen om actief mee te doen en gezonde beslissingen te nemen. Het gaat om het wegnemen van de bronnen die gezondheidsschade en ziektelast veroorzaken.

Deze twee overkoepelende doelen zijn een gezamenlijke verantwoordelijkheid die we alleen kunnen bereiken samen met inwoners, wijken en partners. De gemeente Eindhoven speelt een belangrijke rol als partner én als aanjager.

2

Inboeknummer 21bst01332

Voorstel 1. Vaststellen van de Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025 ‘Gezondheid telt voor iedereen’.

Argumenten 1.1. Volgens de Wet publieke gezondheid zijn gemeenten verplicht ieder 4 jaar een gezondheidsbeleid vast te stellen. Met deze nota voldoet de gemeente aan haar wettelijke verplichting. De Wet publieke gezondheid (Wpg) is het wettelijke kader voor gezondheid beschermende en gezondheid bevorderende maatregelen voor de bevolking of specifieke groepen. Het doel is ziekten te voorkomen en vroegtijdig op te sporen. 1.2. De nadruk op Positieve Gezondheid biedt een brede blik op gezondheid en geeft de mogelijkheid om het vermogen en de eigen regie van de inwoners op gezondheid te versterken. Gezondheid is meer dan alleen niet ziek zijn en wordt in grote mate buiten de zorg bepaald. Mensen zijn niet hun aandoening. Toch focussen we daar in de zorg doorgaans wel op. Alle aandacht gaat uit naar hun klachten en gezondheidsproblemen. Positieve Gezondheid kiest een andere invalshoek. Het biedt een bredere kijk op gezondheid. Het accent ligt niet op ziekte, maar op mensen zelf, op hun veerkracht, en wat hun leven betekenisvol maakt. Die bredere benadering draagt bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Het concept is inmiddels breed gedragen binnen en buiten de zorg en ook in Eindhoven zien we het belang én de urgentie om juist nu stevig in te zetten op gezondheid.

1.3. Vaststellen van de nota draagt bij aan de integrale aanpak van gezondheid. Een integrale aanpak die verder gaat dan het sociale domein is nodig omdat ook de directe leefomgeving en milieu invloed hebben op de ervaren gezondheid. De kwaliteit van de directe leefomgeving, de bereikbaarheid en toegankelijkheid van de openbare ruimte, de sociale omgeving, werk, inkomen en huisvesting hebben allen invloed op de ervaren gezondheid. Juist door in te zetten op activiteiten en beleid buiten het gezondheidsdomein is gezondheidswinst te behalen. In de landelijke gezondheidsnota wordt ook wel gesproken over de Health in all policies benadering. Dit houdt in dat gezondheid in alle beleidsterreinen het uitgangspunt moet zijn. In alle beslissingen en overwegingen moet de impact op de publieke gezondheid mee worden genomen. 1.4. De nota past binnen de beleidsontwikkeling om gebiedsgericht te werk te gaan. Gebiedsgericht werken wordt al enige tijd toegepast in gemeente Eindhoven. Het biedt kansen en inzicht in de opgaven en mogelijkheden van de uiteenlopende buurten en wijken. Het draagt bij aan de thematische ambities en doelen van de stad. Gebiedsgericht werken heeft zich reeds bewezen door samen te werken met inwoners, ondernemers, verenigingen en professionals in de buurt. Met deze nota wordt de aanpak verder verstevigd.

Met een gebiedsgerichte aanpak in het gezondheidsbeleid sluiten we aan bij de acties en de projecten die er al zijn in de

3

Inboeknummer 21bst01332

buurten en wijken. Het biedt daarnaast de ruimte aan inwoners, van individu tot organisatie, om bij te dragen aan de ambities. 1.5. De nota zet in op gezondheidspotentieel en gezondheidswinst wat kansen biedt om extra aandacht te besteden aan kwetsbaren. Met een aanpak op gezondheidspotentieel worden kansen geboden aan alle Eindhovenaren. Tegelijkertijd biedt deze aanpak extra kansen aan de inwoners in de stad die kwetsbaar of minder ‘gezondheidsvaardig’ zijn omdat bij deze inwoners de meeste potentieel aanwezig is. Bij mensen met een lage sociaaleconomische positie zijn aanzienlijke achterstanden op gezondheid. Deze aanpak zorgt voor een versterking van de gezondheidskansen van mensen met een lagere sociaaleconomische positie. 1.6. Met de inzet op leefstijl en leefomgeving voor het bevorderen van de gezondheid van inwoners sluiten we aan bij actuele gezondheidsvraagstukken. De afgelopen jaren is de kijk op volksgezondheid en welzijn veranderd door een aantal nieuwe inzichten. Sommigen daarvan worden inmiddels breed gedeeld in de samenleving en zijn ook als belangrijke punten in een regioakkoord opgenomen.

Coöperatie Slimmer Leven, GROZzerdam Vitaal in Brainport1, GGD Brabant Zuidoost (GGD BZO) en Gemeente Eindhoven hebben het voortouw genomen om in de Brainport regio de krachten te bundelen om een akkoord over gezondheidsbevordering en preventie met visie, uitgangspunten, veranderaanpak en afspraken uit te werken (zie bijlage Akkoord over gezondheidsbevordering en preventie in de Brainport regio). Deze ontwikkelingen passen bovendien ook bij de veranderingen in de verschuiving naar het Brede Welvaarts-denken. De belangrijkste ontwikkeling is de gewenste omslag van ziekte en zorg naar gezondheid en vitaliteit met veel meer aandacht voor preventie en gedrag. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) benadrukt daarnaast het grote belang van een gezonde leefomgeving. Een gezonde leefomgeving bevordert en beschermt het fysiek, mentaal en sociaal welbevinden van mensen. Tot slot stelt de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) dat de kansenongelijkheid tussen burgers leidt tot toenemende gezondheidsverschillen en dat we van zorg voor het individu moeten schakelen naar zorgen voor de samenleving. 1.7.

Met gezondheid als een belangrijke pijler van Brede Welvaart is de nota die voor u ligt met bijbehorende aanpak is nodig om ervoor te zorgen dat alle Eindhovenaren mee kunnen profiteren van de welvaart in de stad De afgelopen jaren is een verschuiving zichtbaar geworden van het traditionele welvaarts-denken naar het “Brede Welvaarts-denken”. Brede Welvaart wordt door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) beschreven als de kwaliteit van leven in het hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van die van latere generaties en mensen elders op de wereld. Brede Welvaart omvat meer dan economie en inkomen; het gaat ook over de gezondheid, het onderwijsniveau en het gevoel van veiligheid van

1

Vitaal in Brainport (www.groz.nl/fieldlabs/groz-eindhoven) is één van de GROZzerdammen in Nederland welke als doel hebben om een kanteling in de zorg te creëren. De naam ‘GROZ’ is dan ook een anagram van het woord ZORG, om deze kanteling weer te geven. Niet langer staat de Z van Ziekte vooraan, maar juist de G van Gezondheid.

4

Inboeknummer 21bst01332

mensen, de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving, en vele andere factoren. In april en mei zijn er in het Dialoog over Brede Welvaart ‘Blik op Eindhoven’ gesprekken gevoerd met inwoners van Eindhoven over de stand van de stad en van haar inwoners. De open vragen ‘Hoe gaat het met je?’ en ‘Hoe gaat het met Eindhoven?’ werden gesteld. Daaruit kwamen vanzelfsprekend ook gezondheids-gerelateerde antwoorden naar boven. Brede Welvaart en de gezondheidsnota die voor u ligt hebben erg met elkaar te maken omdat beiden een prettige en plezierige toekomst voor de stad in brede zin willen creëren. De zes sporen die centraal staan in deze nota sluiten goed aan bij de ambitie Brede Welvaart in de stad te versterken. Kanttekeningen 1.1. Gezondheidsbevordering en gezondheidsbescherming volgens voorgestelde zes sporen op het gebied van leefstijl en leefomgeving is een kwestie van een lange adem. In de nota die voor u ligt zijn de doelen voor 2022-2025 omschreven. Hoe we deze doelen willen gaan realiseren zal met input van de stad en inwoners in de uitvoeringsagenda worden toegelicht. We gaan er vanuit dat de activiteiten die we inzetten om de doelstellingen te behalen, ook na 2025 nodig blijven. 1.2. De nota geeft inzicht in de impact en outcome, echter output, activiteiten en input ontbreken.

Vastellen van de nota biedt de benodigde kaders om met de gezondheid in de stad aan de slag te gaan. De nota beschrijft de impact en de outcome die we gaan realiseren en vormt de lange termijn visie van de gemeente op gezondheid. De uitvoeringsagenda geeft invulling aan de behoefte en benodigdheden op korte termijn. Kosten/ Wat is er nodig in termen van financiën, tijd/uren, communicatie, wetgeving, samenwerkingspartners, klachtenproces? (Input) Met de begroting 2021 heeft de Raad extra middelen beschikbaar gesteld (€ 750.000,per jaar) onder TV 7.1 Volksgezondheid. Deze middelen zijn specifiek voor twee jaar (2021 en 2022) gereserveerd voor het programma Preventie en Gezondheid om een impuls te geven aan de gezondheid van Eindhovenaren.

Deze zijn in 2021 ingezet om: • Deze nota te ontwikkelen, met behulp van 1 fte formatie in het Sociaal Domein en een kwartiermaker; • Een beweging op gang te brengen voor wat betreft de thema’s Gezond Gewicht (middels de JOGG aanpak en het Preventieakkoord) en Rookvrij (middels het Preventieakkoord); • Een gezondheidscoalitie in de regio te vormen (zie Akkoord over gezondheidsbevordering en preventie in de Brainport regio); • Het Eindhovens Preventieakkoord te ontwikkelen welke in november 2021 gereed zal zijn; • Extra kracht te zetten bij bestaande initiatieven die raken aan integrale gezondheid door activiteiten die ondersteunend zijn aan de uitvoering van de Preventieakkoorden te bekostigen;

5

Inboeknummer 21bst01332

•

De uitvoeringsagenda na vaststelling van de nota vorm te geven en vervolgens tot uitvoering te brengen.

Er wordt beoogd, naar verwachting, om in de eerste helft van 2022 een voorstel te doen voor de reservering van de beschikbare middelen in TV 7.1 Volksgezondheid om verder voortgang te geven aan de impuls voor de gezondheid van Eindhovenaren. De middelen die op de begroting het label ‘Preventie en Gezondheid’ hebben, zijn niet de enige middelen waarmee we invloed kunnen hebben op gezondheidsthema’s. Vanuit sport, ruimtelijke ontwikkeling en cultuur zijn we reeds bezig de gezondheid van inwoners positief te beïnvloeden. Het is de kunst zowel binnen de gemeente als met en tussen samenwerkingspartners met een brede en integrale blik te kijken naar de aanpak en bekostiging van activiteiten. Bij de ontwikkeling van de uitvoeringsagenda wordt in kaart gebracht welke activiteiten en middelen er nodig zijn voor de uitvoering van de gezondheidsnota voor 2022 tot en met 2025. Hierbij wordt ook in kaart gebracht welke deelfinanciering er vanuit andere domeinen en subsidies/subsidieregelingen er reeds zijn en wat daarnaast nodig is. In de tussentijd wachten we niet met zaken tot uitvoering brengen gezien de urgentie en het belang van een gezonde leefstijl en gezonde leefomgeving. We zijn daarom actief aan de slag rondom JOGG2 en de preventieakkoorden Rookvrij en Gezond Gewicht naar aanleiding van het Nationale Preventieakkoord.

In een collegebrief over integrale gezondheid hebben wij u hierover reeds geïnformeerd (21bst00804). Daarnaast zijn we met samenwerkingspartners in de stad preventieakkoorden aan het ontwikkelen op de thema’s Eenzaamheid en Alcohol en Drugs welke ook aansluiting zullen vinden bij voorliggende nota. Deze vier thema’s in het Eindhovense Preventieakkoord, samen met lopende akkoorden (bijvoorbeeld het Schone Luchtakkoord), zullen onderdeel worden van de te ontwikkelen uitvoeringsagenda. Ter ondersteuning van de gezondheidsnota wordt een verbindende communicatiestrategie en -aanpak ontwikkeld met aandacht voor zowel interne als externe doelgroepen en stakeholders. Een belangrijke stap binnen deze aanpak is het opstellen van een gemeenschappelijke communicatieboodschap die zorgt voor eenduidigheid en herkenbaarheid. Door ervaringsverhalen en successen te delen motiveren we inwoners en partners in de stad om deel te nemen en maken we de resultaten van de integrale gezondheidsaanpak zo goed mogelijk zichtbaar. Na vaststelling van deze nota zal een publieksversie breed verspreid worden onder de stakeholders en gepubliceerd op de website van de gemeente. Daarnaast zal er een persbericht uitgaan.

2 Eindhoven is per juli 2021 JOGG gemeente geworden. Samen met GGD Brabant Zuidoost

implementeert zij de JOGG-aanpak in drie wijken waar de aantallen obesitas en overgewicht bij jongeren en kinderen het hoogst is: Ontginning, Oud-Gestel en Oud-Woensel. De GGD heeft een JOGG-regisseur hiervoor aangesteld en werkt intensief samen met beleidsadviseurs vanuit Sport en Sociaal Domein.

6

Inboeknummer 21bst01332

Communicatie/ op welke wijze zijn stakeholders betrokken Deze nota is in samenspraak ontwikkeld, met bedrijven, organisaties, sportverenigingen, zorg- en onderwijsinstellingen in de stad, en schetst de belangrijkste aandachtsgebieden voor de komende 4 jaren. De combinatie is gezocht in de nota naar wat de wetenschap ons verteld, en naar de goede praktijken. Daarbij is ook de focus gelegd op wat Eindhovenaren nodig hebben en wat de visie op gezondheid voor onze stad is. Bovendien is er aansluiting gezocht bij wat er binnen de gemeente en in de stad al loopt. Nauwe samenwerking is gezocht met het traject ‘Blik op Eindhoven’ rondom Brede Welvaart waarbij gesprekken met circa 450 Eindhovenaren zijn gevoerd. In co-creatie met inwoners en partners in de stad ontwikkelen we hierna een uitvoeringsagenda waarmee we dit beleid in praktijk gaan brengen. Adviesorganen Tijdens de ontwikkeling van het beleid zijn Jong040 en Cliëntenraad Sociaal Domein gevraagd om mee na te denken over de invulling van de visie en de sporen. Daarnaast zijn EHV Sportraad, Trefpunt Groen en Stichting Cultuur Eindhoven gevraagd om advies uit te brengen op het gezondheidsbeleid. Vanwege de vakantieperiode verwachten wij de adviezen van alle adviesorganen uiterlijk eind september 2021 te ontvangen.

Vanzelfsprekend nemen wij de adviezen mee in de nadere uitwerking van door uw raad gestelde kaders middels het uitvoeringsagenda. Kwartiermaker Per januari 2021 is een kwartiermaker op het gezondheidsbeleid aangesteld. De keuze is gemaakt om de kwartiermaker vanuit Coöperatie Slimmer Leven te laten aansluiten vanwege het brede netwerk van zorg- en welzijnsinstellingen. Daarnaast is de kwartiermaker verder de stad in gedoken en is gesprekken aan gegaan met bedrijven en instellingen vanuit alle beleidsterreinen om zo een extra brede blik op gezondheid mee te nemen in het gezondheidsbeleid (bijlage Memo inventarisatie, diagnose en aanbevelingen gezondheidsbeleid gemeente Eindhoven_ juli 2021). Planning en uitvoering Na vaststelling van deze nota zullen gesprekken met inwoners en partners in de stad worden georganiseerd om gezamenlijk een uitvoeringsagenda te ontwikkelen, zie ook kanttekeningen 1.1 en 1.2. Zoals aangegeven zal in de uitvoeringsagenda de output, activiteiten en de input aan bod komen. Ook uw raad zal actief betrokken worden bij de totstandkoming van de uitvoeringsagenda. Bovendien wordt uw raad actief om input gevraagd in welke stakeholders benaderd moeten worden en op welke manier dit kan gebeuren. Evaluatie Uw raad wordt via de reguliere P&C-cyclus geïnformeerd over de voortgang.

Daarnaast wordt, in samenspraak met inwoners en partners in de stad, het beleid tussentijds geëvalueerd. We houden uw raad hiervan op de hoogte. Middels de uitvoeringsagenda wordt concreet gemaakt op welke momenten en op welke manier geëvalueerd zal worden. Minimaal richting het einde van de looptijd van de gezondheidsnota zullen we

7

Inboeknummer 21bst01332

een evaluatie uitvoeren welke als basis wordt genomen voor een vervolg nota voor na 2025. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Concept nota 'Gezondheid telt voor iedereen' Gezondheidsnota Eindhoven 20222025 • Memo gezondheidsbeleid gemeente Eindhoven • Transformatietool Eindhoven • Akkoord over gezondheidsbevordering en preventie in de Brainport regio 

De bijlagen worden meegestuurd

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

8

Inboeknummer 21bst01332

Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 7 september 2021; gelet op de nadere toelichting met herzien ontwerp raadsbesluit 28 september 2021; gelet op de behandeling in de meningsvormende vergadering van 5 oktober 2021;

besluit: 1. 2.

Vaststellen van de Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025 ‘Gezondheid telt voor iedereen’ Kennis te nemen van de nadere toelichting van het raadsvoorstel waarmee inzicht wordt gegeven in de ontvangen adviezen van de adviesraden Advies CRSD Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025 Advies Jong040 Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025 Advies Eindhovense Sportraad Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025 Advies Trefpunt Groen Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025 Advies Stichting Cultuur Eindhoven Gezondheidsnota Eindhoven 2022-2025

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 12 oktober 2021.

J. Verbruggen, griffier.

9