Raadsvoorstel Deelname EU-missie 100 Klimaatneutrale en Slimme Steden

Inboeknummer 23bst00935

gemeente Eindhoven Inboeknummer 23bst00935 Dossiernummer 23.28.253 B&W beslisdatum 11 juli 2023

Raadsvoorstel deelname EU-missie 100 Klimaatneutrale en Slimme Steden

Inleiding Eindhoven en Helmond hebben zich als duo-stad gekandideerd voor de EU-missie Klimaatneutrale en Slimme Steden. Het is één van de missies in het kader van het onderzoeks- en innovatieprogramma Horizon Europe. Doel van de missie is om 100 steden te selecteren die als koploper in Europa nastreven al in 2030 klimaatneutraal te zijn. Via de Europese klimaatmissie willen Eindhoven en Helmond een flinke versnelling realiseren om in 2030 klimaatneutraal te zijn en daarnaast in te zetten op circulariteit en klimaatbestendigheid. De missie draagt bij aan de noodzakelijke doorbraken die nodig zijn om de klimaatdoelen voor beide steden te halen en daarmee aan een groene, fijne en gezonde stad om in te wonen. De missie biedt kansen voor de regio om in te schrijven op Europese calls die aansluiten op de innovatiekracht van de Brainport-regio. Daarbij werken we structureel samen met de overige missiesteden in Nederland en wisselen we kennis en ervaringen uit. Ook zoeken we bij concrete projecten de verbinding met de overige Europese missiesteden. We werken toe naar een meer integrale aanpak van klimaatverandering, waarbij iedereen mee kan doen aan deze transitie. We hebben daarbij oog voor de maatschappelijk en sociale vraagstukken rondom dit thema.

Tevens biedt de missie ons de mogelijkheid om via Europa en de rijksoverheid meer direct wettelijke uitdagingen, financiële vraagstukken en botsend beleid onder de aandacht te brengen. Om in aanmerking te komen voor het missielabel moeten Eindhoven en Helmond een Stedelijk Klimaatcontract indienen, samen met een investeringsplan. Het Stedelijk Klimaatcontract is een afspraak met partijen uit de stad, waarin we commitment uitspreken voor de missie. Het is de eerste stap naar het benodigde langjarige deltaplan dat we met beide steden ten behoeve van de uitvoering zullen opstellen. Het stedelijk Klimaatcontract wordt in het najaar van 2023 ingediend bij de Europese Commissie. Het Stedelijk Klimaatcontract kwam in de periode januari tot en met juli 2023 tot stand dankzij de inbreng van een grote groep betrokken partijen en inwoners uit de twee steden en de regio. Betrokkenheid en commitment van deze belanghebbenden is cruciaal om de ambitie van fossielvrije, circulaire en klimaatbestendige steden waar te maken. De betrokken partijen committeren zich aan de uitgangspunten voor het contract en verbinden zich aan één of meerdere missietrajecten die volgen uit het contract. Het stedelijk Klimaatcontract en de daaruit volgende missietrajecten zijn daarmee het resultaat van een gezamenlijk doorlopen proces.

Inboeknummer 23bst00935

Het Stedelijk Klimaatcontract raakt veel beleidsterreinen. Het contract vervangt niet de zelfstandige programma´s of beleidsinzet en moet ook niet gezien worden als een juridisch bindende afspraak tussen partijen. Het contract is een ‘call to action’ om de energie- en klimaatdoelen in de verschillende beleidsterreinen te incorporeren en integraal met de stad op te pakken. Met het Stedelijk Klimaatcontract tonen partijen hun commitment ten aanzien van de hoofdlijnen en missies. Veel van de onderwerpen moeten in samenwerking met de betrokkenen en belanghebbenden in de komende periode nog verder vorm gaan krijgen. Het is ook geen statisch document. In de komende jaren kunnen missietrajecten worden toegevoegd aan de vier stadsthema’s en kunnen nieuwe partijen zich blijven aansluiten. Voor de uitwerking wordt uitgegaan van een modulaire opbouw, waar steeds nieuwe acties en projecten aan worden toegevoegd, waarmee samenwerkingscoalities van verschillende samenstelling aan de slag gaan. Qua organisatie wordt aangesloten bij de bestaande programma’s, werktafels, projecten en initiatieven in de twee steden. Samen zal dit leiden tot een Klimaat Deltaplan wat onafhankelijk van het eventuele contract met Europa onze beide steden voor de lange termijn koers zal geven naar klimaatneutraliteit.

Met dit dossier vragen wij uw commitment voor de te ondernemen acties waarbij wij u op een later tijdstip informeren over de vervolgstappen.



Wettelijke taak



Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college De Klimaatmissie is benoemd in het bestuursakkoord en het uitvoeringsprogramma. Onvermijdelijk



Doelstelling Het gezamenlijk met bewoners en partners in de Brainportregio formuleren van doorbraken om versnelling te realiseren op de klimaatdoelen.

Voorstel 1. Instemmen met het samen met Helmond uitwerken van het Stedelijk Klimaatcontract in een gezamenlijk Klimaat-deltaplan op de stadsthema's Vitale Binnenstad, Leefbare Wijken, Bestendige Bedrijvigheid en Robuuste Regio. 2. Instemmen met inschrijving op de EU-missie 100 Klimaatneutrale en Slimme Steden op basis van het met de inwoners en stakeholders gesloten Stedelijk Klimaatcontract deel A en B. 3. Instemmen met het gezamenlijk met de stakeholders, rijk en Europa uitwerken van een bijbehorend, investeringsplan voor duostad Eindhoven-Helmond, waarin ook rijk en EU een verantwoordelijkheid nemen en nadere invulling gegeven wordt aan de missieprojecten.

Inboeknummer 23bst00935

Argumenten 1.1 Het commitment op de doelstellingen uit het Stedelijk Klimaatcontract vormt de basis voor de uitwerking en uitvoering van een gezamenlijke lange termijn strategie. Samenwerking met alle partijen en belanghebbenden in de twee steden en de regio is noodzakelijk om versnelling op de klimaatdoelen te realiseren. Het uitgangspunt van het Klimaatcontract is het ophalen van commitment bij de betrokken partijen in de twee steden gericht voor de lange termijn om de noodzakelijke transitie te realiseren. Het is de basis van een op te stellen Klimaat Deltaplan Eindhoven-Helmond. Daarmee wordt aanpak van Klimaatverandering een gezamenlijke opgave die we met elkaar vormgeven en realiseren. 1.2 De versnelling middels de missies uit Het Stedelijk Klimaatcontract is nodig om de ambities fossielvrij, circulair en klimaatbestendig waar te maken. De aanpak van Klimaatverandering is één van de meest urgente uitdagingen van de komende jaren. De impact van de klimaatverandering is nu al wereldwijd zichtbaar en de tijd die resteert om te voldoen aan de doelen uit het klimaatakkoord van Parijs wordt steeds korter. Eindhoven en Helmond zetten daarom in op een versnelling op de eigen, lokale klimaatdoelen en de in gang gezette energietransitie, het verduurzamen van de steden en het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering.

2.1 Een versnelling op de Klimaatdoelen kan alleen slagen wanneer we dit in gezamenlijkheid oppakken met de betrokken partijen in de steden. Het tegengaan van Klimaatverandering vraagt inzet van alle sectoren binnen de maatschappij. Alleen door samenwerking kunnen noodzakelijke doorbraken worden bereikt. Het Stedelijk Klimaatcontract vraagt commitment van een veelheid van partijen in de steden en de regio en is dan ook tot stand gekomen in dialoog met deze partijen. Eindhoven en Helmond. De dialoog zetten we om in een samenwerking, waarbij coalities van betrokken partijen en inwoners aan de slag gaan met projecten en acties binnen de vier stadsthema’s. Omdat we de bijdrage van rijk en Europa als cruciaal zien om 2030 te behalen, dienen we het klimaatcontract in bij de Europese Commissie en vragen we bij het rijk en EU ook concrete steun voor de uitgesproken versnellingsambitie. Met de Stadslabs en de Klimaatconferenties zijn al veel inwoners, ondernemers en organisaties bereikt. Tegelijk blijft het van belang oog te hebben voor groepen die zich minder aangesproken voelen tot het onderwerp of simpelweg minder tijd hebben om een actieve rol te pakken, zoals het MKB. Dit is een extra aandachtspunt bij het formuleren en vervolgens uitrollen van de missies. 2.2 Met de vier genoemde stadsthema’s pakken we de versnellingsambities integraal op.

De aanpak van de klimaatverandering vraagt om een integrale blik op de klimaatvraagstukken. Het Klimaatcontract komt niet in plaats van of bovenop bestaande samenwerkingen, programma’s of beleidsinzet bijvoorbeeld het Duurzaamheidspact, Brainport Agenda, Masterplan Mobiliteit (naast schoon ook veilig

3

Inboeknummer 23bst00935

en vlot, Binnenstadsdeal. In de uitwerking van de missies moet juist zoveel mogelijk aansluiting gevonden worden bij reeds bestaande trajecten. Het klimaatcontract is daarom ook niet sectoraal ingericht, maar aan de hand van vier stadsthema’s. Binnen deze stadsthema’s werken partijen uit verschillende sectoren samen aan het formuleren, vormgeven en uitvoeren van concrete projecten. Dit doen we op het niveau van de stedelijke centra, de wijken, de bedrijven en de regio. 2.3 Het versnellen van de uitvoering lukt alleen wanneer we hierin ondersteund worden door zowel het rijk en Brussel. Een bijdrage van rijk en Europa zien we als cruciaal om 2030 en de benodigde versnelling te behalen. Daarom dienen we het klimaatcontract nu in bij de Europese Commissie en vragen we bij het rijk en EU ook concrete steun voor de uitgesproken versnellingsambitie. Het betreft dan nieuwe financieringsvormen, financiële ondersteuning en aanpassing van regels, kaders en wetgeving. Veel doorbraken vragen om transitie die op dit moment niet passen binnen bestaande afspraken en wetgeving. Hiervoor is experimenteerruimte nodig omdat wijziging van wetgeving te veel tijd vergt. We zien de toezegging van deze steun als voorwaarde voor onze eigen inzet.

We willen, net zoals we in de twee steden een gezamenlijk proces hebben georganiseerd voor het ophalen van commitment, ook met Europa de dialoog aangaan over het vormgeven van onze ambitie. We nodigen hen uit om te reflecteren op het in de steden vormgegeven proces en de daaruit volgende plannen. De huidige indiening is dan ook niet het eindstation. 3.1 Met het investeringsplan wordt inzichtelijk welke financiering nodig is voor de versnelling op onze duurzaamheidsdoelen. Om de klimaatambities te verwezenlijken, zijn forse investeringen nodig. Maar ook helderheid over onze mogelijkheden, en ondersteuning van o.a. inwoners en ondernemers bij eventueel verregaande maatregelen. Net zoals het commitment tot stand gekomen is in een gezamenlijk proces, zo willen we ook de benodigde investeringen samen in beeld brengen. Daarmee bouwen we aan een scherp en gedragen beeld van het totaal aan benodigde investeringen voor het halen van de klimaatambities. Ook vragen we nadrukkelijk aan rijk en EU om hier input op te leveren en vragen we hen om financiering in het vooruitzicht te stellen. Zonder het commitment van de medeoverheden blijft Eindhoven weliswaar ambitieus op het onderwerp klimaat, maar is een Klimaatneutraal Eindhoven in 2030 niet haalbaar. Zonder hun steun kan de gewenste versnelling niet bereikt worden.

Wanneer de totaal benodigde investeringen in beeld zijn gebracht, zal daar waar nodig gezocht worden naar aanvullende dekking.

Kanttekeningen 1.1 Het Stedelijk Klimaatcontract bevat geen concrete plannen. Het contract is de basis waarop partijen uit de steden samen gaan werken aan de

4

Inboeknummer 23bst00935

versnelling op de klimaatdoelen. Voor een dergelijke samenwerking bestaat geen blauwdruk of standaard proces. Ook kan aan de start van zo’n samenwerking ook niet alles reeds vastgelegd worden in uitgewerkte projectvoorstellen. De samenwerking moet immers leiden tot doorbraken die zonder samenwerking niet of slechts langzaam tot stand zouden komen. Het Stedelijk Klimaatcontract is daarom een principeafspraak waarmee de ondertekenaars hun commitment uitspreken op de ambitie klimaatneutraal in 2030 en waaraan gaandeweg steeds concreter invulling wordt gegeven met nieuwe missieprojecten. 1.2 Het is onduidelijk welke bijdrage de EU en het rijk gaan leveren aan de missie. De aanpak van de klimaatverandering vraagt om stevige stappen en leiderschap. Daarom zetten de partijen die zich committeren aan het Stedelijk Klimaatcontract nu de stap naar een brede samenwerking op de klimaataanpak. De noodzaak van betrokkenheid en financiële en wettelijke ruimte om een versnelling op de klimaatdoelen te realiseren, is evident. Met het aangaan van het Stedelijk Klimaatcontract hebben we een stevigere positie om ook commitment en concrete inzet van EU en rijk op te halen. 2.1 Met het contract verplichten we ons aan een langjarig proces. Het Stedelijk Klimaatcontract is geen contract in juridische zin.

Het is het uitspreken van commitment aan de doelstelling om een versnelling te realiseren op de klimaatdoelen en dit vorm te geven in samenwerking met partijen binnen de steden. De uitvoering en daadkracht van de missie staat of valt met het eigenaarschap van de missies door alle stakeholders en het tonen van leiderschap. We moeten investeren in de versterking van het netwerk en de onderlinge relaties tussen partijen om het eigenaarschap en bijbehorend leiderschap stevig te verankeren en de missie te laten slagen. 2.2 Het is nog niet duidelijk welke acties er nodig zijn om in 2030 klimaatneutraal te zijn en of deze ambitie überhaupt haalbaar is. In het kader van het Stedelijk Klimaatcontract zijn alle maatregelen in beeld gebracht die impact hebben op de CO₂-uitstoot van de twee steden. Allereerst om aan te geven waar we staan (baseline) en wat de restopgave is richting 2030 en verder (gap). De gap-analyse is een analyse van de huidige (bruto) CO₂-uitstoot min de te verwachten (netto) CO₂-reductie in 2030 van de huidige beleidsdoelen. De restopgave (gap) vormt de basis van de klimaatopgave. Monitoring van broeikasgassen vindt al enige tijd plaats, onder andere via de klimaatbegroting, die dit jaar wordt geïntegreerd in de programmabegroting en uitgesplitst per taakveld.

Met een nieuwe tool voor monitoring en analyse (Climateview) wordt de monitoringssystematiek verfijnd en komen er actuelere cijfers beschikbaar. Aan de hand van uitgevoerde acties en maatregelen wordt teruggekeken op de voortgang van de uitvoering en ontstaat er inzicht in wat wel of niet werkt en wat er beter kan. Ook blikken we continu vooruit via het periodiek actualiseren van de restopgave. Zo weten we of we op koers liggen en of er aanvullende acties nodig zijn.

5

Inboeknummer 23bst00935

Personele consequenties Het vraagt ambtelijke inzet vanuit de twee steden om de verschillende missieteams te faciliteren en te ondersteunen en te zorgen voor monitoring, rapportage, communicatie e.d. vanuit de overkoepelende opgave. Binnen de formatie van Duurzaamheid wordt hier capaciteit voor beschikbaar gesteld. Financiële consequenties Het besluit heeft op dit moment nog geen financiële gevolgen. De financiële aspecten van de projecten worden in gezamenlijkheid met de contractpartners nader uitgewerkt in een investeringsplan. Dit investeringsplan brengt het totaal van benodigde financiën voor alle betrokken partijen in de twee steden in beeld. Voor financiering zal vervolgens actief gezocht moeten worden naar middelen, bijvoorbeeld via rijk en EU. Daarnaast zullen veel projecten door de betrokken partijen als onderdeel van de lopende opgaven binnen de organisaties worden opgepakt. Communicatie Voor de vier stadsthema’s worden vanuit de ondertekenaars van het Klimaatcontract ambassadeurs aangewezen die de voortgang bewaken van de projecten binnen het thema’. Voor de verschillende projecten binnen deze stadsthema’s worden trekkers aangewezen vanuit de bij het project betrokken partijen. Deze rapporteren over de voortgang aan de ambassadeur van het Stadsthema. Periodiek, in eerste instantie twee maal per jaar, wordt een breed overleg georganiseerd tussen alle partijen.

Over de voortgang van de projecten wordt tevens gecommuniceerd via de website van de Klimaatmissie. Planning en uitvoering Uw raad spreekt zich, net als de gemeenteraad van Helmond, uit over dit dossier. Na vaststelling van het raadsbesluit wordt het contract ingediend, waarna we een eerste reactie vanuit Brussel verwachten. Aangezien wij ook uitspreken om steun vanuit Europa en het rijk, verwachten we ook op die vraag een antwoord. Parallel hieraan beginnen we aan het uitwerken van de missietrajecten. Met de stad gaan we lopende en nieuwe projecten uitvoeren en de organisatie van de klimaatmissie verder vormgeven. Over de voortgang komen we bij uw raad terug. Evaluatie De voortgang van de projecten wordt bewaakt door de ambassadeurs van de stadsthema’s en gecommuniceerd via de website van de klimaatmissie. Jaarlijks wordt in beeld gebracht welke versnelling op de klimaatdoelstellingen is gerealiseerd. Bijlage Als bijlage bij dit voorstel behoort ▪ Stedelijk Klimaatcontact Eindhoven en Helmond

6

Inboeknummer 23bst00935

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

7

Inboeknummer 23bst00935

Ontwerp Raadsbesluit

De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van Eindhoven dd. 11 juli 2023 inzake deelname aan de EU-missie 100 Klimaatneutrale en Slimme Steden,

besluit:

1. in te stemmen met het samen met Helmond uitwerken van het Stedelijk Klimaatcontract in een gezamenlijk Klimaat-deltaplan op de stadsthema's Vitale Binnenstad, Leefbare Wijken, Bestendige Bedrijvigheid en Robuuste Regio; 2. in te stemmen met inschrijving op de EU-missie 100 Klimaatneutrale en Slimme Steden op basis van het met de inwoners en stakeholders gesloten Stedelijk Klimaatcontract deel A en B; 3. in te stemmen met het gezamenlijk met de stakeholders, rijk en Europa uitwerken van een bijbehorend, investeringsplan voor duostad Eindhoven-Helmond, waarin ook rijk en EU een verantwoordelijkheid nemen en nadere invulling gegeven wordt aan de missieprojecten.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 26 september 2023

, voorzitter

, griffier.

8