Raadsvoorstel BO MIRT afspraken 2020 Mobiliteit en Verstedelijking

gemeente Eindhoven Inboeknummer 21bst00950 Dossiernummer 21.28.652 B&W beslisdatum 13 juli 2021

Raadsvoorstel BO MIRT afspraken 2020 Mobiliteit en Verstedelijking Inleiding Op 25 november 2020 heeft het jaarlijkse Bestuurlijk Overleg MIRT plaatsgevonden, het overleg tussen Rijk en regio (provincie Noord-Brabant, gemeente Eindhoven), om gezamenlijk richting te geven aan de ruimtelijke ontwikkeling van onze regio 1. In november 2019 is besloten een integraal MIRT onderzoek uit te voeren en daarmee de bereikbaarheidsopgave én de verstedelijkingsopgave – in samenhang – van de gehele regio in beeld te krijgen. Hierover bent u op 22 november 2019 middels een Collegebrief geïnformeerd. Op 25 november 2020 zijn tijdens het BO MIRT de uitkomsten van dit onderzoek en de verdere uitwerking van een bijbehorend maatregelenpakket besproken met Rijk en Regio, hierover bent u middels Collegebrief op 27 november 2020 geïnformeerd. Met dit raadsvoorstel liggen de gemaakte afspraken van het BO MIRT van 25 november 2020 voor. Achtergrond Als onderdeel van Brainport City wordt er sinds 2014 gewerkt aan de versterking van het Eindhovens vestigingsklimaat d.m.v. ruimtelijke ingrepen. Sinds 2017 ligt hierbij de nadruk op de ontwikkeling van de stationsomgeving tot een internationaal interactiemilieu en multimodaal vervoersknoop, waarbij het gebied verdicht en getransformeerd wordt naar een internationaal hoogwaardige stedelijke omgeving (wonen, werken, verblijven, ontmoeten).

Deze ontwikkeling (Eindhoven Internationale Knoop XL) is cruciaal voor de verdere ontwikkeling van onze stad en regio. De verstedelijkings- en bereikbaarheidsopgave die we in stad en regio kennen komen met name in dit gebied samen. Om die reden is ‘Eindhoven Internationale Knoop XL’ in de Brainport Nationale Actieagenda als prioritaire actie opgenomen, evenals in de Woondeal. In het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Evenwicht en Energie’ staat zij prominent benoemd. Het MIRT-onderzoek verstedelijking en mobiliteit Brainport geeft richting hoe we de opgaven voor wonen, werken en mobiliteit in stad en regio in onderlinge samenhang duurzaam kunnen vervullen. Tijdens het BO MIRT 2020 is de gezamenlijke 1 In het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) van het ministerie van I&W

zijn rijksprojecten en rijksprogramma’s opgenomen, waarmee gewerkt wordt aan de ruimtelijke inrichting van Nederland. Om dit bestuurlijk te faciliteren is er elk najaar een bestuurlijk overleg MIRT (BO MIRT) in de verschillende regio’s, waaronder het landsdeel Zuid (Brabant en Limburg). De Tweede Kamer wordt per brief geïnformeerd over de uitkomsten van de Bestuurlijke Overleggen.

Inboeknummer 21bst00950

verstedelijkings- en bereikbaarheidsopgave met Rijk en regio besproken en als strategische hoofdlijn, ontwikkelpad met bijbehorende afspraken, vastgesteld. Het Rijk en de regio onderschrijven dat de keuze voor binnenstedelijk verdichten een toekomstvaste richting is, die verder de agglomeratiekracht versterkt. Bij deze opgaven hoort een passend, veilig, slim, robuust, duurzaam en toekomstvast mobiliteitssysteem. Rijk en regio spreken af dat de inzichten uit het MIRT onderzoek, het adaptief ontwikkelpad op hoofdlijnen en de no-regret maatregelen zoals bij het multimodaal knooppunt rondom station Eindhoven Centraal, een belangrijke basis vormen voor de gezamenlijke nadere uitwerking en onderzoek het komend jaar.

 Wettelijke taak  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college  Onvermijdelijk Doelstelling Rijk (I&W, BZK), provincie Noord-Brabant en gemeente Eindhoven (hierna te noemen Rijk en regio) zijn al geruime tijd met elkaar in gesprek over wat de inhoudelijke (ruimtelijke) opgave van Brainport Eindhoven is. Dat doen we tegen de achtergrond van de vraag hoe Brainport Eindhoven, nu en in de toekomst, aantrekkelijk en leefbaar blijft voor mensen, bedrijven en investeerders. In het kader van het MIRT wordt gesproken over de verstedelijkings- en mobiliteitsopgave van de regio Brainport. Er is grote vraag naar woningen en werkplekken en er zijn kostbare investeringen nodig in OV, station Eindhoven Centraal, fietspaden en autowegen. Deze opgaven staan al geruime tijd op de kaart, bijvoorbeeld via programma’s als Brainport City, Internationale Knoop XL, Eindhoven Noordwest, maar ook in de Woondeal en de Brainport Nationale Actieagenda. In 2020 is door verschillende partijen2 hard gewerkt aan een MIRT onderzoek Verstedelijking en Bereikbaarheid Brainportregio. Daar is deze gezamenlijk opgave, met alle betrokken partners, bepaald. Hierover zijn tussen Rijk en Regio afspraken gemaakt, onder andere over uitwerking en bekostiging. Tevens is afgesproken om meerjarig te gaan sturen op de uitwerking en realisatie van het in het MIRT Onderzoek geïdentificeerde ontwikkelpad.

Het doel is om op gestructureerde wijze, op basis van een gedeelde agenda, te komen tot de investeringen die nodig zijn. Hiermee geven we invulling aan de wens van de Raad om financiering te zoeken bij andere overheden zodat we kunnen investeren in de groei van de stad. Middels dit voorstel informeren wij u over de uitkomsten van het BO MIRT van 25 november 2020 en worden de gemaakte afspraken voorgelegd.

2 Betrokken partijen bij het MIRT onderzoek: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Ministerie

van Binnenlandse Zaken, Provincie Noord-Brabant, bestuurders uit de regio en vertegenwoordigers van kennisinstellingen en bedrijfsleven

2

Inboeknummer 21bst00950

Besluit van college van burgemeester en wethouders 1. Een voorbereidingsbudget van € 1 miljoen beschikbaar te stellen voor de uitwerking van de BO MIRT afspraken 2020 van: a. € 425.000 voor 2021 en dit bedrag te dekken uit de reserve Onderzoek en Ontwikkeling zoals besloten in Begroting 2021. b. € 150.000 voor 2021 en dit bedrag te dekken uit de beschikbare budgetten voor voorbereidingskosten. c. € 425.000 voor 2022 als aanvullend voorbereidingsbudget en dit bedrag te dekken uit de reserve Onderzoek en Ontwikkeling. 2. De begrotingswijziging dienovereenkomstig vast te stellen. Voorstel 1. Ter formalisering van de afspraken uit het BO MIRT van 2020, voortkomend uit het MIRT onderzoek en zoals kennis van genomen via collegebrief (20bst01775), als volgt te besluiten: een bijdrage van €20 miljoen te reserveren van de structurele middelen Strategische Investeringen ter dekking van de uitwerking van Multimodale Knoop Eindhoven XL. Argumenten 1.1 Het MIRT-onderzoek Verstedelijking en Mobiliteit zorgt voor een gedragen beeld van de regionale opgave en kent een ontwikkelstrategie naar 2040 voor realisatie hiervan. Bij het BO MIRT in 2019 is door Rijk en regio besloten om een integraal MIRT onderzoek naar Verstedelijking en Bereikbaarheid Brainportregio uit te voeren.

Dat moest leiden tot een gedeeld beeld tussen Rijk en regio over de urgentie, aard, omvang, onderbouwing en aanpak van de samenhangende opgaven op het gebied van verstedelijking en bereikbaarheid. Het onderzoek richt zich op de periode 2030-2040. Rijk en regio zijn het eens over de ontwikkelstrategie naar 2040 en gaan vergaand samenwerken om deze te realiseren. Binnen het Stedelijk Gebied Eindhoven is er richting 2040 sprake van een woningbouwopgave van ca. 62.000 woningen en een groei van 72.000 fte aan arbeidsplaatsen. Besloten is dat deze groei met name in Eindhoven landt, om hiermee de agglomeratiekracht van de regio te versterken en het groene ommeland open te houden. Hiervoor ontwikkelen we al plannen (Ontwikkelperspectief Centrum en Internationale Knoop XL). Deze verstedelijkingsopgave kan alleen gerealiseerd worden wanneer ook geïnvesteerd wordt in randvoorwaarden zoals groen, openbare ruimte, energie en een bijpassend mobiliteitssysteem. De groei van 62.000 woningen en naar schatting 72.000 arbeidsplaatsen dwingt tot keuzes om de regio niet vast te laten lopen. Dit vraagt ook structureel andere keuzes op het gebied van mobiliteit; meer lopen, fietsen en OV gebruik of wel de inzet op een mobiliteitstransitie.

Om te zorgen dat deze vormen van vervoer een aantrekkelijk alternatief voor autogebruik vormen moeten we een ov-systeem en fietsinfrastructuur creëren die concurrerend is voor de auto. Met name op verbindingen die grote vervoersstromen kennen zoals woon- en werk- locaties. Dit past binnen een lijn die al een tijd geleden is ingezet, via Eindhoven op Weg, Ontwikkelperspectief Centrum,

3

Inboeknummer 21bst00950

Toekomstbeeld OV, en recenter ook De Brainportlijn, hubs en de ontwikkeling van Eindhoven Internationale Knoop XL die in die gedachte passen. Het onderzoek toont ook aan dat er in de toekomst knelpunten (blijven) ontstaan op het hoofdwegennet en het onderliggend wegennet. Daarom is ook afgesproken om deze knelpunten in samenhang uit te werken om tijdig besluiten over de oplossing en bijbehorende investeringen te kunnen nemen. Alle bij het onderzoek betrokken partijen delen deze agenda. Deze eensgezindheid is een enorme stap voor de toekomst van deze regio. 1.2 De gemaakt afspraken, op basis van de uitkomsten van het MIRT-onderzoek, zijn nodig om de verstedelijking en mobiliteitsopgave in Eindhoven te kunnen realiseren. Hiervoor zijn vervolguitwerkingen overeengekomen, net als een eerste set van investeringsafspraken. Eindhoven groeit fors. Het vraagt forse investeringen om dit allemaal in goede banen te leiden. Investeringen die Eindhoven niet alleen kan dragen. Daarom werken we samen met Rijk en provincie om onze investeringskracht te bundelen en tot concrete stappen te komen. In de uitwerking van het MIRT Onderzoek zijn de bestuurlijke kaders en het coalitieakkoord leidend geweest.

De Eindhovense inzet is er kortweg op gericht om: • De Eindhovense woningbouwopgave te versnellen, door de integrale verstedelijkingsrichting zoals uitgewerkt in de Eindhovense Omgevingsvisie, het Ontwikkelperspectief Centrum en de Ontwikkelvisie Fellenoord vast te leggen in Rijks- en provinciaal beleid; • De economische ontwikkeling van Brainport verder te versterken door inzet op agglomeratiekracht, internationale connectiviteit en ontwikkelen van hoogstedelijke gemengde milieus waar wonen, werken en verblijven samenkomt. Het landschap buiten de bebouwde komen houden we groen en open omdat het een unieke kwaliteit is. Daarnaast zetten we in op de volgende mobiliteitsopgaven die in samenhang met hubs, fiets en smart mobility moeten leiden tot de mobiliteitstransitie: a. De ontwikkeling van Eindhoven Internationale Knoop XL als hoogstedelijk woonwerk- en verblijfsmilieu met goede verbindingen op alle schaalniveaus; b. Opschaling van het OV-systeem door investeringen in de Westtangent (Brainportlijn), waarmee een verbinding ontstaat tussen de toplocaties (inclusief Eindhoven Airport) en Eindhoven Centraal (Internationale Knoop XL); c. Het ontvlechten van doorgaand en regionaal verkeer op de Randweg en Noordoost verbinding (Kennedylaan - de Ring) zodat de doorstroming gegarandeerd is en verbetert – nu en in de toekomst.

De uitkomsten van het MIRT Onderzoek zijn vertaald in een set aan afspraken tussen Rijk en regio. We benoemen hier de gemaakte afspraken in hoofdzaken, geclusterd onder de hierboven genoemde inzet. T.a.v. verstedelijking en het versterken van de Brainport economie; • Rijk en regio ontwikkelen in 2021 een Verstedelijkingsakkoord SGE. Hiermee kunnen betrokken partijen meerjarig sturen op de gewenste ontwikkelrichting en ook

4

Inboeknummer 21bst00950

•

gezamenlijk sturen op benodigde randvoorwaarden. In dit akkoord worden ook de randvoorwaarden voor verstedelijking uitgewerkt. Naast mobiliteit gaat het bijvoorbeeld om een groene en duurzame openbare ruimte, klimaat, energie en groen- en wateropgave. Dit Verstedelijkingsakkoord zal tijdens het BO MIRT 2021 worden vastgesteld. Rijk en regio starten een verdiepende studie naar economische toplocaties, gericht op het borgen van de concurrentiekracht op de lange termijn. De toplocaties zijn bepalend voor het economisch succes van Brainport Eindhoven maar moeten beter verbonden worden met de stad: in ruimtelijke zin en met beter OV.

T.a.v. mobiliteit; Vergeleken met andere stedelijke regio’s in Nederland, is het aandeel gebruik van OV in de regio Eindhoven relatief laag. Daarom zetten we in op een strategie die gericht is op het vergroten van dit aandeel in de mobiliteitsbewegingen. Het onderzoek laat zien dat er, ondanks deze investeringen in OV en fiets, op termijn nog knelpunten ontstaan voor het autoverkeer op het hoofd- en onderliggend wegennet. Om de mobiliteitstransitie voor elkaar te krijgen, moeten we dus de komende 20 jaar op alle modaliteiten investeren, maar ook inzetten op bijvoorbeeld gedragsverandering. Internationale Knoop XL • Rijk en regio werken de multimodale knoop Eindhoven Centraal in samenhang verder uit tot Eindhoven Internationale Knoop XL: het Rijk doet dit voor het spoorse deel (Station Eindhoven Centraal), de regio voor het regionale ov-deel (Neckerspoel). Opschaling ov-systeem • De totale ov-opgave voor Brainport Eindhoven wordt, in lijn met de regionale uitwerking Toekomstbeeld OV, in kaart gebracht en uitgewerkt (incl Brainportlijn); • Als onderdeel van een samenhangend pakket t.b.v. de mobiliteitstransitie (inclusief fiets) wordt een voorstel voor het ontwikkelen van multimodale overstapplaatsen (hubs), om ketenreizen te faciliteren, uitgewerkt.

Ontvlechten doorgaand en regionaal verkeer Rijk en regio erkennen dat er aanvullende investeringen nodig zijn in het wegennet en dat dit in samenhang uitgewerkt moet worden. Komend jaar worden de robuuste en samenhangende oplossingen verder uitgewerkt voor de snelwegen en het onderliggend weggennet, die moeten zorgen voor een robuuste afwikkeling van auto- en vrachtverkeer op lokaal, regionaal en (inter)nationaal niveau. Het gaat hierbij voor Eindhoven om samenhangende oplossingen voor A2/N2/A67/A50 en de John F. Kennedylaan en het noordoostkwadrant van de Ring/A270, waarbij voor het laatste het bestaande tracé conform de bundelroute het uitgangspunt is. T.a.v. de mobiliteitsopgaven reserveren Rijk en regio in totaal 105 miljoen euro voor de realisatie van multimodale knoop Eindhoven Centraal, het Rijk 65 mln. voor de Spoorknoop, Provincie en Eindhoven ieder 20 mln. voor de regionale OV-zijde. Daarmee

5

Inboeknummer 21bst00950

kan deze urgente opgave verder uitgewerkt worden, waarbij zicht ontstaat op dekking van de benodigde investering. 1.3 De maatregelen moeten in samenhang worden bezien en aangestuurd worden. Dit vraagt verdere verdiepende uitwerking in 2021. Het onderzoek toont aan dat bovenstaande zaken in samenhang en hand-in-hand meerjarig beschouwd en aangestuurd dienen te worden. Vanwege de meerjarige samenwerking op gezamenlijke verstedelijkings- en bereikbaarheidsopgave wordt in totaal 3 miljoen euro beschikbaar gesteld. Zowel Rijk, Provincie als gemeente stellen ieder € 1 miljoen beschikbaar als voorbereidings- en uitwerkingskrediet. Dat betreft met name de kosten voor verstedelijkingsakkoord, de inpassingsstudie en businesscase Eindhoven Centraal en omgeving en de uitwerking van de deelopgaven die samenkomen in de Mobiliteitsstrategie; de multimodale knoop Eindhoven Centraal, toekomstvast spoor, uitwerking van het regionaal (H)OV-systeem en de opgaven op het wegennet (HWN en OWN). 1.4 De opgaven passen binnen de richtlijnen van de reserve strategische investeringen. Rijk en regio reserveren 105 miljoen euro als volgende stap om te komen tot de realisatie van multimodale knoop Eindhoven Centraal. Een cruciale stap, waarmee een belangrijk fundament is gelegd onder de uitwerking van deze strategische hoofdopgave. Het Rijk reserveert 65 miljoen, Provincie en Eindhoven ieder 20 miljoen.

De 105 miljoen is als volgt opgebouwd: 40 miljoen is bedoeld als eerste financiële reservering voor de regionale OV zijde (Neckerspoel). 50 miljoen is bedoeld als eerste financiële reservering voor aanpassingen aan station Eindhoven Centraal. 15 miljoen is aanvullend beschikbaar gesteld om de treindienst naar Düsseldorf mogelijk te maken. Voor de dekking van de gemeentelijke bijdrage stellen we voor om gebruik te maken van de reserve Strategische Investeringen. Deze reserve wordt ingezet om strategische investeringen te dekken. De opgaven zoals besproken in het MIRT vallen hieronder, onder andere strategische hoofdopgaven Internationale Knoop XL, ontvlechten autoverkeer en schaalsprong OV. Kanttekeningen 1. Het totale maatregelenpakket behoeft uitwerking, hiermee is het totale investeringsvolume en beoogde planning van investeringen nog niet bekend. De opgaven zijn in hun aard en samenhang zeer complex en vragen daarom ook vervolguitwerking en verdieping. Het geheel aan maatregelen vraagt de komende 10-20 jaar om een fors investeringsvolume, waarop inzet van het Rijk en de regio nodig is. Deze investeringen doen we ontwikkelingsgericht, stap voor stap, om tussen nu en in 2040 tot realisatie van het totaalpakket te komen. Het helpt daarbij om een gezamenlijk beeld te hebben van de strategische ontwikkelingsrichting naar 2040.

Het MIRT Onderzoek Verstedelijking en Bereikbaarheid is een noodzakelijke bouwsteen om te komen tot de hier geschetste vervolgstappen, waarbij de komende jaren met name rondom station Eindhoven Centraal al de eerste resultaten zichtbaar worden. De 105 miljoen die door Rijk, provincie en Eindhoven gereserveerd is, vormt een stevig fundament onder de verdere uitwerking van de Multimodale Knoop Eindhoven Centraal.

6

Inboeknummer 21bst00950

Het gehele maatregelenpakket zal meer investeringsvolume vragen. In de verdere uitwerking die wordt opgepakt krijgen we ook meer zicht op het totale investeringsvolume van de maatregelen. 2.

Gemeente Eindhoven kan deze opgave niet alleen bekostigen, tevens raken de opgaven aan Rijks- en provinciale belangen. Daarom zoeken we naar bundeling van investeringskracht. Met dit MIRT onderzoek is de gezamenlijke opgaven voor de regio helder en breed gedragen door alle betrokken partijen. De omvang van de opgave is zo groot dat de gemeente deze niet alleen kan oppakken, hier is inzet van Rijk en Regio voor nodig. Partijen spreken af om de diverse afgesproken uitwerkingen tijdens het BO MIRT van 2021 te agenderen, om op basis daarvan vervolgstappen te kunnen zetten ten aanzien van de invulling van de opgaven, meerjarige samenwerking en daarbij gezamenlijk te stellen prioriteiten en financiële afwegingen. Kosten Er zijn financiële afspraken gemaakt van in totaal 105 miljoen. De 105 miljoen is als volgt opgebouwd: 40 miljoen is bedoeld als eerste financiële reservering voor de regionale OV zijde (Neckerspoel), in te brengen door de regio. 50 miljoen als eerste financiële reservering voor aanpassingen aan station Eindhoven Centraal, ingebracht door het Rijk. 15 miljoen is aanvullend beschikbaar gesteld om de treindienst naar Düsseldorf mogelijk te maken, ingebracht door het Rijk. Het bedrag van 40 miljoen, te reserveren voor regionaal OV, is voor provincie NoordBrabant en gemeente Eindhoven.

We stellen voor het bedrag van 20 miljoen te dekken uit de middelen die beschikbaar zijn gesteld voor ruimte en mobiliteit binnen de strategische investeringen. Bij Begroting 2021 is besloten de reserve strategische investeringen in te zetten voor strategische hoofdopgaven, waaronder Internationale Knoop XL, ontvlechten verkeer en schaalsprong OV en bij kadernota 2022 zijn deze middelen verdeeld naar verschillende thema’s, waaronder ruimte/mobiliteit. We spreken hier over een reservering aangezien er nog geen sprake is van een concrete inzet. De middelen moeten wel beschikbaar blijven voor deze opgave. Communicatie De uitwerking van de BO MIRT afspraken is in volle gang. Dit wordt opgepakt met alle betrokken partijen. Ook de gemeenteraad wordt hier in 2021 over geïnformeerd. Planning en uitvoering De opgaven die worden meegenomen in het MIRT zijn langjarige grote opgaven. Partijen hebben afgesproken tijdens het BO MIRT van 2021 de diverse uitwerkingen te agenderen, op basis daarvan worden vervolgstappen bepaald. Evaluatie De opgaven die meelopen in het traject van het MIRT kennen een lange looptijd, richting 2030-2040. De stappen en opgave worden voortdurend gemonitord. Bijlagen

7

Inboeknummer 21bst00950

Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Kamerbrief BO MIRT 2020 • Afsprakenlijst BO MIRT landsdeel Zuid 2020 • https://www.smartwayz.nl/nl/de-opgaven/mirt-onderzoek-brainportregio/ voor alle stukken behorende bij het onderzoek • Staat van reserve Strategische investeringen

 

De bijlagen worden meegestuurd De bijlagen liggen ter inzage in de leeskamer

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

8

Inboeknummer 21bst00950

Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 13 juli 2021; gelet op de behandeling in de meningsvormende vergadering van 14 september 2021; besluit: 1

Ter formalisering van de afspraken uit het BO MIRT van 2020, voortkomend uit het MIRT onderzoek en zoals kennis van genomen via collegebrief (20bst01775) , als volgt te besluiten: een bijdrage van €20 miljoen te reserveren in de reserve Strategische Investeringen ter dekking van de uitwerking van Multimodale Knoop Eindhoven XL.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 22 september 2021.

J. Verbruggen, griffier.

9