Raadsvoorstel aangepast herijking uitvoeringsprogramma 2020 SALTO en SKPO

gemeente Eindhoven Inboeknummer 20bst01749 Dossiernummer 20.49.502 B&W beslisdatum 01 december 2020

Raadsvoorstel Herijking uitvoeringsprogramma 2020 SALTO & SKPO Inleiding Bij de aanvang van deze college periode zijn prioriteiten gesteld op de grootste issues onderwijshuisvesting in Eindhoven. Op dat moment was dat de ouderdom van de VO scholen in Eindhoven en het ontbreken van oplossing voor deze kwestie(s). Het eerste deel van deze college periode is daarom de focus gelegd op het IHP VO. Dit heeft geleid tot een succesvol IHP VO waarin 8 nieuwe VO scholen worden gerealiseerd. Het IHP VO is in april 2019 door uw raad is vastgesteld. Daarna zijn de issues met de PO schoolbesturen ter hand genomen. De basisscholen en kinderopvang hebben begin 2019 een visie opgesteld voor het IHP Primair Onderwijs 2020-2033. Tijdens de meningsvormende vergadering van 28 mei 2019 heeft uw raad de commissienotitie IHP Primair Onderwijs 2020-2023 behandeld. De fracties hebben de visie onderschreven, maar hebben daarbij ook aangegeven zich te kunnen vinden in de lijn dat eerst “schoon schip” wordt gemaakt ten aanzien van de vele openstaande discussiepunten met de scholen, alvorens met de businesscases wordt gestart. Na een langlopend traject hebben wij recent een vaststellingsovereenkomst met beide grote schoolbesturen (SALTO en SKPO) gesloten. Met deze vaststellingsovereenkomsten is overeenstemming over alle openstaande discussiepunten bereikt.

Naast de afgesloten vaststellingsovereenkomsten is een belangrijke resultante van de overeenstemming een herijking van de SALTO en SKPO projecten van het IHP Primair Onderwijs 2016-2019. Dit betreft vastgelopen (oude) PO huisvestingsprojecten uit het oude IHP 2016-2019 die niet tot uitvoer zijn gekomen. De oplossingen hiervoor worden u in deze herijkingsovereenkomst middels dit raadsvoorstel voorgelegd. Overigens vormen de uitgangspunten van deze herijkingsovereenkomst, naast de in mei 2019 behandelde visie, ook input voor: a. de nieuwe Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Eindhoven; en b. het nieuwe IHP Primair Onderwijs 2020-2023. De verordening staat gepland ter behandeling in uw raad in Q1 2021 en het nieuwe IHP Primair Onderwijs 2020-2023 in Q3 2021.

 Wettelijke taak  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college  Onvermijdelijk

Inboeknummer

20bst01749

Doelstelling Zorgen dat de 4 basisscholen / herijkingsprojecten: te weten BS Tweelingen, BS Klapwiek en BS Achtbaan (voormalig BS Klimwijs en BS Gunterslaer die onder één dak komen) gerealiseerd kunnen worden. Voorstel 1. Instemmen met de herijkingsovereenkomst en de daarin opgenomen verhoogde kredieten voor de Tweelingen, Klapwiek en de Achtbaan. 2. Instemmen met het gebruik van de herijkingsprojecten als pilot voor bovenwettelijke verduurzaming tot energie neutrale gebouwen (ENG). 3. Instemmen met het gebruik van de herijkingsprojecten als pilot voor de vereenvoudiging van verantwoording van schoolbesturen aan de gemeente. 4. In te stemmen met het beschikbaar stellen van een aanvullend krediet verhogen van de kredieten voor de 3 scholen van met € 3.941.000 en de bijbehorende kapitaallasten te dekken uit de stelpost kapitaallasten. 5. In te stemmen met het beschikbaar stellen van een aanvullend krediet verhogen van de kredieten voor SPIL-ruimten van met € 1.964.000 en de bijbehorende kapitaallasten te dekken uit de huurpenningen SPIL. Dit is een budgetneutraal omdat de gemeente huurpenningen ontvangt voor SPIL-ruimten. 6. In te stemmen met het ten laste brengen van de sanering van de boekwaarde van de Achtbaan en de verloren plankosten ter waarde van € 1.344.000 en deze kosten te dekken uit de Reserve Huisvesting Onderwijs. 7.

Derhalve in te stemmen met de begrotingswijziging. Argumenten 1.1. De herijking van het uitvoeringsprogramma is in goed overleg met SALTO en SKPO tot stand gekomen en daarmee hebben we draagvlak bij deze schoolbesturen. De herijking is tot stand gekomen in goed overleg met de schoolbesturen. Doel van de gesprekken was te komen tot realistische en werkbare afspraken. Er is actief gezocht naar oplossingen en experimenteer ruimte om problemen in de toekomst te voorkomen. Dat heeft onder andere geleid tot de inrichting van een overleg waarin vertegenwoordiging zit van gemeente en schoolbestuur om escalatie in de toekomst te voorkomen. Dit gaan we tevens breder borgen door dit met de andere schoolbesturen te bespreken en voor alle schoolbesturen uit te rollen. 1.2. De normbedragen zijn realistisch en actueel. Een belangrijk geschil met de schoolbesturen bestond uit de hoogte van de normbedragen waarvoor de scholen gerealiseerd moesten worden. Deze afspraken kwamen uit 2015/2016 bij vaststelling van het IHP 2016-2019. De nieuwe normbedragen zijn tot stand gekomen in overleg met de schoolbesturen en met behulp van extern kostenadvies.

2

Inboeknummer

20bst01749

Daarbij is gebruik gemaakt van de “nieuwbouwkosten- configurator 2020”1. Dit is een bekend hulpmiddel wat aanbevolen wordt om ramingen te maken voor schoolgebouwen. De schoolbesturen en gemeente beschouwen de normbedragen die zijn opgenomen in de herijking daarom als realistisch en actueel. De normen houden rekening met de laatste bouwbesluit eisen. 2.1. Door de projecten als duurzaamheidspilot te benoemen en een toeslag beschikbaar te stellen doen we ervaring op met het energie neutraal maken van primaire onderwijs gebouwen. De EU heeft als doelstelling om in 2050 klimaatneutraal te zijn en een economie te worden die geen broeikasgassen uitstoot. Vanaf 1 januari 2021 is BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw) bouwen verplicht en daarmee de norm. De volgende logische stap zijn Energie Neutrale Gebouwen (ENG), het uiteindelijke doel om klimaat neutraal te kunnen worden als samenleving. Het behalen van deze ambitie voor de schoolgebouwen in Eindhoven (en heel Nederland) is een flinke opgave. Een opgave die we de komende jaren inzichtelijk gaan maken voor uw raad en waarvoor we oplossingen gaan aandragen. Om ervaring op te doen met het bouwen van ENG Scholen in het Primair Onderwijs hebben we daarom de herijkingsprojecten benoemd als pilot. Bij het realiseren van ENG gebouwen speelt schaal van het pand een rol.

VO scholen bijvoorbeeld zijn veel groter dan Primair Onderwijs scholen waardoor prijsvoordelen ontstaan en gebruik kan worden gemaakt van andere (integrale contractvormen) die een energie neutraal gebouw tot gevolg hebben. Een voorbeeld daarvan is de nieuwbouw van het Stedelijk College. Wij hebben daar voor BENG gefinancierd (inclusief eigen bijdrage VO scholen) maar in de praktijk blijkt bij het Stedelijk College nu ENG uitvoerbaar. Dit heeft het Stedelijk College bereikt door gebruik te maken van een Design Build & Maintain (DBM) contract. Dit is een contractvorm waarbij het ontwerp, de bouw en het onderhoud (normaliter voor een periode van 20-25 jaar) worden aanbesteed. De besparingen in de exploitatie worden aangewend voor hogere bouwkosten met een betere gebouwkwaliteit tot gevolg. ENG bouwen is een voorbeeld van een hogere kwaliteit. Integrale contracten zijn complexer, de kosten voor het verkrijgen van het project zijn hoger en het beheersen van de risico’s door de aannemer vraagt meer kennis. Aannemers zijn daarom bij kleinere projecten vaak niet bereid deel te nemen aan een aanbesteding van een integrale contract mits zij relatief hoge rekenvergoedingen (in relatie tot de projectkosten) ontvangen om deel te nemen aan de aanbesteding.

Omdat bovenstaande voordelen door de kleinere schaal naar verwachting niet mogelijk zijn hebben we voor de Primair Onderwijs scholen in de herijking een financiële toeslag afgesproken. 2.3. SALTO, SKPO en gemeente vinden verduurzaming een gezamenlijke verantwoordelijkheid. In overleg met SALTO en SKPO zijn de meerkosten voor ENG bepaald. Met de beide schoolbesturen is afgesproken dat zij een financiële bijdrage zullen leveren

1 https://www.hevo.nl/actueel/nieuwbouwkostenconfigurator-2020

3

Inboeknummer

20bst01749

om de herijkingsprojecten ENG te kunnen bouwen. Schoolbesturen in het PO hebben te maken met het zogenaamde investeringsverbod. De lumpsum middelen die door het rijk aan de scholen beschikbaar worden gesteld mogen alleen aan onderwijs besteed worden. De schoolbesturen mogen wel bijdragen aan gebouwinvesteringen die leiden tot een besparing. Daarom is een inschatting gemaakt van het terugverdienpotentieel. De meer investeringen die nodig zijn om ENG te kunnen bouwen kunnen niet geheel worden terugverdiend. Op basis daarvan is een bijdrage van de schoolbesturen bepaald ter hoogte van € 42,25. De projectbudgetten in bijlage 1 van de herijkingsovereenkomst bestaan uit de totale gemeentelijke beschikkingsbedragen voor een ENG school2 exclusief de school bijdrage. 2.3 De provincie geeft subsidie mogelijkheden voor verbetering van ventilatie en/of binnenklimaat. De provincie Noord-Brabant heeft de Investeringsagenda coronaherstel in ontwikkeling. Hiervoor is overkoepelend door de gemeente Eindhoven een subsidie aangevraagd voor de verbetering van ventilatie en verduurzaming van scholen. Tijdens het ter presse gaan van dit raadsadvies worden de voorwaarden van de subsidie nog verder uitgewerkt. Als subsidie voor de herijkingsprojecten wordt aangevraagd en toegekend zal de ENG toeslag van gemeente en de eigen bijdrage van de scholen naar rato worden verlaagd. 3.1.

Door de samenwerking tijdens de projecten tussen schoolbesturen en gemeente over en weer periodiek tegen het licht te houden, zetten we in op (behoud van) een positieve samenwerking in de toekomst. De gemeente en schoolbesturen gaan de rolverdeling en gezamenlijke procedures tegen het licht houden. De gemeente en schoolbesturen streven naar autonomie voor de bouwheer (schoolbesturen) en een verantwoorde en eenvoudige wijze van governance. Door hierover aan de voorkant transparante afspraken te maken, verwachten we minder discussiepunten tijdens de uitvoering of bij de verantwoording. 4.1 In verband met de nieuwe normbedragen dienen de bestaande kredieten verhoogd te worden. De herijking heeft betrekking op 3 projecten. Dat zijn BS Tweelingen, BS De klapwiek en BS de Achtbaan (voormalig BS Klimwijs en BS Gunterslaer die onder één dak komen). De nieuwe normbedragen hebben tot gevolg dat de uitgaven voor de projecten toenemen. De bestaande kredieten dienen derhalve met in totaal € 3.941.000 verhoogd te worden. Dekking van de kredieten ten behoeve van de basisscholen zelf en de gymzaal vallen onder het taakveld Onderwijshuisvesting en worden gedekt uit de stelpost kapitaallasten.

2 De gymzaal bij de tweelingen wordt gerealiseerd in BENG kwaliteit

4

Inboeknummer

20bst01749

5.1 De investeringen in SPIL-ruimten worden vanuit SPIL-beleid gedekt. In totaal worden er 14 SPIL-ruimten gebouwd, 4 bij BS Tweelingen, 7 bij OBS Klapwiek en 3 bij BS De Achtbaan. SPIL-ruimten zijn rendabele investeringen waarvoor huurinkomsten worden geïnd. De nieuwe normbedragen voor de SPILruimten hebben tot gevolg dat de bouwkosten toenemen. De bestaande kredieten voor de SPIL-ruimten dienen derhalve met € 1.964.000 verhoogd te worden. Voor de dekking worden nieuw huurcontracten afgesloten met de toekomstige huurders. 6.1 Saneringen van boekwaarden en verloren plankosten mogen niet uit kredieten worden gedekt en moeten worden afgeboekt. BS De Achtbaan zou oorspronkelijk gedeeltelijk bestaan uit nieuwbouw en gedeeltelijk uit transformatie. Transformatie van een gebouw met een resterende levensduur van 50 jaar wordt door de invoering van BENG steeds moeilijker. In het geval van de BS De Achtbaan is dit niet mogelijk voor een bedrag 80% van (dit was in de bestaande herijking/verordening 70%) van het normbedrag voor nieuwbouw. Derhalve wordt nu het gehele pand als nieuwbouw gerealiseerd (zelfde beweging als in de herijking IHP VO 2016-2019). Dit dat de volledige boekwaarde ter hoogte van € 1.032.000 dient te worden gesaneerd.

In het geval van nieuwbouw moeten ook de tot heden gemaakte plankosten ter hoogte van € 227.000 worden afgeschreven aangezien BS De Achtbaan opnieuw ontworpen dient te worden. De totale kosten ter hoogte van € 1.344.000 worden ten laste gebracht van de Reserve Huisvesting Onderwijs. Kanttekeningen 1.1. De normbedragen zijn lager dan de nieuwe VNG normen Op 4 november 2020 heeft de VNG de nieuwe modelverordening en normbedragen bekend gemaakt. Gemeente, SALTO en SKPO waren op dat moment de herijking aan het finaliseren. De nieuwe VNG normen bleken hoger dan de onderhandelde normbedragen die in de herijking zijn opgenomen. Dit laat zien dat we actuele maar ook strakke afspraken hebben gemaakt. SALTO, SKPO en gemeente hebben alle drie vertrouwen in de bepaalde normbedragen. 1.2 De goedkopere afspraken uit het IHP 2016-2019 hebben tot een impasse geleid Er is sprake van projecten in het PO die evenals de projecten uit het VO zijn ‘vastgelopen’. Scholen hebben echter wel een deel van de gemaakte voorbereidingskosten voorgefinancierd. Deze vergoeden we naar redelijkheid en billijkheid. Een deel van de voorbereidingskosten kan wel worden gebruikt voor de nieuwe opgaven. 3.1.

Pilot De projecten zijn aangewezen als een pilot, zodat de gemeente de gelegenheid krijgt om te bezien of de vastgelegde uitgangspunten, zoals onder meer realistische en werkbare werkprocessen als ook een vergoeding op basis van de ENG normen in plaats van de huidige BENG normen op termijn in de verordening kunnen worden opgenomen. Met de status van pilot kunnen andere schoolbesturen niet zomaar een beroep doen op de hier geldende voorwaarden.

5

Inboeknummer

20bst01749

Kosten De herijking heeft betrekking op 3 projecten. Dat zijn BS Tweelingen, BS De klapwiek en BS de Achtbaan (voormalig BS Klimwijs en BS Gunterslaer). De benodigde kredieten3 zijn weergegeven in de volgende tabel4. Opstal ontwikkeling

Sloopkosten & aankoop grond

Totalen

Tweelingen - SKPO

6.145.197

140.000

6.285.197

Klapwiek - SALTO

7.652.429

278.300

7.930.729

Achtbaan - SKPO nieuwbouw

5.275.886

145.200

5.421.086

Totaal

19.073.511

563.500

19.637.012

Alle kredieten zijn vastgesteld op prijspeil 2022. De 1e mogelijkheid tot indexering is derhalve 1 januari 2023. In onderstaande tabel zijn de kosten verdeeld naar taakvelden onderwijshuisvesting en SPIL beleid. Verdeling naar taakveld Tweelingen

Klapwiek

Achtbaan

Onderw.huisv.

SPIL

Oud krediet

5.488.000

5.444.082

2.800.000

11.512.990

2.219.092

Nieuw krediet

6.285.197

7.930.729

5.421.086

15.453.812

4.183.200

Ophogen krediet

797.197

2.486.647

2.621.086

3.940.822

1.964.108

De verhoging van de kredieten vertaalt zich een verhoging van de kapitaalslasten. In de volgende tabel is inzichtelijk gemaakt wat de verhoging voor onderwijshuisvesting en SPIL-beleid zal zijn. De kapitaallasten voor onderwijshuisvesting worden gedekt uit de stelpost kapitaallasten en voor de SPIL-ruimten worden de lasten gedekt uit de huuropbrengsten. Bij SPIL is de investering dus budgetneutraal. Gemeente stelt investering beschikbaar maar ontvangt ook de huur. Stelpost kapitaallasten 2023

2024

2025

Kapitaallasten SPIL 2026

Reserve

2023

2024

2025

2026

Oud krediet

137.240 136.334 135.429 134.523

301.000

24.600

24.436

24.272

24.108

Nieuw krediet

149.900 148.910 147.920 146.930

386.000

35.856

35.617

35.378

35.139

Verschil

12.660

12.407

85.000

11.256

11.181

11.106

11.031

Oud krediet

121.350 120.541 119.732 118.923

889.989

41.973

41.693

41.413

41.133

Nieuw krediet

175.174 174.006 172.838 171.670

889.989

62.748

62.330

61.911

61.493

Verschil

53.824

0

20.775

20.637

20.498

20.360

Tweelingen

12.576

12.491

Klapwiek

53.465

53.107

52.748

Achtbaan 3 Alle genoemde bedragen zijn inclusief BTW 4 Een gedetailleerde opgave van de kredieten voor de opstal ontwikkelingen is opgenomen in

Bijlage 1 van de herijkingovereenkomst

6

Inboeknummer

83.440

Oud krediet

84.000

82.320

0

Nieuw krediet

135.741 134.836 133.931 133.026

1.259.113

26.892

26.713

26.533

26.354

Verschil

51.741

50.706

1.259.113

26.892

26.713

26.533

26.354

Oud krediet

342.590 340.315 338.041 335.766

1.190.989

66.573

66.129

65.685

65.241

Nieuw krediet

460.814 457.752 454.689 451.626

2.535.102 125.496 124.659 123.823 122.986

Verschil

118.225 117.436 116.648 115.860

1.344.113

51.396

82.880

20bst01749

51.051

Totaal

58.923

58.530

58.138

Boekwaardes van bestaande panden moeten gesaneerd worden als de panden vervangen worden door nieuwbouw. Voor de Tweelingen en de Klapwiek was met deze kosten al eerder rekening gehouden. Wat betreft de Klapwiek heeft het college eerder besloten met dossier 17bst01744 Realisatie Spilcentrum De Klapwiek. De kosten van deze sanering - € 900.000 in 2022 – moeten alsnog in de begroting worden verwerkt en maken onderdeel uit van de begrotingswijziging. Voor de Tweelingen blijken de kosten voor sloop van sporthal de Eckart op basis van offerte € 85.000 hoger te zijn. Deze kosten komen ten laste van de reserve OHV. Bij de Achtbaan was met de kosten van de sanering boekwaarde nog geen rekening gehouden, omdat eerder werd uitgegaan van gedeeltelijke transformatie. De sanering hiervan bedraagt € 1.032.000 en wordt gedekt uit de reserve OHV. Verder is er sprake van verloren plankosten bij de Achtbaan ter hoogte van € 227.000. Deze plankosten zijn verloren als gevolg van het wijzigen van de plannen. Daarom moeten deze kosten ook worden afgeboekt ten laste van de reserve OHV. In totaal wordt er € 1.344.000 ten laste van de reserve OHV gebracht.

Aanvullend houdt het voorstel rekening met kosten conform de verordening (voor tijdelijke huisvesting, verhuiskosten e.d.), apparaatskosten en kosten in de openbare ruimte ter hoogte van € 1.150.000 (prijspeil 2020) te financieren vanuit de reserve OHV. Deze kosten worden middels aparte dossiers aangevraagd. Communicatie Na besluitvorming worden SALTO en SKPO geïnformeerd. De andere schoolbesturen worden ingelicht door middel van het Bestuurlijk Overleg wat elk kwartaal met hen plaatsvindt. Planning en uitvoering BS De Tweelingen wordt mogelijk al in 2022 opgeleverd. De verwacht oplevering van OBS Klapwiek en BS De Achtbaan is 2023. Na besluitvorming zullen de aangepaste beschikkingen binnen 2 weken worden verstuurd. Doelstelling van de herijking is om de schoolgebouwen uiterlijk 2023 op te leveren. Evaluatie De pilotprojecten worden na voltooiing geëvalueerd. Daarnaast wordt regelmatig geëvalueerd of de samenwerking tussen gemeenten SALTO en SKPO goed verloopt.

7

57.745

Inboeknummer

Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Herijking uitvoeringsprogramma 2020 SALTO & SKPO • Bijlage 1 projectoverzicht herijkt uitvoeringsprogramma • Bijlage 2 vergelijk normbedragen PO kostenconfigurator en VNG • Bijlage 3 voorstel uitkomst kostenconfigurator 

De bijlagen worden meegestuurd

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

8

20bst01749

Inboeknummer

20bst01749

Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 1 december 2020; gelet op de behandeling in de meningsvormende vergadering van 19 januari 2021; gelet op de nadere toelichting van 22 januari 2021; gelet op de Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming provincies, gemeenten, waterschappen en openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba; besluit: 1. Instemmen met de herijkingsovereenkomst en de daarin opgenomen verhoogde kredieten voor de Tweelingen, Klapwiek en de Achtbaan. 2. Instemmen met het gebruik van de herijkingsprojecten als pilot voor bovenwettelijke verduurzaming tot energie neutrale gebouwen (ENG). 3. Instemmen met het gebruik van de herijkingsprojecten als pilot voor de vereenvoudiging van verantwoording van schoolbesturen aan de gemeente. 4. In te stemmen met het beschikbaar stellen van een aanvullend krediet verhogen van de kredieten voor de 3 scholen van met € 3.941.000 en de bijbehorende kapitaallasten te dekken uit de stelpost kapitaallasten. 5. In te stemmen met het beschikbaar stellen van een aanvullend krediet verhogen van de kredieten voor SPIL-ruimten van met € 3.363.000 en de bijbehorende kapitaallasten te dekken uit de huurpenningen SPIL. Dit is een budgetneutraal omdat de gemeente huurpenningen ontvangt voor SPIL-ruimten. 6.

In te stemmen met het ten laste brengen van de sanering van de boekwaarde van de Achtbaan en de verloren plankosten ter waarde van € 1.228.000 en deze kosten te dekken uit de Reserve Huisvesting Onderwijs. 7. Derhalve in te stemmen met de begrotingswijziging.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 27 januari 2021.

J. Verbruggen, griffier.

9