Presentatie De Coninck: Mitigatie Systeemtransities Steden

Versnellen van systeemtransities

En de cruciale rol van steden Heleen de Coninck TU Eindhoven & Radboud Universiteit Gemeente Eindhoven 4 september 2023

Inhoud Landschap internationaal klimaatbeleid • Hoe werkt het IPCC? Resultaten IPCC: • Special Report over mondiale opwarming van anderhalve graad (2018) • Zesde Assessment Rapport (2021-2023) Wat is de rol van steden in een klimaatneutraal Nederlands energiesysteem in 2050? Hoofdboodschappen

Klimaatverandering: verschillende international instituties

Afspraken over handelen op klimaat: •

Kyoto Protocol (1997)

•

Parijsakkoord (2015)

Internationale zeevaart

Internationale luchtvaart

Wetenschappelijke assessment

Montreal Protocol over CFK’s en HFK’s.

Dertig jaar klimaatonderhandelingen 1992: UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) 2015: Parijsakkoord: “well below 2ºC” and “make efforts” for 1.5ºC Landen hebben plannen opgestuurd (NDCs) maar… (COP21) “…notes that much greater emission reduction efforts will be required than those associated with the intended nationally determined contributions” Invites the Intergovernmental Panel on Climate Change to provide a special report in 2018 on the impacts of global warming of 1.5ºC above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways (COP21 decision, para 21) Deadline: COP24 (November 2018)

IPCC rapporten: zeer gestructureerd proces en strenge regels •

IPCC doet geen onderzoek

•

Behandelt de stand van de wetenschappelijke literatuur

•

Beleidsrelevant, niet beleidsvoorschrijvend

•

Overheden beinvloeden onderwerp, inhoudsopgave, via review, acceptance rapport & goedkeuring ‘Summary for Policymakers’

Ca. 4400 comments on Chapter 4

Ca. 3000 comments on Chapter 4

= Lead Author meetings

Voorbeelden van comments

Summary for Policymakers goedkeuring 1-6 oktober 2018

Image: ENB. Plenary room in Incheon, Korea

“ 2018

2021

2022

2022

2023

Belangrijkste boodschappen IPCC Special Report 1.5C We zitten al op 1°C opwarming Met het huidige tempo overstijgen we 1.5°C tussen 2030 en 2052 Opwarming beperken tot 1.5°C heeft duidelijke voordelen We kunnen de opwarming nog beperken tot 1.5°C maar dit vergt veranderingen op nooitvertoonde schaal Als we wachten op de nationale plannen voor Parijs, gaan we over de 1.5°C heen 1.5°C gaat goed samen met duurzame ontwikkeling

Belangrijkste boodschappen SR1.5 (update AR6) We zitten al op 1.1°C opwarming Met het huidige tempo overstijgen we 1.5°C tussen 20302021 en 20522040 Opwarming beperken tot 1.5°C heeft duidelijke voordelen We kunnen de opwarming nog beperken tot 1.5°C maar dit vergt systeemveranderingen op nooitvertoonde schaal Als we wachten op de nationale plannen voor Parijs, gaan we over de 1.5°C heen 1.5°C gaat meestal goed samen met duurzame ontwikkeling

Sixth Assessment Report

WORKING GROUP III – MITIGATION OF CLIMATE CHANGE

Bij 2°C stijging: vrijwel alle koraal weg. Bij 1.5°C nog 10-30% over

Photo courtesyOve Hoegh-Guldberg

Sixth Assessment Report

WORKING GROUP III – MITIGATION OF CLIMATE CHANGE Mogelijk onomkeerbare smelt van landijs op polen tussen 1.5°C en net boven 2°C

In 2050 worden ongeveer een miljard mensen in steden aan zee en op eilanden geraakt door zeespiegelstijging © Ashley Cooper / Aurora Photos

Sixth Assessment Report

WORKING GROUP III – MITIGATION OF CLIMATE CHANGE

Bij 2°C opwarming is er een 20% afname van water voor landbouw in regio’s die afhankelijk zijn van smeltwater.

In 2050 lopen honderden miljoenen mensen meer risico op armoede bij 2°C dan bij 1.5°C

Peak GHG emissions before 2025 Halving CO2 in 2030

* *

*

Net zero CO2 in 2050 Carbon dioxide removal

We hebben nog iets te kiezen: verschillende paden

Mitigatiebeleid werkt, maar is nog onvoldoende Duidelijke verbetering tov 2010 Ambitiegat te overzien, implementatiegat is veel groter Financiering: Rijke landen doen te weinig

https://www.unep.org/resources/emissions-gap-report-2022

Sixth Assessment Report

WORKING GROUP III – MITIGATION OF CLIMATE CHANGE

Veel acties op de korte termijn zijn haalbaar Mondiale emissies kunnen in 2030 worden gehalveerd met opties die minder kosten dan 100 USD/tCO2e Maar bijna alle opties hebben institutionele barrieres Veel mitigatieopties hebben synergieen met de duurzame ontwikkelingsdoelen

Sixth Assessment Report

WORKING GROUP III – MITIGATION OF CLIMATE CHANGE

Cities and urban areas -

Verbeter stedelijke planning, én

-

Duurzame productie en consumptie, zowel goederen als diensten,

-

elektrificatie (CO2-neutrale energie),

-

Vergroten koolstofopname (bv. Groene ruimte, bomen, vijvers)

Er zijn opties voor bestaande, snelgroeiende én nieuwe steden. [Pelargoniums for Europe/Unsplash, City of St Pete CC BY-ND 2.0, Victor/Unsplash, EThekwini Municipality, Arne Müseler/arne-mueseler.com, CC BY-SA 3.0 de]

Sixth Assessment Report

WORKING GROUP III – MITIGATION OF CLIMATE CHANGE

Technologie en innovatie ⎻ investeringen en beleid hebben voor technologische innovatie gezorgd

⎻ Sommige opties zijn technisch haalbaar en kosteneffectief en geliefd bij het publiek, maar gebeuren toch niet vanwege institutionele barriers Technologie is ongelijk verdeeld: opname gebeurt langzamer in de meeste ontwikkelingslanden, met name de armste landen

Sixth Assessment Report

WORKING GROUP III – MITIGATION OF CLIMATE CHANGE

Policies, regulatory and economic instruments -

Many countries have climate laws, allowing a.o. for court cases which in some cases has led to increased action

-

regulatory and economic instruments have already proven effective in reducing emissions

-

policy packages and economy-wide packages are able to achieve systemic change

-

ambitious and effective mitigation requires coordination across government and society

[World Bank/Simone D. McCourtie, Dominic Chavez CC BY-NC-ND 2.0, Trent Reeves/MTA Construction & Development CC BY 2.0, IMF Photo/Tamara Merino CC BY-NC-ND 2.0, Olga Delawrence/Unsplash.]

Sixth Assessment Report

WORKING GROUP III – MITIGATION OF CLIMATE CHANGE

Gedragsverandering en vraag ⎻

Kan mondiaal emissies in 2050 reduceren met 40-70%

⎻

Wandelen, fietsen, elektrisch (openbaar) vervoer, verminderen vliegverkeer, en aanpassingen in huizen leveren grote bijdragen

⎻

lifestyleverandering vergt systeemverandering door de hele maatschappij

⎻

Sommige mensen hebben nog extra woonruimte, energie en hulpbronnen nodig

Kunnen de ‘voorwaardelijkheden’ elkaar versterken?

1 2

4

3

Misschien ook in verkeer en vervoer?

Wat zijn eerlijke transities? Verdelende rechtvaardigheid, bv ● Inkomen ● Banen ● Identiteit Procedurele rechtvaardigheid ● Worden alle stemmen gehoord? Herstellende rechtvaardigheid ● Erkennen onrecht uit het verleden ● Herstel

12 april: Outlook Energiesysteem 2050 1.

De economie en maatschappij in 2050 moeten het uitgangspunt vormen. 2. De energietransitie moet vorm krijgen in synergie met andere grote ontwikkelingen. 3. Voor een klimaatneutraal Nederland in 2050 moet het energiesysteem in 2040 CO2-neutraal zijn en het elektriciteitssysteem al in 2035. 4. Rechtvaardigheid van het energiesysteem is een cruciale factor voor maatschappelijke inbedding. 5. De economische structuur van Nederland bemoeilijkt de opgave. 6. Schaarste vraagt om keuzes. 7. De keuzes van de overheid doen ertoe: haar regie is nodig. 8. Energiebesparing en gedragsverandering zijn een robuust onderdeel van de energietransitie en verdienen prioriteit. 9. De uitbreiding van de hernieuwbare elektriciteitsvoorziening moet voorrang krijgen. 10. Ook minder robuuste ontwikkelpaden moeten worden opgestart.

Een gedragen, positief perspectief op de toekomst • Een blik op de toekomst

• Een enorme transformative, met een lonkend perspectief • Betere huizen, schoner, stiller, groener • Economie genereert meer waarde dan welvaart • ‘Een dag in het leven van’

• Drie ontwerpprincipes – Rechtvaardig, robuust en duurzaam • Uitbreiding haalbaar, betaalbaar en schoon

• Een representatieve “inwonerraad” adviseerde ook over de randvoorwaarden • Positieve ervaring • Aangenomen adviezen in lijn met die van Expertteam

• Systeemuitdagingen en –oplossingen, inclusief beleid

Ontwikkelpaden: de weg ernaartoe • Elektriciteit en waterstof: CO2-vrij in 2035

• Elektriciteit als ruggengraat. Aanbod, infra en vraag gaan transformatie door • Waterstof beperkte rol (10-15%), onzekerheid over waterstof als buffer • Beperkte rol kernenergie • Negatieve emissies nodig: BECCS op kolencentrales

• Koolstof en industrie: getransformeerd

• Staal, kunstmest, brandstoffen (raffinage), chemie: grote veranderingen • Vraagvermindering, circulariteit, biomassa, waterstof • Waar komt koolstof als grondstof vandaan? • Wat wordt de nieuwe concurrentiepositie van Nederland?

• Lokale energiesystemen: losjes gekoppeld

• Energievraagreductie: besparing in huis, lagere mobiliteitsvraag • Lokalisatie van energiesystemen, ook seizoenswarmteoplsag geregeld in de wijk • Leveren ook flexibiliteit aan het grotere systeem

A perspective

Schoner, groener, stiller, in balans

Begin in 2050, en denk terug

Industrie getransformeerd

Infrastructuur stuurt

Burgers zijn betrokken en nemen verantwoordelijkheid Lokale klimaatneutraliteit

Elektriciteit CO2-vrij

Zij aan zij met maatschappij systeemtransities versnellen Kennis: nu niet optimaal ingezet Coordinatie, bundeling, samenwerking nodig Klimaatonderzoek Initiatief Nederland: wetenschap dienstbaarder Meedoen? https://www.hetkin.nl/ 31

5/9/23

Invoegen > Koptekst en voettekst

Wat ik graag mee wil geven Een klimaatbestendig Nederlands energiesysteem in 2050 kan en lijkt draagvlak te hebben, maar vergt grote stappen Een verspillende samenleving is geen menselijk instinct maar door ons geconstueerd KnoopXL is een prachtige kans om zonder afwenteling een toekomstbestendige gemeenschap te creëren Samen zoeken naar de versnelling in de transities – kennisinstellingen nodigen u uit om dat met KIN te doen 2050 is nu.

Dank u Interessante bronnen: • https://www.hetkin.nl/ • https://supforclimate.com/ • https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-cycle/ • https://www.unep.org/resources/emissions-gap-report-2022

Q&A