Memo aanvulling Startnotitie Programma Verdichting

T.a.v. gemeenteraad Eindhoven

Gemeente Eindhoven Ruimtelijk Beleid en Ontwikkeling – Integraal Ruimtelijk Beleid 22 augustus 2025

Memo Betreft: aanvullende informatie startnotitie Programma Verdichting Geachte leden van de raad,

Inleiding Op 26 november 2024 is de omgevingsvisie Eindhoven vastgesteld. Onderdeel van het raadsbesluit is dat het hoogbouwbeleid uit 2008 vervangen wordt door verdichtingsbeleid. Omdat het hier gaat om een uitwerking van de omgevingsvisie wordt dit beleid uitgevoerd als programma onder de omgevingswet en wordt het Programma Verdichting genoemd. Een programma valt onder de bevoegdheid van het college. Op 15 april heeft uw raad het initiatiefvoorstel ‘startnotitie Verdichtingsbeleid Eindhoven’ geamendeerd aangenomen. Besluitpunt 2 van het initiatiefvoorstel luidt: 2. Het college de opdracht te geven om de uitgangspunten in deze startnotitie op te nemen in nota van uitgangspunten en verdere uitwerking. Indien dit voor sommige uitgangspunten technisch niet mogelijk blijkt kan het College gemotiveerd afwijken. Op 3 juni heeft het college het raadsvoorstel ‘Startnotitie Programma Verdichting aan u aangeboden, ter besluitvorming op 9 september 2025. Deze startnotitie is het document dat bedoeld wordt in uw besluit van 15 april (de nota van uitgangspunten). Onderdeel van het raadsvoorstel is bijlage 4: “Wijze van verwerken aangenomen initiatiefvoorstel (raad d.d. 15 april 2025)”. In deze bijlage wordt uitgelegd waar de uitgangpunten uit het initiatiefvoorstel opgenomen zijn in de startnotitie en, indien ze niet zijn opgenomen, wat de motivatie daarvan is.

De bij uw besluit van 15 april behorende bijlage ‘Startnotitie Verdichtingsbeleid Eindhoven’ is in bijlage 4 echter niet puntsgewijs verwerkt. De bijlage van het initiatiefvoorstel hebben wij opgevat als uitgewerkte onderbouwing van het raadsbesluit. Met onze wijze van

verwerken (bijlage 4) is onvoldoende recht gedaan aan de bijlage van het initiatiefvoorstel, ook omdat hierdoor onduidelijkheden kunnen blijven bestaan. In deze memo gaan we daarom expliciet in op de uitgangspunten uit de bijlage ‘Startnotitie Programma Verdichting’, behorende bij het raadsbesluit van 15 april 2025. De wijze van verwerken van de bijlage is puntsgewijs opgenomen in bijlage 4a: “Aangevulde Wijze van verwerken aangenomen initiatiefvoorstel (raad d.d. 15 april 2025)”. Deze bijlage vervangt de eerder aan u aangeboden bijlage 4.

Wijze van verwerking Bijlage ‘Startnotitie Programma Voorzieningen’ In de bijlage van het initiatiefvoorstel zijn acht uitgangspunten opgesomd. De wijze van verwerken van deze uitgangspunten in de startnotitie lichten wij in deze memo per uitgangspunt toe. De uitgangpunten zijn: 1. Alle vormen van verdichting inzetten 2. Gebouwen worden gemeenschappen 3. Omwonenden profiteren mee 4. Duidelijkheid voor bewoners en bouwers 5. Bescherming van natuur en cultuur 6. Verdichting voor versnelling 7. Duurzaam bouwen, leefbaar houden 8. De stad op ooghoogte. 1. Alle vormen van verdichting inzetten In de bijlage wordt terecht aangegeven dat verdichting in de toekomst voornamelijk zal plaatsvinden in andere vormen dan rijwoningen. Iedere vorm van verdichting zal nodig zijn om voldoende woningaantallen te bereiken. De verschillende vormen van verdichting zullen worden meegenomen in de uitwerking van het Programma Verdichting. De mogelijkheden voor verdichting zijn (in de toekomst) niet limitatief. Daarnaast leent niet elk gebied zich voor dezelfde wijze van verdichting. Dit is één van de punten die besproken moet worden tijdens de participatie en is daarom niet opgenomen als uitgangspunt. 2. Gebouwen worden gemeenschappen Juist in een verdichtende stad is het belangrijk om te zorgen voor voldoende leefbaarheid.

Dit kan onder meer bereikt worden door het versterken van de sociale cohesie in buurt en gebouw. Op dit punt komen het Woonprogramma, het nieuwe programma Sociaal-Maatschappelijke Schaalsprong en het Programma Verdichting dicht bij elkaar. Om te zorgen dat het beleid elkaar aanvult en niet overlapt is met het verwerken van dit uitgangpunt rekening gehouden met de vastgestelde startnotitie van het Woonprogramma. In het Woonprogramma wordt uitgewerkt hoe Urban Living ook een aantrekkelijke woonvorm kan worden in Eindhoven. Collectieve voorzieningen zijn hier een onderdeel van.

2

In de startnotitie Programma Verdichting is het volgende uitgangspunt opgenomen: "We zetten in op sociale cohesie in gebouwen, wijken en buurten, - door zowel gemeenschapsgevoel in het gebouw, als aanhaking op de omliggende buurt; - door rekening te houden met de kwaliteit van de gezamenlijke binnen- en buitenruimte en openbare ruimte”. 3. Omwonenden profiteren mee Verdichting en verandering wordt door bestaande bewoners niet altijd als positief ervaren. Om te voorzien in voldoende woningen is verdichting in heel Eindhoven noodzakelijk. Daarbij is het wel wenselijk dat ontwikkelingen in samenhang met elkaar bezien worden en een positieve ontwikkeling voor de bestaande omgeving bewerkstelligen. Dit belang is in de startnotie onderkend en onder beslispunt 3 opgenomen in de uitgangspunten op het gebied van leefbaarheid 3. “De onderstaande uitgangspunten op het gebied van leefbaarheid voor het ontwikkelen van het Programma Verdichting vast te stellen: a. We zetten in op sociale cohesie in gebouwen, wijken en buurten, - door zowel gemeenschapsgevoel in het gebouw, als aanhaking op de omliggende buurt; - door rekening te houden met de kwaliteit van de gezamenlijke binnen- en buitenruimte en openbare ruimte. b. We benutten verdichting om het voorzieningenniveau in de buurt, wijk en stad te verbeteren en versterken. Dit nemen we waar mogelijk mee in het beleid; c.

De leefbaarheid en veiligheid wordt versterkt door aandacht voor de overgang wonen-openbare ruimte met extra aandacht voor de plint; d. Het Programma Verdichting geeft invulling aan de leidende principes zoals vastgesteld in de Koers Sociaal (2)040 - We bouwen voort op de kracht van onze inwoners, buurten, wijken en stad. - We zetten in op het aanpakken van grondoorzaken van sociaal maatschappelijke problemen (het onderzoek is geen onderdeel van het Programma Verdichting). De aanpak van deze aspecten verwerken we, indien mogelijk, in het Programma Verdichting. - We investeren ongelijk voor gelijke kansen ook bij verdichting. Hierbij houden we bij verdichting rekening met sociale structuren in de verschillende wijken”. 4. Duidelijkheid voor bewoners en bouwers Beleid geeft duidelijkheid aan initiatiefnemers en omwonenden. In de omgevingsvisie Eindhoven is op hoofdlijnen bepaald hoe er verdicht wordt en waar de focusgebieden liggen. Het Programma Verdichting biedt, als uitwerking van de omgevingsvisie, per gebiedstype een wijze waarop met verdichting kan worden omgegaan. Indien er binnen

3

een gebied veel ontwikkelingen zijn, kan dit vervolgens nader uitgewerkt worden in een gebiedskader. Er wordt echter niet voor ieder gebied een gebiedskader gemaakt. Dit gat wordt ondervangen door het Programma Verdichting. Per gebiedstype wordt rekening gehouden met de specifieke kenmerken van een gebied. Een woongebied met enkel laagbouw vraagt immers om een andere wijze van verdichting dan een centrumgebied. In de omgevingsvisie is aangegeven dat het belangrijk is dat Eindhoven herkenbaar blijft. Huidige en toekomstige inwoners moeten zichzelf thuis (blijven) voelen in de stad. Om deze reden wordt dit uitgangpunt nader uitgewerkt aan de hand van de bestaande stedenbouwkundige lagen, structuren en de identiteit van Eindhoven. Dit is bij uitstek een uitgangspunt wat besproken kan worden tijdens de participatie. De uitwerking van verdichtingsprincipes per gebiedstype kan, doordat dit algemener en objectiever besproken kan worden (los van één specifiek gebied), zorgen voor een betere participatie dan bij specifieke gebiedskaders. 5. Bescherming van natuur en cultuur Het Programma Verdichting is een uitwerking van de omgevingsvisie Eindhoven. In de omgevingsvisie is opgenomen dat we in principe niet bouwen in de hoofdgroenstructuur. Daarnaast is opgenomen dat we de historische ontwikkeling van de stad herkenbaar houden en erfgoed beschermen.

Voor de uitwerking van dit uitgangspunt houden we de relevante kaarten uit de omgevingsvisie aan. In de uitgangpunten van de startnotitie zijn op dit punt de volgende uitgangspunten opgenomen: 1.c. “Het Programma Verdichting is integraal beleid waarbij in ieder geval rekening gehouden wordt met: - Mobiliteit en parkeren - Sociale veiligheid en het tegengaan van ondermijning - Sociale cohesie en sociale structuren - Inclusie en toegankelijkheid - Milieuaspecten (wind, zon, klimaat, bodem etc.) - Gezonde fysieke leefomgeving (groen, sport en spel, ontmoeting etc.) - Wonen, werken en voorzieningen - Cultuurhistorie en erfgoed - Energie en duurzaamheid - Verhouding bebouwd oppervlak – open ruimte (lucht, openbare ruimte en groen) 2. De onderstaande stedenbouwkundige en planologische uitgangspunten voor het ontwikkelen van het Programma Verdichting vast te stellen:

4

a. Eindhoven wordt verdicht met behoud van de kenmerkende stedenbouwkundige opzet van de stad (het stedenbouwkundig verhaal van de stad); b. Het stedenbouwkundig verhaal van de stad is de basis voor de uitwerking op gebiedsniveau waarbij we aandacht hebben voor: - De ondergrond van Eindhoven - De structuren en karakteristieken van Eindhoven - De identiteit van gebieden - De lagen van de ontstaansgeschiedenis van Eindhoven waarbij met de verdichting een nieuwe laag toegevoegd wordt - De Brainportidentiteit f. De hoofdgroenstructuur is de contramal voor de verdichting en vice versa”. 6. Verdichting voor versnelling Hoewel verdichten op termijn zorgt voor meer woningen is het niet zo dat verdichting betekent dat er sneller gebouwd kan worden. Een bouwproject kent immers een bepaalde doorlooptijd en de juridische mogelijkheden voor bezwaar en beroep blijven bestaan. De afgelopen periode is gebleken dat de huidige categorieën uit het hoogbouwbeleid 2008 niet goed werken. Daarom stellen we met uitgangspunt 2d voor om te werken aan een duidelijke definitie voor bouwhoogte. Hierbij wordt rekening gehouden met de economische haalbaarheid van hoogbouw. Voor verdichting halen we inspiratie uit beleid van andere grote gemeentes met hoge bebouwingsdichtheden.

Daar waar goede uitgangspunten en/of oplossingen toepasbaar zijn voor de Eindhovense situatie nemen we deze mee in het Eindhovense Programma Verdichting. Hierbij zorgen we er wel voor dat de Eindhovense identiteit behouden blijft. Dit is opgenomen in uitgangspunt 1.c. van het raadsvoorstel. 7. Duurzaam bouwen, leefbaar houden Het Programma Verdichting is integraal beleid en raakt daardoor aan veel verschillende beleidsterreinen. Het doel is om een integraal programma te maken zonder dat het programma te breed wordt. Daarom wordt daar waar mogelijk wordt verwezen naar ander vastgesteld beleid en omgevingsprogramma's. Al vastgesteld beleid wordt in het programma zo min mogelijk herhaald. Dit is opgenomen in uitgangspunt 1c en 1d: c. “Het Programma Verdichting is integraal beleid waarbij in ieder geval rekening gehouden wordt met: - Mobiliteit en parkeren - Sociale veiligheid en het tegengaan van ondermijning - Sociale cohesie en sociale structuren - Inclusie en toegankelijkheid

5

-

Milieuaspecten (wind, zon, klimaat, bodem etc.) Gezonde fysieke leefomgeving (groen, sport en spel, ontmoeting etc.) Wonen, werken en voorzieningen Cultuurhistorie en erfgoed Energie en duurzaamheid Verhouding bebouwd oppervlak – open ruimte (lucht, openbare ruimte en groen)

d. Daar waar mogelijk wordt een verwijzing gemaakt naar ander beleid en omgevingsprogramma's en al vastgesteld beleid wordt in het programma zo min mogelijk herhaald”. In de komende Klimaatplanperiode 2026-2030 beoogt de gemeente Eindhoven de toepassing van biobased materialen en het realiseren van biobased gebouwen in de stad verder op te schalen door belemmeringen weg te nemen en stimulansen te ontwikkelen. In de beoordeling van projecten hanteert Eindhoven ‘Het Nieuwe Normaal’ als leidraad voor het ontwerpen en bouwen van gebouwen. Dit wordt uitgewerkt in het omgevingsbeleid, waaronder het Programma Verdichting. Zaken die op een andere wijze gereguleerd zijn, zoals het energiezuinig bouwen in het landelijk geldende Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL), worden niet opgenomen in het Programma Verdichting. 8. De stad op ooghoogte In de openbare ruimte in de stad ervaren mensen de ruimte om zich heen vooral tot een bepaalde hoogte. De kwaliteit van die onderste laag is dan ook van groot belang. Om te zorgen voor een prettig en menselijk leefklimaat in de stad houden we rekening met een aantal belangrijke principes. Dit zijn: - De plint (het onderste deel van de gevel, tot ongeveer vijf meter hoog) bepaalt in grote mate de beleving van personen op straat.

Hierbij houden we rekening met de hoogte en vormgeving van de plint met voldoende transparantie, toegankelijkheid, variatie en detail. - Een fijnmazige en gevarieerde mix en omvang van functies op de begane grond. - Een aantrekkelijke en goed functionerende openbare ruimte. - Een goede doorwaadbaarheid door een openbaar toegankelijk, fijnmazig voetgangersnetwerk, met levendige plekken en ontmoetingsruimten. Hierbij vinden we het van belang dat juist de ervaring van de stad onderdeel is van de participatie, mede vanuit het oogpunt van sociale cohesie, ontmoeting en veiligheid. Participatie en proces Uw raad wordt gevraagd om de startnotitie Programma Verdichting vast te stellen. Na vaststelling wordt gestart met het participatieproces. Participatie is een verplicht onderdeel

6

bij het ontwikkelen van een programma onder de Omgevingswet. Tijdens de participatie wordt input gevraagd over onder andere de wijze van verdichting, de openbare ruimte in een verdichtende stad, hoe te komen tot sociale cohesie en de identiteit van Eindhoven. Voor het Programma Verdichting wordt geen zienswijzeperiode doorlopen. Dat betekent dat het participatieproces zeer zorgvuldig doorlopen moet worden. Na het participatieproces en het opstellen van het beleid wordt het Concept Programma Verdichting voor Wensen en Bedenkingen opnieuw aan uw raad voorgelegd. Na een eventuele aanpassing van het concept programma wordt het Programma Verdichting door het college van B&W vastgesteld. Hoogachtend, Mieke Verhees wethouder van wonen, wijken, ruimte en dienstverlening Bijlage 4a: Aanvulling wijze van verwerken aangenomen initiatiefvoorstel (raad d.d. 15 april 2025) Startnotitie Verdichtingsbeleid Eindhoven (Groen Links)

7