Initiatiefvoorstel Verbod fossiele reclame en vijftiende wijziging APV Eindhoven

gemeente Eindhoven Inboeknummer Dossiernummer

Initiatiefvoorstel Verbod fossiele reclame en vijftiende wijziging APV Eindhoven Inleiding Reclame beïnvloedt ons gedrag aanzienlijk. Zo roept reclame voor fossiele producten en diensten (hierna: “fossiele producten”) op tot meer consumptie van dergelijke producten, wat leidt tot meer uitstoot. Een hogere uitstoot draagt bij aan gevaarlijke klimaatverandering, leidt tot milieuschade en heeft zowel direct als indirect sterk negatieve gevolgen voor de volksgezondheid, zowel lokaal als daarbuiten. Gelet op het beleid van de gemeente op het gebied van klimaat, milieu en volksgezondheid wensen de initiatiefnemers de consumptie van fossiele producten te beperken. Bij die doelstelling past het niet dat de gemeente reclames in de openbare ruimte blijft accepteren die juist aansporen tot meer consumptie van fossiele producten. Dit initiatiefvoorstel bevat een verbod op reclame voor fossiele producten in de openbare ruimte van de gemeente (het Reclameverbod). Het Reclameverbod is een passende, noodzakelijke en evenredige maatregel gelet op de publieke belangen die de gemeente heeft te beschermen. Dit initiatiefvoorstel zet uiteen waarom het Reclameverbod bijdraagt aan het beperken van de negatieve effecten van fossiele consumptie op klimaatverandering, milieu en op de volksgezondheid.

Ook beschrijft het initiatiefvoorstel op grond waarvan de gemeente bevoegd is om over te gaan tot het Reclameverbod. Doelstelling Met de voorgestelde wijziging van de algemene plaatselijke verordening (APV) wordt middels een verbod op fossiele reclame in de openbare ruimte een noodzakelijke stap gezet richting een ander consumptiepatroon ter bescherming van het klimaat. Voorstel: 1. de vijftiende wijziging van de APV Eindhoven conform het ontwerpraadsbesluit vast te stellen en te publiceren; 2. het college opdracht te geven het huidige door hen vastgestelde beleid overeenkomstig dit voorstel aan te passen.

Inboeknummer

3. het college opdracht te geven de exploitanten van reclamedragers in Eindhoven te wijzen op de wijziging in de plaatselijke verordening en het gemeentelijk reclamebeleid, teneinde fossiele reclames in onder andere ov-stations, haltevoorzieningen bij het openbaar vervoer, vrijstaande reclamevitrines, billboards en andere toepasselijke plekken te weren. Zo hebben de exploitanten ruim de tijd om zich op de aanpassing van de regelgeving voor te bereiden. 4. het college opdracht te geven bij de Rijksoverheid aan te dringen op een landelijk verbod op fossiele reclames. Het landelijke verbod zou niet alleen in de buitenruimte, maar ook in de (social) media, culturele en educatieve instellingen en sport dienen te gelden. 5. het college te opdracht te geven de raad in het vierde kwartaal van 2025 te informeren over de voortgang van de genoemde acties. Argumenten 1. beperking consumptie en normalisering Er bestaat een sterk verband tussen reclame en het consumptiegedrag van mensen. Reclames zijn naar hun aard gericht op het vergroten van vraag voor producten van de adverteerder. Reclame voor fossiele producten, zoals grijze elektriciteit, gas, vliegreizen, cruisereizen of voertuigen met een verbrandingsmotor, spoort aan tot extra consumptie daarvan.

De consumptie van fossiele producten gaat gepaard met de uitstoot van schadelijke stoffen zoals broeikasgassen, stikstof en luchtvervuiling zoals fijnstof. Die uitstoot draagt bij aan klimaatverandering en een slechtere luchtkwaliteit, en heeft daarmee negatieve effecten op het welzijn en de gezondheid – waaronder die van inwoners en bezoekers van Eindhoven. Met het Reclameverbod wil de initiatiefnemer vermijden dat haar openbare ruimte wordt gebruikt voor het aanjagen van de consumptie van fossiele producten. Daarbij constateert de gemeente dat reclame een normaliserend effect heeft op (de consumptie van) het betreffende product. Dat werkt ondermijnend op het overheidsbeleid gericht op de beperking van de consumptie daarvan. Hoe sterker de normalisering van fossiele producten, hoe lastiger het zal zijn om de consumptie van deze producten in te perken. Dat betekent ook dat het lastiger wordt voor de gemeente om haar klimaatdoelstellingen te behalen gericht op een lagere uitstoot van broeikasgassen. Eindhoven heeft de volgende klimaatdoelen: In 2030 moet de uitstoot zijn teruggebracht met minimaal 55% ten opzichte van ijkjaar 1990 en in lijn met de Europese klimaatwet moet de uitstoot in 2050 zijn teruggebracht naar nul. Ook heeft de gemeente zich, via de ondertekening door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, gebonden aan het Klimaatakkoord. De

2

Inboeknummer

Gemeente wenst bij te dragen aan een wereld waarbij de opwarming van de aarde wordt beperkt tot 1,5 °C. Het is daarom niet passend dat producten en diensten die dit doel ondermijnen in het straatbeeld worden gepromoot. Verder streeft Eindhoven naar een schone en gezonde gemeente, en investeert daarom in schone lucht door middel van het Schone Lucht Akkoord. Het weren van fossiele reclame past ook binnen deze ambitie. Het sluit bovendien aan bij het voorzorgsbeginsel dat stelt dat de overheid maatregelen moet nemen om inwoners te beschermen tegen ernstige of onomkeerbare schade aan de samenleving of het milieu. Naast klimaatverandering hebben fossiele brandstoffen ook een negatieve invloed op werkomstandigheden, de natuur, het leefmilieu en mensenrechten wereldwijd. Bovendien erkent Eindhoven dat er sprake is van een klimaatcrisis en wordt in het klimaatplan 2026-2030 geconstateerd er impact te maken valt op het gebied van consumptie omdat de indirecte uitstoot veel hoger ligt dan de directe uitstoot van de stad. Gelet op het voorgaande staat het toestaan van fossiele reclame in de openbare ruimte haaks op de doelstellingen van de gemeente. Deze werkwijze is bij de vorige burgermotie in overleg met de agendacommissie al gehanteerd. 2.

Belang van het beperken van fossiele reclame Ten behoeve van het klimaat, het milieu en de volksgezondheid is het van belang dat er minder fossiele consumptie plaatsvindt en dus dat die consumptie niet met reclames wordt aangejaagd. Er is een direct verband tussen de verbranding van fossiele brandstoffen en de bijdrage aan gevaarlijke klimaatverandering. Een cruciaal onderdeel van de benodigde emissiereductie moet voortvloeien uit een verandering in consumentengedrag, zowel ten behoeve van de luchtkwaliteit als het klimaat. Volgens het IPCC hangt maar liefst 40-70% van de reductiedoelstelling voor het klimaat tot 2050 daarvan af. Volgens de gemeente strookt de noodzaak van die gedragsverandering niet met het toestaan van reclames die aansporen tot een grotere consumptie van fossiele producten. Reclames die zorgen voor meer fossiele consumptie en daarmee de verbranding van fossiele brandstoffen leiden ook tot negatieve effecten voor het milieu (bijvoorbeeld door de uitstoot en depositie van stikstof)

3

Inboeknummer

en de volksgezondheid (direct door luchtvervuiling en indirect door klimaatverandering). Ten eerste leidt luchtvervuiling tot een groter risico op diverse vormen van longziekten, zoals astma, COPD en longkanker. Verder leidt luchtvervuiling ook tot een groter risico op hart- en vaatziekten, dementie en vroeggeboorten. Bij kinderen schaadt ongezonde lucht de ontwikkeling van de longen en hersenen. Ieder jaar zijn veel vroegtijdige overlijdensgevallen te wijten aan luchtvervuiling. Door luchtvervuiling overlijden elk jaar in Nederland jaarlijks ongeveer 12.000 mensen vroegtijdig. Het beleid is niet toereikend om in 2030 te voldoen aan de nieuwe advieswaarden van de wereldgezondheidsorganisatie (WHO), zoals geconstateerd in de raadsinformatiebrief ‘Monitoring luchtkwaliteit 2022’. Ten tweede heeft klimaatverandering negatieve effecten op de volksgezondheid. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de effecten van klimaatverandering op de gezondheid nu al optreden. Klimaatverandering leidt onder andere tot meer hittegolven, droogte en extreme neerslag. Dat leidt tot diverse negatieve gezondheidseffecten, waaronder meer sterfte en gezondheidsklachten bij hittegolven en hoge temperaturen. Uit internationaal onderzoek blijkt dat 1/3 van de Nederlandse hittedoden het gevolg is van klimaatverandering. Hittestress raakt vooral kwetsbare groepen.

De Gemeente concludeert dat fossiele consumptie en de daarmee gepaard gaande uitstoot direct en indirect een belangrijke bedreiging vormt voor het welzijn van mensen, waaronder de ingezetenen binnen de gemeente. 3. Rapporten en organisaties die een fossiel reclameverbod ondersteunen Diverse organisaties, adviesorganen en wetenschappelijke publicaties wijzen op het belang en de effectiviteit van een verbod op fossiele reclame. De indieners verwijzen naar publicaties van onder meer TNO, de Wetenschappelijke Klimaatraad, het Planbureau voor de Leefomgeving, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur en CE Delft. Een commissie van 12 (gedrags-)wetenschappers noemt een verbod op fossiele reclame zelfs een essentiële maatregel, waarbij zij opmerken dat er (uiteraard) ook andere maatregelen nodig zijn. Deze adviezen zijn mede relevant voor de lokale overheid, omdat reclames in de openbare ruimte van de gemeente oproepen tot meer consumptie. De rapporten van de Wetenschappelijke Klimaatraad en de Raad voor Leefomgeving

4

Inboeknummer

en Infrastructuur verwijzen expliciet naar het weren van reclames in de lokale openbare ruimte, wat primair de bevoegdheid is van de gemeente. Ook diverse andere organisaties wijzen op het belang van het beperken van fossiele reclames als beleidsoptie, waaronder de IPCC en het UN Environment Programme. De Secretaris-Generaal van de VN, de Hoge Commissaris van de Mensenrechten van de VN en de Special Rapporteur on Climate Change van de VN hebben allemaal opgeroepen tot een verbod op fossiele reclame. Verder bevestigen medische professionals en experts in publieke gezondheid het belang van een verbod op fossiele reclame. Ook de Global Climate and Health Alliance, een wereldwijd netwerk van meer dan 200 gezondheidsorganisaties, waaronder de WHO, is helder over het belang van een reclameverbod. De organisatie roept op tot “proven public health measures to be applied to fossil fuels as for other health harming commodities such as tobacco”, waarbij een van de aanbevolen maatregelen is: “Ban fossil fuel advertising”. Andere studies wijzen naast het belang van een verbod op fossiele reclame ook op het draagvlak daarvan, waaronder een analyse van Climate Action Against Disinformation en een studie gepubliceerd in Nature Climate Change.

De laatste studie spreekt van een verbod op fossiele reclame als “laaghangend fruit”, aangezien het een relatief eenvoudige maatregel met een groot draagvlak is, gericht op het beperken van de consumptie. Uit een recente wetenschappelijke studie blijkt bovendien dat een reclameverbod de duurzame transitie kan versnellen, omdat het productinnovatie stimuleert: bedrijven gaan duurzame alternatieven ontwikkelen en promoten. Op grond van het voorgaande heeft de gemeente goede redenen om over te gaan tot een verbod op fossiele reclame. Kanttekeningen 1. Omgang met bestaande contracten De gemeente heeft afspraken gemaakt met verschillende partijen over reclame op openbare plekken, zoals bij intownboards, vrijstaande reclamevitrines, abri’s, lichtmastreclame en digitale billboards. Deze contracten nemen niet de mogelijkheid weg van de gemeente om de APV te wijzigen. De gemeenteraad is namelijk publiekrechtelijk bevoegd tot het wijzigen van een plaatselijke verordening. Exploitanten (en ieder andere persoon of organisatie) moeten zich houden aan de toepasselijke regelgeving, waaronder een – aangepaste – plaatselijke

5

Inboeknummer

verordening. Er is dus geen sprake van een contractbreuk of enige andere reden waarom de gemeente schadeplichtig zou zijn. Financiële consequenties Het weren van fossiele reclame uit de openbare ruimte hoeft niet voor inkomstenderving te zorgen bij de gemeente en bij exploitanten, aangezien deze vorm van reclame kan worden vervangen door andere reclame-uitingen. Hiermee hoeft het initiatiefvoorstel geen financiële consequenties te hebben. Het is aan de exploitanten om aan te tonen dat er eventueel sprake is van ingrijpend gewijzigde financiële of commerciële voorwaarden naar aanleiding van de gewijzigde regelgeving. Dit is niet vanzelfsprekend, omdat er een zeer ruim scala aan mogelijke (niet-fossiele) advertenties overblijft en er niet minder plekken komen om reclame te maken. Daarnaast is het een onderdeel van ondernemersrisico dat regels kunnen fluctueren, hetgeen ook blijkt uit het feit dat de contracten uitgaan van de op dat moment geldende regelgeving. Wisselende wet- of regelgeving leidt niet automatisch en direct tot de noodzaak van aanpassing van lopende contracten. Een voorbeeld is de Wet Kansspelen op Afstand die online gokken (en reclames daarvoor) legaliseerde. Het is niet zo dat de overeenkomsten die al gesloten waren voordat bekend was dat deze wet zou ingaan, toen zijn opengebroken om een hogere afdracht af te dwingen.

Hetzelfde gold toen gokreclames weer aan banden werden gelegd. De initiatiefnemer ziet geen reden om uit te gaan van financiële consequenties die betrekking hebben op de huidige begroting. Communicatie De Gemeente zal waar passend contact op moeten nemen met exploitanten van buitenreclame om hen te wijzen op de wijzigingen in de plaatselijke verordening en in het gemeentelijk reclamebeleid. Het college dringt er bij het Rijk op aan om te komen tot een landelijk verbod op fossiele reclame en sponsoring. Planning en uitvoering Als de voorgestelde wijziging van de APV van Eindhoven wordt vastgesteld, dan dienen exploitanten hieraan te voldoen Evaluatie Evaluatie maakt geen onderdeel uit van de APV wijziging Bijlage(n)

6

Inboeknummer

Bijlage 1: Juridische en wetenschappelijke onderbouwing voor fossielvrije reclame. Een ontwerpraadsbesluit biedt ik u hierbij ter vaststelling aan.

Namens de indieners, Dhr. J. Roothans, raadslid PvdD Mevr. L. Meerhoff, raadslid GL Mevr. R. van den Nieuwenhof, raadslid PvdA Dhr. J. Rubenkamp, raadslid Volt Mevr. J Visscher, raadslid SP

7

Inboeknummer

Ontwerp Besluit van de raad van de gemeente Eindhoven tot vijftiende wijziging van de Algemene plaatselijke verordening Eindhoven (APV Eindhoven) en het verbod op fossiel reclame De gemeenteraad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van dhr. Roothans; gelet op artikel 149 van de Gemeentewet; besluit: 1. de APV Eindhoven als volgt te wijzigen: Aritkel I A In artikel 1:1 wordt met behoud van alfabetische volgorde de volgende definitie toegevoegd: •

fossiele reclame: handelsreclame waarmee kennelijk wordt beoogd de volgende producten en/of diensten aan te prijzen: fossiele brandstoffen, vliegvakanties, vliegtickets, gascontracten, grijze stroomcontracten, cruisereizen en/of voertuigen met een brandstofmotor.

B Het opschrift van artikel 4:15 komt te luiden: Artikel 4:15 Verbod hinderlijke, gevaarlijke of fossiele reclame C Artikel 4;15, derde lid, komt te luiden: 3. Fossiele reclame, die zichtbaar is vanaf een voor het publiek toegankelijke plaats, is verboden, tenzij het gaat om: a. bedrijfsnamen, bedrijfslogo’s en reclames aan of in de directe nabijheid van het pand waar de activiteiten plaatsvinden waar de reclame betrekking op heeft; b. wegwijzers op bedrijventerreinen; Artikel II Deze verordening treedt in werking met ingang van de 8e dag na de datum van uitgifte van het Gemeenteblad waarin het wordt geplaatst.

8

Inboeknummer

2. het college opdracht te geven het huidige door hen vastgestelde beleid overeenkomstig dit voorstel aan te passen. 3. het college opdracht te geven de exploitanten van reclamedragers in Eindhoven te wijzen op de wijziging in de plaatselijke verordening en het gemeentelijk reclamebeleid, teneinde fossiele reclames in onder andere ov-stations, haltevoorzieningen bij het openbaar vervoer, vrijstaande reclamevitrines, billboards en andere toepasselijke plekken te weren. Zo hebben de exploitanten ruim de tijd om zich op de aanpassing van de regelgeving voor te bereiden. 4. het college opdracht te geven bij de Rijksoverheid aan te dringen op een landelijk verbod op fossiele reclames. Het landelijke verbod zou niet alleen in de buitenruimte, maar ook in de (social) media, culturele en educatieve instellingen en sport dienen te gelden. 5. het college te opdracht te geven de raad in het vierde kwartaal van 2025 te informeren over de voortgang van de genoemde acties.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 9 september 2025

J. Jongbloed, griffier.

9