Initiatiefvoorstel Gratis OV voor verhuizers (GroenLinks)

Initiatiefvoorstel Gratis OV voor verhuizers

Een nieuwe stap in de mobiliteitstransitie GroenLinks

Stel je voor je verhuist naar een nieuwe plek in Eindhoven. De stad van innovatie, gezelligheid en groen. Maar vooral de plek waar jij een nieuw bestaan wilt opbouwen. Misschien ga je studeren of heb je een nieuwe baan gevonden of verhuis je om te gaan samenwonen. Op dat soort momenten komt er veel op je af. Van het schilderen van je nieuwe woning tot het zoeken naar de nieuwe supermarkt. Ook zijn dat de momenten waarop je gaat nadenken over hoe je jezelf gaat verplaatsen door de stad en naar je werk of studie. Hoe fijn zou het zijn als we dat laatste een stukje prettiger kunnen maken?

Inleiding

Daarom investeren we ook als Eindhoven flink in het openbaar vervoer, dat snel, gemakkelijk en toegankelijk moet zijn voor iedereen. Voor nu en in de toekomst. Dat is ook nodig, want onze stad groeit flink. Binnen het Stedelijk Gebied Eindhoven wordt er richting 2040 uitgegaan van een woningbouwopgave van circa 62.000 woningen en circa 72.000 potentiële werkplekken. Eindhoven heeft daarbij gekozen voor binnenstedelijke verdichting.1 Het Rijk en de regio onderschrijven dat de keuze voor binnenstedelijk verdichten een toekomstvaste richting is. Bij deze opgaven hoort een passend, veilig, slim, robuust, duurzaam en toekomstbestendig mobiliteitssysteem, aldus de afgeronde MIRT-onderzoeken uit 2019 en 2020.2 Een goed en fijnmazig OV-systeem is toekomstvast en blijft werkbaar in steden die groeien. Treinen, bussen en trams belasten daarnaast ons milieu tenslotte veel minder dan auto's. Ze vervoeren veel mensen tegelijk, gaan lang mee en stoten veel minder CO2 uit.3 Zeker de bussen die in Eindhoven al op elektriciteit rijden zijn beter voor het klimaat en de luchtkwaliteit. Om de mobiliteitstransitie een broodnodige boost te geven wordt er gewerkt aan een masterplan Binnenstedelijke mobiliteit, dat eind 2023 richting de raad gaat.

Omdat het openbaar vervoer in Eindhoven via een concessie is geregeld, die loopt tot 2026 én een verantwoordelijkheid is van de provincie, zal dit geen direct onderdeel zijn van het masterplan. Toch willen we meer mensen, naast wandelend en op de fiets, in gezamenlijk vervoer en dus openbaar vervoer krijgen in Eindhoven. Dit om de stad bereikbaar te houden en het klimaat en de luchtkwaliteit te verbeteren. Hiervoor is meer actie nodig. Ook de pandemie van de afgelopen jaren heeft ervoor gezorgd dat het openbaar vervoer in Eindhoven minder gebruikt wordt, al lijkt het zich wel gestaag te herstellen.4

1. 2. 3. 4.

Zie: Verdichtingsvisie Binnenstad | OpenEindhoven MIRT = Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport, zie: MIRT onderzoek Brainportregio Eindhoven (smartwayz.nl) Zie: 7 redenen om te kiezen voor openbaar vervoer in je mobiliteitsbeleid – Goedopweg Zie: https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwi2_8nKvZWAA xUIPewKHb3tCyIQFnoECBQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.kimnet.nl%2Fbinaries%2Fkimnet%2Fdoc umenten%2Fnotities%2F2022%2F06%2F15%2Factualisatie-verkenning-ov-gebruik-20222026%2FKiM%2Bnotitie%2BActualisatie_verkenning_ov_20222026_def.pdf&usg=AOvVaw29mJ9FVYj2HqnB_-DrDaqM&opi=89978449

Mensen zijn gewoontedieren, zo ook in ons reisgedrag. Als je altijd al de auto gebruikt voor je woon-werkverkeer, waarom zou je daar dan over na gaan denken en het anders gaan doen? 60% van de autoritten in Nederland zijn ritten voor woon-werkveer.5 Dit is voor velen een gewoonte geworden, omdat het vrijwel dagelijks optreedt. Gewoontes zijn, zonder externe prikkel, lastig te veranderen. Er ontstaat door die gewoonten een drempel om een andere route of modaliteit te kiezen, ook als er objectief ‘betere’ opties zijn. Toch is een gewoonte aan te passen en te verbeteren. Een model dat hier inzicht in geeft is de ‘habit loop’.6 Dit model gaat ervan uit dat een routine zoals gewoontegedrag, een gevolg is van een hint en leidt tot een beloning. Je autosleutel die klaarligt is de hint, met de auto naar je werk is de routine en als beloning kom je op tijd op je werk aan. Wanneer je de hint gaat veranderen (= externe prikkel), door bijvoorbeeld in plaats van je autosleutel je fietstas klaar te zetten, zul je eerder je routine (= gedrag) gaan wijzigen. Ook een zogenaamde levensgebeurtenis kan fungeren als externe prikkel. Bij een nieuwe baan, het krijgen van kinderen of het verhuizen naar een andere woning zijn mensen eerder geneigd hun gedrag te veranderen.

Uit onderzoek van het KiM in Nederland blijkt dat wanneer een levensgebeurtenis optreed mensen vaker veranderen van reisgedrag.7 Daarom willen we mensen rond de levensgebeurtenis verhuizen prikkelen met gratis OV, zodat we de mobiliteitstransitie die noodzakelijke boost kunnen geven.

Doelstelling Dit initiatiefvoorstel heeft tot doel om in samenwerking met partners een pilot op te zetten om mensen te informeren en te stimuleren om de bus vaker te gebruiken als vervoersmiddel. De doelgroep zijn bewoners die recent naar of binnen Eindhoven zijn verhuisd. Een gedegen pilot wordt ook gemonitord en geëvalueerd. Het uiteindelijke doel hiervan is om meer mensen te stimuleren om vanaf de pilot gebruik te blijven maken van de bus in Eindhoven.

5. 6. 7.

Landelijk reizigersonderzoek 2022 | Rapport | Rijksoverheid.nl https://telrp.springeropen.com/counter/pdf/10.1186/s41039-020-00127-7.pdf https://www.kimnet.nl/binaries/kimnet/documenten/rapporten/2017/11/07/levensgebeurtenissen-enmobiliteit/Levensgebeurtenissen+en+mobiliteit.pdf

Het college opdracht te geven om: 1. samen met OV-aanbieder Hermes een pilot op te zetten om volwassenen die verhuizen binnen of naar Eindhoven te stimuleren om gebruik te gaan maken van het openbaar vervoer. Waarbij: a. geïnformeerd wordt over het bussysteem van Eindhoven en de regio; b. verschillende vormen van een abonnement worden aanboden, waaronder als voorbeeld: i. 3 maanden gratis met de bus ii. 6 maanden met 50% korting met de bus; c. in overleg met Hermes wordt bekeken hoe groot het dekkingsgebied wordt van deze actie, maar waar wordt gestreefd naar een zo’n groot mogelijk gebied in de provincie Noord-Brabant; d. de (nieuwe) Eindhovenaar zelf kan bepalen of en op welk moment binnen de pilotperiode men gebruik wil gaan maken van een van de abonnementen; e. Hermes gebruikers van de abonnementen richting het einde van de pilot mag informeren over hun reguliere abonnementen en diensten; 2. een derde partij, zoals de TU/e, te betrekken bij deze pilot om gedegen onderzoek uit te voeren hiernaar. Waarbij we kijken naar de impact van deze maatregel op de mobiliteitstransitie; 3. deze pilot te koppelen aan verhuisbeleid van de gemeente Eindhoven; 4. deze pilot in 2024 te laten starten met een looptijd, die wordt afgestemd met Hermes, van ten minste 6 maanden; 5.

zich maximaal in te spannen om deze pilot als gemeente mogelijk te maken en kosten voor deze pilot zo veel als mogelijk te beleggen bij Hermes en de provincie en de kosten voor het onderzoek zo veel als mogelijk te beleggen bij een derde partij.

Voorstel

Argumenten

1.1 Hermes is betrokken bij de totstandkoming van dit initiatiefvoorstel In eerste gesprekken over de pilot en de vorm is door Hermes positief gereageerd. Ze staan open om in samenwerking met de Gemeente Eindhoven en een derde partij een gedegen pilot op te zetten voor mensen die in of naar onze gemeente verhuizen.

1a.1 Eerder onderzoek toont aan dat informeren ook het busgebruik kan stimuleren. Uit eerdere buitenlandse studies,8,9 is gebleken dat alleen het informeren over buslijnen, abonnementen en het OV-systeem al positief kan bijdragen aan hoe mensen denken over het OV. Hierdoor zou alleen het informeren al een externe prikkel kunnen zijn om na te gaan denken over het gebruik van het OV in Eindhoven. 8. 9.

Bamberg, S. (2006). Is a residential relocation a good opportunity to change people’s travel behavior? Results from a theory-driven intervention study. Environment and Behavior, 38(6), 820–840. https://doi.org/10.1177/0013916505285091 Ralph, K. M., Brown, A. E., & Bloustein, E. J. (2019). The role of habit and residential location in travel behavior change programs, a field experiment. Transportation, 46. https://doi.org/10.1007/s11116017-9842-7

1b.1. Het duurt even voordat je een nieuwe gewoonte hebt aangeleerd. Onderzoek uit 200910 stelt dat het gemiddeld 66 dagen duurt om een nieuwe gewoonte aan te leren. Ook de studie van het KiM over levensgebeurtenissen en reisgedrag geeft aan dat “maatregelen vooral effectief zijn wanneer de ‘verhoogde aandacht’ lang wordt volgehouden. Vertaald naar verkeer en vervoer: een eenmalig probeerkaartje voor het openbaar vervoer zal zelden voldoende zijn om mensen over de streep te trekken”.7 Daarom willen we in deze pilot gebruik maken van abonnementsvormen die lang genoeg zijn, zodat uiteindelijk mensen na het aflopen van de pilot gebruik blijven maken van gezamenlijk vervoer. 1c.1. Hoe groter het dekkingsgebied van de pilot hoe beter voor de inwoners, maar het moet natuurlijk ook uitvoerbaar zijn. Veel (nieuwe) Eindhovenaren zullen voornamelijk, naar verwachting, in deze regio gebruik gaan maken van de bus. Tegelijkertijd moet de pilot ook gemakkelijk en snel uitvoerbaar zijn voor alle partners. Aangezien Hermes reeds abonnementen aanbiedt voor heel Noord-Brabant is een koppeling met dit abonnement mogelijk het gemakkelijkst. 1d.1. Niet iedere verhuizer is meteen bewoner van de nieuwe plek. Door inwoners zelf de keuze te geven over het moment van ingebruikname van het pilotabonnement kan er optimaal gebruik van worden gemaakt.

Iedere verhuissituatie is namelijk uniek en niet iedereen heeft direct een abonnement nodig. Denk bijvoorbeeld aan een verbouwing of een vakantie. Deze aanpak is ook gekozen bij De Lijn. Deze OV-aanbieder in België biedt sinds kort samen met verschillende Vlaamse gemeenten een probeeraanbod aan bij verhuizers.11 1e.1. We willen een duurzame verandering, een mobiliteitstransitie. Het uiteindelijke doel van deze pilot is om meer mensen te stimuleren om gebruik te maken van het openbaar vervoer. De pilot met een proefabonnement is daarbij slechts een middel om het gebruik te stimuleren en het gedrag aan te passen. De gebruikers zullen daarna zelf de keuze moeten maken of ze hiervan gebruik willen blijven maken. Een eventueel abonnement via Hermes kan dat voor een langere termijn verder stimuleren, zodat we met deze pilot echt bijdragen aan de mobiliteitstransitie die we met elkaar in gang willen zetten.

2.1 Gedegen Nederlandse onderzoeksresultaten kan helpen bij eventuele doorontwikkeling en verdere verspreiding van deze pilot. In België vindt een soortgelijke actie op dit moment plaats, maar daar wordt verder niet of nauwelijks data voor verzameld, waardoor een gedegen onderzoek daar (nog) niet mogelijk is. Of deze pilot werkt en wat succesvolle elementen zijn is daardoor nog onduidelijk. Daarnaast is een gedegen evaluatie bij een pilot noodzakelijk. Binnen de TU/e vindt er reeds onderzoek plaats naar levensgebeurtenissen en mobiliteit, waardoor zij mogelijk een geschikte partner zijn. Zij hebben ook bijgedragen aan de totstandkoming van dit initiatiefvoorstel.

10. https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.695.830&rep=rep1&type=pdf 11. Wat houdt het probeerpakket van de verhuisactie in? – Vragen & Contact – De Lijn

3.1 Het koppelen van deze pilot aan de verhuismelding zorgt voor een minimale investering vanuit de ambtelijke organisatie. Inwoners die naar of in Eindhoven verhuizen maken een melding van hun verhuizing bij de gemeente Eindhoven. De gemeente is dan de juiste instelling om inwoners te informeren over de pilot en te verwijzen naar Hermes voor de abonnementen en verder informatie over het OV-systeem in deze regio. Door het aan het verhuisbeleid te koppelen vergt het minimale inspanning voor de ambtelijke organisatie. 4.1 Hermes heeft aangegeven snel te kunnen en willen starten. Hermes heeft aangegeven dit op te kunnen nemen in hun PR-plan voor 2024. Daarom is het goed om ook te kijken of we het binnen de ambtelijke organisatie spoedig kunnen neerleggen, zodat de pilot bij voorkeur vanaf 1 januari 2024 kan gaan starten. Kanttekeningen 1. Hermes zal het PR-plan voor 2024 moeten voorleggen aan de provincie. De provincie moet daarbij goedkeuring en financiële ondersteuning geven voor dit plan. Het kan gebeuren dat de provincie deze pilot afwijst.

Overige

Kostenindicatie Hermes kan in samenspraak met de provincie vanuit reclamemiddelen budget vrij maken voor deze pilot. Kennis kan worden toegepast vanuit de TU/e, waar reeds promotie-onderzoek over dit onderwerp plaatsvindt. We vermoeden dat daarom de kosten voor deze pilot minimaal zullen zijn. We denken daarnaast met het voorstel de businesscase voor Hermes interessant genoeg te hebben gemaakt, omdat zij gebruikers kunnen benaderen voor een ander abonnement na de pilotperiode. Indien er toch kosten zullen zijn voor het onderzoek, dan vermoeden wij dat deze beperkt zijn en opgevangen kunnen worden binnen het programma verkeer en vervoer. Communicatie De raad wordt bij de start geïnformeerd over het definitieve ontwerp van de pilot. Daarnaast wordt zij gedurende de pilot geïnformeerd indien dit nodig is. Na afloop van de pilot en wanneer het onderzoek door de derde partij is afgerond zal de raad hier ook over geïnformeerd worden, zodat er een afweging gemaakt kan worden of en hoe hiermee wordt doorgegaan. Een eventuele uitbreiding naar andere stimuleringsmaatregelen die ingrijpen op een verhuizing kan dan ook worden overwogen. Daarnaast zal goed moeten worden nagedacht over hoe verhuizers in en naar Eindhoven geïnformeerd worden over deze pilot. Minimaal dient het op de website van de gemeente Eindhoven te komen staan en via een brief bekend gemaakt te worden aan de verhuizers.

Planning en uitvoering Direct na vaststelling door de raad wordt er contact gezocht met Hermes en een derde partij om de pilot en het onderzoek definitief vorm te geven, zodat de pilot met een minimale looptijd van 6 maanden bij voorkeur kan starten op 1 januari 2024. De onderzoeksresultaten worden zo spoedig als dat mogelijk is na afloop van de pilot verwerkt en gedeeld met de raad. Evaluatie Onderzoek vindt plaats door een derde partij. Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

De indieners bedanken iedereen die geholpen heeft bij de totstandkoming van dit voorstel.

Raadsnummer

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het initiatiefvoorstel Gratis OV voor nieuwe Eindhovenaren van Bart Habraken; besluit: Het college opdracht te geven om: 1. samen met OV-aanbieder Hermes een pilot op te zetten om volwassenen die verhuizen binnen of naar Eindhoven te stimuleren om gebruik te gaan maken van het openbaar vervoer. Waarbij: a. geïnformeerd wordt over het bussysteem van Eindhoven en de regio; b. verschillende vormen van een abonnement worden aanboden, waaronder als voorbeeld: i. 3 maanden gratis met de bus ii. 6 maanden met 50% korting met de bus; c. in overleg met Hermes wordt bekeken hoe groot het dekkingsgebied wordt van deze actie, maar waar wordt gestreefd naar een zo’n groot mogelijk gebied in de provincie Noord-Brabant; d. de (nieuwe) Eindhovenaar zelf kan bepalen of en op welk moment binnen de pilotperiode men gebruik wil gaan maken van een van de abonnementen; e. Hermes gebruikers van de abonnementen richting het einde van de pilot mag informeren over hun reguliere abonnementen en diensten; 2. een derde partij, zoals de TU/e, te betrekken bij deze pilot om gedegen onderzoek uit te voeren hiernaar. Waarbij we kijken naar de impact van deze maatregel op de mobiliteitstransitie; 3. deze pilot te koppelen aan verhuisbeleid van de gemeente Eindhoven; 4.

deze pilot in 2024 te laten starten met een looptijd, die wordt afgestemd met Hermes, van ten minste 6 maanden; 5. zich maximaal in te spannen om deze pilot als gemeente mogelijk te maken en kosten voor deze pilot zo veel als mogelijk te beleggen bij Hermes en de provincie en de kosten voor het onderzoek zo veel als mogelijk te beleggen bij een derde partij. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van , voorzitter. , griffier.