Collegebrief aan de raad over Toezegging n.a.v. motie onderzoek vrijstelling huur buurthuizen

Retouradres Postbus 90150, 5600 RB Eindhoven

Leden van de raad

gemeente Eindhoven Inboeknummer: 22bst00418 Dossiernummer: 22.11.103_3.4.1 B&W beslisdatum: 15 maart 2022

Betreft: Toezegging n.a.v. motie onderzoek vrijstelling huur buurthuizen

Geachte leden van de raad, Op 13 juli 2021 is door de raadsfracties 50plus, CDA, CU, LPF, OAE, PvdA en SP een motie ingediend over een onderzoek om buurthuizen vrij te stellen van huurbetaling aan de gemeente. In de motie schetsen partijen dat buurthuizen te veel bezig zijn met “het maken van omzet om de huur te kunnen betalen en daardoor steeds minder bezig zijn met de sociale opgave van de buurt.” De opdracht voor (vrijwillige) bestuurders wordt volgens de indieners steeds moeilijker en het vinden van vrijwilligers ook. Indieners vinden dat vrijwilligers zich zouden moeten bezig houden met de sociale opgave voor de buurt. De motie verzoekt het college: 1. In kaart te brengen wat voor de gemeente de kosten in financiële zin zijn als álle buurthuizen vrijgesteld zouden worden van huur. 2. Daarbij inzichtelijk te maken wat er bijvoorbeeld door gemeentelijke subsidie bijgedragen wordt aan huur (het zgn. rondpompen van geld) 3. Welk bedrag Lumens jaarlijks ontvangt aan subsidie om ‘hun’ buurthuizen te beheren. 4. Een serieuze poging te ondernemen om de maatschappelijke opbrengst van buurthuizen te berekenen dan wel te benoemen. 5. De uitkomsten aan de raad te presenteren zodanig dat er voor de begroting van 2022 een politieke afweging gemaakt kan worden door de raad met het oog op de begroting van 2022 en verder.

Wethouder Torunoglu heeft de motie omarmd en aangegeven dat dit voor vaststelling van de begroting niet haalbaar is, maar hij zegde toe dat in Q1 van 2022 het inzicht kan worden gegeven. Op basis van deze toezegging is de motie ingetrokken. In deze collegebrief wordt deze toezegging gestand gedaan door vragen 1 tot en met 4 te beantwoorden.

Bezoekadres Stadhuisplein 1 5611 EM Eindhoven www.eindhoven.nl

Postadres Postbus 90150 5600 RB Eindhoven gemeente@eindhoven.nl Telefoon 14 040

Inboeknummer 22bst00418

In deze collegebrief beperken we ons tot de buurthuizen in gemeentelijk eigendom: 13 zelfstandige buurthuizen die een gebouw huren bij de gemeente en op één na verenigd zijn in de VVA (Verenigde Vrijwilligersbesturen Accommodaties): Fab28, de Blokhut, ’t Akkertje, de Lievendaal, Orka, ’t Oude Raadhuis, de Uitwijk, de Boemerang, de Hoeksteen, dorpshuis Acht, Heidehonk, Trefpunt, Heesterhonk; 7 buurthuizen in beheer bij Lumens: Unitas, de Mortel, Blixems, ’t Bellefort, de Dommel, ’t Slot, de Werf. 1. Vrijstelling huur Voor we de vraag beantwoorden wat het financiële effect is als de buurthuizen geen huur meer zouden betalen, wijzen we u op andere effecten daarvan. Het vrijstellen van huur voor buurthuizen kent de nodige bezwaren. De belangrijkste bezwaren zijn: • Het creëren van ongelijkheid ten opzichte van andere maatschappelijke huurders, zoals scoutings, welzijnsinstellingen of culturele instellingen. • Als de huurprijs ‘symbolisch’ wordt, bijvoorbeeld nul of één euro, dan is juridisch geen sprake meer van huur. • De juridische gevolgen voor zowel gemeente als buurthuisbestuur zijn groot, doordat geen sprake meer is van een huurrelatie, maar van bruikleen. Dit verzwakt de juridische positie van de buurthuisbesturen met betrekking tot hun gebouw aanzienlijk. • Ongeoorloofde staatssteun ten opzichte van andere partijen die dergelijke voorzieningen in de regio huren.

• Eindhoven zoekt nu al de randjes op door de laagst mogelijke huurprijs te hanteren die juridisch nog toelaatbaar is: de fiscale huur. Dat is een vorm van (verkapte) subsidieverlening aan de huurders. Als de huur nog verder daalt ontstaat een onrechtmatige situatie, in strijd met onder meer de Wet markt & overheid. • Er wordt niet meer uitvoering gegeven aan het eigen vastgestelde beleid (Nota Vastgoedbeleid 2020). Uiteraard is het aan de politiek hier eventuele beleidswijzigingen aan te brengen. Het gewenste effect dat de indieners van de motie beogen, namelijk dat de buurthuisbesturen zich beter kunnen richten op de sociale opgave van de buurt, kan op een andere wijze worden bereikt. Dit kan door het subsidiëren van de buurthuisstichtingen door het Sociaal Domein. Hiermee worden de volgende effecten bereikt: • Meer transparantie in subsidiestromen en een zuivere scheiding tussen de publiekrechtelijke taak (subsidiering) en de privaatrechtelijke taak (verhuur) van de gemeente. • Er is dan geen sprake van een onrechtmatig grote verkapte subsidie via Vastgoed. • Er wordt voldaan aan de Wet Markt & Overheid.

2

Inboeknummer 22bst00418

• • • •

• • • •

Via subsidie kan inhoudelijke sturing (Sociaal Domein) plaatsvinden om doelstellingen van het sociaal beleid te realiseren. Inhoudelijke sturing is dan ook mogelijk bij buurthuizen die geen gemeentelijk vastgoed huren. Buurthuizen kunnen zich beter richten op hun kerntaak en zich inzetten voor de maatschappelijke opgave. Besturen hoeven zich minder zorgen te maken over hoe het hoofd boven water te houden. (De kosten bestaan overigens uit meer dan alleen het betalen van huur). Er hoeven geen activiteiten meer plaats te vinden die niet bijdragen aan de sociale opgave. De gewenste ontzorging van de buurthuisbesturen vindt plaats, waardoor het ook gemakkelijker wordt om vacante bestuursfuncties in te vullen. De gevoelens van ongelijke behandeling van vrijwillige buurthuisbesturen ten opzichte van Lumens buurthuizen wordt ongedaan gemaakt. Er vindt een besparing plaats op de subsidies die organisaties ontvangen, die gebruik maken van ruimten in het buurthuis.

Hiermee zou de gemeenteraad breken met het tot nu toe gehanteerde uitgangspunt dat de activiteiten worden gesubsidieerd en niet de gestapelde stenen. Echter, huisvesting is een cruciaal onderdeel van het kunnen organiseren van activiteiten. Activiteiten die andere organisaties organiseren in het buurthuis hoeven dan geen subsidie meer te ontvangen voor de huisvestingscomponent. Dan ter beantwoording van de vraag: indien de buurthuizen vrijgesteld zouden worden van huur dan gaat het bij de vrijwillig bestuurde buurthuizen op jaarbasis om € 308.051,91(2022). Via de Subsidieregeling Huurcompensatie Sociaal domein Eindhoven wordt aan buurthuizen jaarlijks € 252.097,- verstrekt. Deze regeling is in 2019 vastgesteld omdat voor meerdere vrijwillige buurthuizen een te lage huur gold (lager dan fiscale huur, dus onrechtmatig). De huren zijn per 1-1-2020 op het juiste niveau gebracht. Om de stichtingen daar financieel voor te compenseren is deze subsidieregeling opgezet. Ten aanzien van de Lumens buurthuizen verwijzen we naar het antwoord op vraag 3 die specifiek gaat over de inzet van Lumens ten aanzien van buurthuizen/ wijkcentra. 2.

De bijdrage van gemeentelijke subsidies aan de huur van buurthuizen Met uitzondering van de tijdelijke ondersteuning uit het Corona Noodfonds en de Subsidieregeling Huurcompensatie ontvangen buurthuizen geen subsidie vanuit het sociaal domein voor het (vrijwillig) beheer. Een veelvoud aan (vrijwilligers-)organisaties ontvangen subsidie vanuit het Sociaal Domein. Daar is niet in kaart welk deel van die verleende subsidie door hen wordt aangewend voor het huren van ruimte in buurthuizen en in welke buurthuizen. 3.

Subsidie Lumens wijkcentra

3

Inboeknummer 22bst00418

Voor het huren, beheer en onderhoud van 7 wijkcentra ontvangt Lumens op jaarbasis € 392.116,- (2022). 4. Maatschappelijke opbrengsten buurthuizen De vraag om de maatschappelijke waarde te berekenen vergt in zichzelf een apart onderzoek en dan nog is de vraag of het antwoord volledig is en tot tevredenheid stemt. Vergelijkbare onderzoeken elders leiden vaak niet tot het beantwoorden van de kernvraag. We zullen een poging doen de maatschappelijke waarde benoemen. De gemeentelijke buurthuizen hebben allemaal zo hun eigen identiteit en positie in de buurten van onze stad. In de ene buurt is het buurthuis de bruisende huiskamer van de buurt waar de hele dag van ‘s morgens vroeg tot ’s avonds laat activiteiten plaats vinden en buurtbewoners hun plek vinden. In een andere buurt voorziet het buurthuis in een functie maar is de aanloop minder groot. Dat zegt niets over de maatschappelijke waarde omdat deze voor elk individu groot kan zijn. Wat echter voor de gehele stad geldt: de diversiteit van de stad neemt toe. Daarom zijn er plekken nodig waar mensen, ook van verschillende achtergronden, elkaar leren kennen. Dat moeten plekken zijn waar veel mensen zich in herkennen en zich thuis voelen, waar ze dus graag naar toe gaan. Een buurthuis is gericht op sociaalmaatschappelijke activiteiten en kan daarom bij uitstek een dergelijke opgave voor zijn rekening nemen.

Taalles in het buurthuis kan voor kinderen en/ of ouders de belangrijkste opstap zijn naar volwaardig deelnemen in de samenleving en het eigen slagen in de maatschappij. De zelfhulpgroep die wekelijks in het buurthuis samen komt is voor veel mensen noodzakelijk om het te redden in het leven. De laagdrempelige dagbesteding landt steeds vaker in buurthuizen. Voor veel mensen is het de enige manier om buiten het eigen huishouden deel te kunnen nemen aan de samenleving. Maar ook het maandelijkse kienen is voor veel bezoekers een steentje in de muur die wordt opgebouwd om eenzaamheid tegen te gaan. Datzelfde geldt misschien ook wel voor de biljartclub. Gezamenlijk eten in het buurthuis gebeurt op veel plekken en is voor veel deelnemers het hoogtepunt in de week. De waarde van een buurthuis als nagenoeg de enige horecavoorziening in een meer perifeer gelegen buurt moet niet worden onderschat. Soms is het adem halen buiten het eigen huishouden net even genoeg om thuis de balans te houden. Veel verenigingsleven kan geen doorgang vinden zonder het buurthuis. Of het nu de biljartclub, de kaartclub, de tafeltennisvereniging of het koor is, het buurthuis is hun honk waar wekelijks met passie hobby of meer wordt uitgeoefend. Zonder buurthuis kan bij menig carnavalsvereniging het licht uit.

Kinderactiviteiten maken vaak onderdeel uit van het programma in buurthuizen en deze zijn onmisbaar voor veel kinderen om soms net dat aangeboden te krijgen wat er thuis niet is. Ook is er vaak een koppeling tussen buurthuis en jongerencentrum. Zonder die koppeling is het voor veel jongerencentra nauwelijks mogelijk om overeind te blijven.

4

Inboeknummer 22bst00418

Met deze voorbeelden wordt nog steeds onrecht gedaan aan dat wat er allemaal nog meer gebeurt in de buurthuizen in onze stad. Buurthuizen zijn het sociale weefsel in de stad of maken dat juist mogelijk. Het is de vindplaats van professionele partijen in de buurt maar ook de plek waar je je veilig kunt voelen. En voor velen is het buurthuis dè huiskamer in de buurt. 5. Overige zaken en opties voor andere beleidsmatige keuzes De geschetste problematiek van ‘kunnen richten op de kerntaak’ geldt voor meer huurders van gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Dit betreffen veelal ook vrijwilligers. De vraag is of alleen moet worden gefocust op buurthuizen of dat breder moet worden gekeken. Daarbij is van belang dat onze vrijwilligersinfrastructuur versterking verdient met mensen van verschillende leeftijdsgroepen en diverse achtergronden. Daarover dienen goede gesprekken gevoerd te worden met de besturen, zodat er ook een gezamenlijke wervingscampagne opgezet kan worden. Naast subsidiering en richten op de kerntaak spelen er ook andere zaken bij buurthuizen. Denk b.v. aan versnippering van het aanbod, onderlinge concurrentie, streven naar multifunctioneel gebruik, waardoor ook b.v. sportkantines en scholen worden gebruikt voor welzijnsactiviteiten. Hierdoor kan de traditionele functie van het buurthuis onder druk komen te staan.

Indien een keuze wordt gemaakt voor het wijzigen van de beleidsuitgangspunten (we subsidiëren activiteiten en geen stenen) kan op bestaande subsidiëring worden verder gebouwd. Het is aan de politiek om de keuze te maken daar additionele middelen voor vrij te maken. Een optie is zoals gezegd het onderzoeken van de subsidiemogelijkheden voor buurthuizen door het Sociaal Domein. Deze wijze van subsidiëren is niet nieuw en gebeurt ook bij anderen gemeenten, onder meer de gemeente ’s-Hertogenbosch. 6. Reactie Lumens en VVA De ambtelijke conceptversie van deze collegebrief is voorgelegd aan Lumens en aan de VVA. Zij hebben beide gereageerd. Reactie Lumens: Lumens stelt dat het loslaten van huur slechts een klein onderdeel is van iets dat een bredere kijk vraagt. Lumens geeft aan graag samen met de gemeente en de andere buurthuizen in gesprek te komen om de toekomst van buurthuizen te verkennen en een plan uit te stippelen. Reactie VVA: De VVA heeft uitgebreid gereageerd. Haar reactie is als bijlage 1 bij deze collegebrief gevoegd. De VVA heeft met instemming op de collegebrief gereageerd. Zij ziet dat het onderwerp buurthuizen de aandacht krijgt die het verdient op de terreinen die van belang zijn: inhoud van activiteiten; exploitatie; de druk die er ligt op vrijwilligers om elke dag

5

Inboeknummer 22bst00418

een stevige bijdrage te leveren aan het sociale weefsel en het sociaal beleid van de stad. Met nadruk wijst de VVA naar datgene wat zij in haar reactie heeft aangegeven over het werkkapitaal voor buurthuizen, om de besturen en vrijwilligers te ontzorgen. Bijlage: VVA-reactie op toezegging n.a.v. motie onderzoek vrijstelling huur buurthuizen Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Eindhoven,

secretaris

6