Collegebrief aan de Raad Leidraad en raadsvoorstel rekenkamer Knoop XL collegebrief

Aan de leden van de raad

gemeente Eindhoven Inboeknummer: 22bst00771 Dossiernummer: 22.21.401 B&W-beslisdatum: 24 mei 2022

Betreft: Leidraad rekenkamercommissie Eindhoven Internationale Knoop XL

Geachte leden van de raad, Recent is de ‘leidraad omgang KnoopXL’ gepubliceerd, tot stand gekomen op verzoek van de Rekenkamercommissie. Deze leidraad biedt de Raad een handreiking over hoe om te gaan met ‘grote projecten’, waarbij in het rapport met name wordt ingegaan op de ontwikkeling van Eindhoven Internationale Knoop XL. Wij hechten eraan om u van een eerste korte reactie en reflectie te voorzien, zodat u deze kan betrekken in uw afwegingen bij de behandeling van het voorstel van de rekenkamercommissie op 24 mei a.s.. Dat doen we in drie onderdelen: 1. Waar staan we: proces tot nu toe Hierbij geven we inkleuring en duiding aan waar Eindhoven staat in de ontwikkeling van Eindhoven Internationale Knoop XL 2. De leidraad Hierbij geven we een eerste reactie op de in de leidraad benoemde zaken en lessen. 3. Het proces We eindigen met wat dit betekent voor het proces zoals wij dat graag willen doorlopen met uw Raad in de komende periode, nu wij in het raadsvoorstel ‘Op weg naar een entiteit Fellenoord’ nog geen rekening hebben kunnen houden met de aanbevelingen van de rekenkamercommissie. Alvorens in deze driedeling in te gaan op leidraad en voorstel, geven we uw raad graag de volgende notie mee: Eindhoven staat voor een gigantische opgave. Aan de ene kant willen we voorzien in de autonome behoeft van onze inwoners en tegelijkertijd de groei van onze regio faciliteren.

Er zijn veel ‘verborgen verhalen’ van stellen die graag samen willen wonen maar voor wie het onmogelijk is om een betaalbare plek te vinden, van alleenstaande ouders die hun kinderen gedwongen in een kleine, tochtig etagewoning proberen op te voeden en van expats en internationale studenten die een rib uit het lijf aan huur gevraagd wordt. Dit benadrukt de noodzaak van ruimte voor woningbouw vooral door verdichting in de bestaande stad, andersoortige mobiliteit, een andere inrichting van onze openbare ruimte en daarmee een directe inbreuk op onze leefomgeving. Dat vraagt om een balans tussen snelheid vanuit belang van de opgave (waaronder woningzoekenden) en het effect op de directe omgeving van deze ontwikkelingen.

1

1. Waar we staan: proces tot nu toe De ontwikkeling van Knoop XL is een omvangrijk en complex programma, waar we met uw raad al een aantal jaren periodiek over in gesprek zijn. Gegeven de impact van het programma voor stad en regio, spreekt het voor zich dat wij dat blijven doen om ook uw nieuw aangetreden- raad in staat te stellen om een goede afweging te maken. De aanbevelingen van de rekenkamercommissie zijn daarbij zeer behulpzaam en zullen wij betrekken bij de met uw Raad te zetten vervolgstappen. We borduren daarbij voort op de stappen die wij met uw raad de afgelopen jaren al hebben gezet en die geleid hebben tot waar we vandaag de dag staan. De gezette stappen zetten wij graag voor u op een rij. In het kort: sinds 2104 (geformaliseerd in 2017) werken Rijk, Provincie Noord-Brabant, NS en ProRail en gemeente Eindhoven gezamenlijk aan een aantal urgente, samenhangende opgaven die zich concentreren rondom Station Eindhoven Centraal. Deze opgaven gaan o.a.

over de realisatie van een groot aantal voor eenieder betaalbare woningen, nieuwe werkmilieus, extra voorzieningen op het gebied van onderwijs, zorg en groen, beter openbaar vervoer en fietsvoorzieningen, treinverbindingen naar Duitsland en België, duurzaamheids- en ecologische opgaven rondom de Dommel en kansen om het (nationale) stedelijk vernieuwingsgebied Woensel-Zuid een impuls te geven door dat te verbinden met de ontwikkeling van het gebied Fellenoord. Op 17 mei jl. hebben we u door het gebied rondgeleid om u een beeld te geven van de inhoudelijke stand van zaken van de plannen. Een en ander is vastgelegd in een plan van aanpak en samenwerkingsovereenkomst Eindhoven Internationale Knoop XL, (vastgesteld door Gemeente Eindhoven, provincie Noord-Brabant, het ministerie van I&W en het ministerie van BZK) waarover uw Raad in 2019 is geïnformeerd op 10 mei 2019. Hierin zijn de scope en doelstellingen van het totale programma

uitgewerkt.

Kortgezegd

bestaat

dat

uit

twee

hoofdopgaven:

de

gebiedsontwikkeling Fellenoord en de knooppuntontwikkeling Eindhoven Centraal inclusief Neckerspoel (hierna Multimodale Knoop). Daarnaast spelen er, als derde onderliggend onderdeel, een aantal projecten in Stationsgebied Zuid die bij het programma Knoop XL horen (zoals bijvoorbeeld District E en Lichthoven). Dit alles is sindsdien in uitwerking, in samenspel met de stakeholders in het gebied. De uitwerking van de Multimodale Knoop Eindhoven Centraal is onderdeel van de MIRT bespreking tussen Rijk en regio. U bent daarover verschillende keren geïnformeerd, voor het laatst in december 2021. Voor de opgave gebiedsontwikkeling Fellenoord heeft U de ontwikkelvisie Fellenoord in 2021 unaniem vastgesteld. Daarmee ligt er een stevig kader waarbinnen deze gebiedsontwikkeling aan de noordzijde van Station Eindhoven Centraal uitgevoerd kan worden. Daarbij heeft uw Raad in maart 2021 besloten te onderzoeken hoe deze gebiedsontwikkeling met Provincie Noord-Brabant tot stand kan komen, vanwege de omvang, opgave en risico’s. De uitwerking hiervan is vertaald in het raadsvoorstel ‘Op weg naar een entiteit Fellenoord’. Met dit raadsvoorstel wilden wij met u het gesprek aangaan hoe de gebiedsontwikkeling Fellenoord tot uitvoering te brengen.

2

De recent gepubliceerde leidraad biedt voor ons een belangrijke handreiking om opzet en proces van het raadsvoorstel te heroverwegen. We constateren dat het waarom en wat van Knoop XL en de onderliggende gebiedsontwikkeling Fellenoord (de publieke waarde) als eerste zorgvuldige aandacht (inclusief een gedachtewisseling) met uw Raad vraagt, waarna we in tweede instantie over het hoe (inclusief de rol van de provincie) in gesprek kunnen gaan. Deze les nemen we ter harte.

Figuur 1 Opbouw Programma Eindhoven Internationale Knoop XL

2. De leidraad De leidraad biedt o.i. een gestructureerde aanpak aan de hand waarvan wij met uw Raad stap-voor-stap kunnen werken aan een goede invulling van de onderlinge rollen bij de sturing en beheersing van grote opgaven zoals Knoop XL. De leidraad beschrijft in onze ogen een uitstekend proces, waarmee we ons voordeel kunnen en willen doen. Wij komen in juni bij u terug met een inhoudelijke reactie hoe wij de 11 voorgestelde stappen toepassen op de gebiedsontwikkeling Fellenoord. Een aantal stappen hebben we overigens al met uw raad doorlopen, en we constateren dat het noodzakelijk is om deze opnieuw en in samenhang in beeld te brengen en waar nodig aan te vullen. Uw raad heeft tot nu toe veelal aan de hand van separate dossiers gesproken en besloten over de opgaven Knoop XL . Deze eerste reactie willen wij niettemin benutten om u helderheid te bieden op een drietal punten uit de leidraad. Dat is niet uitputtend, maar we willen zo voorkomen dat verwarring ontstaat over het programma Knoop XL, meer in het bijzonder over het schaalniveau, de meegegeven kaders van de gebiedsontwikkeling Fellenoord en de dialoog die wordt gevoerd met de stad: •

In de leidraad wordt een aantal schaalniveaus in de stedelijke ontwikkeling benoemd. De termen Centrum, Knoop XL en Fellenoord worden hierbij af en toe door elkaar gebruikt. Daarmee is het niet altijd duidelijk op welk schaalniveau de stellingnames en conclusies uit het stuk betrekking hebben. Dat begint bij de opdracht (die benoemde ‘grote projecten’) en de uitwerking (die benoemt Knoop XL), maar werkt ook door in de teksten zelf. Zo wordt bijvoorbeeld gesproken over de beoogde samenwerking

met

de

provincie

Noord-Brabant.

Dat

gaat

over

de

gebiedsontwikkeling Fellenoord (één van de hoofdopgaven uit het programma Knoop XL). Dat gaat niet over het centrum, Neckerspoel of Station Eindhoven. Daarmee zijn

3

de investeringsomvang en de risico’s voor het deel waar we samenwerking in de vorm van een entiteit voorzien van een andere orde dan in de leidraad is geschetst. Het is kortom zaak om de scope vooraf helder te hebben. Wij gaan ervan uit dat de scope Knoop XL betreft. Met de structurering zoals hiervoor benoemd en in figuur 1 weergegeven. •

De leidraad stelt dat er sprake is van onvoldoende uitwerkingsniveau in de Ontwikkelvisie Fellenoord. De ontwikkelvisie kent in onze ogen een heldere kaderstelling. Die kaders zijn de afgelopen periode vergaand uitgewerkt in scope, kpi’s, business case en mogelijke organisatievormen. Die aspecten zullen later dit jaar met uw Raad besproken worden. Eerst willen we hierover met u in gesprek zodat dit verwerkt kan worden in de uitwerking. In die fase zitten we nu. De conclusie dat de informatie ontbreekt, delen we derhalve niet, uw raad heeft er nog geen kennis van kunnen nemen, en het dient ook nog met u te worden besproken.

•

In de leidraad wordt gesuggereerd dat er geen dialoog met de omgeving plaats zou hebben gevonden. Niets is minder waar: de totstandkoming van de Ontwikkelvisie Fellenoord heeft in nauwe afstemming met de omgeving plaatsgevonden. Via verschillende sessies met tal van stakeholders (eigenaren, maatschappelijk partners, ontwikkelaars, makelaars), is de visie verbeterd en verfijnd. Die gesprekken zetten we ook nu nog voort. Ten aanzien van de toepassing van de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) geldt: het instellen van de Wvg is bedoeld om speculatie tegen te gaan en daarmee een belangrijk sturingsinstrument voor de gemeente dat wij ook daadwerkelijk willen toepassen. Om die reden is het onwenselijk van te voren kenbaar te maken dat een Wvg ingesteld gaat worden omdat het dan speculatie in de hand werkt.

Wij hechten er aan te reflecteren op deze 3 punten omdat hierdoor een verkeerd beeld kan ontstaan: bij de totstandkoming van de leidraad is aan College noch ambtelijke organisatie om technische of inhoudelijke informatie gevraagd en is ook niet de mogelijkheid geboden om deze te verstrekken.

3. Het proces De helder geformuleerde stappen in de leidraad gaan ons helpen u goed mee te blijven nemen in de nog te zetten stappen. Of dit precies kan in de volgorde zoals nu is aangegeven in de leidraad of dat sommige zaken beter en slimmer parallel kunnen lopen, onderzoeken we momenteel. In dat verband hebben wij ook afstemming met uw griffie om het raadsvoorstel voor de opgave gebiedsontwikkeling Fellenoord te plaatsen in de processtappen van de leidraad. We bezien hoe dat zich verhoudt tot het huidige raadsvoorstel, en wat aanvullend nodig is om een goed en zorgvuldig proces vorm te geven. Daarbij geven we ons wel rekenschap van het ingezette proces met onze Rijkspartners en de provincie Noord-Brabant. Wij moeten en willen ook recht doen aan onze goede samenwerking. Voorshands denken wij dat het wenselijk is om -in lijn met het door de rekenkamercommissie aangereikte stappenplan- als eerste met uw raad te spreken over

4

de te realiseren maatschappelijke effecten in Knoop XL en daarbinnen de gebiedsontwikkeling Fellenoord. Ter voorbereiding daarop werken wij aan een uiteenzetting van de gezette stappen tot nu toe met een doorkijk naar de nog met u te zetten stappen. Daarbij zullen we scherp aangeven waar de gebiedsontwikkeling Fellenoord wel en niet over gaat. Uw reflectie ten aanzien van maatschappelijke opgaven en effecten zullen we meenemen in de vervolguitwerking. Het voorstel om de komen tot een raadscommissie ondersteunen we hierbij van harte. Tot slot willen we u nog graag drie zaken meegeven: 1.

Wij staan een zorgvuldig proces voor, waarbij we rekenschap geven van de stappen die afgelopen jaren zijn gezet. We doen dan ook graag ons voordeel met de leidraad. Wij zien hiertoe voldoende mogelijkheden, maar geven u mee dat dit voldoende ruimte in het proces vraagt om zaken goed voor te bereiden en daarnaast ook inzet van uw Raad zal vragen;

2.

De ontwikkeling van Knoop XL en daarbinnen de gebiedsontwikkeling Fellenoord, maakt onderdeel uit van bespreking tussen Rijk, provincie en gemeente. Rijk en provincie zullen substantieel bij moeten dragen aan de investeringsprojecten in dit gebied (o.a. transformatie Fellenoord naar stadsboulevard) en hechten, net als wij, veel waarde aan realisatie van woningbouw, gezien de hoge woningnood. Daarom verwachten zij van Eindhoven een vertrouwenwekkende aanpak voor de uitvoering van de gebiedsontwikkeling. Het is om die reden belangrijk om uiterlijk tweede helft 2022

een

besluit

te

nemen

over

een

uitvoeringsorganisatie

voor

de

gebiedsontwikkeling Fellenoord. Daar willen we stap-voor-stap met u naartoe werken en dat kan volgens ons met behoud van een zorgvuldig proces. 3.

Voor de gebiedsontwikkeling Fellenoord wordt bij de provincie een parallel bestuurlijk proces doorlopen met Gedeputeerde en Provinciale Staten. Tussen ons College en GS vindt zeer regelmatig afstemming plaats. Zo ook op ambtelijke niveau. Gezien het langjarige karakter denken wij dat het wenselijk is om uw Raad en Provinciale Staten samen op te laten trekken.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Eindhoven,

secretaris

5