Bijlage - Evaluatierapport Pilot inwonersbegroting Oud Woensel

Pilot inwonersbegroting Oud Woensel Lessen van een democratisch experiment Welke projecten in een wijk steun van de gemeente verdienen, dat bepaalt de gemeente vaak zelf. Daarbij luistert zij naar de buurtbewoners. Maar wat als je bewoners helemaal zelf een budget van €50.000 laat verdelen? Wat vinden zij belangrijk voor hun wijk? In 2021 werd dit experiment uitgevoerd in Oud Woensel. Wat hebben we hiervan geleerd? Wat is nodig voor zo’n experiment? En wat kan dit in de toekomst betekenen? In dit document reflecteren we op de pilot.

Waarom een inwonersbegroting? Eindhovenaren moeten zo veel mogelijk te zeggen hebben over wat er gebeurt in hun buurt. Meestal werkt de gemeente samen met bewoners om de belangrijkste thema’s te bepalen en hun te betrekken bij verbeteringen in de buurt. De gemeente luistert naar de inwoners maar besluit zelf waar het geld naartoe gaat. Een inwonersbegroting gaat verder: de inwoners bepalen dan zelf waarin ze willen investeren. Eind 2020 heeft de gemeenteraad van Eindhoven gevraagd om inwonersbegroting toe te passen in de stad. Om beter te begrijpen hoe dit instrument werkt en wat de toegevoegde waarde

is voor Eindhoven, is er besloten om eerst een kleinschalige pilot uit te voeren in Oud Woensel. In dit project bepaalden buurtbewoners van Oud Woensel zelf hoe een budget verdeeld werd in hun buurt. Om het project op een toegankelijke manier te communiceren in de wijk is het project omgedoopt tot Buurt Budget Oud Woensel. Deze naam gebruiken we in alle communicatie en ook in dit rapport.

Doelen pilot Buurt budget

OUD WOENSEL

Deze pilot had als doel om de initiatiefkracht en het eigenaarschap van inwoners te bevorderen en het vertrouwen tussen de overheid en de buurt te verhogen. Ook wilden we leren over het instrument inwonersbegroting: heeft dit een toegevoegde waarde voor gebiedsgericht werken? Draagt het bij om op een andere manier met bewoners in gesprek te gaan en samen te werken? En wat zijn de kosten en processtappen?

Oud Woensel (Hemelrijken en Gildebuurt) is een diverse wijk met veel jonge inwoners, bewoners die al hun hele leven in de wijk wonen en expats. Volgens bewoners is het een wijk waar buren voor elkaar klaar staan en waar het gezellig is. Maar ook een wijk met problematiek waar veel aandacht voor is. De gemeente en haar partners werken op verschillende thema’s samen met bewoners en organisaties in de wijk.

Het uitgangspunt was om op een toegankelijke, leuke en laagdrempelige manier diverse inwoners te betrekken. We hebben daarom veel ingezet op innovatieve participatie vormen met elementen van gamification om een zo divers mogelijke groep bewoners aan te spreken.

Huishoudens en aantal inwoners Oud Woensel: Gildebuurt 938

Gildebuurt 1681

Hemelrijken 1841

Hemelrijken 3870

Verdeling achtergrond bewoners Oud Woensel: Woord van Yasin Torunoglu Wethouder wonen, wijken, werk en ruimtelijke ontwikkeling

Gildebuurt

Hemelrijken % Autochtoon

23% Bewoners weten als geen ander wat er speelt in hun buurt, wat de buurt bijzonder maakt, wat goed gaat, wat er mist en wat de buurt nog mooier zou maken. Daarom gaven we met het experiment ‘Buurt Budget’ meer zeggenschap en invloed aan

24%

53%

41%

40% 19%

% Westerse migratieachtergrond % Niet-westerse migratieachtergrond

Leeftijdsopbouw Oud Woensel:

bewoners van de wijk Oud Woensel. €50.000 euro om te besteden aan ideeën voor de wijk, met als belangrijkste voorwaarde dat iedereen de kans moet krijgen om met ideeën te komen en mee te beslissen. Bewoners hebben in dit project laten zien dat ze mooie ideeën hebben voor verbeteringen in de wijk én dat ze enthousiast zijn om daarin zelf actie te ondernemen. Van onze organisatie vroeg het experiment met een inwonerbegroting flexibiliteit en creativiteit. Er is op een vernieuwende manier gewerkt waarbij we de touwtjes uit handen gaven en tegelijkertijd zorgden voor een transparant en degelijk proces. In deze evaluatie staan resultaten waar we trots op kunnen zijn en waardevolle lessen voor een mogelijk vervolg. Ik ben blij dat we terug kunnen kijken op een geslaagd experiment. Op deze manier blijven we met elkaar leren wat er werkt voor de gemeentelijke organisatie, de stad, maar belangrijker: voor onze inwoners.

Gildebuurt

Hemelrijken Gegevens Oud Woensel, 2020

Eindhoven

Hoe hebben we het aangepakt? Het project Buurt Budget Oud Woensel is uitgevoerd tussen april en november 2021. Daarvoor volgde een voorbereidingsfase en daarna is er een evaluatie gedaan. De aanpak is gebaseerd op die van bekende inwonerbegrotingen uit bijvoorbeeld Antwerpen en Breda. Deze is aangepast naar de situatie in Oud Woensel en de doelstellingen van deze pilot.

De aanpak is begeleid door een projectteam van de gemeente. Dit team bestond uit experts van de gemeente over Woensel, participatie, gebiedsgericht werken en communicatie, aangevuld met externe experts op het gebied van innovatie, social design en inwonersbegrotingen. De aanpak werd op de voet gevolgd door drie raadsleden en er werd samengewerkt met een aantal actieve buurtbewoners.

AUGUSTUS JULI

Delibereren

JUNI

70 bewoners gesproken APRIL

AGENDEREN

2021

Voorbereiding

Fase 1: Agenderen Doel: Het inventariseren van belangrijke thema’s in de wijk.

Fase 0: Voorbereiding Het project startte met een voorbereidingsfase. In deze fase ontwikkelden we de aanpak inclusief de diverse innovatieve participatievormen, zoals een dobbelspel en WhatsApp-opdracht. Het projectteam werd opgesteld en verdiepte zich in het vraagstuk. Ook werd een 0-meting uitgevoerd om te achterhalen hoe bewoners voorafgaand aan het project naar de wijk en de gemeente kijken. Daarnaast ontwikkelden we de aanpak inclusief diverse innovatieve participatie vormen zoals een dobbelspel voor fase 1.

Tips en tops • Het blijkt essentieel om te begrijpen hoe de buurt in elkaar steekt en op welke manier je

bewoners goed kunt bereiken. In dit project hadden we meer gebruik kunnen maken van bijvoorbeeld sleutelfiguren in de wijk. Zij kennen de buurt en weten de informele wegen te bewandelen. Daarom raden we aan om in het vervolg vooraf te inventariseren welke plekken, sleutelfiguren en netwerken een verbindende rol kunnen spelen zodat je hier direct gebruik van kunt maken in het bereiken van de buurt. • Niet alleen bewoners zijn belangrijke stakeholders voor een inwonersbegroting. Ook de interne

organisatie van de gemeente speelt een belangrijke rol. Vanuit het projectteam en de interne organisatie kwam daarom de aanbeveling om bij de start van een vergelijkbaar project te starten met een gezamenlijke kick-off met alle stakeholders uit het gebied, de uitvoering, het beleid en de politiek.

Aanpak: We startten met het agenderen van het Buurt Budget. Dat deden we door met bewoners in gesprek te gaan over wat hun wensen, ideeën of dromen voor de wijk zijn. Niet met standaard interviews, maar met interventies die de aandacht trekken. En door communicatie in het Nederlands en het Engels. Zo gebruikten we een dobbelspel en prikkelbeelden om straatinterviews te doen. Ook vroegen we bewoners om dromen voor de wijk met ons te delen via Whatsapp en via een flyer die huis aan huis werd verpreid. Met een huis-aan-huisflyer had iedereen in Hemelrijken en Gildebuurt een kans om op een toegankelijke manier zijn dromen voor de buurt te delen. De opgehaalde wensen, ideeën, dromen en verhalen zijn vervolgens geanalyseerd en geclusterd door het projectteam. Resultaat: We hebben in deze fase 70 mensen gesproken. Op basis van deze gesprekken hebben we de belangrijkste thema’s voor de wijk (her)geformuleerd: www.eindhoven.nl/buurtbudget

Tips en tops Voor dit project is bewust gekozen om op zoek te gaan naar innovatieve en prikkelende methoden om bewoners te bereiken. Dit heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het projectsucces. Mede hierdoor hebben we een brede en diverse groep bewoners weten te bereiken, waarvan veel bewoners nog niet eerder met de gemeente hebben samengewerkt. Het op een passende en vernieuwende manier benaderen van buurtbewoners is dan ook essentieel voor toekomstige vergelijkbare projecten.

111 bewoners hebben meegedaan

Fase 2: Delibereren Doel: Bewoners het budget laten verdelen over de gekozen thema’s, aan de hand van een onderling gesprek. Aanpak: In deze fase gingen buurtbewoners samen in gesprek over de thema’s uit fase 1, en verdeelden het budget hierover. Bewoners werden onder andere uitgenodigd via rode portemonneetjes die we in de wijk verspreidden. Vanwege Covid-19 waren fysieke evenementen een lastige opgave. Dat bleek ook voor onze plannen. Waar we begonnen met een gemixte aanpak van on- en offline, vonden alle keuzemomenten uiteindelijk online plaats. Bewoners konden online het budget in twee rondes verdelen. In de eerste ronde kozen zij hun ideale verdeling van het budget over thema’s, en motiveerden zij waarom zij bepaalde thema’s meer of minder belangrijk vonden. In de tweede ronde, een week later, kregen zij de keuze en motivaties van andere bewoners te zien en konden zij op basis hiervan hun eigen verdeling aanpassen. Zo hebben we onze aanpak aangepast aan de situatie en de wijk. Resultaat: In deze fase hebben 111 bewoners het totale budget verdeeld over de belangrijkste thema’s voor de wijk.

Tips en tops • Het onderlinge gesprek tussen bewoners over belangrijke thema’s voor hun wijk is

potentieel een belangrijke stap waarin bewoners elkaar leren kennen. Covid-19 heeft ervoor gezorgd dat dit gesprek volledig online moest plaatsvinden. Hiermee hebben we een grote groep weten te bereiken. Dit is veel meer dan we verwacht hadden bij een fysieke bijeenkomst. Fysieke bijeenkomsten lenen zich beter voor een goed gesprek en het maken van verbindingen. Daarom raden we aan om in toekomstige projecten de combinatie van fysieke bijeenkomsten en online mogelijkheden op te zoeken. • In deze fase ontstaan er al veel ideeën bij bewoners. Ideeën geven energie waar nu

niets mee gedaan wordt. Het is daarom het overwegen waard om in deze fase bewoners met vergelijkbare ideeën met elkaar in contact te brengen. Zo kunnen ze gezamenlijk ideeën indienen in fase 3 en gaat hun energie niet verloren. • Het projectteam heeft de verdeling van het budget over thema’s in een latere fase

losgelaten. Bij dit beperkte budget zorgde een verdeling over de thema’s voor te kleine budgetten per thema die niet genoeg waren voor de uitvoering van ideeën. We raden aan om alleen bij grote budgetten de verdeling te koppelen aan de thema's.

winnende ideeën 1. Meer prullenbakken en recycle-opties op de Kruisstraat en in de wijk - €5.000 - €15.000

3. S.V. Oud Woensel! (Zaal)Voetbal - €4.000

2. Zebrapad op de Kruisstraat voor schoolkinderen - €3.000

4. Planten en sfeerverlichting op de Woenselse Markt €4.000

5. 3D zebrapaden of Streetart op de Kruisstraat of Woenselse Markt - €7.600

(VANAF) DECEMBER OKTOBER SEPTEMBER

35 ideeën na fase 3

Ideeën indienen

243 stemmers

STEMMEN

Fase 3: IDeeën indienen

Fase 4: Stemmen op de ingediende ideeën

Doel: Ideeën verzamelen uit de buurt.

Doel: Het selecteren van de populairste ideeën voor de wijk.

Aanpak: Bewoners werden via de e-mailnieuwsbrief en huis-aan-huisflyers uitgenodigd om ideeën in te dienen die pasten bij de thema’s. Ideeën werden ingediend en toegelicht met een online formuler. Voor bewoners voor wie dit een drempel was hebben we fysieke spreekuren georganiseerd. De drempel om een idee in te dienen moest immers zo laag mogelijk zijn.

Aanpak: Bewoners mochten vervolgens stemmen op de 35 ideeën. Zij werden met deur-aan-deur flyers uitgenodigd om te stemmen: dit kon digitaal, via de website van gemeente Eindhoven, of bij drie fysieke stembureaus. Zo was stemmen toegankelijk voor zowel digitaal vaardige als niet-vaardige buurtbewoners. Het fysieke stemmen werkte zo: op een aantal posters werden de 35 ideeën per thema gerepresenteerd. Iedereen kreeg 10 stickers om te verdelen over de ideeën (5 voor fysiek en 5 voor digitaal stemmen). Er is echter één regel: je moet je stemmen verdelen over minimaal twee ideeën. Zo voorkomen we dat mensen alleen op hun eigen idee stemmen.

Vervolgens hebben experts van de gemeente indieners van ideeën geholpen als deze nog niet concreet of compleet genoeg waren. Het bleek lastig om een goede inschatting te maken van het benodigde budget. Op basis van de gesprekken tussen de experts en indieners zijn een aantal ideeën afgevallen, aangepast of samengevoegd. Resultaat: Er zijn 48 ideeën ingediend waarvan er na toetsing 35 ideeën overbleven.

Tips en tops • Kaders voor het indienen van ideeën kunnen helpen bij het formuleren van passende en complete ideeën. Echter zorgen kaders ook voor meer sturing (iets wat niet past bij de basis van een inwonersbegroting) en meer werk voor de indiener om mee te doen. Probeer de kaders en aan te leveren informatie bij ideeën daarom zo minimaal mogelijk te houden. Zo blijft de drempel om ideeën in te dienen laag.

Op basis van het aantal verkregen stemmen konden binnen het beschikbare budget de eerste 6 ideeën gerealiseerd worden. De volledige uitslag van deze fase is hier te vinden: www.eindhoven.nl/buurtbudget Resultaat: Er hebben in totaal 243 mensen gestemd: 203 online en 40 fysiek. Na het optellen van alle stemmen konden zes ideeën gefinancierd worden uit het Buurt Budget.

Tips en tops • Dankzij de mogelijkheid om ook online te stemmen hebben we een

• Het is niet altijd eenvoudig om een idee goed en helder te omschrijven. Ook het inschatten van het benodigde budget is voor veel bewoners moeilijk. Hulp van experts vanuit de gemeente is daarom essentieel in deze stap. • Ook kost een haalbaarheidstoets veel tijd en moeten er specialisten van verschillende afdelingen betrokken worden. In het algemeen tijd en ruimte nemen om deze fase goed door te gaan. • Bewoners geven aan dat het niet altijd helder was wat er precies van hen verwacht werd als indiener. Wees daarom heel helder in de verwachting naar bewoners, ook over hun rol en de rol van de gemeente in de uitvoering van ideeën.

grote groep bewoners bereikt. Tegelijkertijd hebben we ook mensen in de wijk gesproken die geen computer hadden of het niet handig vonden om online te stemmen. Ook in de toekomst is het daarom aan te raden om het stemmen zowel digitaal als fysiek mogelijk te maken. • Bewoners konden op drie plekken in de wijk fysiek naar de stembus.

Dit waren bekende plekken in de wijk zoals het buurthuis in de Gildebuurt. Dit zorgde ervoor dat de beheerders enthousiast als ambassadeur van het Buurt Budget meehielpen op deze dag en bekenden aanspoorden om te komen stemmen. Gebruik maken van deze bekende plekken en sleutelfiguren is dan ook voor de toekomst aan te raden.

Ideeën UITVOEREN

6. Bakken met een boom / plant om verkeer af te remmen op Hemelrijken - €15.000

Fase 5: ideeën uitvoeren Doel: De winnende ideeën tot uitvoering brengen Aanpak: Samen met indieners van de winnende ideeën werkt de gemeente nu aan de uitvoering. Het uitgangspunt daarbij zijn de wensen van bewoners, bijvoorbeeld hun voorkeuren voor de bloembakken en straatverlichting, maar ook over de plaatsing van prullenbakken. De gemeente probeert in afstemming met gemeentelijke afdelingen en externe partners deze wensen te realiseren. Initiatiefnemers van het zaalvoetbalteam kunnen binnenkort al aan de slag om jongeren in de buurt nog sportiever te maken. Ideeën voor een zebrapad zijn complexer om te realiseren, door regelgeving die de verkeersveiligheid en doorstroom in de wijk moet garanderen. De gemeente werkt met de indieners van deze ideeën aan een passende oplossing.

Evaluatie

Resultaat: De gemeente streeft ernaar om alle ideeën voor de zomer 2022 uit te voeren en de wijkbewoners hierover te informeren.

Tips en tops • In deze pilot stond de uitvoer van de ideeën als fase los van de

voorgaande fases. Hierdoor kwam de focus op de uitvoer pas later op gang. In het vervolg zouden we daarom de uitvoer echt onderdeel maken van het project en daarmee voorkomen dat indieners (lang) op de uitvoering moeten wachten. • Het was lang onzeker welke ideeën het Buurt Budget zou opleveren.

Deze keuze ligt immers bij de bewoners en het resultaat van hun stemming is pas na de stemming bekend. Dit zorgt voor een lastige dynamiek: je wilt collega’s tijdig informeren over wat er voor hen aankomt, maar kunt nog niet bepalen wie je moet betrekken en met welke concrete vraag. Bespreek dit dilemma in een vroeg stadium met collega’s die mogelijk te maken krijgen met de ideeën. • Naast het stimuleren van bewoners om te komen met nieuwe ideeën

voor hun wijk is een belangrijk doel van een inwonersbegroting het leggen van verbinding tussen bewoners en het verhogen van de sociale cohesie. In de terugkoppeling naar indieners en gedurende de uitvoer moet het leggen van deze verbinding met medebewoners daarom gestimuleerd worden. Dit belangrijke doel van de inwonersbegroting moet dus niet uit het oog verloren worden bij de uitvoer.

Fase 6: Evaluatie Parallel aan de uitvoer (fase 5) heeft de evaluatie plaatsgevonden waar deze rapportage het resultaat van is. Gedurende de evaluatie blikken we terug op de pilot. Wat hebben we geleerd als projectteam? Als gemeentelijke organisatie? En hoe hebben bewoners de inwonersbegroting ervaren? Uit de evaluatie halen we de belangrijkste aanbevelingen, tips en tops. Deze vormen een belangrijk startpunt voor een volgende inwonersbegroting.

Tips en tops Omdat de uitvoering van de ideeën grotendeels pas na deze evaluatie gepland staat raden we aan om later in het jaar,als de uitvoering zichtbaar is in de wijk, een extra evaluatiemoment in te plannen.

Ervaringen en aanbevelingen vanuit de gemeente Het werken met een Buurt Budget was een experiment, voor de gemeente en voor bewoners. Daarom hebben we uitgebreid stilgestaan bij wat er goed ging en beter kon. Welke tops en tips geven we mee aan een volgend project? Hieronder volgen de verhalen van de gemeente: vanuit het projectteam en vanuit collega’s van andere afdelingen.

Wat werkte goed?

INTERNE ORGANISATIE

Binnen de gemeente • Vorm een daadkrachtig en flexibel projectteam. De energie en flexibiliteit van dit team is nodig om je aan te passen aan onverwachte situaties. Zo zijn we snel geswitcht van fysieke bijeenkomsten naar een digitale versie, waar ruim 100 bewoners op reageerden. • In het projectteam was belangrijke kennis, netwerk en vaardigheden aanwezig over het gebied, de aanpak en de communicatie.

Wat werkte goed? Met collega’s Collega’s zijn enthousiast over de vernieuwende manieren van bereiken van bewoners en zien de waarde van deze creatieve en innovatieve methoden. Methoden die ook in andere participatietrajecten toe te passen zijn. Met bewoners • Uit de keuzes van inwoners werd duidelijk dat een aantal projecten en thema’s waar de gemeente al aan werkte extra belangrijk waren en haast hadden. • Veel bewoners zijn door het project voor het eerst actief betrokken bij hun wijk, en zijn blij met de inzet van de gemeente. • Maak gebruik van een combinatie van fysieke en online tools om in wijken meer mensen te bereiken. • Het budget is een goede manier om eigenaarschap bij bewoners te leggen.

Financiële gegevens Buurt budget

Wat zijn tips voor de volgende keer? Met collega’s • Maak het collega’s, inwoners die over het proces willen meedenken en politiek eerder duidelijk wat zij kunnen betekenen binnen het project. Spreek ook af op welke manier ze dat willen doen. Zo kunnen zij tijd reserveren en voorkom je dat initiatieven voor hen als verrassing komen. • Sommige ideeën van de bewoners hadden ook vanuit reguliere middelen betaald kunnen worden, of op een andere manier worden bekostigd, zoals met subsidies. Kijk daarom waar een inwonersbegroting het meeste toegevoegde waarde heeft. Met bewoners • Vanwege het karakter van de inwonersbegroting mochten inwoners vrij hun ideeën indienen. Op het gebied van verkeersmaatregelen botste de winnende ideeën over een zebrapad met de verkeersmaatregelen die de gemeente zelf heeft ingezet. De gemeente bekijkt nu in samenwerking met de indieners op welke manier hun ideeën toch uitvoering kunnen krijgen. In principe hoort deze spanning ook bij het instrument maar in de toekomst moeten de kaders zoals verkeersveiligheid vooraf besproken worden. • Tegelijkertijd: stel niet te veel of te strenge kaders aan de initiatieven. Juist door weinig kaders te hanteren is het instrument uniek: bewoners mogen echt zelf bepalen waar ze geld aan uitgeven. • Investeer in (digitale) infrastructuur voor het gesprek met bewoners.

Je kunt een inwonersbegroting makkelijker organiseren als je gebruik kan maken van een goede website of platform waar bewoners met elkaar en de gemeente in gesprek kunnen. Algemeen • Schep duidelijkheid over wie de agenda voor de buurt bepaalt. Als agenda’s van gemeente en buurtbewoners botsen kom je eruit met het goede gesprek in plaats van door een beroep te doen op hiërarchie. • Kies een buurt of wijk waar de basis op orde is en waar de organisatiegraad van bewoners sterk is.

PROJECTTEAM

Met bewoners • Het werkte goed om de straat op te gaan en om gebruik te maken van creatieve werkvormen om diverse groepen bewoners te benaderen. • Er komt bij buurtbewoners veel energie vrij bij het bedenken van initiatieven en ideeën. Maak daarvan gebruik en verbind bewoners en collega’s op dat moment met elkaar. • Het Buurt Budget is een leuk, vernieuwend, maar ook intensief traject voor bewoners en het projectteam. Het vraagt om veel bijeenkomsten en meer contact tussen bewoners onderling. Dat betekent dat je oog moet hebben voor andere trajecten die lopen in de buurt en hoeveel dat al vraagt van bewoners. • Ontwikkel vooraf een duidelijke communicatieplanning en een -stijl zodat bewoners op elk moment een heldere en herkenbare boodschap zien. De stijl die in dit project is ontwikkelt kan ook in andere wijken worden gebruikt.

Wat zijn tips voor de volgende keer? We hebben gekozen voor extra investeringen in de innovatieve aanpak, de communicatie en evaluatie. Dit past bij het experimentele karakter van de pilot, de doelstellingen om een brede, diverse groep buurtbewoners te betrekken en het beoogde leereffect.

Projectteam Het projectteam bestond uit een multidisciplinair team waarmee we intensief hebben samengewerkt. Het team bestond uit een mix van ambtenaren van Gemeente Eindhoven en externe specialisten • Strategisch Adviseur, Gemeente Eindhoven • Gebiedsanalisten, Gemeente Eindhoven • Gebiedscoördinator, Gemeente Eindhoven • Specialist gebiedsgericht werken, Gemeente Eindhoven • Projectleider, extern • Communicatieadviseur, extern • Social Designers, Zeewaardig Alle projectteam leden werkten deeltijd (enkele uren per week) en de meerderheid was ook voor andere projecten werkzaam in dezelfde buurt.

Binnen de gemeente • Beschrijf de aanpak en planning vooraf helder (zoals in de startnotitie) zodat collega’s weten waar ze aan toe zijn en wanneer. • Neem voldoende de tijd voor de inwonersbegroting, en anticipeer op uitloop als dit nodig is (in dit geval bijvoorbeeld door de Covid-19 maatregelen). Met bewoners • Vorm naast een projectteam ook een klankbord van bewoners en een stuurgroep met bestuurders. Zo wordt het project op elk niveau beter gedragen. Zorg ook dat de bewoners en de bestuurders weten wat van hun verwacht wordt en geef ze een actieve rol. In deze pilot heeft een groep actieve inwoners aan het begin meegedacht, maar helaas is het niet gelukt om deze positieve energie tot het eind van het project te bevorderen. • In Oud Woensel kwamen er veel projecten en uitnodigingen tegelijk op bewoners af. Voor de fysieke bijeenkomsten in juli hadden we hierdoor weinig aanmeldingen vanwege de drukte bij de bewoners. Ook hebben bewoners die actief waren in de wijk vaker aangegeven dat ze overvraagd waren. We hebben daarom op verschillende momenten samengewerkt met andere projecten in de wijk om zo de vraag op bewoners zo laag mogelijk te houden. Dit bleek goed te werken. Ook in de toekomst zou daarom de samenwerking zoveel mogelijk op gezocht moeten worden. • Vertel bewoners duidelijk wat de gemeente wel en niet voor hen kan doen.

Gaat de gemeente bijvoorbeeld helpen met de uitvoering van hun ideeën? • Misschien kunnen bewoners de volgende keer zelf het project opzetten? Zij bereiken nog meer bewoners en voelen zich nog meer betrokken bij hun wijk.

Ervaringen en aanbevelingen vanuit buurtbewoners Het Buurt Budget is natuurlijk een pilot. Daarom is op verschillende momenten in het proces deelnemende bewoners gevraagd naar hun ervaringen en bevindingen. De belangrijkste ervaringen en tips & tops van de buurtbewoners zijn op deze pagina samengevat. Wat opvalt is dat er erg positief gereageerd wordt op deze manier van inspraak. Bewoners vinden het laagdrempelig en prettig om zo direct invloed te hebben op waar geld voor hun wijk aan besteed wordt. Voor meer informatie: ga naar eindhoven.nl/buurtbudget

Waardering fase 3: stemmen

Algemeen onderzoek

Ik ben enthousiast over deze manier van stemmen

3 maanden na het stemmen op het Buurt Budget is onder 357 buurtbewoners een onderzoek gedaan over het project. Net iets meer dan de helft van deze buurtbewoners, 54 procent, geeft aan dat zij van het Buurt Budget hebben gehoord. Dit was vooral via huis-aan-huis flyers (66%), posters (24%) of via buren/bekenden (20%).

Door deze manier van stemmen heb ik voldoende invloed op het eindresultaat

Fase 2: Delibereren Nadat bewoners hun verdeling van het budget over de thema’s hadden doorgegeven kregen ze de mogelijkheid om aan te geven wat ze van deze manier van inspraak vonden. Zoals op onderstaande grafiek te zien is geven bewoners gemiddeld 4 van de 5 sterren. Ze zijn dus enthousiast!

Gemiddelde waardering deliberatiesessies

Het is mij duidelijk hoe dit stemproces in elkaar zit

De buurtbewoners die van het Buurt Budget hebben gehoord, geven dit project gemiddeld een 6,8. Ongeveer een kwart heeft op deze vraag geen cijfer gegeven. Bewoners die actief hebben meegedaan aan het Buurt Budget deden dit omdat zij het belangrijk vinden om hun mening te geven. Bewoners die niet hebben meegedaan hadden hiervoor geen tijd.

Het proces van het stemmen voor het Buurt Budget is open en transparant Het stemmen verloopt eerlijk

Helemaal mee eens Niet mee eens

Mee eens

Helemaal niet mee eens

Niet eens/oneens

N=70

De gemeente Eindhoven moet meer investeren in inspraakmomenten zoals dit Buurt Budget

Men kon 1 tot 5 sterren toekennen 4,0

3,9

Waardering Project Buurt Budget

N.v.t. / Weet ik niet

3,7

Het was makkelijk om mee te doen met het project Buurt Budget

Het is duidelijk wat er nu verder met het project Buurt Budget gaat gebeuren

Het gevolgde proces van het project Buurt Budget is open en transparant

Enthousiasme

Invloed

Het project Buurt Budget is eerlijk verlopen

Eerlijkheid & transparantie

Deliberatiefase 1 N=97, deliberatiefase 2 N=34 Als toelichting bij bovenstaande score komen de volgende dingen naar voren: • Bewoners zijn blij dat ze worden betrokken en mee kunnen beslissen. • Bewoners vinden het Buurt Budget een goed initiatief. • Bewoners zijn benieuwd naar de daadwerkelijke impact en uitvoering van de ideeën uit dit project. • De thema’s die gebruikt zijn, zijn herkenbaar voor bewoners. • Bewoners vragen zich af of het budget wel groot genoeg is. Er speelt namelijk veel in hun wijk.

Fase 3: Stemmen Ook na het stemmen op ideeën werd de stemmers gevraagd om een waardering over het proces achter te laten. Ook dit keer zijn de deelnemers enthousiast over de methode. Deze stap krijgt in het proces gemiddeld een 7,1 als rapportcijfer. • 60% van de participanten is enthousiast over deze manier van stemmen op ideeën. • 51% van de participanten geeft aan voldoende invloed te hebben op het eindresultaat. • 71% van de participanten vindt het stemproces transparant. • 48% van de participanten geeft aan het stemproces eerlijk te vinden. 28% geeft hierbij niet eens/niet oneens aan.

Helemaal mee eens Niet mee eens

Mee eens

Helemaal niet mee eens

Niet eens/oneens

N=194

N.v.t. / Weet ik niet

De bewoners die actief mee hebben gedaan aan het project Buurt Budget zijn positiever over het Buurt Budget dan de inwoners die er over gehoord hebben, maar niet zelf mee hebben gedaan. Ook valt op dat weinig bewoners (22%) weten wat er nu verder met het project gaat gebeuren. Voor 34% is dit (helemaal) niet duidelijk. Voor het vervolg van dit project en voor de volgende keer moeten we extra kunnen inzetten op communicatie over de manier waarop het budget verdeeld wordt en over wat er met de gekozen ideeën gebeurt.

Ervaringen en aanbevelingen vanuit buurtbewoners Aanbevelingen Movisie Kennisinstituut Movisie onderzoekt samen met de gemeente Eindhoven in een lerende praktijk wat werkzame elementen zijn in inwonerparticipatie en aan de hand van twee recente participatietrajecten te weten het Buurt Budget traject en het Samenspraakproces Stadhuisplein. We kijken specifiek naar hoe diverse groepen inwoners op een gelijkwaardige wijze aan deze trajecten kunnen meedoen en wat de inzet van innovatieve methodes zoals social design en gamification daarin betekent. De inzichten over wat goed werkt in deze trajecten aangevuld met kennis hierover uit andere praktijken en onderzoek levert Eindhoven en andere gemeenten handvatten op voor toekomstige trajecten van inwonerparticipatie. In het Buurt Budget is in gesprekken met het projectteam, betrokken ambtenaren, een raadslid, enkele initiatiefnemers en de opdrachtgever, onder andere gekeken naar hoe invulling is gegeven aan kenmerken van inclusieve inwonerparticipatie. zie ook: https://www.movisie.nl/publicatie/beter-beleid-ervaringskennis-inwon ers. Vanuit die blik bekeken heeft een hele diverse groep inwoners op een gelijkwaardige en laagdrempelige manier inbreng kunnen geven in verschillende fasen van het traject, vooral bij het bepalen van de thema’s en het indienen van ideeën.

In de uitvoering is aan verschillende kenmerken van inclusieve inwonerparticipatie, ruimschoots invulling gegeven. De inzet van aantrekkelijke en laagdrempelige participatievormen, de grote en frequente inzet van diverse en aansprekende communicatiemiddelen en keuze voor verschillende plekken en momenten heeft er zeer waarschijnlijk aan bijgedragen dat een diverse groep inwoners op een voor hen passende manier heeft kunnen meedoen aan het Buurt Budget. Ook de keuze om de uitkomsten van eerdere participatietrajecten en daarmee de inzet van een groep al actieve inwoners te benutten en te verrijken met nieuwe input van andere inwoners, versterkt de gelijkwaardige participatie van verschillende groepen inwoners. Waar een volgende keer nog winst valt te behalen wat betreft inclusieve en diverse participatie is het benutten van sleutelfiguren uit buurten, gemeenschappen en online netwerken of intermediairs die al een netwerk of achterban in de wijk hebben. Op deze manier zou meer samen met bestaande netwerken in de buurt de participatie van inwoners vorm kunnen worden gegeven. Met name in het inventariseren en (helpen) ontwikkelen van (project)ideeën kunnen inwoners die minder gewend zijn om dit helder en aansprekend te verwoorden of die twijfelen aan de waarde van hun eigen ideeën wel wat ondersteuning gebruiken.

Zo vergroot je de kans op een nog grotere rijkheid aan ideeën en betrokkenheid van een nog meer diverse groep inwoners. Diezelfde sleutelfiguren en intermediairs kunnen ook bij de fase van het stemmen op ideeën helpen om de uitkomst nog meer een afspiegeling van de buurt te laten zijn. Daan de Bruijn, Adviseur cliënt- en inwonerparticipatie, Movisie

50.000 euro is een mooi bedrag, je hebt inspraak, en er zijn al verschillende projecten uitgevoerd.

“Een hele prettige manier om bewoners mee te nemen en mee te laten denken aan de kwaliteitsbevordering van de wijk.”

“Veel overlap van ideeën. Dus dat is een teken dat er vraag naar is. Alleen vraag ik mij af of het budget niet te beperkt is gezien de voorgestelde kosten?”

”Echt leuk om te stemmen. Als het goed is komt er toch iets extra's in de wijk.”

“Leuk initiatief, maar het resultaat is dat de gemeente nu dingen gaat doen en niet de wijk zelf.”

“6 van de 35 ideeën is niet veel, maar toch een leuke manier om mensen aan het denken te zetten.”

QUOTES VAN BEWONERS OVER HET PROJECT “Vrij duidelijk, ook slim dat je niet alle punten op één idee kunt inzetten. De enquête is ook mobielvriendelijk.”

Tops vanuit bewoners: • Bewoners geven aan het geweldig te vinden op deze manier betrokken te zijn bij hun buurt en vinden het een prettige manier om mee te beslissen over verbeteringen in hun wijk. • Bewoners verwachten dat door de initiatieven de buurt zal verbeteren. • Bewoners vinden het online delibereren en stemmen fijn werken. Dit is voor veel bewoners een toegankelijke manier van deelnemen omdat het snel en eenvoudig werkt. Uiteraard moet er ook altijd een mogelijkheid blijven om deel te nemen via andere wegen dan digitale kanalen. • Veel bewoners hebben gehoord van het Buurt Budget. De huis-aan-huis flyer en posters blijken de meest effectieve communicatiemiddelen.

”Er zijn (te) veel keuze mogelijkheden.”

”Ik ben enthousiast over het online stemmen. Ik kan niet deelnemen aan het stemmen bij de stembus in de wijk omdat ik die dag niet in Eindhoven ben. Ik vind het jammer dat ik daardoor mijn andere 5 punten niet in kan zetten.“

Tips van bewoners “Ik weet het resultaat nog niet. Ik ben het zicht verloren omdat het traject veel te lang duurt.”

• Er zijn veel ideeën ingediend. Op 35 ideeën kon gestemd worden. Bewoners geven aan dat dit (te) veel keuzemogelijkheden zijn. Bij een volgende keer is het belangrijk om af te wegen een maximum aantal ideeën in stemming te brengen, bijvoorbeeld via een voorronde waar een beperkt aantal ideeën door mag gaan naar de verdeling van het budget. • Bewoners vinden het een goed initiatief, maar geven aan dat ze het budget te beperkt vinden en vragen zich daarmee af of de ideeën wel uitgevoerd kunnen worden. Een ruimer budget is voor een volgende keer daarom aan te raden. • Bewoners geven aan dat ze het vervelend vinden dat je zowel online als fysiek moet stemmen om alle 10 de punten in te zetten. Voor een volgende keer is het daarom van belang dat alle punten op één manier in te zetten zijn. • Voor een toekomstige inwonersbegroting zien bewoners graag meer sociale elementen. Elkaar ontmoeten en leren kennen is een belangrijk onderdeel. Door de corona maatregelen kon dit in Oud Woensel helaas niet. • Bewoners die niet mee hebben gedaan met het project zijn het minst positief over de openheid of transparantie over het Buurt Budget, en over wat er met het budget gebeurt. Maak dit duidelijk in de communicatie.

Eindnotitie Wat hebben we bereikt met deze pilot

top 10 aanbevelingen 1. Stimuleren samenwerken met en tussen bewoners Het doel van een inwonersbegroting is niet alleen om bewoners te stimuleren om te komen met nieuwe ideeën voor hun wijk, maar ook de onderlinge verbindingen en sociale cohesie die het oplevert. Faciliteer bewoners om in alle fases bij elkaar te komen en samen te werken. 2. Werk samen met bewoners, ook aan het proces De bewoners kennen hun buurt en kunnen bijvoorbeeld via de sleutelfiguren verbindingen leggen. Houd daarom al bij de selectie van het gebied rekening met de organisatiegraad en betrek georganiseerde en niet-georganiseerde bewoners voor de start van een project bij het bepalen van de opzet, rol- en taakverdeling, planning etc.

7. Fasering aanhouden Door de gebruikelijke fasering van inwonersbegrotingen te volgen wordt voorkomen dat een groep bewoners de keuze voor een bepaald idee of thema domineert: er wordt naar elkaar geluisterd en samengewerkt bij het verdelen van geld over thema’s. We raden aan om in de toekomst ook deze fasering te volgen.

3. Betrek collega’s eerder en vaker Informeer regelmatig op hoofdlijnen de gemeentelijke organisatie van het doel en de voortgang van het project. Zo is de kans groter dat collega’s die betrokken worden bij de uitvoering van de winnende ideeën beter op de hoogte zijn en de gevraagde rol kunnen vervullen.

8. Verhoog het budget dat beschikbaar wordt gesteld aan de wijk De proceskosten voor het opzetten en faciliteren van de inwonersbegroting zijn in deze pilot even hoog begroot als het beschikbare budget voor de wijk. Dit paste bij het karakter van een pilot waar leren een belangrijke doelstelling is. De proceskosten groeien niet evenredig mee, als je een hoger budget beschikbaar stelt voor de wijk, en er zijn efficiëntiewinsten te halen, bijvoorbeeld door vooraf te investeren in software om bewoners te informeren en te laten stemmen. Ook gaven bewoners aan dat het budget aan de lage kant is. Tezamen maakt dit dat we adviseren om in de toekomst een hoger budget beschikbaar te stellen voor de wijk en vooraf te investeren in de infrastructuur die je voor meerdere projecten kunt gebruiken.

4. Zorg voor een heldere planning Zorg vooraf voor een heldere planning en neem reservetijd op. Hierdoor kun je de stappen in het proces flexibel inrichten. Dit was voor deze pilot een belangrijke succesfactor. Bouw met name expliciet tijd in voor meer overleg tussen de winnende indieners en de benodigde gemeentelijke inhoudsdeskundigen om samen zo goed mogelijk de uitvoering op te pakken.

9. Zoek naar een balans tussen externe en interne experts Voor deze pilot hebben we relatief veel externe expertise moeten bijschakelen omdat het een snel traject was dat ook op kort termijn moest beginnen. Goed om in de toekomst voor de start hierover een bewuste afweging te maken zodat de essentiële taken binnen de organisatie blijven, dit zorgt voor het opbouwen van interne expertise en kennis.

5. Maak de uitvoering onderdeel van het project In deze pilot stonden het ophalen van ideeën en de uitvoer hiervan los van elkaar. Achteraf blijkt dat deze fases niet los van elkaar te zien zijn. Neem de uitvoeringsfase van de ideeën daarom ook op in de projectplanning zodat dit direct doorgang kan vinden.

10. Maak een bewuste keuze Al met al is het begeleiden en uitvoeren van een inwoners begroting een arbeidsintensief traject. Het vraagt om een nauwe samenwerking tussen politiek, bestuur, ambtelijke organisatie en de buurt. Je moet duidelijk grenzen stellen maar ook flexibel zijn en naar elkaar kunnen luisteren. Een inwoners begroting kan, mits je hier een bewuste keuze voor maakt, een effectief instrument zijn.

6. Gebruik een mix van online en offline methoden In deze pilot heeft het gesprek tussen bewoners vooral online plaatsgevonden. We hebben online een grote groep bewoners bereikt. Een fysiek gesprek (met name in fase 2: delibereren) is echter ook van grote waarde voor onderling begrip en verbindingen in de wijk. We raden daarom aan om dit in volgende inwonersbegrotingen te organiseren.

Door actief en zowel op straat, huis aan huis, als online te communiceren over het Buurt Budget hebben we veel buurtbewoners bereikt. Ook bewoners die nog niet bekend waren bij de gemeente. Dat heeft veel ideeën voor de buurt opgeleverd, en veel energie en enthousiasme bij bewoners. In deze pilot hebben we veel geleerd over wat het vraagt van de gemeente en van de buurt om een inwonersbegroting op te zetten en uit te voeren. Deze lessen zijn een goed uitgangspunt voor een mogelijk vervolg.

Slotwoord Van Joop Hofman Het Buurt Budget van Oud Woensel is ooit bedoeld als een soort burgerbegroting. Vooral geen beperkt initiatievenpotje, maar budget waar bewoners, op basis van het onderlinge goede gesprek keuzes maken voor de buurt. In twee woorden: collectief agenderen. En dan niet bewoners die “adviseren” of een gemeente die “mee neemt”. Het zijn bewoners die keuzes maken, beslisrecht hebben op de agenda van hun buurt en dat ook kunnen vermaterialiseren omdat ze toegang tot budget hebben. Dat onderlinge goede gesprek (de deliberatie) is er nu te snel bij ingeschoten. Terwijl dat het hart van het democratische buurtgesprek is. € 50.000 is het budget in dit Eindhovense geval. Okee, daar zal ik in de laatste regel wat over zeggen. Wat zie je in Oud Woensel, in een periode van 6 maanden waarin coronamaatregelen voor onrust zorgden op de planning van het proces: wel en niet ontmoeten, wel en geen zaaltjes, wel en niet quarantaine, dat Oud Woenselnaren heel veel, heel gewone ideeën hebben aangeleverd. 50 ideeën. Geen klachten, geen zeuren, maar oplossingen. Bovengemiddeld, en dat is toch ongewoon. Ongewoon, omdat alle andere burgerbegrotingsronden in Nederland tijdens Corona zijn stilgezet. Oud Woensel deed het omgekeerde, ze startte. En ook ongewoon omdat uit voorbereidende gesprekken bleek dat er een soort ideeën armoede leek te zijn.

Niet dus, maar dan moet je wel, zoals de organisatie van het Buurt Budget Oud Woensel, de straat op. En mensen, gewoon, heel gewoon vragen. Geen invulformulieren, geen vergaderingen. Gewoon: buiten praten. Daar waar bewoners zijn, daar waar het buurtleven is. Dat levert in de ambtelijke wereld veel spanning op. Spanning van blijdschap bij buurt professionals, en weer andere spanning bij beleidsplanners. Omdat die ideeën niet passen in de volgorde van het proces. Dat was nu precies de bedoeling van een burgerbegroting. Geen dwingende centraal geleide processen meer, maar beleid en inzet en ideeën laten ontstaan van buiten. Zodat het proces zich aanpast aan wat inwoners vinden en niet andersom. Dat blijft altijd en overal een spanningspuntje in elke burgerbegroting. Dat is namelijk het begin van veranderen… of je kiest er voor om het te ‘ontspannen’. En minder te willen veranderen. Aan Eindhoven de keuze. Maar zet een echte stevige stap als 5e stad van Nederland, want €50.000 hoort bij de laagste burgerbegrotingen van Nederland. “Its not about the money” zong een wethouder financiën eens, bij de start van een Buurt Budget proces. Dat klopt. De andere tekst is “Put your money where your mouth is”.