Bijlage bij Beantwoording technische vragen – Welschap (PvdD) - Antwoorden technische vragen luchtverontreiniging GGD

Raadsvragen luchtverontreiniging Luchtverontreiniging heeft een grote impact op onze gezondheid. Dit komt doordat luchtverontreiniging overal is en iedereen, levenslang, vervuilde lucht inademt. Na roken heeft luchtverontreiniging de grootste impact op de ziektelast. Luchtverontreiniging heeft ongeveer een even groot effect op de volksgezondheid als overgewicht. De Gezondheidsraad concludeerde al in 2018 dat de levensverwachting in Nederland gemiddeld bijna een jaar korter is dan in een situatie zonder luchtverontreiniging.

1. De EU gaat als grenswaarde vanaf 2030 voor NO2 20 microgram/kuub hanteren, en op Welschap is de concentratie afgerond 23 microgram/kuub. (Aldus de kaart van Pointer op basis van CBS gegevens) NO2 is makkelijk meetbaar en geeft een indicatie hoeveel andere ongezonde stoffen uitgestoten worden. Ik ben erg benieuwd naar het advies van de GGD over het bouwen van woningen op een gebied waar de vervuiling boven de EU-norm is

EU-grenswaarden en WHO-advieswaarden De (op dit moment) in Nederland geldende EU-grenswaarden voor fijnstof (particulate matter PM2,5:25 µg/m3 en PM10:40 µg/m3) en stikstofdioxide (NO2:40 µg/m3) zijn niet uitsluitend op gezondheidskundige informatie gebaseerd, maar ook op haalbaarheid en economische aspecten. Hoewel op dit moment in Nederland meestentijds aan de EU-grenswaarden wordt voldaan is daarmee de gezondheid dus niet geborgd. Voor deeltjesvormige luchtvervuiling (fijnstof) en stikstofdioxide bestaat namelijk geen drempelwaarde waaronder geen negatieve gezondheidseffecten optreden. De GGD hanteert de advieswaarden van de WHO (2021); voor fijnstof (PM2,5:5 µg/m3 en PM10:15 µg/m3) en stikstofdioxide (NO2:10 µg/m3). Deze waarden hebben gezondheid als belangrijkste uitgangspunt en liggen een factor 3-5 lager dan de EU-grenswaarden en liggen ook lager dan de EU-grenswaarden in 2030 (PM2,5:10 µg/m3 en PM10:20 µg/m3 en stikstofdioxide NO2:20 µg/m3). Echter, ook onder de WHO advieswaarde treedt nog gezondheidsschade op, omdat er geen veilige grenswaarde voor luchtverontreiniging bestaat.

Landelijke GGD-advieswaarden De GGD vindt dat EU-grenswaarden de gezondheid onvoldoende beschermen omdat voor deeltjesvormige luchtvervuiling geen drempelwaarde waaronder geen negatieve gezondheidseffecten optreden bestaat.1 De allerkleinste deeltjes (ultrafijnstof, deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer (UFP)) lijken bovendien door hun geringe bijdrage aan de gemeten massa luchtvervuiling onbedoeld een te verwaarlozen factor (de normen zijn uitgedrukt in µg/m3, een gewichtsmaat), terwijl ze juist grote negatieve effecten op de gezondheid hebben. In 2021 concludeerde de Gezondheidsraad 4 dat langdurige blootstelling aan ultrafijnstof een negatieve invloed heeft op de gezondheid, met name op luchtwegen, hart en bloedvaten en de ontwikkeling en groei van de foetus. Het nadeel van werken met grenswaarden is dat verontreinigde lucht een complex mengsel is dat varieert in samenstelling. In welke mate de diverse bestanddelen (bv PM2,5 en NO2) in dit mengsel aan de veroorzaakte gezondheidsschade bijdragen (combinatietoxicologie), is niet goed bekend. De WHO concludeert ook dat nabij drukke wegen talloze componenten in verhoogde concentratie aanwezig zijn, en dat de gezondheidseffecten niet aan één of enkele componenten zijn toe te schrijven. Vanwege bovenstaande bezwaren heeft de GGD gekozen om “afstand tot de weg” te nemen als maat.

Dit neemt beter de effecten van het luchtvervuilende mengsel langs drukke wegen mee. Hoe groter de afstand van de weg, hoe meer gezondheidswinst het oplevert.

GGD advies ten aanzien van luchtverontreiniging

De GGD adviseert te streven naar een zo goed mogelijke luchtkwaliteit om daarmee de gezondheid te beschermen. Om hooggevoelige groepen te beschermen tegen de extra gezondheidsrisico’s door de uitstoot van verkeer, adviseert de GGD: •

Situeer gevoelige bestemmingen op zoveel mogelijk afstand van drukke wegen, onafhankelijk van de achtergrondconcentratie ter plaatse.

•

Gevoelige bestemmingen zijn voorzieningen waar mensen die tot de hooggevoelige groepen behoren veel tijd doorbrengen. Hiertoe behoren in elk geval: woningen, woonzorgcentra, kinderdagverblijven, scholen en buitenschoolse opvang.

•

Hoe verder van de weg, hoe schoner de lucht en dus hoe gezonder. Meer afstand leidt tot meer gezondheidswinst. Hanteer hierbij de volgende minimale afstanden: o Snelweg: ten minste 150 meter o Drukke weg* buiten de bebouwde kom: ten minste 50 meter o Drukke weg* binnen de bebouwde kom: ten minste 25 meter *

>10.000 motorvoertuigen per etmaal

Ook voor het gebied Welschap, naast de rijkseweg A2 adviseert de GGD om een afstand van ten minste 150 meter aan te houden.

Onderstaande afbeelding betreft een kaart van Atlas Leefomgeving:

2. Wie toetst er of er aan de EU grenswaarde is voldaan. Vereist dit rechtszaken vanuit burgers, of is dit een taak van de overheid?

Beantwoording van deze vraag is niet aan de GGD, maar wettelijk gezien unnen nietgouvernementele organisatie (ngo's) en andere belanghebbenden naar de rechter gaan om de nationale uitvoering aan te vechten. Er bestaat een richtlijn die enkele kaders hiervoor aangeeft. Daarnaast hebben burgers recht op een vergoeding bij gezondheidsschade, als het bevoegd gezag met opzet of uit nalatigheid geen maatregelen treft bij overschrijding van de normen.