Document · PDF

Bijlage 8 - Stadsbrede energiebesparingsaanpak

Raadsvergadering 25 november 2025, gemeente EindhovenBij agendapunt: Raadsvoorstel Energietransitie Ontwerp Warmteprogramma 2026–20355.187 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Stadsbrede energiebesparingsaanpak

Inhoud Inleiding • Opgave • Doelen • Aanpak per doelgroep

2 2 2 4

Hoofdstuk 1: Particuliere verhuurders/huurders • Inleiding • Beschrijving doelgroep • Opgave • Wat is er al? • Beoogde maatregelen • Handhaving

5 5 5 6 6 6 7

Hoofdstuk 2: Eigenaar-bewoners • Inleiding • Beschrijving doelgroep • Opgave • Wat doen we al? • Beoogde maatregelen

8 8 8 9 9 10

Hoofdstuk 3: Utiliteit in de wijk • Inleiding • Beschrijving doelgroep • Opgave • Beoogde maatregelen

12 12 12 13 13

Hoofdstuk 4: VvE’s • Inleiding • Beschrijving doelgroep • Opgave • Wat doen we al? • Beoogde maatregelen

15 15 15 15 16 16

Inleiding In deze bijlage is de energiebesparingsaanpak 2026-2030 uitgewerkt en onderbouwd. De energiebesparingsaanpak (EBA) is een stadsbrede aanpak met ondersteuningsaanbod voor alle inwoners, ondernemers en andere gebouweigenaren. Hoewel het Warmteprogramma een planperiode heeft van 10 jaar, richt de EBA zich voornamelijk op de komende 5 jaar. Dit heeft alles te maken met de CO₂-reductiedoelstelling waar Eindhoven zich aan heeft gecommitteerd: 55% CO₂ reductie in 2030 t.o.v. 1990. Opgave Voor de gebouwde omgeving betekent dit dat in de komende 5 jaar ca. 40-45 kt CO₂e (CO₂ equivalenten; hierna: CO₂) aanvullend bespaard moet worden door verduurzaming. Deze opgave is boven op de verwachte reducties door autonome ontwikkeling en vergroening van emissiefactoren over de tijd. Dit staat toegelicht in het Klimaatplan 2026-2030 van de Gemeente Eindhoven1. De opgave van 40-45 kt CO₂ is verdeeld in ca. 25 voor utiliteitsgebouwen in de stad en ca. 10-15 voor bestaande woningen. Naast het bereiken van de CO₂-reductiedoelstelling in 2030, is energie besparen (vooral: isoleren en ventileren) een voorwaarde voor het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving in uiterlijk 2050. Het Warmteprogramma omschrijft wat er nog meer nodig is om die doelstelling te behalen.

Belangrijk om te vermelden is dat er dit op dit moment geen volledige financiële dekking is om de CO₂-reductiedoelstelling van 40-45 kt CO₂ in 2030 te halen. De EBA maakt daarom per doelgroep onderscheid in wat we kunnen doen met het beschikbare budget (maatregelen in een basisaanpak), en wat we verwachten te moeten doen voor het bereiken van de doelstelling (benodigde maatregelen). De lobby voor extra subsidies of financiële instrumenten voor inwoners, bedrijven en andere gebouweigenaren bij Rijk en EU zien we als onderdeel van de opgave. (gidsprincipes ‘we starten met kosten, maar sturen op waarde’ en ‘we investeren ongelijk voor gelijke kansen’). Doelen De energiebesparingsaanpak heeft de volgende doelen: • De uitstoot door energieverbruik in de gebouwde omgeving van Eindhoven in 2030 verminderen met 55% ten opzichte van 1990. • Eindhoven heeft in 2025 ca. 9000 huishoudens met energiearmoede. Dit aantal is in 2030 niet gestegen, maar gedaald. En in 2035 is er helemaal geen energiearmoede meer in Eindhoven. De EBA draagt ook bij aan kwalitatieve doelstellingen als bestaanszekerheid en gezondheid (minder vocht en tocht). De verwachting is dat de gasprijs blijft stijgen. Uit onderzoek van TNO blijkt dat het aantal huishoudens met energiearmoede in Nederland in de komende jaren naar verwachting met 50% groeit, indien de 1 Klimaatplan 2026-2030, p43

energieprijs zich blijft ontwikkelen volgens het hoge scenario 2. Eindhoven neemt aanvullende maatregelen om dit tegen te gaan. Hierbij zijn we als stad mede afhankelijk van de (financiële) mogelijkheden die de Rijksoverheid biedt. Het merendeel van de huishoudens met energiearmoede woont in een woningcorporatiewoning. Door de nationale prestatieafspraken over het uitfaseren van EFG-labels en de aanvullende isolatieafspraken in combinatie met aanvullende maatregelen van de gemeente, moet het mogelijk zijn om energiearmoede volledig uit te bannen in 2035. De strategie om bovengenoemde doelen te bereiken bestaat uit drie sporen: 1. Stimuleren van duurzame keuzes en gedrag. Eindhoven heeft de ambitie om het bestaande digitale en fysieke energieloket door te ontwikkelen tot een energiedienstenorganisatie: een centrale en herkenbare plek waar iedere inwoner, ondernemer en andere gebouweigenaar terecht kan voor betrouwbare informatie, advies, ondersteuning en ontzorging (bijlage 9). 2. Stimuleren van en ondersteuning bieden bij isoleren, kierdichting en energiezuinig ventileren. Hierbij is het uitgangspunt isoleren naar de Standaard voor isolatie3. Dit bespaart energie, geld en zorgt voor meer comfort en een gezond binnenklimaat. Dit is ook nodig omdat uiteindelijk de gehele woningvoorraad wordt voorbereid op lagere temperatuurverwarming. 3.

Handelingsperspectief bieden4: we zorgen dat iedereen zelf stappen kan zetten richting aardgasvrij. Elk gebouw dat voor 2030 van het aardgas af is, draagt ook bij aan de 55% CO₂-reductiedoelstelling. Dit betekent naast isoleren ook: het vervangen van de cv-ketel door een (hybride) warmtepomp of andere duurzame warmteoplossing, het aanpassen van het warmteafgiftesysteem in het gebouw waar nodig (zoals vloerverwarming of lagetemperatuurradiatoren), én de overstap van koken op aardgas naar elektrisch (zie ook bijlage 8 gebiedsgerichte aanpak). Voor sommige ondernemers hoort hier ook het verduurzamen van de energie die nodig is voor het bedrijfsproces bij. De energiebesparingsaanpak draagt tenslotte bij aan de volgende doelstellingen uit het Bestuursakkoord Samen Morgen Mooier Maken: • Een stad die stevig bijdraagt aan het tegengaan van klimaatverandering én die klaar is voor de weersveranderingen die daarbij horen. • De warmtetransitie moet versnellen: we zetten fors in op de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. • Iedereen moet zijn of haar verantwoordelijkheid nemen. • We hebben oog voor draagkracht en energiearmoede en we helpen huishoudens met een laag inkomen met het omlaag brengen van hun energierekening. Aanpak per doelgroep

2 Scenario’s energiearmoede 2025 bij stijgende energieprijzen 3 Standaardwaarden voor uw woningisolatie | RVO.nl | RVO.nl 4 Met handelingsperspectief bedoelen we dat je weet wat er van je verwacht wordt, wat je

wanneer moet doen, hoe je dat kan doen en waar je terecht kan met hulpvragen

Voor een effectieve aanpak maken we onderscheid tussen doelgroepen: een bepaald instrument kan werken voor particuliere woningeigenaren, maar niet voor ondernemers met een bedrijfspand. Deze differentiatie sluit goed aan bij gidsprincipes ‘we maken de stad lagere-temperatuur-klaar’ en ‘we investeren ongelijk voor gelijke kansen’ van het Warmteprogramma. Maatregelen voor woningcorporatiebezit worden genomen door de woningcorporaties zelf. De gemeente Eindhoven heeft middels de lokale prestatieafspraken en door samenwerking via het Duurzaamheidspact afspraken gemaakt met de vier Eindhovense woningcorporaties over verduurzaming van hun bezit (en over gezondheid, circulariteit en energiearmoede). Woningcorporatiebezit vormt daarom geen onderdeel van deze energiebesparingsaanpak. De EBA valt uiteen in de volgende vier doelgroepen: 1. Particuliere verhuurders en huurders 2. Eigenaar-bewoners (particulier woningbezit) 3. Utiliteit in de wijk (bijv. bakkers, scholen, sportverenigingen) 4. Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) De energiebesparingsaanpak is per doelgroep beschreven in de volgende vier hoofdstukken en bevat steeds de volgende onderdelen: • Inleiding • Beschrijving van de doelgroep; • Wat de opgave voor die doelgroep is; • Wat de beoogde maatregelen zijn. Bij elke doelgroep zijn de voorgestelde maatregelen verdeeld in de volgende drie categorieën: 1.

Informeren: beter informeren over verplichtingen, verduurzamingskansen bestaande subsidies en gemeentelijke hulp; 2. Adviseren: uitgeven van energiescanrapporten en maatwerkadvies; 3. Ontzorgen: aanbieden van procesondersteuning bij het uitvoeren van verduurzamingsmaatregelen; zo wordt de drempel voor verduurzamen lager.

1. Particuliere verhuurders en huurders Inleiding De verduurzaming van de particuliere huursector loopt achter ten opzichte van andere woonsectoren. Belangrijke oorzaken zijn dat er onzekerheid heerst op de huurmarkt en dat particuliere verhuurders moeilijk te bereiken zijn. Hierdoor worden investeringen in de verduurzaming vertraagd. Investeren in energiebesparende maatregelen is echter lonend: het verhoogt de WOZ-waarde en het aantal WWS-punten (woningwaarderingsstelsel), wat een hoger rendement mogelijk maakt. Het ontbreekt echter vaak aan technisch en financiële kennis over de mogelijk te nemen maatregelen. Om deze groep te stimuleren te investeren gaat de gemeente Eindhoven particuliere verhuurders helpen. Huurders (de bewoners van het pand) kunnen zelf vaak weinig doen. Zij zijn niet de eigenaar en zullen daarom niet snel in het pand investeren. Verduurzaming levert huurders wel veel op: het wooncomfort gaat omhoog, minder vocht en tocht is beter voor de gezondheid en een lager verbruik leidt tot lagere energiekosten. Wel kunnen huurders zelf soms nog aanpassingen doen in hun energiegedrag. Beschrijving doelgroep De Eindhovense huizenmarkt omvatte in 2023 uit circa 120.000 woningen. Hiervan bestaat meer dan de helft (circa 67.000 woningen) uit huurwoningen.

Er zijn drie verschillende type woningverhuurders: • Woningcorporaties • Institutionele beleggers: instellingen die het vermogen van pensioenfondsen of verzekeringsmaatschappijen beheren; • Particuliere beleggers: natuurlijke personen die onroerend goed bezitten en dit verhuren aan een huurder voor woon- of bedrijfsdoeleinden. De particuliere belegger is geen professionele verhuurder, maar verhuurt zijn eigen bezit. Deze aanpak richt zich specifiek toe tot de beide groepen beleggers; met de woningcorporatie zijn zoals benoemd aparte afspraken gemaakt. In deze aanpak wordt met de particuliere verhuurdersmarkt daarom bedoeld: particuliere én institutionele beleggers. De precieze omvang van de particuliere verhuurdersmarkt in Eindhoven is onbekend; exacte cijfers ontbreken. Voor onderstaande inschatting is gebruik gemaakt van kengetallen van de woningmonitor van CBS Statline. Groep

Absoluut

Percentueel

Totaal woningen

118.333

100%

Huur

66.840

56%

• Corporatie

43.192

36%

• Overig Particulier

18.693

16%

• Overig institutioneel

4.838

Tabel 1: huurwoningvoorraad Eindhoven Bron: Woningmonitor5

5 Woningmonitor-Natuur-Milieu

Opgave De CO₂-reductieopgave tot 2030 voor de particuliere verhuurdersmarkt is een kleine 6 kt CO₂. Met het onderstaande beoogde maatregelenpakket kan er ca. 6.00 kt of 1.2 kt per jaar bespaard worden. Op basis van de Woningmonitor blijkt dat de particuliere verhuurdersmarkt relatief het grootste aandeel woningen heeft met een energielabel E, F of G (22%). Omdat exacte cijfers ontbreken, rekent deze aanpak met 25%. De totale aantal woningen in particuliere verhuur met een label D of slechter schatten we daarom op circa 5.900 woningen (25% van 23.531). De maatregelen in deze aanpak zijn hoofdzakelijk op deze woningen gericht. Wat is er al? De Rijksoverheid biedt, via de RVO, subsidie aan om energiebesparende maatregelen te stimuleren. De belangrijkste financiële maatregel hiervoor is de Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH). Deze subsidie is specifiek voor particuliere verhuurders en loopt vooralsnog door tot en met 31-12-2029. Per 01-01-2025 zijn de (staatssteun) eisen versoepeld (per mei 2024 was slechts 8% van de subsidiepot gebruikt). De SVOH wordt meegenomen in de communicatie naar verhuurders (als onderdeel van de informatiecampagne). Beoogde maatregelen In de planperiode van dit warmteprogramma richten we ons in eerste instantie op een basisaanpak, bestaande uit de volgende maatregelen: 1.

Informatiecampagne en inloopmomenten (voor huurders en verhuurders); 2. Advies door energiecoaches specifiek gericht op particuliere verhuurders; 3. De inzet van ambassadeurs die namens de gemeente huurders en verhuurders informeren en stimuleren maatregelen te nemen; 4. Gratis quickscanrapporten en hulp bij het aanvragen van subsidies. Naast de maatregelen in de basisaanpak zijn aanvullende maatregelennodig om de CO2 doelstellingen te behalen. Voor deze benodigde maatregelen is echter nog geen budget beschikbaar. Onderstaand schema laat de maatregelen in beide aanpakken zien met de bijbehorende geschatte kosten. Basisaanpak A: Informeren

Maatregel Informatiecampagne over alle (financiële) mogelijkheden voor isoleren, en om te wijzen op rechten en plichten Quickscanrapporten – basis: inzicht in besparings- en investeringskansen B: Adviseren Inloopmomenten / energiecafés: informele bijeenkomsten voor advies Inzet ambassadeurs: partner / brancheorganisaties die isolatie stimuleren Extra energiecoaching voor huurders: advies over duurzame keuzes en gedrag Totale kosten over 5 jaar

2026 x

2027 x

2028 x

2029 x

2030 x

€1.450.000,-

Tabel 2: basisaanpak incl. geschatte kosten voor doelgroep particuliere verhuur en huurders

Benodigde aanpak A: Informeren

Maatregel

Informatiecampagne over alle (financiële) mogelijkheden voor isoleren, en om te wijzen op rechten en plichten Quickscanrapporten – basis: inzicht in besparings- en investeringskansen B: Adviseren Inloopmomenten / energiecafés: informele bijeenkomsten voor advies Inzet ambassadeurs: partner / brancheorganisaties die isolatie stimuleren Extra energiecoaching voor huurders: advies over duurzame keuzes en gedrag Uitgeven slimme meters C: Ontzorgen Quickscanrapporten – specialistisch: naast basis QS-rapport incl. plan voor uitvoering + begeleiding bij uitvoering Energieprestatiecontracten 90/10% Collectief inkopen materialen (zonder bijleg gemeente) Collectief inkopen materialen (met bijleg gemeente) Klusbus vervolgt – aanbrengen kleine energiebesparende maatregelen Vouchers voor verhuurders Vouchers voor huurders Totale kosten over 5 jaar

2026

2027

2028

2029

2030

x x

x x x x €4.000.000,-

x x

Tabel 3: benodigde aanpak incl. geschatte kosten voor doelgroep particuliere verhuur en huurders

Handhaving Vanaf 2026 worden nieuwe landelijke energieprestatie-eisen voor gebouwen vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving.6 Deze nieuwe eisen gelden vanaf 2029. De nieuwe regels vragen naar verwachting om controles en sancties bij overtredingen. Daarom verkent de gemeente Eindhoven, in aanloop naar de verplichting van minimaal energielabel D per 2029 voor huurwoningen, mogelijkheden om hierop te handhaven. We volgen hierbij ook de landelijke ontwikkelingen in de mogelijke inzet van regionale omgevingsdiensten. Eindhoven ziet handhaving op regelgeving als een zinvol middel om de doelen van de energietransitie te kunnen bereiken, zoals het tegengaan van energiearmoede en het bereiken van voldoende reductie van de uitstoot. Handhaving op energieprestaties kan hiermee onderdeel worden van besluitvorming over prioriteiten voor gemeentelijke handhaving in o.a. P&C cyclus en jaarplannen van de organisatie. Indien landelijke of EU-regelgeving onvoldoende of te traag blijkt om op te kunnen handhaven, kan de gemeente actief lobbyen voor het belang van aanvullende maatregelen voor de particuliere huurmarkt in Brussel of Den Haag.

6 Uitwerking eisen energieprestatie voor huurwoningen en utiliteitsgebouwen | Nieuwsbericht |

Rijksoverheid.nl

2. Eigenaar-bewoners Inleiding Voor eigenaar-bewoners ligt de focus op de verduurzaming van slecht geïsoleerde woningen met label D of lager. Daarnaast hebben we extra aandacht voor het tegengaan van energiearmoede en zetten we in op het gebruik van biobased materiaal. In wijken die als eerste van het aardgas af gaan, gebruiken we een gebiedsgerichte aanpak (zei bijlage 8). Deze aanpak richt zich naast energiebesparing ook op het aardgasvrij maken van gebouwen, zodat uiteindelijk de aardgaslevering in een gebied gestopt kan worden. In de komende jaren wordt de energiebesparingsaanpak opgeschaald om de CO2 reductiedoelstelling te kunnen behalen. We zetten in op: • verbeterde communicatie en informatie; • bewustwordingscampagnes; • verbindingen in de wijk; • het bieden van handelingsperspectief; • het intensiveren van de samenwerking met belanghebbende partijen die in contact staan met de doelgroep. Daarnaast faciliteren we hulp bij subsidieaanvraag en financiële vraagstukken rondom verduurzaming. We onderzoeken de inzet van gebouwgebonden financiering voor gebieden met een collectieve warmteoplossing. Bovendien wordt de aanpak in de tijd uitgebreid met advies en uitvoering van stappen die volgen na isolatie en ventilatie (mits het budget dit toe laat), om over te kunnen gaan op de aardgasvrije warmtevoorziening.

Eindhoven is zoals benoemd voornemens om deze hulp en ondersteuning te organiseren vanuit een op te richten energiedienstenorganisatie. Beschrijving doelgroep De doelgroep ‘eigenaar-bewoners’ omvat alle particuliere koopwoningen in Eindhoven die bewoond worden door de eigenaar. De aanpak voor eigenaarbewoners is gericht op de bestaande woningbouw. In de komende jaren wordt de woningvoorraad in Eindhoven flink uitgebreid, maar omdat deze nieuwe woningen al goed geïsoleerd zijn en niet aangesloten zijn op aardgas valt hier veel minder energie te besparen dan bij de bestaande woningbouw. Voor de eigenaar-bewoners binnen een VvE bestaat een aanvullende aanpak (zie doelgroep VvE’s). Eindhoven telt ongeveer 51.000 koopwoningen7. Figuur 1 laat zien wat de (geschatte) energielabels zijn van de koopwoningvoorraad in Eindhoven.

CBS, 2023

Voor eigenaar-bewoners zijn de volgende aspecten in relatie tot energiebesparing van belang. • Eigenaar-bewoners zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijke voor de verduurzaming van hun huis. Omdat zij zelf hun energierekening betalen, is er een financiële prikkel om energiebesparende maatregelen te treffen. Ook heeft verduurzaming vaak een positieve invloed op de waarde van het huis. • Voor het nemen verduurzamingsmaatregelen is het logisch om in te springen bij natuurlijke momenten, zoals verhuizing, verbouwing en renovatie. • Uit de inwonersenquête 2024 van Eindhoven8 volgt dat 39% van de woningeigenaren drempels ervaart bij het verduurzamen van hun woning. De grootste drempel is het gebrek aan eigen geld. Andere drempels zijn technische complexiteit, een gebrek aan informatie over de beste alternatieven en een gebrek aan betrouwbare leveranciers. Opgave Op basis van een evenredige verdeling ten aanzien van de reductieopgave voor de bestaande woningbouw tot 2030 is de opgave voor de doelgroep eigenaarbewoners ongeveer 12,5 ktCO2. Om dit te behalen moeten er tot en met 2030 een impact gerealiseerd worden die gelijk staat aan het isoleren van ruim 15.000 slecht geïsoleerde woningen naar de Standaard voor isolatie. Dit komt neer op 3.000 woningen per jaar.

De opgave is enorm en kan alleen worden gehaald als het lukt om eigenaar-bewoners in grote getale aan het isoleren te krijgen. Wat doen we al? De afgelopen jaren heeft de gemeente Eindhoven meerdere acties gestart om eigenaar-bewoners in de stad te helpen met verduurzaming. Onderstaande tabel laat zien welke projecten er op dit moment lopen. Informeren Digitaal energieloket (www.eindhovenduurzaam.nl)

Adviseren Energieadvies aan huis

Ontzorgen Vanaf Q4 2025: ontzorging bij uitvoering van isolatieen ventilatiemaatregelen

Fysiek energieloket (in Ondersteuning bij Bibliotheek De Witte Dame en buurtinitiatieven het Positief Energiecafé) Energiecoaches Tabel 4: huidig aanbod eigenaar-bewoners

Daarnaast komt in het vierde kwartaal van 2025 de gemeentelijke subsidie voor isolatie en ventilatie beschikbaar die het Rijk via het Nationaal Isolatieprogramma ter beschikking heeft gesteld. Ook is er de landelijke Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE).

Resultaten Inwonersenquête 2024 | onderzoek.eindhoven.nl

Beoogde maatregelen Onderstaande tabellen laten zien welke maatregelen er naar verwachting nodig zijn om de CO₂-reductiedoelstelling voor de doelgroep eigenaar-bewoners te kunnen halen. Hierbij is de verwachting dat de benodigde ondersteuningsaanpak woningeigenaren in Eindhoven ca. 32 miljoen euro per jaar gaan besteden aan de verduurzaming van hun bezit. We hopen een vliegwieleffect op gang te brengen en steeds meer inwoners en pandeigenaren aan te zetten tot isoleren. De maatregelen moeten ervoor zorgen dat: • bewustwording over de noodzaak van verduurzaming vergroot wordt; • zij beter geïnformeerd zijn over de benodigde aanpassingen aan hun woning voor verduurzaming en het aardgasvrij maken van de woning; • woningeigenaren subsidies / financieringsregelingen beter weten te benutten; • en zij daadwerkelijk aan de slag gaan met isolatie- en ventilatiemaatregelen. De energiebesparingsaanpak is een stadsbrede aanpak, maar kent ook gebiedsgerichte maatregelen. Bijvoorbeeld wanneer de aansluiting op een collectieve warmteoplossing in een bepaald gebied in zicht komt. Dit is aangegeven in het schema hieronder. Basisaanpak A: Informeren

Maatregel Informatiecampagne voor handelingsperspectief (o.a. aansluiten bij natuurlijke momenten, zoals verhuizing) Intensiveren samenwerking met partners in verduurzamingsproces eigenaarbewoners Bewustwording over energie besparen en voorbereiding lage temperatuur verwarming; verbindingen in de wijk (gebiedsgericht) B: Adviseren Financieel advies bij verduurzaming van de woning Pilot: advies voor voorbereiding lage temperatuur verwarming (gebiedsgericht) C: Ontzorgen Hulp bij subsidieaanvraag Verkenning: gebouwgebonden financiering in gebieden met collectieve warmteoplossing Verkenning: ISDE-subsidie voorschieten als gemeente Totale kosten over 5 jaar

2026 x

2027 x

2028 x

2029 x

2030 x

x x

€2.060.000,-

Tabel 5: basisaanpak incl. geschatte kosten voor doelgroep eigenaar-bewoners

Benodigde aanpak A: Informeren

Maatregel

Informatiecampagne voor handelingsperspectief (o.a. aansluiten bij natuurlijke momenten, zoals verhuizing) Intensiveren samenwerking met partners in verduurzamingsproces eigenaar-bewoners Bewustwording over energie besparen en voorbereiding lage temperatuur verwarming; verbindingen in de wijk (gebiedsgericht) B: Adviseren Financieel advies bij verduurzaming van de woning Pilot: advies voor voorbereiding lage temperatuur verwarming (gebiedsgericht) + Advies voor voorbereiding lage temperatuur verwarming voor woningen in gebieden met een uitvoeringsplan (gebiedsgericht) C: Ontzorgen Hulp bij subsidieaanvraag Verkenning: gebouwgebonden financiering gebieden met collectieve warmteoplossing Verkenning: ISDE-subsidie voorschieten als gemeente + Continueren ontzorging bij uitvoering van isolatie- en ventilatiemaatregelen voor resterende woningen + Pilot: ontzorgingstraject voorbereiding lage temperatuur verwarming (gebiedsgericht) Totale kosten over 5 jaar

2026

2027

2028

2029

2030

x x

€15.500.000,-

Tabel 6: benodigde aanpak incl. geschatte kosten voor doelgroep eigenaar-bewoners

3. Utiliteitsbouw in de wijken Inleiding In de route naar een aardgasvrije gebouwde omgeving ligt er een aanzienlijke opgave voor het na-isoleren en energiezuinig maken van bestaande utiliteitsgebouwen in woonwijken. Deze categorie bevat onder andere winkels, horeca, zorginstellingen en kleinschalige bedrijfsgebouwen. Juist deze functies zijn vaak verweven met het sociale en economische karakter van de wijk en kunnen een belangrijke rol spelen in de energietransitie. De energiebesparingsaanpak richt zich op zowel gebouwgebonden (verwarmen, koelen en verlichten) als procesgebonden energieverbruik (koken, productie, zorgverlening). We zetten in op ondersteuning voor utiliteitsgebouwen in heel Eindhoven. Gebouwen gelegen in de eerste gebieden met een gebiedsgerichte aanpak vanuit het Warmteprogramma kunnen op aanvullende begeleiding en instrumenten rekenen, om de overstap naar aardgasvrij te versnellen. Voorbeelden hiervan zijn: maatwerkadviezen, 1 op 1 begeleiding en collectieve inkoopacties. Beschrijving doelgroep Eindhoven heeft in totaal ruim 9000 utiliteitsgebouwen9, waarvan ca. 6500 gebouwen zich buiten de bedrijventerreinen bevinden, in de buurten en wijken. Onderstaande tabel geeft de doelgroep weer in categorieën. De gemeentelijke vastgoedportefeuille bestaat uit circa 300 gebouwen, waardoor er circa 6.200 gebouwen overblijven waar deze aanpak op ziet. Hoofdfunctie

Aantal adressen

Gebruiksoppervlak (m2)

Bijeenkomst Cel

1.011 2

692.215 4.711

Aantallen energielabel EFG (ep-online en indicatief o.b.v. bouwjaar) 641 1

Gezondheidszorg

385

379.033

128

Industrie

695

508.137

403

Kantoor

1.816

1.192.478

472

Logies

152.189

Onderwijs

188

721.927

Overige

173

204.401

Sport

132

288.967

Winkel

2.018

605.099

1.037

Totaal

6.489

4.749.157

2.936

Tabel 7: overzicht utiliteitsgebouwen in Eindhoven (m.u.v. bedrijventerreinen)

In tegenstelling tot woningen, die grotendeels uniform zijn, hebben utiliteitsgebouwen een grote variatie in gebruiksfunctie, ontwerp, installaties en energieverbruik. Verduurzaming vereist vrijwel altijd maatwerk, wat kostenverhogend werkt. 9

VNG Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO)

Opgave De totale reductiedoelstelling voor de totale sector utiliteit bedraagt circa 25 kiloton CO₂ tot eind 2030. Deze opgave betreft utiliteitsgebouwen op zowel bedrijventerreinen als binnen woonwijken. Uit analyse blijkt dat ongeveer 50% van de totale utiliteitsbouwoppervlakte binnen woonwijken ligt. Uitgangspunt is dus een CO2-reductie opgave van ca. 12,5 kt CO₂ over vijf jaar. Als we deze opgave vertalen naar een benodigd aantal te isoleren gebouwen naar de Standaard voor isoleren, komen we uit op ca. 2.000 gebouwen 10. Echter, de verwachting is niet dat er tot aan 2030 2.000 gebouwen zullen worden gerenoveerd naar deze standaard, omdat in de komende jaren nog geen wettelijke verplichtingen gelden. Een meer realistische benadering is dat ca. 3.000 gebouwen (50% van alle utiliteitsbouw in de wijken) twee isolatie-maatregelen treffen. Verduurzaming van utiliteitgebouwen draagt niet alleen bij aan de primaire doelstellingen van de EBA, maar ook aan een gezond binnenklimaat in publieke- en commerciële gebouwen, wat het welzijn en de productiviteit van gebruikers verbetert. Daarnaast zorgt een verlaging van energielasten voor meer financiële ruimte bij ondernemers en maatschappelijke organisaties. Tot slot dragen toekomstbestendige utiliteitsgebouwen bij aan een levendig straatbeeld met voldoende voorzieningen en aantrekkelijk vestigingsklimaat.

Beoogde maatregelen Net als bij de andere doelgroepen richten we ons in de planperiode van dit warmteprogramma in eerste instantie op een basisaanpak. Naast de maatregelen in de basisaanpak zijn meer maatregelen benodigd om de reductie van 12,5 kt CO₂ te halen. Met de benodigde ondersteuningsaanpak verwachten we dat het mogelijk is dat de genoemde ca. 3.000 utiliteitsgebouwen minimaal twee isolatiemaatregelen treffen voor 203011. Voor deze aanvullende maatregelen is echter nog geen budget beschikbaar. Tabel 8 en 9 laten de beiden aanpakken met bijbehorende geschatte kosten zien. Bij de beoogde basisaanpak voor utiliteit wordt het beschikbare budget ingezet om gerichte ondersteuning te bieden in de gebieden die als eerste in aanmerking komen voor het beëindigen van aardgaslevering, met de volgende maatregelen: 1. Informeren: informatiecampagne, samenwerking opzetten met intermediairs/ stakeholders, organiseren van cursusbijeenkomsten, en het starten van ambassadeurschap. 2. Ontzorgen: ondersteunen collectieve inkoop, specialistisch maatwerkadvies, aanbod tooling, 1 op 1 procesbegeleiding. Uitgangspunt is een gemiddelde reductie in het aardgasverbruik door isolatie van het huidige energielabel (ca. 70% heeft label B of lager) naar energielabel A++.

Zie: https://energy.nl/publications/dashboard-utiliteitsbouw-2-0/, Dataset utiliteitsbouw uitgebreid met informatie duurzame ruimteverwarming, TNO 2025 11 De geschatte CO2-reductie van deze ondersteuningsaanpak is gebaseerd op aannames over de mate waarin gebouweigenaren daadwerkelijk tot verduurzaming overgaan. De uiteindelijke impact is afhankelijk van keuzes en investeringsniveau van gebouweigenaren. 10

Basisaanpak A: Informeren (stadsbreed)

Maatregel 2026 2027 2028 Informatiecampagne x x x Samenwerking met x x x intermediairs/ stakeholders Organiseren cursus x x x bijeenkomsten (2 p/j) Voorbeeldfunctie: oprichten x x ambassadeurschap Totale kosten over 5 jaar € 110.000, C: Ontzorgen Ondersteuning collectieve x x x (enkel in inkoop focusgebieden; Maatwerkadvies specialistisch x x x 5% van de Aanbod tooling x x x doelgroep neemt (blowerdoortest) deel) Procesbegeleiding 1 op 1 x x x Totale kosten over 5 jaar € 2.510.000, Tabel 8: basisaanpak incl. geschatte kosten voor energiebesparingsaanpak doelgroep utiliteit (Informeren: stadsbreed en ontzorgen: 5% van de doelgroep)

Benodigde aanpak A: Informeren (stadsbreed)

Maatregel

Informatiecampagne Samenwerking met intermediairs/ stakeholders Organiseren cursus bijeenkomsten (2 p/j) Voorbeeldfunctie: oprichten ambassadeurschap Totale kosten over 5 jaar B: Adviseren + Maatwerkadvies (30% van de gedetailleerd doelgroep neemt + Aanbod tooling deel) (energielekkage scan) Totale kosten over 5 jaar C: Ontzorgen + Ondersteuning collectieve (40% van de inkoop doelgroep neemt + Maatwerkadvies deel) specialistisch + Aanbod tooling (blowerdoortest) + Procesbegeleiding 1 op 1 Totale kosten over 5 jaar

2029 x x

2030 x x

x x

2026

2027

2028

2029

2030

x x

€ 110.000, x

€ 9.650.000, x x

x x € 29.600.000, -

Tabel 9: benodigde aanpak incl. geschatte kosten voor energiebesparingsaanpak doelgroep utiliteit: informeren, adviseren en ontzorgen. De kosten voor alle niveaus zijn cumulatief.

4. VvE's Inleiding De VvE is een vereniging waar alle eigenaren binnen een gebouw lid van zijn. De VvE draagt zorg voor het onderhoud van het gebouw. Vaak bestaan de eigenaren uit een mix van particuliere eigenaar-bewoners, particuliere verhuurders en woningcorporaties. De VvE draagt zorg voor het regulier onderhoud van het gebouw. Hierbij voeren ze het bestaande Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP) uit, waar verduurzaming niet in is opgenomen. Groot onderhoud waarbij niet wordt verduurzaamd is een gemiste kans om het gebouw energiezuiniger te maken. Het verduurzamen van VvE’s verloopt vaak moeizaam door uiteenlopende belangen tussen eigenaren en complexe besluitvorming. VvE-besturen doen dit vrijwillig en missen vaak kennis over complexe juridische, financiële en technische zaken die komen kijken bij het verduurzamen van het gebouw. Toch bieden VvE’s in potentie schaalvoordelen: met één besluit kunnen tientallen woningen worden verduurzaamd. De gemeente neemt een actieve rol in het ondersteunen van VvEbesturen bij het verduurzamingsproces. Beschrijving doelgroep In Eindhoven zijn ongeveer 1.200 Verenigingen van Eigenaars (VvE’s). Zij zijn verantwoordelijk voor het onderhoud van appartementencomplexen met in totaal 25.000 woningen (20% van het totaal aantal woningen in Eindhoven)12. De groottes variëren van twee appartementen tot 200.

Opvallend is dat 30% van de VvE’s uit twee of drie appartementen bestaat. We schatten dat ongeveer 830 VvE’s gemiddeld label C of slechter hebben, en dus ook een isolatieopgave hebben. Woningen in VvE Eindhoven 2023 Totaal aantal woningen in VvE's

25.535

Koop

9.015

Corporatie

4.520

Particuliere en institutionele verhuurders

11.960

Tabel 10: Verdeling eigendom in VvE’s

Opgave Voor VvE’s is geen eigen CO₂ reductiedoelstelling geformuleerd: dat zou dubbelop zijn met de andere doelgroepen. Voor kleine energiebesparende maatregelen kunnen VvE-bewoners terugvallen op bredere aanpakken voor eigenaar-bewoners of verhuurders. Voor grotere ingrepen, zoals isolatie of ventilatie, is een gezamenlijk VvE-besluit nodig. Ondersteuning voor VvE's vormt daarom een randvoorwaarde om de beoogde CO₂-doelstellingen voor koop- en huurwoningen te behalen. Daarom biedt de VvE-aanpak aanvullende ondersteuning, gericht op het gezamenlijk verduurzamen. Hierbij is het uitgangspunt dat geen enkele bewoner van een appartement in de financiële problemen komt door de verduurzamingsplannen van de VvE. 12 Data op basis van Aantallen en kenmerken van Verenigingen van Eigenaren 2022 | CBS

Wat doen we al? Sinds 2020 ondersteunen we VvE’s met het VvE Transitie Centrum Brabant (VTCB). Hiermee bieden we informatiebijeenkomsten, cursussen, oriëntatiescans, een helpdesk en hulp van een VvE-regisseur. In totaal hebben al ongeveer 140 VvE’s deelgenomen aan deze aanpak. Er zijn een aantal gevallen bekend waarbij VvE’s met hulp van de gemeente hebben verduurzaamd. Het precieze aantal VvE’s dat is gestart met verduurzaming is onbekend; dat proberen we op te halen met de VvEenquête van 2025. Beoogde maatregelen Het maatregelenpakket voor VvE’s richt zich op de groep VvE's met een isolatieopgave. Bij de doelgroep VvE’s maken we geen onderscheid in een basisen benodigde aanpak: de beoogde maatregelen voor VvE’s vallen binnen het beschikbare budget. We richten ons eerst op gebouwen met lage energielabels, oudere bouwjaren en gebouwen in geprioriteerde gebieden vanuit het Warmteprogramma. Het doel is jaarlijks 20% van de groep met een isolatieopgave te bereiken met informatie, advies en ontzorging(166 VvE’s per jaar). Verduurzamen bij VvE’s duurt meerdere jaren. We bieden met dit maatregelenpakket continuïteit in het hulpaanbod tijdens het hele traject: • In de eerste jaren/maatregelniveaus zetten we vooral in op informatievoorziening aan en activering van VvE's (informeren en adviseren). Tussen 2028 en 2030 verschuift dit naar adviseren en ontzorgen.

• We faciliteren het vrijwilligersplatform VvE Platform 040, dat een plek biedt aan VvE-besturen om kennis en ervaringen uit te wisselen. • Daarna krijgen VvE’s gerichte begeleiding bij het verduurzamingproces door middel van een oriëntatiescan (adviseren) en begeleiding van de VvEenergiecoach (ontzorgen). • Wanneer plannen richting uitvoering gaan kan een procesbegeleider (geen onderdeel van deze aanpak) het overnemen van de gemeente, ondersteund door landelijke SVVE-subsidie. • Om te zorgen dat geen enkele inwoner van een VvE in de financiële problemen komt door verduurzaming van de VvE, stellen we een vertrouwenspersoon beschikbaar voor inwoners met een smalle beurs Onderstaande tabel geeft de maatregelen per jaar weer voor VvE’s in drie fases: Informeren, adviseren en ontzorgen. De jaarlijkse kosten voor de maatregelen voor VvE’s bedragen naar schatting gemiddeld €270.000 per jaar.

A: Informeren

Maatregel

2026

2027

2028

2029

2030

Informatiebijeenkomst over aardgasvrij en verduurzaming VvE’s Cursus: technische, organisatorische en juridische aspecten van verduurzamen van een VvE Inloopmoment bij VvE-energiecoach

Activeren van VvE’s en bij elkaar brengen in clusters Faciliteren VvE Platform 040

Begeleiding door VvE-energiecoach

Collectieve inkoop

Totale kosten over 5 jaar €233.000 B: Adviseren

Oriëntatiescan verduurzaming gebouw

Totale kosten over 5 jaar €280.000 C: Ontzorgen

Externe vertrouwenspersoon voor inwoners met smalle beurs Totale kosten over 5 jaar €1.355.000

Tabel 11: Maatregelpakket en bijbehorende geschatte kosten voor VvE’s 2026-2030. De kosten zijn cumulatief.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15892098/1