Document · PDF

Bijlage 5 - Afvalstrategie Eindhoven - Hoofdrapport vSent

Raadsvergadering 28 april 2021, gemeente EindhovenBij agendapunt: Raadsvoorstel met nadere toelichting Strategie gescheiden inzameling huishoudelijk afval8.980 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Alternatieve afvalstrategie gemeente Eindhoven 11 september 2020 Hoofdrapport

Betreft: Alternatieve afvalstrategie gemeente Eindhoven Geachte Heer Arts, Voor u ligt ons rapport “Alternatieve afvalstrategie gemeente Eindhoven”, opgesteld conform onze afspraken vastgelegd in de opdrachtbevestiging van 26 juni 2020. Een uitgebreide Appendix is opgenomen in een apart document: het Bijlagenrapport. Paul Nillesen +31 6 10 03 87 14 paul.nillesen@strategyand.nl.pwc.com Marieke Vollebregt +31 6 53 54 74 89 vollebregt.marieke@strategyand.nl.pwc.com Constantijn Sa +31 6 57 58 57 41 constantijn.sa@strategyand.nl.pwc.com Marcel Goldschmeding +31 6 14 83 98 66 marcel.goldschmeding@strategyand.nl.pwc.com

In dit rapport is verkend hoe realistische eerste stappen gezet kunnen worden om de hoeveelheid restafval te reduceren door recycling/ hergebruik te verhogen, en tegelijkertijd de kosten beheersbaar te houden en gemak van de burger niet uit het oog te verliezen. Verschillende scenario’s zijn uitgewerkt voor huishoudelijk restafval (grijze bak), papier, PMD, en GFT. Per scenario is een high-level analyse gedaan van de milieu- en financiële effecten. Dit rapport is voltooid op basis van openbaar beschikbare gegevens en informatie, deskresearch, interviews met deskundigen en informatie vanuit de gemeente Eindhoven en vanuit Cure. Dit is een concept rapport. Bevindingen in dit rapport kunnen daarom nog wijzigen of vervallen. Alleen de bevindingen en conclusies die we in ons eindrapport opnemen zijn definitief. Dit rapport is in de huidige staat strikt vertrouwelijk en alleen voor u bedoeld. Wij accepteren geen aansprakelijkheid (ook niet voor nalatigheid) richting enige andere partij dan u of voor enig ander gebruik van dit rapport dan waarvoor het bedoeld is. Heeft u nog vragen? Neemt u dan gerust contact met mij op. Hoogachtend,

PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. Thomas R. Malthusstraat 5, 1066 JR Amsterdam, Netherlands

PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. Dr. Paul Nillesen Partner

Disclaimer Op 4 juni 2020 is PwC door de Gemeente Eindhoven (hierna: ‘Cliënt’) verzocht om te ondersteunen in het opstellen van een alternatieve afvalstrategie voor de Gemeente Eindhoven. In de periode tussen 4 juni 2020 en 11 september 2020 heeft PwC (hierna: ‘PwC’, ‘wij’ of ‘ons’) een onderzoek uitgevoerd met betrekking tot een mogelijke alternatieve afvalstrategie voor de Gemeente Eindhoven. Op verzoek van Cliënt is door PwC een vertrouwelijk rapport opgesteld, welk rapport is gedateerd op 11 september 2020 (hierna: het ‘Rapport’). Het Rapport is geadresseerd aan Cliënt en is uitsluitend opgesteld voor gebruik door Cliënt.

Het Rapport is strikt vertrouwelijk en mag niet (geheel of gedeeltelijk) aan derden worden verstrekt. Er mag ook niet aan de informatie in het Rapport gerefereerd worden. Informatie van derden – PwC heeft zich bij het opstellen van het Rapport (mede) gebaseerd op documenten en informatie zoals PwC die van verschillende partijen (inclusief de Cliënt) heeft ontvangen (hierna: ‘Informatie van Derden’). PwC heeft de Informatie van Derden gebruikt met de aanname dat deze informatie juist, volledig en niet misleidend is. De betrouwbaarheid van de Informatie van Derden is door PwC niet geverifiëerd of vastgesteld. PwC heeft geen accountantscontrole uitgevoerd met betrekking tot de Informatie van Derden, noch een beoordeling gericht op het vaststellen van volledigheid en juistheid daarvan conform internationale audit- of reviewstandaarden. PwC verstrekt geen enkele expliciete of impliciete verklaring of garantie ten aanzien van de juistheid of volledigheid van de Informatie van Derden of de daaraan gerelateerde referenties in het Rapport. In het Rapport zijn het kader en de beperkingen van de uitgevoerde werkzaamheden expliciet vermeld. Het Rapport is uitsluitend ten behoeve van de belangen van de Cliënt uitgebracht en heeft niet het oogmerk om voor andere doeleinden dan de daarin genoemde, te worden gebruikt.

Op het Rapport kan derhalve niet door anderen dan de Cliënt worden gesteund. Voor het gebruik van het Rapport door andere partijen dan de Cliënt aanvaarden wij derhalve geen verantwoordelijkheid, zorgplicht of aansprakelijkheid - contractueel, op basis van onrechtmatige daad (inclusief nalatigheid) of anderszins. Het Rapport alsmede enig geschil voortvloeiende uit of verband houdend met (de inhoud van) het Rapport worden uitsluitend beheerst door Nederlands recht. www.pwc.nl © 2020 PwC. Alle rechten voorbehouden. 'PwC' verwijst naar de juridische entiteiten zoals omschreven in de legal disclaimer. Zie daarvoor https://www.pwc.nl/nl/onzeorganisatie/legal-disclaimer.html.

Inhoudsopgave 1. Samenvatting

Pagina 4

2. Marktperspectief

Pagina 9

3. Situatie Eindhoven

Pagina 18

4. Vergelijking met peer groep

Pagina 25

5. Voorstel inzamelstrategie

Pagina 33

6. Vervolgstappen

Pagina 40

7. Appendix

Pagina 42

Strategy&

Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Marktperspectief 3. Situatie Eindhoven

4. Vergelijking met peer groep 5. Voorstel inzamelstrategie 6. Vervolgstappen 7. Appendix

Strategy&

Samenvatting (1/4) I. INTRODUCTIE De afgelopen jaren is de hoeveelheid restafval in Nederland afgenomen van 266 kg/inwoner in 2010 naar 207 kg/inwoner in 20181). Dit is een forse verbetering, maar er moeten nog flinke stappen worden gezet om de VANG doelstelling van 100 kg in 2020 en 30 kg in 2025 te behalen. Voor het scheidingspercentage geldt dit ook; deze is toegenomen van 50% in 2010 naar 58% in 2018, maar de VANG doelstelling van 75% in 2020 is nog niet bereikt. Fijn en grof huishoudelijk afval (kg/inwoner/jaar, in Nederland) Realisatie 530 491

Doelstelling 400

266

207

100

300 30

50%

58%

75%

90%

20102

20182

20203

20254

Restafval Gescheiden afval

Ten slotte is er sprake van druk op verbranding, door de verbrandingsbelasting, CO2-heffing en importheffing. De heffingen voor de toekomst zijn nog onbekend, maar de verwachting is dat deze eerder zullen stijgen dan dalen. II. SITUATIE IN EINDHOVEN Eindhoven presteert ondergemiddeld wat de VANG-doelstellingen betreft. In 2018 zat Eindhoven op 50% afvalscheiding en gemiddeld 234 kg huishoudelijk restafval per inwoner. Vergeleken met de VANG doelstellingen en het landelijk gemiddelde heeft Eindhoven een relatief laag scheidingspercentage en een relatief hoge hoeveelheid restafval. Ook wanneer we enkel kijken naar gemeenten met vergelijkbare hoogbouw percentages, presteert Eindhoven relatief slecht. Dit lijkt grotendeels te worden verklaard door het beleid van Eindhoven dat sinds 2013 niet meer is gewijzigd; met het Renescience project werd gepoogd een verbetering van 25% reductie restafval te bereiken, echter, dit project is begin 2020 stopgezet. Vergelijkbare gemeenten die beter presteren voeren allen al langere tijd een beleid van bronscheiding in combinatie met actieve sturing en hebben daarmee reductieresultaten bereikt. Fijn en grof huishoudelijk restafval5 (kg/inwoner/jaar, in Eindhoven, 2018) 277

De komende jaren verwachten wij dat deze trend naar minder restafval zich zal doorzetten. Aan de voorkant is sprake van druk en beleid om afval te voorkomen (preventie), onder andere door doelstellingen op hergebruik, afspraken met verpakkingsproducenten en zelfs een mogelijke belasting op kunststof afval. Daarnaast is er druk en beleid om zoveel mogelijk waardevolle stromen uit het afval te halen, onder andere door tariefdifferentiatie voor goed uit te sorteren kunststof verpakkingen (e.g. 15 cent statiegeld op kleine PET flesjes (<1 liter) per juli 2021). 1) Strategy&

De meeste cijfers in deze presentatie betreffen 2018 data, dit is op het moment van schrijven de laatst beschikbare data Gewogen gemiddelde (o.b.v. aantal inwoners per gemeente); bron: CBS Statline Regionale kerncijfers Nederland (in de data is nascheiding niet meegenomen, in 2018 werd 42 kton nagescheiden, wat een verschil van 2,4 kg/inwoner betekent)

234

207 125

3 grote gemeenten 3) 4) 5)

Eindhoven

Gemiddeld

Doelstelling Rijksoverheid – bron: Rijksoverheid Huishoudelijk afval scheiden en recyclen Bronnen: VANG HHA Publiek Kader Huishoudelijk afval 2025, IPR NORMAG Verkenning toekomstscenario’s huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Gewogen gemiddelde - Bronnen: CBS Statline, VANG Benchmark Huishoudelijk Afval

Peergroep

Samenvatting (2/4) III. AANLEIDING VAN ONDERZOEK Door het huidige beleid voort te zetten, zal Eindhoven de VANG doelstellingen niet halen en zal het verschil met andere gemeenten alleen maar toenemen. Door de verwachte kostenstijging van verbranding wordt het ook financieel aantrekkelijker om minder restafval te produceren. Deze kostenstijging wordt gedreven door de op het moment relatief lage verwerkingskosten van Attero vergeleken met de huidige markttarieven, en door autonome factoren zoals het fiscaal beleid van het rijk. Het huidige contract met Attero, met gunstige verwerkingstarieven voor restafval, loopt tot en met januari 2025 en kan eenmalig worden verlengd tot en met januari 2028. De verwachting is dat de tarieven daarna hoger zullen zijn. Het is daarom nodig dat de gemeente Eindhoven inzet op een andere afvalstrategie. De gemeenteraden, van de 3 gemeenten die zijn aangesloten bij Cure, zijn op zoek naar realistische doelstellingen voor de komende periode (4-5 jaar) en dienen daartoe kaders aan te geven. De gemeente Eindhoven heeft ons (PwC Strategy&) derhalve verzocht om ondersteuning in de uitwerking van een alternatieve afvalstrategie ('plan B').

De doelstellingen van de strategie zijn om het restafval terug te brengen naar uiteindelijk 0%, met de opgave om voor de komende periode aan te geven wat daarin realistisch gezien kan worden bereikt, recycling/ hergebruik te verhogen, en tegelijkertijd de kosten beheersbaar te houden en gemak van de burger niet uit het oog te verliezen. Daarnaast dient het plan voor de gemeente Eindhoven te passen binnen het provinciale initiatief in Brabant om middels volumebundeling en samenwerking tot effectiever afvalbeleid te komen. In de periode van 22 juni tot 17 juli 2020 hebben wij de verschillende scenario's uitgewerkt voor huishoudelijk restafval (grijze bak), papier, PMD, en GFT. Wij hebben per scenario een high-level analyse gedaan van de milieu- en financiële effecten. Op 10 juli 2020 heeft een werksessie (“i.e. Masterclass”) plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de gemeente Eindhoven, gemeente Geldrop-Mierlo, gemeente Valkenswaard en Cure (zie bijlage 1 voor details).

Strategy&

In deze werksessie hebben we de verschillende scenario's beoordeeld op basis van verschillende criteria. Ook is hoog-over verkend welke aanvullende verbeterpotentie gerealiseerd kan worden in Eindhoven / door Cure om de huidige resultaten te verbeteren (e.g. reduceren van hoeveelheid bedrijfsafval bij huishoudelijk afval, reduceren van ongeregistreerde minicontainers voor restafval / GFT). Op basis van onze analyse en deze werksessie is een voorstel geformuleerd1 .We lichten eerst het totale voorstel voor de afvalstrategie kort toe. Daarna zullen we per afvalstroom het voorstel verder detailleren en toelichten hoe wij tot dit voorstel zijn gekomen. IV. VOORSTEL AFVALSTRATEGIE De strategie is opgesteld op basis van best-practices in de markt en relevante en vergelijkbare gemeenten. De afvalstrategie van Eindhoven is er op gericht om op korte termijn significante stappen te zetten om aansluiting te realiseren met de kopgroep van vergelijkbare Nederlandse gemeenten. Door te focussen op GFT, papier, en PMD worden gelijktijdig substantiële reducties gerealiseerd in het afvalvolume / afvalgewicht en wordt gebruikt gemaakt van bestaande en bewezen technologie en beleid. Aan de bron wordt gefocust op kilo reductie door de nadruk op GFT en papier, terwijl via nascheiding mechanisch PMD wordt verwijderd uit het afval.

Eindhoven heeft de ambitie om samen met andere Brabantse gemeenten in de regio op middellange termijn een recyclingcentrum te realiseren, door op korte termijn in samenwerking met bedrijven een nascheidingsinstallatie te verkennen in Zuid Nederland. Deze installatie kan zo door de markt worden gerealiseerd in samenwerking met het Afvalfonds, waarbij Eindhoven en andere gemeenten lange termijn leveranciers van PMD afval worden. De gekozen strategie zorgt voor korte termijn verbetering in afvalprestaties van de gemeente, is toekomstbestendig in relatie tot nationaal afvalbeleid en Brabant-brede ontwikkelingen, borgt gemak voor de burger en houdt kosten beheersbaar. Deze aanpak is een eerste stap voor de gemeente, maar legt een sterke fundatie voor de verdere stappen die nodig zijn om de landelijke doelen te halen.

We zijn in ons voorstel niet specifiek ingegaan op preventiebeleid – dit was buiten de scope van onze opdracht

Samenvatting (3/4) Na de eerste concrete stappen, waarmee Eindhoven aansluiting realiseert met de beter presterende gemeenten, kan doorgepakt worden met innovatie en doorontwikkeling om richting de lange termijn ambitie van Eindhoven te werken. Ons voorstel bestaat uit drie onderdelen die zullen wijzigen t.o.v. het huidige beleid: • PMD: nascheiding PMD door middel van een te bouwen NSI in Eindhoven. De betreffende investering kan worden gedaan door gemeenten, verwerker of andere investeerder – de gemeente hoeft dus niet per se zelf mee te investeren. Er is een lange termijn contract nodig tussen investeerder en Afvalfonds nodig, waar vanuit het Afvalfonds wel interesse voor lijkt te bestaan. Vanuit de Brabantse gemeenten is een lange termijn commitment nodig om restafval aan te leveren aan de NSI. Benodigde schaal is minimaal ~140 kton restafval per jaar. De verwerking van het restafval (na de nascheiding) kan vermoedelijk binnen het huidige Attero contract gerealiseerd worden1, dit loopt tot 31 januari 2025 en kan nog éénmalig worden verlengd tot en met 31 januari 20281). Een NSI kan realistisch gezien binnen een termijn van 3-5 jaar gerealiseerd worden. Om deze periode te overbruggen kan gekozen worden voor een tijdelijk PMD bronscheiding systeem door middel van zakken.

• GFT: intensiveren van GFT bronscheiding in laagbouwgebied door actievere sturing en meer communicatie, invoer van GFT bronscheiding in hoogbouw door slim te kopiëren van succesvolle pilots in andere gemeenten • Papier: bronscheiding door middel van minicontainers in laagbouwgebied en een grotere hoeveelheid verzamelcontainers in hoogbouwgebied Voor de overige afvalstromen (bijv. glas en textiel) stellen wij voor om voorlopig de huidige structuur te behouden, danwel omdat de resultaten al relatief goed zijn (zoals bij glas) danwel omdat de volumes beperkt zijn (zoals bij textiel).

-47 kg Restafval (kg/inwoner/jaar, in Eindhoven)

234 kg -19 kg

-17 kg

-10 kg

187 kg

207 100

+9% Scheidingspercentage (%, in Eindhoven)

50%

+4%

+2%

59% 58%

Afvalstoffenheffing2) (EUR/aansluiting, in Eindhoven)

€2273

+ €3

75%

Gemiddelde VANG NL 2018 2020

+ €11 + €5

€238

2018 GFT PMD Papier/karton 2024 Juridische / aanbestedingsrechtelijke analyse moet nog worden uitgevoerd Startpunt kosten op basis van data Gemeente Eindhoven, delta op basis van voorstel (incl. afschrijving). Kosten voor communicatie zijn hier niet in meegenomen. Voor restafval is uitgegaan van de huidige tarieven voor afvalstoffenbelasting en verwerkingskosten 3) Afvalstoffenheffing in 2020 in Eindhoven: €227; noot: getal wijkt af van getal gebruikt in hoofdstuk “3. Situatie Eindhoven” waar afvalstoffenheffing in 2018 is weergegeven (198 €/huishouden) 4) 2020 cijfer nog niet bekend – naar verwachting vergelijkbaar met 2018 5) Indien de verwerkingskosten voor restafval in de toekomst stijgen van €97/ton naar €130/ton, leidt het voorstel tot een kostenstijging van €8 per aansluiting per jaar, i.p.v. €11 per aansluiting per jaar Noot: Voorstel is in lijn met het 'besluit gescheiden inzameling' dat 1 juli 2020 van kracht is 1) 2)

Strategy&

V. IMPACT AFVALSTRATEGIE Een eerste doorrekening van deze strategie leidt tot een vermindering van het restafval van 234 kg/inwoner naar 187kg/inwoner, een stijging van het scheidingspercentage van 50% naar 59%, en een kostenstijging van €11 per aansluiting, te realiseren gedurende een periode van ~4 jaar (begin 2021 tot eind 2024). De strategie is gebaseerd op het reduceren van restafval – hierdoor neemt de kostenstijging als gevolg van de strategie af indien de verwerkingskosten voor restafval toenemen5.

Samenvatting (4/4) V. ADDITIONELE REDUCTIE OP KORTE EN LANGE TERMIJN In aanvulling op dit doorgerekende voorstel zijn additionele verbeterpunten opgehaald tijdens de Masterclass van 10 juli zoals het inzetten op preventief beleid, het weren van bedrijfsafval uit huishoudelijk afval, en het verder toekomstbestendig maken van de milieustraat, waardoor de hoeveelheid restafval nog verder teruggedrongen kan worden. Een eerste inschatting is dat dit kan leiden tot een verdere afname van het restafval met 20 kg per inwoner (~4%-pt verbetering van scheidingspercentage). In een later stadium kan Eindhoven dan verder werken richting de lange termijn ambitie door middel van verdere innovatie en doorontwikkeling van de bestaande NSI. Er zijn nog significante stappen nodig om de VANG doelstellingen voor 2025 te halen (30 kg restafval; 90% scheidingspercentage) en de 2050 ambitie van het rijk (100% circulair), maar de basis is hiermee gelegd.

VI. VERVOLGSTAPPEN Er zijn nog veel vervolgstappen nodig, waarvan een van de belangrijkste het uitwerken van een goede overeenkomst met het Afvalfonds en de investeerder in een nascheidingsinstallatie. Daarnaast moeten de juridische aspecten, zoals aanbestedingsrecht en contractvormen, nog goed uitgewerkt worden, en moeten andere gemeenten zich ook committeren aan het leveren van restafval aan de NSI. In de uitwerking van de strategie is het ook belangrijk om het beleid en de communicatie aan te passen op de specifieke kenmerken van Eindhoven en haar inwoners (e.g. expats van verschillende nationaliteiten, studenten, etc.).

Restafval (kg/inwoner/jaar, in Eindhoven)

2021 – 2024 Reductie o.b.v. voorstel

Status quo

2021 – 2024 Additionele reductie

234 kg -19 kg

20181

Strategy&

GFT

-17 kg

PMD

-10 kg

Papier/karton

187 kg -20 kg2

2024 (o.b.v. voorstel)

Additionele potentie voor restafval reductie

167 kg

Lange termijn Op de lange termijn ligt nog een grote en brede opgave om in de buurt van de ambitieuze VANG doelstelling te komen (30 kg restafval in 2025)

2024 (o.b.v. voorstel Vereiste + additionele additionele reductie reductie)

1) 2020 cijfer nog niet bekend – naar verwachting vergelijkbaar met 2018 2) Bij best-in-class-peers is de totale hoeveelheid afval per inwoner ~15% minder – rekening houdend met ja/ja sticker en additionele GFT bronscheiding in laagbouw binnen het voorstel, zou deze afname leiden tot ~20kg minder restafval

Benchmark

207 125

Gemiddeld NL

Gemiddeld Peers

Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Marktperspectief 3. Situatie Eindhoven

4. Vergelijking met peer groep 5. Voorstel inzamelstrategie 6. Vervolgstappen 7. Appendix

Strategy&

~60% van fijn huishoudelijk afval in Eindhoven is restafval en wordt verbrand; restafval bevat nog waardevolle deelstromen Afvalverdeling (kg/inwoner – Eindhoven – 2018) Grof en fijn huishoudelijk afval: → Restafval3: 234 kg / inw. / jaar → Scheidingspercentage: 50% 467 97

Fijn huishoudelijk afval: bron- en nagescheiden deelstromen1 + restafval

467 Grof huishoudelijk afval - gescheiden

339

Grof huishoudelijk afval

234 kg3 inclusief grofen verbouwingsrestafval

PMD Glasverpakkingen

16%

137

Papier en Karton

Fijn huishoudelijk - gescheiden

GFT

Textiel

Overige kunststoffen

4% 8%

339

203

Glas

Electriciteit

Luiers

Grof huishoudelijk restafval

Fijn huishoudelijk restafval

Warmte

10% 31

Overige Metaal

234 (50%)

Restproducten uit verbranding restafval

203 6

128

Verbranding van fijn huishoudelijk restafval2,3

Fijn huishoudelijk afval

19% 203 (60%)

PMD: 14%

Metalen

Papier/karton

Fijn restafval

Bodemas 32%

GFT

CO2

Strategy&

Bron: 2018 BMHA PJ2018 – Vragenlijst (indiv-5830-CureEindhovenAfval.2018 (1).pdf); Eindhoven -sorteerresultaten restafval- vj 2020, interview Cure 1) Toekomstige sorteeranalyses zullen uitwijzen wat de kwaliteit van de brongescheiden stromen is 2) Verdeling op basis van sorteeranalyse in gebied met minicontainers restafval en GFT in februari 2020 3) Totale hoeveelheid restafval is 234 kg / inw. / jaar: 31 kg grof huishoudelijk restafval en 203 kg in fijn huishoudelijk restafval

Eindhoven produceert 5% minder huishoudelijk afval dan de gemiddelde gemeente, met 467 kg per inwoner per jaar Huishoudelijk afval (fijn + grof)1 (kg/inwoner – analyse prestaties gemeenten - 2018)

707 kg

-5%

544 kg3

467 kg2,3

491 kg

Eindhoven

Gemiddeld

568 kg3

391 kg

Beste 10% (34 gemeenten)

Strategy&

1) 2) 3)

Geldrop-Mierlo

Bron: CBS-statline https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83452NED/table?fromstatweb 467 kg o.b.v. CBS data, 467 kg o.b.v. vragenlijst Benchmark Huishoudelijk Afval De CBS data kan afwijken van de cijfers uit de Benchmark Huishoudelijk Afval, welke ook zijn gebruikt voor dit onderzoek

Valkenswaard

Slechtste 10% (34 gemeenten)

Gemiddeld wordt per gemeente 207 kg restafval per inwoner geproduceerd, Eindhoven zit hier 14% boven met 237 kg Huishoudelijk restafval (fijn + grof)1 (kg/inwoner – analyse prestaties gemeenten - 2018)

321 kg +14% 237 kg2,3

239 kg3

Eindhoven

Valkenswaard

207 kg 154 kg3

69 kg

Beste 10% (34 gemeenten)

Geldrop-Mierlo

Gemiddeld

Slechtste 10% (34 gemeenten)

Eindhoven wil richting best presterende gemeenten bewegen 1)

Strategy&

Bron: CBS-statline https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83452NED/table?fromstatweb In de data is nascheiding van PMD niet meegenomen, momenteel doen 28 gemeenten dit. Op basis van gemiddeld 44kg/inwoner en 70% scheidingspotentieel (bron: BMHA PJ 2018) introduceert dit een mogelijke afwijking van 30kg/inwoner 2) 237 kg o.b.v. CBS data, 234 kg o.b.v. vragenlijst Benchmark Huishoudelijk Afval 3) CBS data kan afwijken van de cijfers uit de Benchmark Huishoudelijk Afval, welke ook zijn gebruikt voor dit onderzoek Noot: Niet gecorrigeerd voor weglekeffecten - in Reusel de Mierden (best presterende gemeente) vinden bijvoorbeeld meer afvaldumpingen plaats dan in vergelijkbare gemeenten (bron: Eindhovens Dagblad https://www.ed.nl/kempen/vaker-dumping-huishoudelijk-afval-in-reusel~a2a3a5ab/)

Gemiddeld wordt per gemeente 58% van het afval gerecycled, Eindhoven presteert slechter met 49% recycling Scheidingspercentage (fijn + grof)1 (% – analyse prestaties gemeenten - 2018)

86%

72%3

-16%

58%

58%3 49%2,3 33%

Beste 10% (34 gemeenten)

Geldrop-Mierlo

Gemiddeld

Valkenswaard

Eindhoven

Slechtste 10% (34 gemeenten)

Eindhoven wil richting best presterende gemeenten bewegen

Strategy&

Nederland maakt progressie in het terugbrengen van huishoudelijk afval, maar doelstellingen zijn nog niet bereikt Ontwikkeling van afval volumes over tijd (landelijk beeld) Huishoudelijk afval (kg/inwoner) Realisatie 530

Restafval (kg/inwoner)

Doelstelling

Realisatie

Scheidingspercentage (%)

Doelstelling

Realisatie

Doelstelling

266

491

90%

75%

207

400 300

50%

58%

100 30 20101

20181

20202

20253

• In de periode 2010-2015 is het geproduceerde huishoudelijke afval slechts 4% gedaald • De afname in huishoudelijk afval moet sterk toenemen om de doelstellingen te halen • Nederlands produceert per hoofd van de bevolking meer afval dan het EU28-gemiddelde • In de periode 2008-2013 was er sprake van een jaarlijkse daling, sindsdien is dit gestagneerd

1) 2) 3) Strategy&

4) 5)

20101

20181

20202

20253

• De doelstelling voor 2020 is meer dan een halvering ten opzichte van 2010 • Om de doelstelling voor 2025 te halen, moet het restafval 70% verder afnemen vanaf 2020 • In het 100-100-1004 project laten huishoudens zien dat het realiseerbaar is om huishoudelijk afval te verminderen tot 25 kg/inwoner

20101

20181

20202

20253

• Nederland behoort tot de best presterende in de EU qua afvalscheiding en loopt voor op EU doestellingen - de EU 2020 doelstelling van 55% is reeds behaald • In 2025 wil Nederland 74% van alle verpakkingen recyclen of hergebruiken - als volgende stap richting de circulaire doelstellingen wordt hergebruik gestimuleerd4 • Nederland heeft de ambitie om in 2050 een 100% circulaire samenleving te hebben5

Gewogen gemiddelde (o.b.v. aantal inwoners per gemeente); bron: CBS Statline Regionale kerncijfers Nederland (in de data is nascheiding niet meegenomen, in 2018 werd 42 kton nagescheiden, wat een verschil van 2,4 kg/inwoner betekent) Doelstelling Rijksoverheid – bron: Rijksoverheid Huishoudelijk afval scheiden en recyclen Doelstelling VANG HHA, IPR NORMAG – Bronnen: VANG HHA Publiek Kader Huishoudelijk afval 2025, IPR NORMAG Verkenning toekomstscenario’s huishoudelijk afval- en grondstoffenbeheer Bron: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat – Beleidsmaatregelen voor een circulaire verpakkingsketen Bron: Rijksoverheid Nederland circulair in 2050

We verwachten neerwaartse druk op tarieven door overcapaciteit en importbelasting, en opwaartse druk door beleid Dynamiek in afvalketen (landelijk beeld) Glas

PMD Import NL volume

GFT

Papier

Druk en beleid om aan voorkant Druk en beleid om zo veel mogelijk afval te voorkomen uit het afval te halen •

• • • •

Preventie is een hoofddoelstelling van het • afvalstoffenbeleid - landelijke doelstelling op geproduceerd afval is 400 kg/inwoner in 2020 • en kabinet heeft recentelijk circulaire doelstelling geïntroduceerd waarbij ook • hergebruik meetelt Gemeenten zetten in op preventie, bijvoorbeeld door stimuleren duurzaam gedrag burgers • Verpakkingsindustrie zet in op minder afval, voorbeeld is afspraak CBL1) en supermarkten over daling verpakkingen met 20% in 2025 1 juli 2021 wordt statiegeld op kleine kunststof flesjes ingevoerd • De Europese Unie wil daarnaast een belasting op kunststof afval invoeren

Strategy&

Landelijke doelstelling: 75% afvalscheiding in • 2020 Gemeenten kiezen in toenemende mate voor bron- en/of nascheiding Verpakkingsindustrie zet in op meer recyclebaar afval, voorbeeld is de afspraak tussen CBL1) en supermarkten dat in 2025 95% • van het verpakkingsmateriaal recyclebaar is Om recyclebaarheid verpakkingen te stimuleren, voerde het Afvalfonds in 2019 tariefdifferentiatie in: voor goed uit te sorteren • en te recyclen vormvaste kunststof verpakkingen geldt tarief van €0,38 i.p.v. € 0,64/kg Chemisch technologiebedrijf Avantium werkt aan • biobased kunststof PEF

Druk op verbranden bij AEC Verbrandingsbelasting is gestegen van €13,21 in 2018 naar €32,632) in 2020. Het tarief voor de toekomst is nog onbekend, maar verwachting is dat het eerder zal stijgen dan dalen. Het Ministerie van Financiën beschouwt een verhoging van 10% als beleidsoptie voor verdere fiscale vergroening4) In het gesloten klimaatakkoord is afgesproken dat de industrie vanaf 2021 te maken krijgt met een CO2-heffing Importheffing per 2020 maakt verbranding in NL financieel onaantrekkelijk voor UK - de import van brandbaar afval uit Engeland naar Nederland is in januari 2020 al met 17% gedaald3) Effect Brexit nog onzeker, mogelijk hogere invoertarieven (overgangsperiode loopt tot eind 2020)

1) Centraal Bureau levensmiddelenindustrie 2) Bron: belastingdienst.nl 2) Bron: https://www.attero.nl/nl/nieuws/importbelasting-leidt-tot-minder-import-tot-meer-storten-en-tot-meer-co2-emissies/ 3) Bron: Fiscale vergroening en grondslagerosie, Ministerie van Financiën, mei 2018

• Druk om voorwaarts te integreren in de keten voor AEC's, bijvoorbeeld door nascheiding, vooral voor stromen met hoogcalorische waarde • Druk op maximale valorisatie van afval, bijvoorbeeld door verbetering energierendement, CO2 afvang en verbetering kwaliteit bodemas

• Neerwaartse druk op tarieven indien import beperkt blijft door de belasting en capaciteit in de markt blijft - maar tegelijk opwaartse druk door belastingen en beleid

Bronscheiding lijkt effectiever voor het terugdringen van het restafval, nascheiding is gemakkelijker voor de burger Overzicht van scheidingsmodellen Bronscheiding

Nascheiding

Afvalstromen worden aan de bron gescheiden en vervolgens apart ingezameld en verwerkt

De scheiding van de afvalstromen vindt na de inzameling plaats, alvorens de stromen apart worden verwerkt

+ Doordat de stromen aan de bron gescheiden worden, is er minder vervuiling van deelstromen wat verwerking en recycling makkelijker maakt + Bronscheiding maakt de burger bewust van zijn of haar afvalproductie, wat bijdraagt aan het terugdringen van de hoeveelheid afval

+ Nascheiding zorgt voor meer gemak voor de burger omdat alle deelstromen in dezelfde restafvalzak kunnen + Er is geen afhankelijkheid van het inzamelgedrag van burgers, de behaalde scheidingsresultaten hangen enkel af van de prestaties van de NSI 1

- Bronscheiding vereist medewerking van de burgers – er zijn financiële prikkels, duidelijke communicatie en controle nodig om burgers mee te krijgen - Bronscheiding is financieel onaantrekkelijker (e.g. omdat deelstromen worden verzameld in aparte containers en apart worden opgehaald)

- Doordat het afval in dezelfde zak heeft gezeten, is de kans op vervuiling van deelstromen groter, waardoor afval vaker verbrand moet worden - De NSI1, indien zelf te bouwen, vereist investeringen. Daarnaast is een minimaal afvalvolume nodig om het nascheiden financieel rendabel te maken, waarvoor samenwerking tussen meerdere gemeenten vereist is

Strategy&

NSI staat voor nascheidingsinstallatie

Bronscheiding zorgt voor hogere kwaliteit van deelstroom – nascheiding is voornamelijk interessant voor PMD Deelstromen (landelijk beeld) Scheiding1 Bronscheiding

PMD

Glas

Papier

GFT

Strategy&

✔

✔ ✔ ✔

Recycling4

Overwegingen

Mate van zelffinanciering

Nascheiding

✔

✘ ✘ ✔

• Bronscheiding zorgt voor een hogere kwaliteit van de PMD afvalstroom en daarmee bredere recycling toepassingen 52%3 • Nascheiding faciliteert hogere inzamelvolumes door minder afhankelijkheid van gedrag burgers; geen apart inzamelproces; hoger Doelstelling NL 2018: 48% gemak voor burgers

86%

• Nascheiding is technisch mogelijk, en kan resulteren in het scheiden van nog meer glas – glas dat nu door gebruikers bij het restafval wordt gevoegd • Nascheiding van glas brengt echter zeer hoge kosten met zich mee

Niet zelf financierend; ~ EUR 120 Mn p/j tekort

Doelstelling NL 2018: 90%

Grotendeels zelf financierend

• Nascheiding is technisch gezien mogelijk, maar niet wenselijk omdat het de papier deelstroom dusdanig vervuilt dat deze significant minder 88%3 bruikbaar is • Daarom moet papier, via bronscheiding, zo vroeg mogelijk in het proces gescheiden worden Doelstelling NL 2018: 75%

Grotendeels zelf financierend2

N.t.b.

• Brongescheiden GFT kan gecomposteerd worden, waarmee de gehele GFT deelstroom kan worden gerecycled (100%) • Nascheiden is technisch mogelijk, echter, door vervuiling kan slechts 10% van deze deelstroom worden vergist3, 90% is restafval en wordt verbrand

Grotendeels zelf financierend

1) Bereidheid van de burger om te scheiden is cruciaal voor een succesvol afvalbeleid – om te voorkomen dat interesse en welwillendheid afneemt is het belangrijk om veel wisselingen in afvalbeleid zijn te voorkomen; daarnaast helpt een financiële prikkel bij bronscheiding om burgers mee te krijgen 2) Prijs sterk is sterk gedaald van €97.35/ton in 2018 naar €55.57/ton in januari 2020, impact op mate van zelf financiering nog niet duidelijk 3) Recycling percentage op landelijk niveau in 2018 boven de doelstelling, echter, doelstelling gaat naar verwachting in toekomst omhoog 4) Monitoring Verpakkingen - Resultaten inzameling en recycling 2018

Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Marktperspectief 3. Situatie Eindhoven

4. Vergelijking met peer groep 5. Voorstel inzamelstrategie 6. Vervolgstappen 7. Appendix

Strategy&

De gemeente Eindhoven is een grote gemeente met ambitieuze doelstellingen en staat als 5e in de lijst van hoeveelheid afval Kengetallen

Doelstellingen gemeente Eindhoven

Hoeveelheid afval – Top 10 gemeenten Huishoudelijk afval (kton)

Volumes restafval terugbrengen – ambitie 0%

Recycling / hergebruik verhogen

~230.000 inwoners

~115.000 huishoudens

38% hoogbouw

Strategy&

Kosten beheersbaar houden

Gemak van de burger niet uit het oog verliezen

• Aansluiten bij Brabant-brede initiatief K+V • Voldoen aan beleidsmaatregelen voor een circulaire verpakkingsketen (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat)

Bron: CBS data, Strategy& analyse Hoeveelheid huishoudelijk afval [kg/inwoner] o.b.v. CBS vermenigvuldigd met aantal inwoners o.b.v. CBS

Amsterdam

Hoogbouw (%) 326

88%

Rotterdam

264

75%

s-Gravenhage

243

79%

Utrecht

134

57%

Eindhoven

107

38%

Almere

26%

Tilburg

35%

Breda

39%

Groningen

64%

Amersfoort

36%

Fijn huishoudelijk afval per inwoner is gedaald; dit komt vooral door minder gescheiden papier/karton en GFT Fijn huishoudelijk afval (Eindhoven) Hoeveelheid (kton / jaar)

Hoeveelheid (kg / inwoner / jaar)

-1% 78

-4%

355

PMD

Glasverpakkingen

• De totale hoeveelheid fijn huishoudelijk afval is t.o.v. 2014 ongeveer gelijk gebleven

339 17 40

-9 kg

• Doordat het inwoneraantal van de gemeente Eindhoven is gestegen, is de hoeveelheid fijn huishoudelijk afval per inwoner wel gedaald

+2 kg

• Dit wordt vooral gedreven door een afname van het gescheiden ingezameld papier/karton en GFT; het scheidingspercentage is dus licht gedaald

Papier/karton GFT

Fijn restafval

Strategy&

44 (57%)

46 (60%)

201 (57%)

203 (60%)

2014

2018

2014

2018

1) Onder anderen textiel, klein chemisch afval en frituurvet Bron: vragenlijst HHA

Opmerkingen

• Ruim 60% van het fijn huishoudelijk afval was in 2018 restafval; deze 203 kg heeft scheidingspotentie doordat het GFT, PMD en (bruikbaar) papier bevat

In het restafval zit nog ~15kton bruikbaar GFT en ~6 kton bruikbaar PMD Schatting verdeling fijn huishoudelijk afval (kg/inwoner– Eindhoven – 2018) 339

Overig

Glasverpakkingen PMD

339 4

66 (19%)

137 (40%)

Opmerkingen waarvan gescheiden

O.a. luiers, overige kunststoffen, textiel

26 (8%) 34 (10%)

339

waarvan niet gescheiden (nu restafval)

• Dit restafval bevat nog waardevolle deelstromen

• De grootste bruikbare deelstromen die nu in het restafval zitten zijn GFT (naar schatting 15kton, voornamelijk keukenafval) en PMD (naar schatting 6 kton)

40 Papier en Karton

79 (23%)

Herbruikbaar

Niet herbruikbaar

69 GFT

203 (60%)

134 (40%) 65

Strategy&

• In totaal wordt 60% van het fijn huishoudelijk afval niet gescheiden, dit is in totaal ongeveer ~46 kton

Bron: 2018 BMHA PJ2018 – Vragenlijst (indiv-5830-CureEindhovenAfval.2018 (1).pdf); Eindhoven -sorteerresultaten restafval- vj 2020 Verdeling restafval op basis van sorteeranalyse in gebied met minicontainers restafval en GFT in februari 2020 Strategy& analyse

• Het GFT dat niet gescheiden wordt ingezameld, bestaat voor het grootste deel uit keukenafval • Voor GFT dat gescheiden wordt ingezameld zijn nu sorteeranalyses bezig – deze lijken uit te wijzen dat het dit vooral bestaat uit tuinafval

Restafval wordt aan huis opgehaald en via verzamelcontainers, GFT en oud papier aan huis, PMD via verzamelcontainers Restafval

GFT

Papier en karton

•

71% via minicontainer, 1x per 2 weken aan huis ingezameld bij laagbouw

•

In laagbouw wordt GFT ingezameld via minicontainers

•

Bronscheiding vindt grotendeels plaats via krat/doos/bundel, 1x per 2 weken aan huis

•

24% via verzamelcontainer

•

1x per 2 weken opgehaald aan huis

•

Rest via zak of milieustraat

Dit gebeurt voor ~2/3 met eigen personeel en voor 1/3 met vrijwilligers van verenigingen, die dan meegaan op de vrachtwagen

•

Overige via minicontainers, milieustraat of verzamelcontainers

PMD •

Overige

Beperkte bronscheiding - bronscheiding 2018 kwam uit:

•

Textiel: kledingcontainers bij supermarkten of milieustraat

– 83% via verzamelcontainers

•

KCA: bij de milieustraat of bij winkels met speciale boxen

– 15% via minicontainers – pilot niet succesvol omdat men restafval in de PMD bak gooide •

•

Brengsysteem: containers bij winkelcentra en grote supermarkten

Strategy&

Bron: data aangeleverd door Cure (2018 data)

Nieuwe milieustraat •

In 2020 is een nieuwe milieustraat geopend – faciliteiten zijn onderscheidend op het gebied van gebruiksgemak, duurzaamheid en circulariteit

•

Op de milieustraat wordt naast de op deze pagina genoemde stromen nog een veelheid aan stromen ingezameld, waarvan de grootste zijn: grof restafval (wordt deels nagescheiden); verbouwingsrestafval; grof tuinafval; schoon puin; houtafval; schone grond

•

Te recyclen materialen zoals textiel en matrassen worden droog ingezameld

Glas: via containers bij winkelcentra en grote supermarkten.

Het is van belang dat Eindhoven snel actie onderneemt en eenduidig afvalbeleid ontwikkelt dat past bij de inwoners Aandachtspunten afvalstrategie

Tijdig actie ondernemen •

Het huidige contract met Attero kan maximaal tot 2028 verlengd worden. Mits er geen nieuwe crisis komt, zullen verbrandingskosten naar verwachting toenemen vanwege (fiscaal) beleid

•

De verlenging dient 18 maanden voor de einddatum ingediend te worden, d.w.z. in 2023

•

De voorbereidingen voor een contract na 2028 moeten eveneens tijdig starten, medio 2026

•

Het is van belang om tijdig actie te ondernemen en het restafval zoveel als mogelijk te reduceren

•

Indien geen actie wordt ondernomen, zal Eindhoven zich niet kunnen conformeren aan nationaal en regionaal gestelde doelstellingen

Strategy&

Draagvlak bij de burger •

Bereidheid tot meewerken vanuit de burger is onmisbaar voor een succesvol afvalbeleid

•

Consistentie in beleid vergroot de welwillendheid om afval te scheiden; verandert het beleid te vaak, dan daalt het begrip van de burger

•

Handhaving wet- en regelgeving •

Onvoldoende naleving en handhaving van wet- en regelgeving kan voorkombare weglekeffecten tot gevolg hebben

•

Er zijn twee aandachtspunten voor Eindhoven die nader te kwantificeren en te valideren zijn wat betreft omvang en impact op de hoeveelheid restafval:

Het afvalbeleid moet aansluiten bij het type mens dat in Eindhoven woont; in de communicatie moet bijvoorbeeld rekening gehouden worden met verschillende talen voor studenten en expats Cruciaal onderdeel van een succesvol beleid is structurele en samenhangende communicatie m.b.t. de afvalstrategie, wat van burgers wordt verwacht, wat burgers gezamenlijk over tijd bereiken, en hoe burgers hun afvalscheiding kunnen verbeteren

1) Bron: o.b.v. input opgehaald tijdens Masterclass op 10 juli 2020; van ~90k vervangen containers bleek ~6k niet geregistreerd (te verifiëren)

– Het weren van bedrijfsafval uit het huishoudelijk afval – het beeld is dat ondernemers gebruik maken van privé-passen van inwoners om hun afval kwijt te raken – Het voorkomen van aansluitingen met meer dan één en/of niet geregistreerde minicontainers voor GFT en restafval – in Tilburg bleek bij vervanging van minicontainers ~7% niet geregistreerd1

Daarnaast zijn verleende vergunningen, de regionale strategie en de verdichtingsagenda van belang voor de afvalstrategie Bestaande assets • Op de locatie (~4 ha) van de nieuwe milieustraat kan een nascheidingsinstallatie komen – vergunning is vergeven en het bestemmingsplan is voor afval gerelateerde bedrijven • Deze locatie is gelegen naast overslagstation van o.a. Van Gansewinkel - huidige partner voor op-/overslag en transport van GFT en restafval

Lange termijn regionale strategie

"Gemeente kiest zelf mix van bron- en nascheiden. Gefaciliteerd door regionale samenwerking gericht op afstemming en op realisatie nascheiden voor gemeenten voor zoveel mogelijk terugwinning grondstoffen in Brabant“

Verkenning nascheiding Noord-Brabant K Plus V

Verdichtingsagenda: project Knoop XL

• Herontwikkeling van gebied rondom station • Hoogbouw faciliteit ~5,000-8,000 extra woningen • Leefbaarheid grote prioriteit, veel aandacht voor parken en autoluwe zones • Openbare ruimte is niet ingericht voor ondergrondse containers – dit vereist een maatoplossing (e.g. inpandig organiseren van inzameling in plaats van in ondergrondse containers in de buitenruimte)

v. Gansewinkel Van Happen

Achtseweg Noord Weijerbeemd

Strategy&

Bronnen: Bouwvergunning Gemeentelijke Regeling Cure https://brainporteindhoven.com/nl/nieuws/5-vragen-over-internationale-knoop-xl https://eindhoven.parlaeus.nl/user/bdocument/action=showannex/gdb=35/Bijlage_1-_HR_knooppunt_XL_zigzag_brochure.pdf

Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Marktperspectief 3. Situatie Eindhoven

4. Vergelijking met peer groep 5. Voorstel inzamelstrategie 6. Vervolgstappen 7. Appendix

Strategy&

We selecteren nu gemeenten die op Eindhoven lijken, en putten daaruit inspiratie voor mogelijke modellen

Peer groep analyse Marktstudie met twee focusgroepen:

Gemeenten met vergelijkbare eigenschappen als Eindhoven

Interessante samenwerkingsverbanden tussen gemeenten en afvalverwerkers

Inzichten Inspiratie voor afvalstrategieën, afwegingen zoals: •

Bron- of nascheiding

•

Wel of geen omgekeerd inzamelen

•

Wel of geen DIFTAR

→ Market-backed aanpak

Strategy&

We kijken naar sterk presterende gemeentes van vergelijkbare grootte & indeling én naar drie grotere gemeentes met ambitie Gemeentes

A Best presterende binnen gemeentes van vergelijkbare grootte

Nijmegen Apeldoorn Tilburg Enschede

Methode & Rationale De grootte van een gemeente is van invloed bij het bepalen van de afvalstrategie, bijvoorbeeld bij het maken van keuze m.b.t. zelf regelen of uitbesteden Gemeentes >150k inwoners

Rangschikking restafval (kg laag-hoog)

Vier best presterende gemeentes in peer groep

Hoogbouw vereist een andere afvalstrategie dan laagbouw. Goed presterende gemeenten met een vergelijkbaar percentage hoogbouw zijn daarom relevant peers

Best presterende binnen gemeentes met vergelijkbare hoogbouw percentages

Deventer Maastricht

Drie grote gemeentes met ambitie

Utrecht Amsterdam Rotterdam

Gemeentes 30-49% hoogbouw

Rangschikking restafval (kg laag-hoog)

Twee best presterende gemeentes in peer groep

Strategy&

Drie grote gemeentes met een combinatie van laagbouw, gestapelde bouw en hoogbouw en een ambitieuze agenda hebben voor hun afvaldoelstellingen – we bekijken deze gemeentes om te leren van hun overwegingen en ervaringen

A&B

Best presterende binnen gemeenten van vergelijkbare grootte en percentage hoogbouw

De best-in-class peers doen veelal aan actieve sturing en aan bronscheiding via een haalsysteem, maar geen 'one size fits all' Gesorteerd op restafval (laag-hoog)

Kenmerken1

Nijmegen

Apeldoorn

Tilburg

Enschede

Deventer

Maastricht

Eindhoven

Inwoners

177k

162k

217k

159k

100k

122k

230k

Hoogbouw

46%

29%

35%

36%

32%

48%

38%

Huishoudelijk afval (kg/inwoner)2

382

439

415

386

374

382

467

107

136

141

143

107

234

72%

69%

66%

63%

77%

72%

50%

Afvalstoffenheffing (€/huishouden)3

194

226

228

268

226

285

198

Bronscheiding PMD laagbouw haalsysteem

✓



✓



✓



✓



Restafval (kg/inwoner) Prestatie indicatoren1 Scheidingspercentage

Nascheiding PMD Bron- of nascheiding Bronscheiding GFT hoogbouw

Sturing beleid

Overige brongescheiden stromen

GFT laagbouw haalsysteem - PMD hoogbouw verzamelcontainer5 – papier/karton laagbouw haalsysteem – papier/karton hoogbouw verzamelcontainer - glas verzamelcontainer – textiel verzamelcontainer6

Omgekeerd inzamelen



✓7



DIFTAR

✓

8

✓



Lagere inzamel- frequentie restafval9



✓



→ Actief

→ Passief

→ Actief

→ Passief

→ Actief / passief

Strategy&

B Vergelijkbaar % hoogbouw

A Vergelijkbaar inwonersaantal

1) 2) 3) 4) 5)

VANG vergelijker BMHA PJ 2018 Berekend op basis van scheidingspercentage en restafval Bron: RWS / Coelo (gemiddeld tarief), excl. DIFTAR kosten (bijv. kosten t.g.v. dure zak systeem) Nijmegen gebruikt onroerendezaakbelasting om grootste deel van afvalstoffenheffing van de huishoudens te bekostigen Nijmegen en Deventer hebben een haalsysteem voor losse zakken

6) 7) 8)

Apeldoorn en Deventer hebben een haalsysteem voor losse zakken Gedeeltelijk Geen DIFTAR aangezien tarief niet gebaseerd is op de hoeveelheid afval dat een huishouden produceert, geen actieve stimulans 9) Lager = minder dan eens per 2 weken Overige bronnen: websites van inzamelbedrijven, gemeenten en Afvalwijzer

C Drie grote gemeentes met ambitie

De grote gemeenten bewegen naar nascheiding PMD en pilots voor bronscheiding GFT in hoogbouw Gesorteerd op restafval (laag-hoog) Kenmerken1

Prestatie indicatoren1

Bron- of nascheiding

Utrecht

Amsterdan

Rotterdam

Eindhoven

Inwoners

353k

863k

645k

230k

Hoogbouw

57%

88%

75%

38%

Huishoudelijk afval (kg/inwoner)2

389

382

412

467

Restafval (kg/inwoner)

218

275

313

234

Scheidingspercentage

44%

28%

24%

50%

Afvalstoffenheffing (€/huishouden)3

236

278

310

198

Bronscheiding PMD laagbouw haalsysteem

✓



Nascheiding PMD



✓



Bronscheiding GFT hoogbouw



Nog niet, wel ambitie

Pilot



Overige brongescheiden stromen

Sturing beleid

Omgekeerd inzamelen

✓4



✓4



DIFTAR

5



Lagere inzamel- frequentie restafval3



→ Passief

→ Actief / passief

Strategy&

Bronscheiding voor papier, glas, GFT, textiel en overig restafval; gemeentes zijn al begonnen of staan op het punt om te beginnen met PMD nascheiding; verkennende opties voor bronscheiding GFT in hoogbouw

1) 2) 3) 4)

VANG vergelijker BMHA PJ 2018 Berekend op basis van scheidingspercentage en restafval Bron: RWS / Coelo (gemiddeld tarief), excl. DIFTAR kosten (bijv. kosten t.g.v. dure zak systeem) Gedeeltelijk

Geen DIFTAR aangezien tarief niet gebaseerd is op de hoeveelheid afval dat een huishouden produceert, geen actieve stimulans 6) Lager = minder dan eens per 2 weken Overige bronnen: websites van inzamelbedrijven, gemeenten en Afvalwijzer

Er zijn verschillende modellen mogelijk voor nascheiding van PMD – het Afvalfonds is overal bij betrokken Nascheider

Gemeente(n)

Korte toelichting model • AVU heeft contract met AVR voor afvalverwerking • AVU heeft in de aanbestedingsprocedure Na te scheiden Huishoudelijk Restafval opgenomen Deep dive op volgende pagina • Gemeente Amsterdam is eigenaar van afvalverwerkingsbedrijf Afval Energie Bedrijf • Contract voor 10 jaar tussen AEB en Afvalfonds Verpakkingen voor financiering Deep dive op volgende pagina

• Contract voor 10 jaar tussen AVR en Afvalfonds Verpakkingen voor financiering • Gemeente blijft hierbuiten Deep dive op volgende pagina

Meerdere Friese gemeenten

Strategy&

1) Idem voor HVC

• Aandelen van Omrin zijn in handen van de gemeenten en nascheidingscapaciteit is alleen beschikbaar voor gemeenten die medeaandeelhouder zijn1) • Gemeenten die huishoudelijk afval laten nascheiden vallen per 2020 onder het nascheidingsmodel van het afvalfonds - vergoeding wordt met Omrin afgehandeld 31

Afvalkosten voor huishoudens zijn relatief laag in Eindhoven, door lage afvalstoffenheffing en diftar in andere gemeenten Afvalkosten1 voor huishoudens (€/huishouden – 2018) DIFTAR2 (indicatief) Afvalstoffenheffing

Vergelijking van afvalstoffenheffing o.b.v. van 2018 data; in 2020 is afvalstoffenheffing in Eindhoven gestegen van 198 naar 227 €/huishouden

Nijmegen heeft een afwijkend beleid – afvalbeheerkosten worden doorberekend in OZB

198

181

19 Nijmegen

Strategy&

Geldrop Mierlo

216

226

Eindhoven Valkenswaard Apeldoorn

226

228

236

Deventer

Tilburg

Utrecht

268

278

285

Enschede Amsterdam Maastricht

1) cijfers tonen afvalstoffenheffing, niet de totale woonlasten – Diftar kosten zijn puur indicatief, dit verschilt per gemeente en per huishouden 2) DIFTAR inclusief kosten ten laste van de burger, bijvoorbeeld voor dure zak systeem Bron: RWS/ Coelo (gemiddeld tarief)

310

Rotterdam

Op basis van de markt lijken zowel bronscheiding i.c.m. actieve sturing als nascheiding logische keuzes ➢ Beleid 'best in class peers' (veelal kleinere gemeenten dan Eindhoven): ‒

Veelal bronscheiding in combinatie met (zeer) actieve sturing

‒

Aanpak verschilt (bijv. DIFTAR, omgekeerd inzamelen)

‒

Geen eenduidige beste aanpak

Restafval1 (kg/inwoner, 2018)

277 234

➢ Beleid grotere steden dan Eindhoven: ‒

Aanpassing PMD strategie van bronscheiding naar nascheiding

‒

Inzet op bronscheiding GFT, ook in hoogbouw

207

125

Eindhoven is minder groot en minder stedelijk dan deze steden, maar beweegt wel richting complexiteit ➢ Eindhoven heeft in vergelijking met andere gemeenten een relatief lage afvalstoffenheffing, dit biedt mogelijk ruimte om scheidingsinitiatieven te financieren

Strategy&

1) Gewogen gemiddelde o.b.v. het aantal inwoners en de hoeveelheid restafval Bronnen: CBS Statline, VANG Benchmark Huishoudelijk Afval

3 grote gemeenten

Eindhoven

Gemiddeld

Peergroep

Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Marktperspectief 3. Situatie Eindhoven

4. Vergelijking met peer groep 5. Voorstel inzamelstrategie 6. Vervolgstappen 7. Appendix

Strategy&

Strategie van intensivering bronscheiding GFT en papier plus nascheiding van PMD leidt tot resultaten op korte termijn Hoofdlijnen strategie en resultaten Status quo

Uitgangspunt

Strategie

Doorgaan o.b.v. de status quo is eigenlijk geen optie: Eindhoven zal steeds meer achterlopen op de landelijke doelstellingen terwijl andere gemeenten wel verdere stappen zetten, en de kosten zullen op termijn stijgen

Restafval (kg/inwoner) -47 kg 234 kg

187 kg

De grootste potentie qua kilo's zit in GFT, PMD en papier, derhalve ligt de focus van de strategie op deze drie stromen: intensivering van bronscheiding GFT; nascheiding PMD door een te bouwen NSI in Eindhoven; intensivering van bronscheiding papier en karton

Gemak & kosten

De strategie houdt rekening met het serviceniveau voor burgers De kosten blijven beheersbaar en er zijn geen risicovolle investeringen nodig voor de gemeente

Schaalbaarheid

De strategie is schaalbaar naar overige gemeenten in Brabant en past binnen het regionale initiatief, vanwege de ambitie om in de regio een Nascheidinginstallatie (NSI) te realiseren in samenwerking met het Afvalfonds en andere gemeenten

Strategy&

207 kg

De strategie is opgesteld o.b.v. best-practices in de markt en relevante en vergelijkbare gemeenten; focus is gericht op reductie van kilo’s en stijging van scheiding op korte termijn Scheidingspercentage +9% 59%

50%

Lange termijn

Gemiddelde NL 2018

Na deze eerste concrete stappen, waarmee Eindhoven aansluiting realiseert met de beter presterende gemeenten, kan doorgepakt worden met innovatie en doorontwikkeling om richting de lange termijn ambitie van Eindhoven te werken Noot 1: Zie uitwerkingen hoofdstuk “5. Scenario’s” voor aannames, details en bronvermeldingen; Noot 2: Voorstel is in lijn met het 'besluit gescheiden inzameling' dat 1 juli 2020 van kracht is

58%

Afvalstoffenheffing (€/aansluiting) +€11 €227

€238

Status Quo

2024 35

Ons voorstel is: bronscheiding GFT, nascheiding PMD en bronscheiding papier door minicontainers Laagbouw Intensivering bronscheiding met minicontainers

GFT

• • •

PMD

• •

Hoogbouw

Rationale

Bronscheiding - slim kopiëren lopende pilots

• Veel tonnages dus nodig om stroom te scheiden • Resultaten nascheiding minder dan bronscheiding

Nascheiding door middel van te bouwen NSI in Eindhoven NSI in Eindhoven, met eventueel sorteerinstallatie en Folie Opwerk Installatie Lange termijn afspraak tussen investeerder en Afvalfonds Brabant kan investeerder volume bieden (vanuit Brabantse gemeenten) en vergunde locatie Eindhoven als ankerklant NSI levert 1/3 van het benodigde volume Gemeente Eindhoven kan ervoor kiezen om mee te investeren, maar dit is geen vereiste

• Gemak burger • Veel tonnages, resultaten nascheiding vergelijkbaar met bronscheiding met mogelijkheden voor innovatie in de toekomst

Optie: tijdelijk PMD bronscheiding haalsysteem met zakken tot NSI is gerealiseerd • Het kan 3-5 jaar duren voordat NSI operationeel is vanwege voorbereidingen die moeten worden getroffen (i.e. contract met Afvalfonds, samenbrengen van gemeenten • Tijdelijke optie tot NSI is om gezamenlijk volumes aan NSI te committeren, uitwerken juridische aspecten) gerealiseerd • Tijdelijke PMD bronscheiding met zakken kan een restafvalreductie en een klein financieel voordeel opleveren in de overbrugginststijd tot het operationeel zijn van NSI

Papier

Strategy&

Bronscheiding door middel van minicontainers

1) 2)

Bronscheiding door middel van verzamelcontainers

Schatting Strategy& o.b.v. inzamelvolumes en sorteeranalyse Bron: indiv-5830-CureEindhovenAfval.2018 en interviews

• Nascheiding niet goed mogelijk voor papier • Minicontainers verhogen volume vs losse bundels

➢ Strategie is opgesteld op basis van best-practices in de markt en relevante en vergelijkbare gemeenten ➢ Strategie is gericht op kilo's pakken – potentie kilo's zit in GFT, PMD en papier ➢ Strategie is schaalbaar naar overige gemeenten in Brabant ➢ Strategie past binnen regionale initiatief (K plus V) en landelijke beleidsmaatregelen ➢ Geen risicovolle investeringen nodig voor de gemeente

Met dit voorstel daalt de hoeveelheid restafval naar onder het gemiddelde van Nederland Impact voorstel inzamelstrategie Tijdelijk systeem -47 kg

Restafval (kg/inwoner)

234 kg -9 kg

-10 kg

-5 kg

5 kg

-17 kg

-3 kg

-7 kg

187 kg

207 kg

100 kg

Besparing op verbrandingsbelasting (EUR k per jaar)

-69

-77

-41

+41

-129

-24

-52

-351

+9%-pt

Scheidingspercentage (%)

50%

+2%

+1%

-1%

75% +4%

+2%

59%

+€11 €2273

Afvalstoffenheffing2)

+ €2

- €1

+ €1

+ €3

- €1

+ €6

€238

58%

Gemiddelde VANG 2020 NL 2018

(EUR/aansluiting) N.v.t. 20181

Strategy&

1) 2) 3)

GFT laagbouw

GFT hoogbouw

Bronscheiding PMD met zakken

Nascheiding PMD

Ja/ja sticker Minicontainers papier

2024

Gemiddelde NL 2018

VANG 2020

2020 cijfer nog niet bekend – naar verwachting vergelijkbaar met 2018; het voorgestelde beleid kan naar verwachting actief zijn per januari 2021 Startpunt kosten op basis van data Gemeente Eindhoven, delta op basis van voorstel (incl. afschrijving). Kosten voor communicatie zijn hier niet in meegenomen. Voor restafval is uitgegaan van de huidige tarieven voor afvalstoffenbelasting en verwerkingskosten Afvalstoffenheffing in 2020 in Eindhoven: €227; noot: getal wijkt af van getal gebruikt in hoofdstuk “3. Situatie Eindhoven” waar afvalstoffenheffing in 20218 is weergegeven (198 €/huishouden)

In aanvulling op het voorstel zijn nog er meer verbetermogelijkheden voor de korte en lange termijn Tijdlijn restafval reductie 2021 – 2024 Reductie o.b.v. voorstel

Status quo

2021 – 2024 Additionele reductie

234 kg -19 kg

2018

Voorstel GFT • Intensiveren GFT bronscheiden laagbouw • Verkennen bronscheiding hoogbouw

GFT

-17 kg

PMD

Voorstel PMD • Nascheiding hoog + laagbouw • Realiseer NSI in Regio Eindhoven • Samenwerking Brabant

-10 kg

Papier/karton

Voorstel papier/karton: • Ja-ja sticker • Introductie container systeem

1) Start initiatieven voor GFT & papier, en tijdelijke PMD bronscheiding met zak (indien optie wordt gekozen) op korte termijn 2) Start tijdig het voortraject voor de realisatie van PMD NSI 3) Start tijdig de contractonderhandelingen (e.g. met Attero per 2023) Strategy&

187 kg -20 kg2

2024 (o.b.v. voorstel)

Additionele potentie voor restafval reductie

167 kg

Lange termijn Op de lange termijn ligt nog een grote en brede opgave om in de buurt van de ambitieuze VANG doelstelling te komen (30 kg restafval in 2025)

2024 (o.b.v. voorstel Vereiste + additionele additionele reductie reductie)

Mogelijke additionele reductie (o.b.v. input Masterclass op 10 juli jl.; n.t.b.): • Extra preventie en verbeteren naleving en handhaving van wet- en regelgeving om totale hoeveelheid huishoudelijk afval te reduceren2 ‒ Uitzuiveren van bedrijfsafval uit huishoudelijk afval ‒ Handhaving niet geregistreerde mini containers • Betere communicatie gericht op beter aanbieden • Bronscheiden klein WEB via aparte zakjes in textiel

Benchmark

207 125

Gemiddeld NL

Gemiddeld Peers

Vereiste additionele reductie (op termijn te bereiken door innovatie en doorontwikkeling (n.t.b.)): • Vereist inspanningen vanuit supermarkten, verpakkingsindustrie (beter recyclebare verpakkingen), meer vraagprikkels voor secundaire grondstoffen, verdere reductie van huishoudelijk afval, etc. • ONF nascheidingsinstallatie i.c.m. vergisting • Circulair ambachtsbedrijf inrichten op de milieustraat • Opschaling NSI met tweede lijn (meer gemeenten en bedrijfsafval, bijv. Renewi/van Happen) • Mogelijke samenwerking Ioniqa TU Eindhoven

Tijdelijke bronscheiding PMD met zakken versnelt resultaten, maar ondermijnt mogelijk het vertrouwen in bronscheiding Optie: tijdelijke bronscheiding PMD met zakken Toelichting

Afweging

• Realisatie van een nascheidingsinstallatie zal naar verwachting ~vier jaar duren maar dit kan ook iets korter (e.g. 3 jaar) of langer (e.g. 5 jaar) duren – factoren die dit beïnvloeden: besluitvorming in meerdere gemeenten, het sluiten van een contract met Afvalfonds en investeerder, en de bouw van de NSI (~9 maanden) • Het is een optie om tijdelijk een PMD bronscheiding haalsysteem met zakken in te stellen totdat de nascheidingsinstallatie is gerealiseerd • Om hoge eenmalige investeringen te voorkomen, lijkt een haalsysteem met zakken de beste tijdelijke optie – dit systeem zorgt voor +1% punt scheidingspercentage, -5kg restafval per inwoner per jaar en -€1 kostenbesparing per aansluiting per jaar (i.e. oftewel EUR 120k per jaar)1

Restafval (kg/inwoner) 234 kg

2018

Strategy&

-5 kg

Introductie bronscheiding PMD zakken

228 kg

Tijdelijk resultaat (vóór realisatie NSI)

+5 kg

✓ Creëert bewustzijn bij de burger rondom afvalscheiding ✓ Meer zichtbaarheid voor de ambities het actieve beleid van Eindhoven op het gebied van ✓ Sneller resultaat op gebied van restafval en scheidingspercentages

Nadelen:  Wisseling van systemen kan verwarrend werken en vertrouwen burger in bronscheiding ondermijnen, wat nadelig kan zijn voor bronscheiding GFT en Papier  Lager serviceniveau voor burger door veelheid aan te scheiden stromen (PMD naast GFT, papier, glas…)

-17 kg

Opheffing Nascheiding bronscheiding PMD d.m.v. NSI PMD zakken1)

Zie berekeningen in Appendix

Voordelen:

217 kg

2024 (indien NSI binnen 4 jaar is gerealiseerd)

 Mogelijk investeringen nodig bij Cure t.b.v. inzamelsysteem (nader te onderzoeken) De geschatte tijd om een NSI te realiseren is afhankelijk van meerdere factoren en varieert van 3 tot 5 jaar. Het is aan de raad om de optie voor tijdelijk bronscheiden van PMD met zakken wel of niet te selecteren o.b.v. de voordelen en nadelen.

Het voorstel wordt financieel gunstiger wanneer restafval verwerkingskosten stijgen; minder gunstig als papierprijs daalt Sensitiviteitsanalyse voor verwerkingskosten en papierprijs Impact op kosten Omschrijving aanname Sensitiviteit op

Huidig beleid (€/aansluiting/jaar)

Huidige situatie: Verwerkingskosten restafval (incl. belasting) zijn €97/ton; papierprijs is van €35/ton

Voorgestelde beleid (€/aansluiting/jaar)

+ €11,2

Verschil in kosten €/aansluiting/jaar)

+ €11,2

- €3,1

Verwerkingskosten

Verwerkingskosten restafval (incl. belasting) stijgen van €97/ton naar €130/ton

+ €15,5

+ €23,6

+ €8,1

+ €0,3

Papierprijs

Papierprijs daalt van €35/ton naar €0/ton + €2,8

Bij huidige beleid nemen de kosten toe wanneer de restafval verwerkingskosten toenemen en/of de papierprijs daalt Strategy&

+ €14,3

+ €11,5

Toelichting Indien de kosten gelijk blijven aan het huidige niveau, leidt ons voorstel tot een kostenstijging van €11,2 per aansluiting per jaar Indien de verwerkingskosten stijgen, leidt ons voorstel tot een kostenstijging van €8,1 per aansluiting per jaar (t.o.v. huidige beleid) Indien de papierprijs daalt, leidt ons voorstel tot een kostenstijging van €11,5 per aansluiting per jaar (t.o.v. huidige beleid)

Bij het nieuwe beleid nemen de kosten relatief minder toe wanneer de restafval verwerkingskosten toenemen en relatief meer toe wanneer de papierprijs daalt 40

Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Marktperspectief 3. Situatie Eindhoven

4. Vergelijking met peer groep 5. Voorstel inzamelstrategie 6. Vervolgstappen 7. Appendix

Strategy&

Vervolgstappen indien wordt gekozen voor het gepresenteerde voorstel Vervolgstappen

Concretiseren realsiatieplan PMD NSI

• • • •

Verder concretiseren plannen voor GFT & papier

• Uitwerken en implementeren intensivering bronscheiding GFT in laagbouw (communicatie, handhaving…) • Deelonderzoek GFT hoogbouw: inventariseren best practices en resultaten pilots andere gemeenten • Detailleren en implementeren strategie bronscheiding papier (zoals investering in inzamelmethode, ophaalroutes) en dit afstemmen met verenigingen

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11743403/1